১০. কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা
এৰং মে সুতন্তি কোকালিকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ইমস্স সুত্তস্স উপ্পত্তি অত্থৰণ্ণনাযমেৰ আৰি ভৰিস্সতি. অত্থৰণ্ণনায চস্স এৰং মে সুতন্তিআদি ৰুত্তনযমেৰ. অথ খো কোকালিকোতি এত্থ পন কো অযং কোকালিকো, কস্মা চ উপসঙ্কমীতি? ৰুচ্চতে – অযং কির কোকালিকরট্ঠে কোকালিকনগরে কোকালিকসেট্ঠিস্স পুত্তো পব্বজিত্ৰা পিতরা কারাপিতে ৰিহারেযেৰ পটিৰসতি ‘‘চূল়কোকালিকো’’তি নামেন, ন দেৰদত্তস্স সিস্সো. সো হি ব্রাহ্মণপুত্তো ‘‘মহাকোকালিকো’’তি পঞ্ঞাযি.
ভগৰতি কির সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে দ্ৰে অগ্গসাৰকা পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং জনপদচারিকং চরমানা উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায ৰিৰেকৰাসং ৰসিতুকামা তে ভিক্খূ উয্যোজেত্ৰা অত্তনো পত্তচীৰরমাদায তস্মিং জনপদে তং নগরং পত্ৰা তং ৰিহারং অগমংসু. তত্থ তে কোকালিকেন সদ্ধিং সম্মোদিত্ৰা তং আহংসু – ‘‘আৰুসো, মযং ইধ তেমাসং ৰসিস্সাম, মা কস্সচি আরোচেয্যাসী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা তেমাসে অতীতে ইতরদিৰসং পগেৰ নগরং পৰিসিত্ৰা আরোচেসি – ‘‘তুম্হে অগ্গসাৰকে ইধাগন্ত্ৰা ৰসমানে ন জানিত্থ, ন তে কোচি পচ্চযেনাপি নিমন্তেতী’’তি. নগরৰাসিনো ‘‘কস্মা নো, ভন্তে, নারোচযিত্থা’’তি. কিং আরোচিতেন, কিং নাদ্দসথ দ্ৰে ভিক্খূ ৰসন্তে, ননু এতে অগ্গসাৰকাতি. তে খিপ্পং সন্নিপতিত্ৰা সপ্পিগুল়ৰত্থাদীনি আনেত্ৰা কোকালিকস্স পুরতো নিক্খিপিংসু. সো চিন্তেসি – ‘‘পরমপ্পিচ্ছা অগ্গসাৰকা ‘পযুত্তৰাচায উপ্পন্নো লাভো’তি ঞত্ৰা ন সাদিযিস্সন্তি, অসাদিযন্তা অদ্ধা ‘আৰাসিকস্স দেথা’তি ভণিস্সন্তি, হন্দাহং ইমং লাভং গাহাপেত্ৰা গচ্ছামী’’তি. সো তথা অকাসি, থেরা দিস্ৰাৰ পযুত্তৰাচায উপ্পন্নভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইমে পচ্চযা নেৰ অম্হাকং ন কোকালিকস্স ৰট্টন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘আৰাসিকস্স দেথা’’তি অৰত্ৰা পটিক্খিপিত্ৰা পক্কমিংসু. তেন কোকালিকো ‘‘কথঞ্হি নাম অত্তনা অগ্গণ্হন্তা ময্হম্পি ন দাপেসু’’ন্তি দোমনস্সং উপ্পাদেসি.
