১. কামসুত্তৰণ্ণনা

৭৭৩. কামং কামযমানস্সাতি কামসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৰতি কির সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণো সাৰত্থিযা জেতৰনস্স চ অন্তরে অচিরৰতীনদীতীরে ‘‘যৰং ৰপিস্সামী’’তি খেত্তং কসতি. ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো পিণ্ডায পৰিসন্তো তং দিস্ৰা আৰজ্জেন্তো অদ্দস – ‘‘অস্স ব্রাহ্মণস্স যৰা ৰিনস্সিস্সন্তী’’তি, পুন উপনিস্সযসম্পত্তিং আৰজ্জেন্তো চস্স সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযং অদ্দস. ‘‘কদা পাপুণেয্যা’’তি আৰজ্জেন্তো ‘‘সস্সে ৰিনট্ঠে সোকাভিভূতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা’’তি অদ্দস. ততো চিন্তেসি – ‘‘সচাহং তদা এৰ ব্রাহ্মণং উপসঙ্কমিস্সামি, ন মে ওৰাদং সোতব্বং মঞ্ঞিস্সতি. নানারুচিকা হি ব্রাহ্মণা, হন্দ, নং ইতো পভুতিযেৰ সঙ্গণ্হামি, এৰং মযি মুদুচিত্তো হুত্ৰা তদা ওৰাদং সোস্সতী’’তি ব্রাহ্মণং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘কিং, ব্রাহ্মণ, করোসী’’তি. ব্রাহ্মণো ‘‘এৰং উচ্চাকুলীনো সমণো গোতমো মযা সদ্ধিং পটিসন্থারং করোতী’’তি তাৰতকেনেৰ ভগৰতি পসন্নচিত্তো হুত্ৰা ‘‘খেত্তং, ভো গোতম, কসামি যৰং ৰপিস্সামী’’তি আহ. অথ সারিপুত্তত্থেরো চিন্তেসি – ‘‘ভগৰা ব্রাহ্মণেন সদ্ধিং পটিসন্থারং অকাসি, ন চ অহেতু অপ্পচ্চযা তথাগতা এৰং করোন্তি, হন্দাহম্পি তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং করোমী’’তি ব্রাহ্মণং উপসঙ্কমিত্ৰা তথেৰ পটিসন্থারমকাসি. এৰং মহামোগ্গল্লানত্থেরো সেসা চ অসীতি মহাসাৰকা. ব্রাহ্মণো অতীৰ অত্তমনো অহোসি.

অথ ভগৰা সম্পজ্জমানেপি সস্সে একদিৰসং কতভত্তকিচ্চো সাৰত্থিতো জেতৰনং গচ্ছন্তো মগ্গা ওক্কম্ম ব্রাহ্মণস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা আহ – ‘‘সুন্দরং তে, ব্রাহ্মণ, যৰক্খেত্ত’’ন্তি. ‘‘এৰং, ভো গোতম, সুন্দরং, সচে সম্পজ্জিস্সতি, তুম্হাকম্পি সংৰিভাগং করিস্সামী’’তি. অথস্স চতুমাসচ্চযেন যৰা নিপ্ফজ্জিংসু. তস্স ‘‘অজ্জ ৰা স্ৰে ৰা লাযিস্সামী’’তি উস্সুক্কং কুরুমানস্সেৰ মহামেঘো উট্ঠহিত্ৰা সব্বরত্তিং ৰস্সি. অচিরৰতী নদী পূরা আগন্ত্ৰা সব্বং যৰং ৰহি. ব্রাহ্মণো সব্বরত্তিং অনত্তমনো হুত্ৰা পভাতে নদীতীরং গতো সব্বং সস্সৰিপত্তিং দিস্ৰা ‘‘ৰিনট্ঠোম্হি, কথং দানি জীৰিস্সামী’’তি বলৰসোকং উপ্পাদেসি. ভগৰাপি তমেৰ রত্তিং পচ্চূসসমযে বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো ‘‘অজ্জ ব্রাহ্মণস্স ধম্মদেসনাকালো’’তি ঞত্ৰা ভিক্খাচারৰত্তেন সাৰত্থিং পৰিসিত্ৰা ব্রাহ্মণস্স ঘরদ্ৰারে অট্ঠাসি. ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং দিস্ৰা ‘‘সোকাভিভূতং মং অস্সাসেতুকামো সমণো গোতমো আগতো’’তি চিন্তেত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা ভগৰন্তং নিসীদাপেসি. ভগৰা জানন্তোৰ ব্রাহ্মণং পুচ্ছি – ‘‘কিং ব্রাহ্মণ পদুট্ঠচিত্তো ৰিহাসী’’তি? আম, ভো গোতম, সব্বং মে যৰক্খেত্তং উদকেন ৰূল়্হন্তি. অথ ভগৰা ‘‘ন, ব্রাহ্মণ, ৰিপন্নে দোমনস্সং, সম্পন্নে চ সোমনস্সং কাতব্বং. কামা হি নাম সম্পজ্জন্তিপি ৰিপজ্জন্তিপী’’তি ৰত্ৰা তস্স ব্রাহ্মণস্স সপ্পাযং ঞত্ৰা ধম্মদেসনাৰসেন ইমং সুত্তমভাসি. তত্থ সঙ্খেপতো পদত্থসম্বন্ধমত্তমেৰ ৰণ্ণযিস্সাম, ৰিত্থারো পন নিদ্দেসে (মহানি. ১) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. যথা চ ইমস্মিং সুত্তে, এৰং ইতো পরং সব্বসুত্তেসু.

