৯. ৰাসেট্ঠসুত্তৰণ্ণনা
এৰং মে সুতন্তি ৰাসেট্ঠসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অযমেৰ যাস্স নিদানে ৰুত্তা অত্থৰণ্ণনং পনস্স ৰুত্তনযানি উত্তানত্থানি চ পদানি পরিহরন্তা করিস্সাম. ইচ্ছানঙ্গলোতি গামস্স নামং. ব্রাহ্মণমহাসালানং চঙ্কী তারুক্খো তোদেয্যোতি ৰোহারনামমেতং. পোক্খরসাতি জাণুস্সোণীতি নেমিত্তিকং. তেসু কির একো হিমৰন্তপস্সে পোক্খরণিযা পদুমে নিব্বত্তো, অঞ্ঞতরো তাপসো তং পদুমং গহেত্ৰা তত্থ সযিতং দারকং দিস্ৰা সংৰড্ঢেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেসি. পোক্খরে সযিতত্তা ‘‘পোক্খরসাতী’’তি চস্স নামমকাসি. একস্স ঠানন্তরে নেমিত্তিকং. তেন কির জাণুস্সোণিনামকং পুরোহিতট্ঠানং লদ্ধং, সো তেনেৰ পঞ্ঞাযি.
তে সব্বেপি অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা ব্রাহ্মণমহাসালা কস্মা ইচ্ছানঙ্গলে পটিৰসন্তীতি? ৰেদসজ্ঝাযনপরিৰীমংসনত্থং. তেন কির সমযেন কোসলজনপদে ৰেদকা ব্রাহ্মণা ৰেদানং সজ্ঝাযকরণত্থঞ্চ অত্থূপপরিক্খণত্থঞ্চ তস্মিংযেৰ গামে সন্নিপতন্তি. তেন তেপি অন্তরন্তরা অত্তনো ভোগগামতো আগম্ম তত্থ পটিৰসন্তি.
ৰাসেট্ঠভারদ্ৰাজানন্তি ৰাসেট্ঠস্স চ ভারদ্ৰাজস্স চ. অযমন্তরাকথাতি যং অত্তনো সহাযকভাৰানুরূপং কথং কথেন্তা অনুৰিচরিংসু, তস্সা কথায অন্তরা ৰেমজ্ঝেযেৰ অযং অঞ্ঞা কথা উদপাদীতি ৰুত্তং হোতি. সংসুদ্ধগহণিকোতি সংসুদ্ধকুচ্ছিকো, সংসুদ্ধায ব্রাহ্মণিযা এৰ কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তোতি অধিপ্পাযো. ‘‘সমৰেপাকিনিযা গহণিযা’’তিআদীসু হি উদরগ্গি ‘‘গহণী’’তি ৰুচ্চতি. ইধ পন মাতুকুচ্ছি. যাৰ সত্তমাতি মাতু মাতা, পিতু পিতাতি এৰং পটিলোমেন যাৰ সত্ত জাতিযো. এত্থ চ পিতামহো চ পিতামহী চ পিতামহা, তথা মাতামহো চ মাতামহী চ মাতামহা, পিতামহা চ মাতামহা চ পিতামহাযেৰ. পিতামহানং যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং. অভিলাপমত্তমেৰ চেতং, অত্থতো পন পিতামহাযেৰ পিতামহযুগং. অক্খিত্তোতি জাতিং আরব্ভ ‘‘কিং সো’’তি কেনচি অনৰঞ্ঞাতো. অনুপক্কুট্ঠোতি জাতিসন্দোসৰাদেন অনুপক্কুট্ঠপুব্বো. ৰতসম্পন্নোতি আচারসম্পন্নো. সঞ্ঞাপেতুন্তি ঞাপেতুং বোধেতুং, নিরন্তরং কাতুন্তি ৰুত্তং হোতি. আযামাতি গচ্ছাম.
৬০০. অনুঞ্ঞাতপটিঞ্ঞাতাতি ‘‘তেৰিজ্জা তুম্হে’’তি এৰং মযং আচরিযেহি চ অনুঞ্ঞাতা অত্তনা চ পটিজানিম্হাতি অত্থো. অস্মাতি ভৰাম. উভোতি দ্ৰেপি জনা. অহং পোক্খরসাতিস্স, তারুক্খস্সাযং মাণৰোতি অহং পোক্খরসাতিস্স জেট্ঠন্তেৰাসী অগ্গসিস্সো, অযং তারুক্খস্সাতি অধিপ্পাযেন ভণতি আচরিযসম্পত্তিং অত্তনো সম্পত্তিঞ্চ দীপেন্তো.