তে ভগৰতো সন্তিকং অগমংসু. ভগৰা চ পৰারেত্ৰা সচে অত্তনা জনপদচারিকং ন গচ্ছতি, অগ্গসাৰকে পেসেতি – ‘‘চরথ, ভিক্খৰে, চারিকং বহুজনহিতাযা’’তিআদীনি (মহাৰ. ৩২) ৰত্ৰা. ইদমাচিণ্ণং তথাগতানং. তেন খো পন সমযেন অত্তনা অগন্তুকামো হোতি. অথ খো ইমে পুনদেৰ উয্যোজেসি – ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৰে, চরথ চারিক’’ন্তি. তে পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং চারিকং চরমানা অনুপুব্বেন তস্মিং রট্ঠে তমেৰ নগরং অগমংসু. নাগরা থেরে সঞ্জানিত্ৰা সহ পরিক্খারেহি দানং সজ্জেত্ৰা নগরমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৰা দানং অদংসু, থেরানঞ্চ পরিক্খারে উপনামেসুং. থেরা গহেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অদংসু. তং দিস্ৰা কোকালিকো চিন্তেসি – ‘‘ইমে পুব্বে অপ্পিচ্ছা অহেসুং, ইদানি লোভাভিভূতা পাপিচ্ছা জাতা, পুব্বেপি অপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠপৰিৰিত্তসদিসা মঞ্ঞে, ইমে পাপিচ্ছা অসন্তগুণপরিদীপকা পাপভিক্খূ’’তি. সো থেরে উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘আৰুসো, তুম্হে পুব্বে অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৰিৰিত্তা ৰিয অহুৰত্থ, ইদানি পনত্থ পাপভিক্খূ জাতা’’তি ৰত্ৰা পত্তচীৰরমাদায তাৰদেৰ তরমানরূপো নিক্খমিত্ৰা গন্ত্ৰা ‘‘ভগৰতো এতমত্থং আরোচেস্সামী’’তি সাৰত্থাভিমুখো গন্ত্ৰা অনুপুব্বেন ভগৰন্তং উপসঙ্কমি. অযমেত্থ কোকালিকো, ইমিনা কারণেন উপসঙ্কমি. তেন ৰুত্তং ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমী’’তিআদি.
ভগৰা তং তুরিততুরিতং আগচ্ছন্তং দিস্ৰাৰ আৰজ্জেত্ৰা অঞ্ঞাসি – ‘‘অগ্গসাৰকে অক্কোসিতুকামো আগতো’’তি. ‘‘সক্কা নু খো পটিসেধেতু’’ন্তি চ আৰজ্জেন্তো ‘‘ন সক্কা, থেরেসু অপরজ্ঝিত্ৰা আগতো, একংসেন পদুমনিরযে উপ্পজ্জিস্সতী’’তি অদ্দস. এৰং দিস্ৰাপি পন ‘‘সারিপুত্তমোগ্গল্লানেপি নাম গরহন্তং সুত্ৰা ন নিসেধেতী’’তি পরূপৰাদমোচনত্থং অরিযূপৰাদস্স মহাসাৰজ্জভাৰদস্সনত্থঞ্চ ‘‘মা হেৰ’’ন্তিআদিনা নযেন তিক্খত্তুং পটিসেধেসি. তত্থ মা হেৰন্তি মা এৰমাহ, মা এৰং অভণীতি অত্থো. পেসলাতি পিযসীলা. সদ্ধাযিকোতি সদ্ধাগমকরো, পসাদাৰহোতি ৰুত্তং হোতি. পচ্চযিকোতি পচ্চযকরো, ‘‘এৰমেত’’ন্তি সন্নিট্ঠাৰহোতি ৰুত্তং হোতি.