তত্থ কামন্তি মনাপিযরূপাদিতেভূমকধম্মসঙ্খাতং ৰত্থুকামং, কামযমানস্সাতি ইচ্ছমানস্স. তস্স চে তং সমিজ্ঝতীতি তস্স কামযমানস্স সত্তস্স তং কামসঙ্খাতং ৰত্থু সমিজ্ঝতি চে, সচে সো তং লভতীতি ৰুত্তং হোতি. অদ্ধা পীতিমনো হোতীতি একংসং তুট্ঠচিত্তো হোতি. লদ্ধাতি লভিত্ৰা. মচ্চোতি সত্তো. যদিচ্ছতীতি যং ইচ্ছতি.

৭৭৪. তস্স চে কামযানস্সাতি তস্স পুগ্গলস্স কামে ইচ্ছমানস্স, কামেন ৰা যাযমানস্স. ছন্দজাতস্সাতি জাততণ্হস্স. জন্তুনোতি সত্তস্স. তে কামা পরিহাযন্তীতি তে কামা পরিহাযন্তি চে. সল্লৰিদ্ধোৰ রুপ্পতীতি অথ অযোমযাদিনা সল্লেন ৰিদ্ধো ৰিয পীল়ীযতি.

৭৭৫. ততিযগাথায সঙ্খেপত্থো – যো পন ইমে কামে তত্থ ছন্দরাগৰিক্খম্ভনেন ৰা সমুচ্ছেদেন ৰা অত্তনো পাদেন সপ্পস্স সিরং ইৰ পরিৰজ্জেতি. সো ভিক্খু সব্বং লোকং ৰিসরিত্ৰা ঠিতত্তা লোকে ৰিসত্তিকাসঙ্খাতং তণ্হং সতো হুত্ৰা সমতিৰত্ততীতি.

৭৭৬-৮. ততো পরাসং তিস্সন্নং গাথানং অযং সঙ্খেপত্থো – যো এতং সালিক্খেত্তাদিং খেত্তং ৰা ঘরৰত্থাদিং ৰত্থুং ৰা কহাপণসঙ্খাতং হিরঞ্ঞং ৰা গোঅস্সভেদং গৰাস্সং ৰা ইত্থিসঞ্ঞিকা থিযো ৰা ঞাতিবন্ধৰাদী বন্ধূ ৰা অঞ্ঞে ৰা মনাপিযরূপাদী পুথু কামে অনুগিজ্ঝতি, তং পুগ্গলং অবলসঙ্খাতা কিলেসা বলীযন্তি সহন্তি মদ্দন্তি, সদ্ধাবলাদিৰিরহেন ৰা অবলং তং পুগ্গলং অবলা কিলেসা বলীযন্তি, অবলত্তা বলীযন্তীতি অত্থো. অথ তং কামগিদ্ধং কামে রক্খন্তং পরিযেসন্তঞ্চ সীহাদযো চ পাকটপরিস্সযা কাযদুচ্চরিতাদযো চ অপাকটপরিস্সযা মদ্দন্তি, ততো অপাকটপরিস্সযেহি অভিভূতং তং পুগ্গলং জাতিআদিদুক্খং ভিন্নং নাৰং উদকং ৰিয অন্ৰেতি. তস্মা কাযগতাসতিআদিভাৰনায জন্তু সদা সতো হুত্ৰা ৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদৰসেন রূপাদীসু ৰত্থুকামেসু সব্বপ্পকারম্পি কিলেসকামং পরিৰজ্জেন্তো কামানি পরিৰজ্জযে. এৰং তে কামে পহায তপ্পহানকরমগ্গেনেৰ চতুব্বিধম্পি তরে ওঘং তরেয্য তরিতুং সক্কুণেয্য. ততো যথা পুরিসো উদকগরুকং নাৰং সিঞ্চিত্ৰা লহুকায নাৰায অপ্পকসিরেনেৰ পারগূ ভৰেয্য, পারং গচ্ছেয্য, এৰমেৰ অত্তভাৰনাৰং কিলেসূদকগরুকং সিঞ্চিত্ৰা লহুকেন অত্তভাৰেন পারগূ ভৰেয্য, সব্বধম্মপারং নিব্বানং গতো ভৰেয্য, অরহত্তপ্পত্তিযা গচ্ছেয্য চ, অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাতীতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. দেসনাপরিযোসানে ব্রাহ্মণো চ ব্রাহ্মণী চ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসূতি.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায কামসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.