৬০১. তেৰিজ্জানন্তি তিৰেদানং. কেৰলিনোতি নিট্ঠঙ্গতা. অস্মসেতি অম্হ ভৰাম. ইদানি তং কেৰলিভাৰং ৰিত্থারেন্তো আহ – ‘‘পদকস্মা…পে… সাদিসা’’তি. তত্থ জপ্পেতি ৰেদে. কম্মুনাতি দসৰিধেন কুসলকম্মপথকম্মুনা. অযঞ্হি পুব্বে সত্তৰিধং কাযৰচীকম্মং সন্ধায ‘‘যতো খো ভো সীলৰা হোতী’’তি আহ. তিৰিধং মনোকম্মং সন্ধায ‘‘ৰতসম্পন্নো’’তি আহ. তেন সমন্নাগতো হি আচারসম্পন্নো হোতি.
৬০২-৫. ইদানি তং ৰচনন্তরেন দস্সেন্তো আহ – ‘‘অহঞ্চ কম্মুনা ব্রূমী’’তি. খযাতীতন্তি ঊনভাৰং অতীতং, পরিপুণ্ণন্তি অত্থো. পেচ্চাতি উপগন্ত্ৰা. নমস্সন্তীতি নমো করোন্তি. চক্খুং লোকে সমুপ্পন্নন্তি অৰিজ্জন্ধকারে লোকে, তং অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা লোকস্স দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থসন্দস্সনেন চক্খু হুত্ৰা সমুপ্পন্নং.
৬০৬. এৰং অভিত্থৰিত্ৰা ৰাসেট্ঠেন যাচিতো ভগৰা দ্ৰেপি জনে সঙ্গণ্হন্তো আহ – ‘‘তেসং ৰো অহং ব্যক্খিস্স’’ন্তিআদি. তত্থ ব্যক্খিস্সন্তি ব্যাকরিস্সামি. অনুপুব্বন্তি তিট্ঠতু তাৰ ব্রাহ্মণচিন্তা, কীটপটঙ্গতিণরুক্খতো পভুতি ৰো অনুপুব্বং ব্যক্খিস্সন্তি এৰমেত্থ অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো, এৰং ৰিত্থারকথায ৰিনেতব্বা হি তে মাণৰকা. জাতিৰিভঙ্গন্তি জাতিৰিত্থারং. অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযোতি তেসং তেসঞ্হি পাণানং জাতিযো অঞ্ঞা অঞ্ঞা নানপ্পকারাতি অত্থো.
৬০৭. ততো পাণানং জাতিৰিভঙ্গে কথেতব্বে ‘‘তিণরুক্খেপি জানাথা’’তি অনুপাদিন্নকানং তাৰ কথেতুং আরদ্ধো. তং কিমত্থমিতি চে? উপাদিন্নেসু সুখঞাপনত্থং. অনুপাদিন্নেসু হি জাতিভেদে গহিতে উপাদিন্নেসু সো পাকটতরো হোতি. তত্থ তিণানি নাম অন্তোফেগ্গূনি বহিসারানি. তস্মা তালনাল়িকেরাদযোপি তিণসঙ্গহং গচ্ছন্তি. রুক্খা নাম বহিফেগ্গূ অন্তোসারা. তিণানি চ রুক্খা চ তিণরুক্খা. তে উপযোগবহুৰচনেন দস্সেন্তো আহ – ‘‘তিণরুক্খেপি জানাথা’’তি. ন চাপি পটিজানরেতি ‘‘মযং তিণা, মযং রুক্খা’’তি এৰম্পি ন পটিজানন্তি. লিঙ্গং জাতিমযন্তি অপটিজানন্তানম্পি চ তেসং জাতিমযমেৰ সণ্ঠানং অত্তনো মূলভূততিণাদিসদিসমেৰ হোতি. কিং কারণং? অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো, যস্মা অঞ্ঞা তিণজাতি, অঞ্ঞা রুক্খজাতি; তিণেসুপি অঞ্ঞা তালজাতি, অঞ্ঞা নাল়িকেরজাতীতি এৰং ৰিত্থারেতব্বং.