অচিরপক্কন্তস্সাতি পক্কন্তস্স সতো ন চিরেনেৰ সব্বো কাযো ফুটো অহোসীতি কেসগ্গমত্তম্পি ওকাসং অৰজ্জেত্ৰা সকলসরীরং অট্ঠীনি ভিন্দিত্ৰা উগ্গতাহি পীল়কাহি অজ্ঝোত্থটং অহোসি. তত্থ যস্মা বুদ্ধানুভাৰেন তথারূপং কম্মং বুদ্ধানং সম্মুখীভাৰে ৰিপাকং ন দেতি, দস্সনূপচারে পন ৰিজহিতমত্তে দেতি, তস্মা তস্স অচিরপক্কন্তস্স পীল়কা উট্ঠহিংসু. তেনেৰ ৰুত্তং ‘‘অচিরপক্কন্তস্স চ কোকালিকস্সা’’তি. অথ কস্মা তত্থেৰ ন অট্ঠাসীতি চে? কম্মানুভাৰেন. ওকাসকতঞ্হি কম্মং অৰস্সং ৰিপচ্চতি, তং তস্স তত্থ ঠাতুং ন দেতি. সো কম্মানুভাৰেন চোদিযমানো উট্ঠাযাসনা পক্কামি. কল়াযমত্তিযোতি চণকমত্তিযো. বেলুৰসলাটুকমত্তিযোতি তরুণবেলুৰমত্তিযো. পভিজ্জিংসূতি ভিজ্জিংসু. তাসু ভিন্নাসু সকলসরীরং পনসপক্কং ৰিয অহোসি. সো পক্কেন গত্তেন অনযব্যসনং পত্ৰা দুক্খাভিভূতো জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে সযি. অথ ধম্মস্সৰনত্থং আগতাগতা মনুস্সা তং দিস্ৰা ‘‘ধি কোকালিক, ধি কোকালিক, অযুত্তমকাসি, অত্তনোযেৰ মুখং নিস্সায অনযব্যসনং পত্তোসী’’তি আহংসু. তেসং সুত্ৰা আরক্খদেৰতা ধিক্কারং অকংসু, আরক্খদেৰতানং আকাসট্ঠদেৰতাতি ইমিনা উপাযেন যাৰ অকনিট্ঠভৰনা একধিক্কারো উদপাদি.
তদা চ তুরূ নাম ভিক্খু কোকালিকস্স উপজ্ঝাযো অনাগামিফলং পত্ৰা সুদ্ধাৰাসেসু নিব্বত্তো হোতি. সোপি সমাপত্তিযা ৰুট্ঠিতো তং ধিক্কারং সুত্ৰা আগম্ম কোকালিকং ওৰদি সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তপ্পসাদজননত্থং. সো তস্সাপি ৰচনং অগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞদত্থু তমেৰ অপরাধেত্ৰা কালং কত্ৰা পদুমনিরযে উপ্পজ্জি. তেনাহ – ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু তেনেৰাবাধেন…পে… আঘাতেত্ৰা’’তি.
অথ খো ব্রহ্মা সহম্পতীতি কো অযং ব্রহ্মা, কস্মা চ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচাতি? অযং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনে সহকো নাম ভিক্খু অনাগামী হুত্ৰা সুদ্ধাৰাসেসু উপ্পন্নো, তত্থ নং ‘‘সহম্পতি ব্রহ্মা’’তি সঞ্জানন্তি. সো পন ‘‘অহং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পদুমনিরযং কিত্তেস্সামি, ততো ভগৰা ভিক্খূনং আরোচেস্সতি. কথানুসন্ধিকুসলা ভিক্খূ তত্থাযুপ্পমাণং পুচ্ছিস্সন্তি, ভগৰা আচিক্খন্তো অরিযূপৰাদে আদীনৰং পকাসেস্সতী’’তি ইমিনা কারণেন ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচ. ভগৰা তথেৰ অকাসি, অঞ্ঞতরোপি ভিক্খু পুচ্ছি. তেন চ পুট্ঠো ‘‘সেয্যথাপি ভিক্খূ’’তিআদিমাহ.
তত্থ ৰীসতিখারিকোতি মাগধকেন পত্থেন চত্তারো পত্থা কোসলরট্ঠে একো পত্থো হোতি, তেন পত্থেন চত্তারো পত্থা আল়্হকং, চত্তারি আল়্হকানি দোণং, চতুদোণা মানিকা, চতুমানিকা খারী, তায খারিযা ৰীসতিখারিকো. তিলৰাহোতি তিলসকটং. অব্বুদো নিরযোতি অব্বুদো নাম কোচি পচ্চেকনিরযো নত্থি, অৰীচিম্হিযেৰ অব্বুদগণনায পচ্চনোকাসো পন ‘‘অব্বুদো নিরযো’’তি ৰুত্তো. এস নযো নিরব্বুদাদীসু.
তত্থ ৰস্সগণনাপি এৰং ৰেদিতব্বা – যথেৰ হি সতং সতসহস্সানি কোটি হোতি, এৰং সতং সতসহস্সকোটিযো পকোটি নাম হোতি, সতং সতসহস্সপকোটিযো কোটিপ্পকোটি নাম, সতং সতসহস্সকোটিপ্পকোটিযো নহুতং, সতং সতসহস্সনহুতানি নিন্নহুতং, সতং সতসহস্সনিন্নহুতানি একং অব্বুদং, ততো ৰীসতিগুণং নিরব্বুদং. এস নযো সব্বত্থ. কেচি পন ‘‘তত্থ তত্থ পরিদেৰনানত্তেনপি কম্মকরণনানত্তেনপি ইমানি নামানি লদ্ধানী’’তি ৰদন্তি, অপরে ‘‘সীতনরকা এৰ এতে’’তি.
অথাপরন্তি তদত্থৰিসেসত্থদীপকং গাথাবন্ধং সন্ধায ৰুত্তং. পাঠৰসেন ৰুত্তৰীসতিগাথাসু হি এত্থ ‘‘সতং সহস্সান’’ন্তি অযমেকা এৰ গাথা ৰুত্তত্থদীপিকা, সেসা ৰিসেসত্থদীপিকা এৰ, অৰসানে গাথাদ্ৰযমেৰ পন মহাঅট্ঠকথাযং ৰিনিচ্ছিতপাঠে নত্থি. তেনাৰোচুম্হ ‘‘ৰীসতিগাথাসূ’’তি.
৬৬৩. তত্থ কুঠারীতি অত্তচ্ছেদকট্ঠেন কুঠারিসদিসা ফরুসৰাচা. ছিন্দতীতি কুসলমূলসঙ্খাতং অত্তনো মূলংযেৰ নিকন্ততি.
৬৬৪. নিন্দিযন্তি নিন্দিতব্বং. তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযোতি যো উত্তমট্ঠেন পসংসারহো পুগ্গলো, তং ৰা সো পাপিচ্ছতাদীনি আরোপেত্ৰা গরহতি. ৰিচিনাতীতি উপচিনাতি. কলিন্তি অপরাধং.
৬৬৫. অযং কলীতি অযং অপরাধো. অক্খেসূতি জূতকীল়নঅক্খেসু. সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেন অত্তনো ধনেনপি অত্তনাপি সদ্ধিং. সুগতেসূপি সুট্ঠু গতত্তা, সুন্দরঞ্চ ঠানং গতত্তা সুগতনামকেসু বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকেসু. মনং পদোসযেতি যো মনং পদূসেয্য. তস্সাযং মনোপদোসো এৰ মহত্তরো কলীতি ৰুত্তং হোতি.
৬৬৬. কস্মা? যস্মা সতং সহস্সানং…পে… পাপকং, যস্মা ৰস্সগণনায এত্তকো সো কালো, যং কালং অরিযগরহী ৰাচং মনঞ্চ পণিধায পাপকং নিরযং উপেতি, তত্থ পচ্চতীতি ৰুত্তং হোতি. ইদঞ্হি সঙ্খেপেন পদুমনিরযে আযুপ্পমাণং.
৬৬৭. ইদানি অপরেনপি নযেন ‘‘অযমেৰ মহত্তরো কলি, যো সুগতেসু মনং পদূসযে’’তি ইমমত্থং ৰিভাৰেন্তো ‘‘অভূতৰাদী’’তি আদিমাহ. তত্থ অভূতৰাদীতি অরিযূপৰাদৰসেন অলিকৰাদী. নিরযন্তি পদুমাদিং. পেচ্চ সমা ভৰন্তীতি ইতো পটিগন্ত্ৰা নিরযূপপত্তিযা সমা ভৰন্তি. পরত্থাতি পরলোকে.