তেন কিং দীপেতি? যং জাতিৰসেন নানা হোতি, তং অত্তনো পটিঞ্ঞং পরেসং ৰা উপদেসং ৰিনাপি অঞ্ঞজাতিতো ৰিসেসেন গয্হতি. যদি চ জাতিযা ব্রাহ্মণো ভৰেয্য, সোপি অত্তনো পটিঞ্ঞং পরেসং ৰা উপদেসং ৰিনা খত্তিযতো ৰেস্সসুদ্দতো ৰা ৰিসেসেন গয্হেয্য, ন চ গয্হতি, তস্মা ন জাতিযা ব্রাহ্মণোতি. পরতো পন ‘‘যথা এতাসু জাতীসূ’’তি ইমায গাথায এতমত্থং ৰচীভেদেনেৰ আৰিকরিস্সতি.
৬০৮. এৰং অনুপাদিন্নেসু জাতিভেদং দস্সেত্ৰা উপাদিন্নেসু তং দস্সেন্তো ‘‘ততো কীটে’’তি এৰমাদিমাহ. তত্থ কীটাতি কিমযো. পটঙ্গাতি পটঙ্গাযেৰ. যাৰ কুন্থকিপিল্লিকেতি কুন্থকিপিল্লিকং পরিযন্তং কত্ৰাতি অত্থো.
৬০৯. খুদ্দকেতি কাল়ককণ্ডকাদযো. মহল্লকেতি সসবিল়ারাদযো. সব্বে হি তে অনেকৰণ্ণা.
৬১০. পাদূদরেতি উদরপাদে, উদরংযেৰ যেসং পাদাতি ৰুত্তং হোতি. দীঘপিট্ঠিকেতি সপ্পানঞ্হি সীসতো যাৰ নঙ্গুট্ঠা পিট্ঠি এৰ হোতি, তেন তে ‘‘দীঘপিট্ঠিকা’’তি ৰুচ্চন্তি. তেপি অনেকপ্পকারা আসীৰিসাদিভেদেন.
৬১১. ওদকেতি উদকম্হি জাতে. মচ্ছাপি অনেকপ্পকারা রোহিতমচ্ছাদিভেদেন.
৬১২. পক্খীতি সকুণে. তে হি পক্খানং অত্থিতায ‘‘পক্খী’’তি ৰুচ্চন্তি. পত্তেহি যন্তীতি পত্তযানা. ৰেহাসে গচ্ছন্তীতি ৰিহঙ্গমা. তেপি অনেকপ্পকারা কাকাদিভেদেন.
৬১৩. এৰং থলজলাকাসগোচরানং পাণানং জাতিভেদং দস্সেত্ৰা ইদানি যেনাধিপ্পাযেন তং দস্সেসি, তং আৰিকরোন্তো ‘‘যথা এতাসূ’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো সঙ্খেপতো পুব্বে ৰুত্তাধিপ্পাযৰণ্ণনাৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো.
৬১৪-৬. ৰিত্থারতো পনেত্থ যং ৰত্তব্বং, তং সযমেৰ দস্সেন্তো ‘‘ন কেসেহী’’তিআদিমাহ. তত্রাযং যোজনা – যং ৰুত্তং ‘‘নত্থি মনুস্সেসু লিঙ্গং জাতিমযং পুথূ’’তি, তং এৰং নত্থীতি ৰেদিতব্বং. সেয্যথিদং, ন কেসেহীতি. ন হি ‘‘ব্রাহ্মণানং ঈদিসা কেসা হোন্তি, খত্তিযানং ঈদিসা’’তি নিযমো অত্থি যথা হত্থিঅস্সমিগাদীনন্তি ইমিনা নযেন সব্বং যোজেতব্বং. লিঙ্গং জাতিমযং নেৰ, যথা অঞ্ঞাসু জাতিসূতি ইদং পন ৰুত্তস্সেৰত্থস্স নিগমনন্তি ৰেদিতব্বং. তস্স যোজনা – তদেৰ যস্মা ইমেহি কেসাদীহি নত্থি মনুস্সেসু লিঙ্গং জাতিমযং পুথু, তস্মা ৰেদিতব্বমেতং ‘‘ব্রাহ্মণাদিভেদেসু মনুস্সেসু লিঙ্গং জাতিমযং নেৰ যথা অঞ্ঞাসু জাতীসূ’’তি.
৬১৭. ইদানি এৰং জাতিভেদে অসন্তেপি ব্রাহ্মণো খত্তিযোতি ইদং নানত্তং যথা জাতং, তং দস্সেতুং ‘‘পচ্চত্ত’’ন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – এতং তিরচ্ছানানং ৰিয যোনিসিদ্ধমেৰ কেসাদিসণ্ঠানানত্তং মনুস্সেসু ব্রাহ্মণাদীনং অত্তনো অত্তনো সরীরেসু ন ৰিজ্জতি. অৰিজ্জমানেপি পন এতস্মিং যদেতং ব্রাহ্মণো খত্তিযোতি নানত্তৰিধানপরিযাযং ৰোকারং, তং ৰোকারঞ্চ মনুস্সেসু সমঞ্ঞায পৰুচ্চতি, ৰোহারমত্তেন ৰুচ্চতীতি.