৬৬৮. কিঞ্চ ভিয্যো – যো অপ্পদুট্ঠস্সাতি. তত্থ মনোপদোসাভাৰেন অপ্পদুট্ঠো, অৰিজ্জামলাভাৰেন সুদ্ধো, পাপিচ্ছাভাৰেন অনঙ্গণোতি ৰেদিতব্বো. অপ্পদুট্ঠত্তা ৰা সুদ্ধস্স, সুদ্ধত্তা অনঙ্গণস্সাতি এৰম্পেত্থ যোজেতব্বং.
৬৬৯. এৰং সুগতেসু মনোপদোসস্স মহত্তরকলিভাৰং সাধেত্ৰা ইদানি ৰারিতৰত্থুগাথা নাম চুদ্দস গাথা আহ. ইমা কির কোকালিকং মীযমানমেৰ ওৰদন্তেনাযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন ৰুত্তা, ‘‘মহাব্রহ্মুনা’’তি একে. তাসং ইমিনা সুত্তেন সদ্ধিং একসঙ্গহত্থং অযমুদ্দেসো ‘‘যো লোভগুণে অনুযুত্তো’’তিআদি. তত্থ পঠমগাথায তাৰ ‘‘গুণো’’তি নিদ্দিট্ঠত্তা অনেকক্খত্তুং পৰত্তত্তা ৰা লোভোযেৰ লোভগুণো, তণ্হাযেতং অধিৰচনং. অৰদঞ্ঞূতি অৰচনঞ্ঞূ বুদ্ধানম্পি ওৰাদং অগ্গহণেন. মচ্ছরীতি পঞ্চৰিধমচ্ছরিযেন. পেসুণিযং অনুযুত্তোতি অগ্গসাৰকানং ভেদকামতায. সেসং পাকটমেৰ. ইদং ৰুত্তং হোতি – যো, আৰুসো কোকালিক, তুম্হাদিসো অনুযুত্তলোভতণ্হায লোভগুণে অনুযুত্তো অস্সদ্ধো কদরিযো অৰদঞ্ঞূ মচ্ছরী পেসুণিযং অনুযুত্তো, সো ৰচসা পরিভাসতি অঞ্ঞং অভাসনেয্যম্পি পুগ্গলং. তেন তং ৰদামি ‘‘মুখদুগ্গা’’তি গাথাত্তযং.
৬৭০. তস্সাযং অনুত্তানপদত্থো – মুখদুগ্গ মুখৰিসম, ৰিভূত ৰিগতভূত, অলিকৰাদি, অনরিয অসপ্পুরিস, ভূনহু ভূতিহনক, ৰুড্ঢিনাসক, পুরিসন্ত অন্তিমপুরিস, কলি অলক্খিপুরিস, অৰজাত বুদ্ধস্স অৰজাতপুত্ত.
৬৭১. রজমাকিরসীতি কিলেসরজং অত্তনি পক্খিপসি. পপতন্তি সোব্ভং. ‘‘পপাত’’ন্তিপি পাঠো, সো এৰত্থো. ‘‘পপদ’’ন্তিপি পাঠো, মহানিরযন্তি অত্থো.
৬৭২. এতি হতন্তি এত্থ হ-ইতি নিপাতো, তন্তি তং কুসলাকুসলকম্মং. অথ ৰা হতন্তি গতং পটিপন্নং, উপচিতন্তি অত্থো. সুৰামীতি সামি তস্স কম্মস্স কতত্তা. সো হি তং কম্মং লভতেৰ, নাস্স তং নস্সতীতি ৰুত্তং হোতি. যস্মা চ লভতি, তস্মা দুক্খং মন্দো…পে… কিব্বিসকারী.
৬৭৩. ইদানি যং দুক্খং মন্দো পস্সতি, তং পকাসেন্তো ‘‘অযোসঙ্কুসমাহতট্ঠান’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ পুরিমউপড্ঢগাথায তাৰ অত্থো – যং তং অযোসঙ্কুসমাহতট্ঠানং সন্ধায ভগৰতা ‘‘তমেনং, ভিক্খৰে, নিরযপালা পঞ্চৰিধবন্ধনং নাম কারণং করোন্তী’’তি (ম. নি. ৩.২৫০; অ. নি. ৩.৩৬) ৰুত্তং, তং উপেতি, এৰং উপেন্তো চ তত্থেৰ আদিত্তায লোহপথৰিযা নিপজ্জাপেত্ৰা নিরযপালেহি পঞ্চসু ঠানেসু আকোটিযমানং তত্তং খিলসঙ্খাতং তিণ্হধারমযসূলমুপেতি, যং সন্ধায ভগৰতা ৰুত্তং ‘‘তত্তং অযোখিলং হত্থে গমেন্তী’’তিআদি. ততো পরা উপড্ঢগাথা অনেকানি ৰস্সসহস্সানি তত্থ পচ্চিত্ৰা পক্কাৰসেসানুভৰনত্থং অনুপুব্বেন খারোদকনদীতীরং গতস্স যং তং ‘‘তত্তং অযোগুল়ং মুখে পক্খিপন্তি, তত্তং তম্বলোহং মুখে আসিঞ্চন্তী’’তি ৰুত্তং, তং সন্ধায ৰুত্তং. তত্থ অযোতি লোহং. গুল়সন্নিভন্তি বেলুৰসণ্ঠানং. অযোগহণেন চেত্থ তম্বলোহং, ইতরেন অযোগুল়ং ৰেদিতব্বং. পতিরূপন্তি কতকম্মানুরূপং.
৬৭৪. ততো পরাসু গাথাসু ন হি ৰগ্গূতি ‘‘গণ্হথ, পহরথা’’তিআদীনি ৰদন্তা নিরযপালা মধুরৰাচং ন ৰদন্তি. নাভিজৰন্তীতি ন সুমুখভাৰেন অভিমুখা জৰন্তি, ন সুমুখা উপসঙ্কমন্তি, অনযব্যসনমাৰহন্তা এৰ উপসঙ্কমন্তীতি ৰুত্তং হোতি. ন তাণমুপেন্তীতি তাণং লেণং পটিসরণং হুত্ৰা ন উপগচ্ছন্তি, গণ্হন্তা হনন্তা এৰ উপেন্তীতি ৰুত্তং হোতি. অঙ্গারে সন্থতে সযন্তীতি অঙ্গারপব্বতং আরোপিতা সমানা অনেকানি ৰস্সসহস্সানি সন্থতে অঙ্গারে সেন্তি. গিনিসম্পজ্জলিতন্তি সমন্ততো জলিতং সব্বদিসাসু চ সম্পজ্জলিতং অগ্গিং. পৰিসন্তীতি মহানিরযে পক্খিত্তা সমানা ওগাহন্তি. মহানিরযো নাম যো সো ‘‘চতুক্কণ্ণো’’তি (অ. নি. ৩.৩৬) ৰুত্তো, নং যোজনসতে ঠত্ৰা পস্সতং অক্খীনি ভিজ্জন্তি.
৬৭৫. জালেন চ ওনহিযানাতি অযোজালেন পলিৰেঠেত্ৰা মিগলুদ্দকা মিগং ৰিয হনন্তি. ইদং দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণং. অন্ধংৰ তিমিসমাযন্তীতি অন্ধকরণেন অন্ধমেৰ বহলন্ধকারত্তা ‘‘তিমিস’’ন্তি সঞ্ঞিতং ধূমরোরুৰং নাম নরকং গচ্ছন্তি. তত্র কির নেসং খরধূমং ঘাযিত্ৰা অক্খীনি ভিজ্জন্তি, তেন ‘‘অন্ধংৰা’’তি ৰুত্তং. তং ৰিততঞ্হি যথা মহিকাযোতি তঞ্চ অন্ধতিমিসং মহিকাযো ৰিয ৰিততং হোতীতি অত্থো. ‘‘ৰিত্থত’’ন্তিপি পাঠো. ইদম্পি দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণমেৰ.