৬১৯-৬২৫. এত্তাৰতা ভগৰা ভারদ্ৰাজস্স ৰাদং নিগ্গহেত্ৰা ইদানি যদি জাতিযা ব্রাহ্মণো ভৰেয্য, আজীৰসীলাচারৰিপন্নোপি ব্রাহ্মণো ভৰেয্য. যস্মা পন পোরাণা ব্রাহ্মণা তস্স ব্রাহ্মণভাৰং ন ইচ্ছন্তি লোকে চ অঞ্ঞেপি পণ্ডিতমনুস্সা, তস্মা ৰাসেট্ঠস্স ৰাদপগ্গহণত্থং তং দস্সেন্তো ‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসূ’’তিআদিকা অট্ঠ গাথাযো আহ. তত্থ গোরক্খন্তি খেত্তরক্খং, কসিকম্মন্তি ৰুত্তং হোতি. পথৰী হি ‘‘গো’’তি ৰুচ্চতি, তপ্পভেদো চ খেত্তং. পুথুসিপ্পেনাতি তন্তৰাযকম্মাদিনানাসিপ্পেন. ৰোহারন্তি ৰণিজ্জং. পরপেস্সেনাতি পরেসং ৰেয্যাৰচ্চেন. ইস্সত্থন্তি আৰুধজীৰিকং, উসুঞ্চ সত্তিঞ্চাতি ৰুত্তং হোতি. পোরোহিচ্চেনাতি পুরোহিতকম্মেন.
৬২৬. এৰং ব্রাহ্মণসমযেন চ লোকৰোহারেন চ আজীৰসীলাচারৰিপন্নস্স অব্রাহ্মণভাৰং সাধেত্ৰা এৰং সন্তে ন জাতিযা ব্রাহ্মণো, গুণেহি পন ব্রাহ্মণো হোতি. তস্মা যত্থ যত্থ কুলে জাতো যো গুণৰা, সো ব্রাহ্মণো, অযমেত্থ ঞাযোতি এৰমেতং ঞাযং অত্থতো আপাদেত্ৰা পুন তদেৰ ঞাযং ৰচীভেদেন পকাসেন্তো আহ ‘‘ন চাহং ব্রাহ্মণং ব্রূমী’’তি.
তস্সত্থো – অহং পন য্ৰাযং চতূসু যোনীসু যত্থ কত্থচি জাতো, তত্রাপি ৰা ৰিসেসেন যো ব্রাহ্মণসমঞ্ঞিতায মাতরি সম্ভূতো, তং যোনিজং মত্তিসম্ভৰং যা চাযং ‘‘উভতো সুজাতো’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৩০৩; ম. নি. ২.৪২৪) নযেন ব্রাহ্মণেহি ব্রাহ্মণস্স পরিসুদ্ধউপ্পত্তিমগ্গসঙ্খাতা যোনি কথীযতি, ‘‘সংসুদ্ধগহণিকো’’তি ইমিনা চ মাতুসম্পত্তি, ততোপি জাতসম্ভূতত্তা ‘‘যোনিজো মত্তিসম্ভৰো’’তি চ ৰুচ্চতি, তম্পি যোনিজং মত্তিসম্ভৰং ইমিনা চ যোনিজমত্তিসম্ভৰমত্তেন ব্রাহ্মণং ন ব্রূমি. কস্মা? যস্মা ‘‘ভো ভো’’তি ৰচনমত্তেন অঞ্ঞেহি সকিঞ্চনেহি ৰিসিট্ঠত্তা ভোৰাদী নাম সো হোতি, সচে হোতি সকিঞ্চনো. যো পনাযং যত্থ কত্থচি কুলে জাতোপি রাগাদিকিঞ্চনাভাৰেন অকিঞ্চনো, সব্বগহণপটিনিস্সগ্গেন চ অনাদানো, অকিঞ্চনং অনাদানং তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং. কস্মা? যস্মা বাহিতপাপোতি.