৬৭৬. অথ লোহমযন্তি অযং পন লোহকুম্ভী পথৰিপরিযন্তিকা চতুনহুতাধিকানি দ্ৰেযোজনসতসহস্সানি গম্ভীরা সমতিত্তিকা তত্রলোহপূরা হোতি. পচ্চন্তি হি তাসু চিররত্তন্তি তাসু কুম্ভীসু দীঘরত্তং পচ্চন্তি. অগ্গিনিসমাসূতি অগ্গিসমাসু. সমুপ্পিলৰাতেতি সমুপ্পিলৰন্তা, সকিম্পি উদ্ধং সকিম্পি অধো গচ্ছমানা ফেণুদ্দেহকং পচ্চন্তীতি ৰুত্তং হোতি. দেৰদূতে ৰুত্তনযেনেৰ তং ৰেদিতব্বং.
৬৭৭. পুব্বলোহিতমিস্সেতি পুব্বলোহিতমিস্সায লোহকুম্ভিযা. তত্থ কিন্তি তত্থ. যং যং দিসকন্তি দিসং ৰিদিসং. অধিসেতীতি গচ্ছতি. ‘‘অভিসেতী’’তিপি পাঠো, তত্থ যং যং দিসং অল্লীযতি অপস্সযতীতি অত্থো. কিলিস্সতীতি বাধীযতি. ‘‘কিলিজ্জতী’’তিপি পাঠো, পূতি হোতীতি অত্থো. সম্ফুসমানোতি তেন পুব্বলোহিতেন ফুট্ঠো সমানো. ইদম্পি দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণং.
৬৭৮. পুল়ৰাৰসথেতি পুল়ৰানং আৰাসে. অযম্পি লোহকুম্ভীযেৰ দেৰদূতে ‘‘গূথনিরযো’’তি ৰুত্তা, তত্থ পতিতস্স সূচিমুখপাণা ছৰিআদীনি ছিন্দিত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং খাদন্তি. গন্তুং ন হি তীরমপত্থীতি অপগন্তুং ন হি তীরং অত্থি. ‘‘তীরৰমত্থী’’তিপি পাঠো, সোযেৰত্থো. তীরমেৰ এত্থ ‘‘তীরৰ’’ন্তি ৰুত্তং. সব্বসমা হি সমন্তকপল্লাতি যস্মা তস্সা কুম্ভিযা উপরিভাগেপি নিকুজ্জিতত্তা সব্বত্থ সমা সমন্ততো কটাহা, তস্মা অপগন্তুং তীরং নত্থীতি ৰুত্তং হোতি.
৬৭৯. অসিপত্তৰনং দেৰদূতে ৰুত্তনযমেৰ. তঞ্হি দূরতো রমণীযং অম্বৰনং ৰিয দিস্সতি, অথেত্থ লোভেন নেরযিকা পৰিসন্তি, ততো নেসং ৰাতেরিতানি পত্তানি পতিত্ৰা অঙ্গপচ্চঙ্গানি ছিন্দন্তি. তেনাহ – ‘‘তং পৰিসন্তি সমুচ্ছিদগত্তা’’তি. তং পৰিসন্তি ততো সুট্ঠু ছিন্নগত্তা হোন্তীতি. জিৰ্হং বল়িসেন গহেত্ৰা আরজযারজযা ৰিহনন্তীতি তত্থ অসিপত্তৰনে ৰেগেন ধাৰিত্ৰা পতিতানং মুসাৰাদীনং নেরযিকানং নিরযপালা জিৰ্হং বল়িসেন নিক্কড্ঢিত্ৰা যথা মনুস্সা অল্লচম্মং ভূমিযং পত্থরিত্ৰা খিলেহি আকোটেন্তি, এৰং আকোটেত্ৰা ফরসূহি ফালেত্ৰা ফালেত্ৰা একমেকং কোটিং ছিন্দেত্ৰা ৰিহনন্তি, ছিন্নছিন্না কোটি পুনপ্পুনং সমুট্ঠাতি. ‘‘আরচযারচযা’’তিপি পাঠো, আৰিঞ্ছিত্ৰা আৰিঞ্ছিত্ৰাতি অত্থো. এতম্পি দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণং.