৬২৭. কিঞ্চ ভিয্যো – ‘‘সব্বসংযোজনং ছেত্ৰা’’তিআদিকা সত্তৰীসতি গাথা. তত্থ সব্বসংযোজনন্তি দসৰিধং সংযোজনং. ন পরিতস্সতীতি তণ্হায ন তস্সতি. তমহন্তি তং অহং রাগাদীনং সঙ্গানং অতিক্কন্তত্তা সঙ্গাতিগং, চতুন্নম্পি যোগানং অভাৰেন ৰিসংযুত্তং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬২৮. নদ্ধিন্তি নয্হনভাৰেন পৰত্তং কোধং. ৰরত্তন্তি বন্ধনভাৰেন পৰত্তং তণ্হং. সন্দানং সহনুক্কমন্তি অনুসযানুক্কমসহিতং দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিসন্দানং, ইদং সব্বম্পি ছিন্দিত্ৰা ঠিতং অৰিজ্জাপলিঘস্স উক্খিত্তত্তা উক্খিত্তপলিঘং চতুন্নং সচ্চান্নং বুদ্ধত্তা বুদ্ধং অহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬২৯. অদুট্ঠোতি এৰং দসহি অক্কোসৰত্থূহি অক্কোসঞ্চ পাণিআদীহি পোথনঞ্চ অন্দুবন্ধনাদীহি বন্ধনঞ্চ যো অকুদ্ধমানসো হুত্ৰা অধিৰাসেসি, খন্তিবলেন সমন্নাগতত্তা খন্তীবলং, পুনপ্পুনং উপ্পত্তিযা অনীকভূতেন তেনেৰ খন্তীবলানীকেন সমন্নাগতত্তা বলানীকং তং এৰরূপং অহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩০. ৰতন্তন্তি ধুতৰতেন সমন্নাগতং, চতুপারিসুদ্ধিসীলেন সীলৰন্তং, তণ্হাউস্সদাভাৰেন অনুস্সদং, ছল়িন্দ্রিযদমনেন দন্তং, কোটিযং ঠিতেন অত্তভাৰেন অন্তিমসারীরং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩১. যো ন লিম্পতীতি এৰমেৰ যো অব্ভন্তরে দুৰিধেপি কামে ন লিম্পতি, তস্মিং কামে ন সণ্ঠাতি, তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩২. দুক্খস্সাতি খন্ধদুক্খস্স. পন্নভারন্তি ওহিতক্খন্ধভারং চতূহি যোগেহি সব্বকিলেসেহি ৰা ৰিসংযুত্তং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩৩. গম্ভীরপঞ্ঞন্তি গম্ভীরেসু খন্ধাদীসু পৰত্তায পঞ্ঞায সমন্নাগতং, ধম্মোজপঞ্ঞায মেধাৰিং, ‘‘অযং দুগ্গতিযা, অযং সুগতিযা, অযং নিব্বানস্স মগ্গো, অযং অমগ্গো’’তি এৰং মগ্গে অমগ্গে চ ছেকতায মগ্গামগ্গস্স কোৰিদং, অরহত্তসঙ্খাতং উত্তমত্থমনুপ্পত্তং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩৪. অসংসট্ঠন্তি দস্সনসৰনসমুল্লাপপরিভোগকাযসংসগ্গানং অভাৰেন অসংসট্ঠং. উভযন্তি গিহীহি চ অনগারেহি চাতি উভযেহিপি অসংসট্ঠং. অনোকসারিন্তি অনালযচারিং, তং এৰরূপং অহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩৫. নিধাযাতি নিক্খিপিত্ৰা ওরোপেত্ৰা. তসেসু থাৰরেসু চাতি তণ্হাতাসেন তসেসু তণ্হাভাৰেন থিরতায থাৰরেসু. যো ন হন্তীতি যো এৰং সব্বসত্তেসু ৰিগতপটিঘতায নিক্খিত্তদণ্ডো নেৰ কঞ্চি সযং হনতি, ন অঞ্ঞেন ঘাতেতি, তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩৬. অৰিরুদ্ধন্তি আঘাতৰসেন ৰিরুদ্ধেসুপি লোকিযমহাজনেসু আঘাতাভাৰেন অৰিরুদ্ধং, হত্থগতে দণ্ডে ৰা সত্থে ৰা অৰিজ্জমানেপি পরেসং পহারদানতো অৰিরতত্তা অত্তদণ্ডেসু জনেসু নিব্বুতং নিক্খিত্তদণ্ডং, পঞ্চন্নং খন্ধানং ‘‘অহং মম’’ন্তি গহিতত্তা সাদানেসু, তস্স গহণস্স অভাৰেন অনাদানং তং এৰরূপং অহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩৭. আরগ্গাতি যস্সেতে রাগাদযো অযঞ্চ পরগুণমক্খণলক্খণো মক্খো আরগ্গা সাসপো ৰিয পপতিতো, যথা সাসপো আরগ্গে ন সন্তিট্ঠতি, এৰং চিত্তে ন তিট্ঠতি, তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩৮. অকক্কসন্তি অফরুসং. ৰিঞ্ঞাপনিন্তি অত্থৰিঞ্ঞাপনিং. সচ্চন্তি ভূতং. নাভিসজেতি যায গিরায অঞ্ঞং কুজ্ঝাপনৰসেন ন লগ্গাপেয্য. খীণাসৰো নাম এৰরূপমেৰ গিরং ভাসেয্য. তস্মা তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৩৯. সাটকাভরণাদীসু দীঘং ৰা রস্সং ৰা, মণিমুত্তাদীসু অণুং ৰা থূলং ৰা মহগ্ঘঅপ্পগ্ঘৰসেন সুভং ৰা অসুভং ৰা যো পুগ্গলো ইমস্মিং লোকে পরপরিগ্গহিতং নাদিযতি, তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪০. নিরাসাসন্তি নিত্তণ্হং. ৰিসংযুত্তন্তি সব্বকিলেসেহি ৰিযুত্তং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪১. আলযাতি তণ্হা. অঞ্ঞায অকথংকথীতি অট্ঠ ৰত্থূনি যথাভূতং জানিত্ৰা অট্ঠৰত্থুকায ৰিচিকিচ্ছায নিব্বিচিকিচ্ছো. অমতোগধমনুপ্পত্তন্তি অমতং নিব্বানং ওগহেত্ৰা অনুপ্পত্তং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪২. উভোতি দ্ৰেপি পুঞ্ঞানি পাপানি চ ছড্ডেত্ৰাতি অত্থো. সঙ্গন্তি রাগাদিভেদং সঙ্গং. উপচ্চগাতি অতিক্কন্তো. তমহং ৰট্টমূলসোকেন অসোকং, অব্ভন্তরে রাগরজাদীনং অভাৰেন ৰিরজং, নিরুপক্কিলেসতায সুদ্ধং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪৩. ৰিমলন্তি অব্ভাদিমলৰিরহিতং. সুদ্ধন্তি নিরুপক্কিলেসং. ৰিপ্পসন্নন্তি পসন্নচিত্তং. অনাৰিলন্তি কিলেসাৰিলত্তৰিরহিতং. নন্দীভৰপরিক্খীণন্তি তীসু ভৰেসু পরিক্খীণতণ্হং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪৪. যো ভিক্খু ইমংরাগপলিপথঞ্চেৰ কিলেসদুগ্গঞ্চ সংসারৰট্টঞ্চ চতুন্নং সচ্চানং অপ্পটিৰিজ্ঝনকমোহঞ্চ অতীতো, চত্তারো ওঘে তিণ্ণো হুত্ৰা পারং অনুপ্পত্তো, দুৰিধেন ঝানেন ঝাযী, তণ্হায অভাৰেন অনেজো, কথংকথায অভাৰেন অকথংকথী, উপাদানানং অভাৰেন অনুপাদিযিত্ৰা কিলেসনিব্বানেন নিব্বুতো, তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪৫. যো পুগ্গলো, ইধ লোকে, উভোপি কামে হিত্ৰা অনাগারো হুত্ৰা পরিব্বজতি, তং পরিক্খীণকামঞ্চেৰ পরিক্খীণভৰঞ্চ অহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪৬. যো ইধ লোকে ছদ্ৰারিকং তণ্হং জহিত্ৰা ঘরাৰাসেন অনত্থিকো অনাগারো হুত্ৰা পরিব্বজতি, তণ্হায চেৰ ভৰস্স চ পরিক্খীণত্তা তণ্হাভৰপরিক্খীণং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪৭. মানুসকং যোগন্তি মানুসকং আযুঞ্চেৰ পঞ্চৰিধকামগুণে চ. দিব্বযোগেপি এসেৰ নযো. উপচ্চগাতি