৬৮০. ৰেতরণিন্তি দেৰদূতে ‘‘মহতী খারোদকা নদী’’তি (ম. নি. ৩.২৬৯) ৰুত্তনদিং. সা কির গঙ্গা ৰিয উদকভরিতা দিস্সতি. অথেত্থ ন্হাযিস্সাম পিৰিস্সামাতি নেরযিকা পতন্তি. তিণ্হধারখুরধারন্তি তিণ্হধারং খুরধারং, তিক্খধারখুরধারৰতিন্তি ৰুত্তং হোতি. তস্সা কির নদিযা উদ্ধমধো উভযতীরেসু চ তিণ্হধারা খুরা পটিপাটিযা ঠপিতা ৰিয তিট্ঠন্তি, তেন সা ‘‘তিণ্হধারা খুরধারা’’তি ৰুচ্চতি. তং তিণ্হধারখুরধারং উদকাসায উপেন্তি অল্লীযন্তীতি অত্থো. এৰং উপেন্তা চ পাপকম্মেন চোদিতা তত্থ মন্দা পপতন্তি বালাতি অত্থো.
৬৮১. সামা সবলাতি এতং পরতো ‘‘সোণা’’তি ইমিনা যোজেতব্বং. সামৰণ্ণা কম্মাসৰণ্ণা চ সোণা খাদন্তীতি ৰুত্তং হোতি. কাকোলগণাতি কণ্হকাকগণা. পটিগিদ্ধাতি সুট্ঠু সঞ্জাতগেধা হুত্ৰা, ‘‘মহাগিজ্ঝা’’তি একে. কুললাতি কুললপক্খিনো, ‘‘সেনানমেতং নাম’’ন্তি একে. ৰাযসাতি অকণ্হকাকা. ইদম্পি দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণং. তত্থ ৰুত্তানিপি পন কানিচি ইধ ন ৰুত্তানি, তানি এতেসং পুরিমপচ্ছিমভাগত্তা ৰুত্তানেৰ হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি.
৬৮২. ইদানি সব্বমেৰেতং নরকৰুত্তিং দস্সেত্ৰা ওৰদন্তো ‘‘কিচ্ছা ৰতায’’ন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – কিচ্ছা ৰত অযং ইধ নরকে নানপ্পকারকম্মকরণভেদা ৰুত্তি, যং জনো ফুসতি কিব্বিসকারী. তস্মা ইধ জীৰিতসেসে জীৰিতসন্ততিযা ৰিজ্জমানায ইধ লোকে ঠিতোযেৰ সমানো সরণগমনাদিকুসলধম্মানুট্ঠানেন কিচ্চকরো নরো সিযা ভৰেয্য. কিচ্চকরো ভৰন্তোপি চ সাতচ্চকারিতাৰসেনেৰ ভৰেয্য, ন পমজ্জে মুহুত্তম্পি ন পমাদমাপজ্জেয্যাতি অযমেত্থ সমুচ্চযৰণ্ণনা. যস্মা পন ৰুত্তাৰসেসানি পদানি পুব্বে ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থত্তা চ সুৰিঞ্ঞেয্যানেৰ, তস্মা অনুপদৰণ্ণনা ন কতাতি.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.