যো মানুসকং যোগং হিত্ৰা দিব্বং অতিক্কন্তো, তং সব্বেহি চতূহি যোগেহি ৰিসংযুত্তং অহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪৮. রতিন্তি পঞ্চকামগুণরতিং. অরতিন্তি অরঞ্ঞৰাসে উক্কণ্ঠিতত্তং. সীতিভূতন্তি নিব্বুতং, নিরুপধিন্তি নিরুপক্কিলেসং, ৰীরন্তি তং এৰরূপং সব্বং খন্ধলোকং অভিভৰিত্ৰা ঠিতং ৰীরিযৰন্তং অহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৪৯. যো ৰেদীতি যো সত্তানং সব্বাকারেন চুতিঞ্চ পটিসন্ধিঞ্চ পাকটং কত্ৰা জানাতি, তমহং অলগ্গতায অসত্তং, পটিপত্তিযা সুট্ঠু গতত্তা সুগতং, চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধতায বুদ্ধং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৫০. যস্সাতি যস্সেতে দেৰাদযো গতিং ন জানন্তি, তমহং আসৰানং খীণতায খীণাসৰং, কিলেসেহি আরকত্তা অরহন্তং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৫১. পুরেতি অতীতক্খন্ধেসু. পচ্ছাতি অনাগতেসু. মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নেসু. কিঞ্চনন্তি যস্সেতেসু ঠানেসু তণ্হাগাহসঙ্খাতং কিঞ্চনং নত্থি. তমহং রাগকিঞ্চনাদীহি অকিঞ্চনং. কস্সচি গহণস্স অভাৰেন অনাদানং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৫২. অচ্ছম্ভিতত্তেন উসভসদিসতায উসভং, উত্তমট্ঠেন পৰরং, ৰীরিযসম্পত্তিযা ৰীরং, মহন্তানং সীলক্খন্ধাদীনং এসিতত্তা মহেসিং, তিণ্ণং মারানং ৰিজিতত্তা ৰিজিতাৰিনং, নিন্হাতকিলেসতায ন্হাতকং, চতুসচ্চবুদ্ধতায বুদ্ধং তং এৰরূপং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৫৩. যো পুব্বেনিৰাসং পাকটং কত্ৰা জানাতি, ছব্বীসতিদেৰলোকভেদং সগ্গং, চতুব্বিধং অপাযঞ্চ দিব্বচক্খুনা পস্সতি, অথো জাতিক্খযসঙ্খাতং অরহত্তং পত্তো, তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
৬৫৪. এৰং ভগৰা গুণতো ব্রাহ্মণং ৰত্ৰা ‘‘যে ‘জাতিতো ব্রাহ্মণো’তি অভিনিৰেসং করোন্তি, তে ইদং ৰোহারমত্তং অজানন্তা, সা চ নেসং দিট্ঠি দুদ্দিট্ঠী’’তি দস্সেন্তো ‘‘সমঞ্ঞা হেসা’’তি গাথাদ্ৰযমাহ. তস্সত্থো – ‘‘যদিদং ব্রাহ্মণো খত্তিযো ভারদ্ৰাজো ৰাসেট্ঠো’’তি নামগোত্তং পকপ্পিতং, সমঞ্ঞা হেসা লোকস্মিং, পঞ্ঞত্তিৰোহারমত্তন্তি ৰেদিতব্বং. কস্মা? যস্মা সম্মুচ্চা সমুদাগতং সমনুঞ্ঞায আগতং. তঞ্হি তত্থ তত্থ জাতকালেযেৰস্স ঞাতিসালোহিতেহি পকপ্পিতং কতং. নো চেতং এৰং পকপ্পেয্যুং, ন কোচি কঞ্চি দিস্ৰা ‘‘অযং ব্রাহ্মণো’’তি ৰা ‘‘ভারদ্ৰাজো’’তি ৰা জানেয্য.
৬৫৫. এৰং পকপ্পিতঞ্চেতং দীঘরত্তমনুসযিতং দিট্ঠিগতমজানতং, ‘‘পকপ্পিতং নামগোত্তং, নামগোত্তমত্তমেতং সংৰোহারত্থং পকপ্পিত’’ন্তি অজানন্তানং সত্তানং হদযে দীঘরত্তং দিট্ঠিগতমনুসযিতং, তস্স অনুসযিতত্তা তং নামগোত্তং অজানন্তা তে পব্রুৰন্তি ‘‘জাতিযা হোতি ব্রাহ্মণো’’তি, অজানন্তাযেৰ এৰং ৰদন্তীতি ৰুত্তং হোতি.
৬৫৬-৭. এৰং ‘‘যে ‘জাতিতো ব্রাহ্মণো’তি অভিনিৰেসং করোন্তি, তে ইদং ৰোহারমত্তমজানন্তা, সা চ নেসং দিট্ঠি দুদ্দিট্ঠী’’তি দস্সেত্ৰা ইদানি নিপ্পরিযাযমেৰ জাতিৰাদং পটিক্খিপন্তো কম্মৰাদঞ্চ নিরোপেন্তো ‘‘ন জচ্চা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘কম্মুনা ব্রাহ্মণো হোতি, কম্মুনা হোতি অব্রাহ্মণো’’তি ইমিস্সা উপড্ঢগাথায অত্থৰিত্থারণত্থং ‘‘কস্সকো কম্মুনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কম্মুনাতি পচ্চুপ্পন্নেন কসিকম্মাদিনিব্বত্তকচেতনাকম্মুনা.
৬৫৯. পটিচ্চসমুপ্পাদদস্সাতি ‘‘ইমিনা পচ্চযেন এৰং হোতী’’তি এৰং পটিচ্চসমুপ্পাদদস্সাৰিনো. কম্মৰিপাককোৰিদাতি সম্মানাৰমানারহে কুলে কম্মৰসেন উপ্পত্তি হোতি, অঞ্ঞাপি হীনপণীততা হীনপণীতে কম্মে ৰিপচ্চমানে হোতীতি এৰং কম্মৰিপাককুসলা.
৬৬০. ‘‘কম্মুনাৰত্ততী’’তি গাথায পন ‘‘লোকো’’তি ৰা ‘‘পজা’’তি ৰা ‘‘সত্তা’’তি ৰা একোযেৰ অত্থো, ৰচনমত্তমেৰ নানং. পুরিমপদেন চেত্থ ‘‘অত্থি ব্রহ্মা মহাব্রহ্মা…পে… সেট্ঠো সজিতা ৰসী পিতা ভূতভব্যান’’ন্তি (দী. নি. ১.৪২) ইমিস্সা দিট্ঠিযা নিসেধো ৰেদিতব্বো. কম্মুনা হি ৰত্ততি তাসু তাসু গতীসু উপ্পজ্জতি লোকো, তস্স কো সজিতাতি? দুতিযেন ‘‘এৰং কম্মুনা উপ্পন্নোপি চ পৰত্তিযম্পি অতীতপচ্চুপ্পন্নভেদেন কম্মুনা এৰ পৰত্ততি, সুখদুক্খানি পচ্চনুভোন্তো হীনপণীতাদিভাৰং আপজ্জন্তো পৰত্ততী’’তি দস্সেতি. ততিযেন তমেৰত্থং নিগমেতি ‘‘এৰং সব্বথাপি কম্মনিবন্ধনা সত্তা কম্মেনেৰ বদ্ধা হুত্ৰা পৰত্তন্তি, ন অঞ্ঞথা’’তি. চতুত্থেন তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতি রথস্সাণীৰ যাযতোতি. যথা রথস্স যাযতো আণি নিবন্ধনং হোতি, ন তায অনিবদ্ধো যাতি, এৰং লোকস্স উপ্পজ্জতো চ পৰত্ততো চ কম্মং নিবন্ধনং, ন তেন অনিবদ্ধো উপ্পজ্জতি নপ্পৰত্ততি.
৬৬১. ইদানি যস্মা এৰং কম্মনিবন্ধনো লোকো, তস্মা সেট্ঠেন কম্মুনা সেট্ঠভাৰং দস্সেন্তো ‘‘তপেনা’’তি গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ তপেনাতি ইন্দ্রিযসংৰরেন. ব্রহ্মচরিযেনাতি সিক্খানিস্সিতেন ৰুত্তাৰসেসসেট্ঠচরিযেন. সংযমেনাতি সীলেন. দমেনাতি পঞ্ঞায. এতেন সেট্ঠট্ঠেন ব্রহ্মভূতেন কম্মুনা ব্রাহ্মণো হোতি. কস্মা? যস্মা এতং ব্রাহ্মণমুত্তমং, যস্মা এতং কম্মং উত্তমো ব্রাহ্মণভাৰোতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘ব্রহ্মান’’ন্তিপি পাঠো, তস্সত্থো – ব্রহ্মং আনেতীতি ব্রহ্মানং, ব্রহ্মভাৰং আনেতি আৰহতি দেতীতি ৰুত্তং হোতি.
৬৬২. দুতিযগাথায সন্তোতি সন্তকিলেসো. ব্রহ্মা সক্কোতি ব্রহ্মা চ সক্কো চ. যো এৰরূপো, সো ন কেৰলং ব্রাহ্মণো, অপিচ খো ব্রহ্মা চ সক্কো চ সো ৰিজানতং পণ্ডিতানং, এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহীতি ৰুত্তং হোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ৰাসেট্ঠসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.