৮. সল্লসুত্তৰণ্ণনা

৫৮০. অনিমিত্তন্তি সল্লসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৰতো কির উপট্ঠাকো একো উপাসকো, তস্স পুত্তো কালমকাসি. সো পুত্তসোকাভিভূতো সত্তাহং নিরাহারো অহোসি. তং অনুকম্পন্তো ভগৰা তস্স ঘরং গন্ত্ৰা সোকৰিনোদনত্থং ইমং সুত্তমভাসি.

তত্থ অনিমত্তন্তি কিরিযাকারনিমিত্তৰিরহিতং. যথা হি ‘‘যদাহং অক্খিং ৰা নিখণিস্সামি, ভমুকং ৰা উক্খিপিস্সামি, তেন নিমিত্তেন তং ভণ্ডং অৰহরা’’তিআদীসু কিরিযাকারনিমিত্তমত্থি, ন এৰং জীৰিতে. ন হি সক্কা লদ্ধুং ‘‘যাৰাহং ইদং ৰা ইদং ৰা করোমি, তাৰ ত্ৰং জীৰ, মা মীযা’’তি. অনঞ্ঞাতন্তি অতো এৰ ন সক্কা একংসেন অঞ্ঞাতুং ‘‘এত্তকং ৰা এত্তকং ৰা কালং ইমিনা জীৰিতব্ব’’ন্তি গতিযা আযুপরিযন্তৰসেন ৰা. যথা হি চাতুমহারাজিকাদীনং পরিমিতং আযু, ন তথা মচ্চানং, এৰম্পি একংসেন অনঞ্ঞাতং.

কসিরন্তি অনেকপচ্চযপটিবদ্ধৰুত্তিভাৰতো কিচ্ছং ন সুখযাপনীযং. তথা হি তং অস্সাসপটিবদ্ধঞ্চ, পস্সাসপটিবদ্ধঞ্চ, মহাভূতপটিবদ্ধঞ্চ, কবল়ীকারাহারপটিবদ্ধঞ্চ, উস্মাপটিবদ্ধঞ্চ, ৰিঞ্ঞাণপটিবদ্ধঞ্চ. অনস্সসন্তোপি হি ন জীৰতি অপস্সসন্তোপি. চতূসু চ ধাতূসু কট্ঠমুখাদিআসীৰিসদট্ঠো ৰিয কাযো পথৰীধাতুপ্পকোপেন তাৰ থদ্ধো হোতি কলিঙ্গরসদিসো. যথাহ –

‘‘পত্থদ্ধো ভৰতী কাযো, দট্ঠো কট্ঠমুখেন ৰা;

পথৰীধাতুপ্পকোপেন, হোতি কট্ঠমুখেৰ সো’’তি. (ধ. স. অট্ঠ. ৫৮৪);

আপোধাতুপ্পকোপেন পূতিভাৰং আপজ্জিত্ৰা পগ্ঘরিতপুব্বমংসলোহিতো অট্ঠিচম্মাৰসেসো হোতি. যথাহ –

‘‘পূতিকো ভৰতী কাযো, দট্ঠো পূতিমুখেন ৰা;

আপোধাতুপ্পকোপেন, হোতি পূতিমুখেৰ সো’’তি. (ধ. স. অট্ঠ. ৫৮৪);

তেজোধাতুপ্পকোপেন অঙ্গারকাসুযং পক্খিত্তো ৰিয সমন্তা পরিডয্হতি. যথাহ –

‘‘সন্তত্তো ভৰতী কাযো, দট্ঠো অগ্গিমুখেন ৰা;

তেজোধাতুপ্পকোপেন, হোতি অগ্গিমুখেৰ সো’’তি. (ধ. স. অট্ঠ. ৫৮৪);

ৰাযোধাতুপ্পকোপেন সঞ্ছিজ্জমানসন্ধিবন্ধনো পাসাণেহি কোট্টেত্ৰা সঞ্চুণ্ণিযমানট্ঠিকো ৰিয চ হোতি. যথাহ –

‘‘সঞ্ছিন্নো ভৰতী কাযো, দট্ঠো সত্থমুখেন ৰা;

ৰাযোধাতুপ্পকোপেন, হোতি সত্থমুখেৰ সো’’তি. (ধ. স. অট্ঠ. ৫৮৪);

ধাতুপ্পকোপব্যাপন্নকাযোপি চ ন জীৰতি. যদা পন তা ধাতুযো অঞ্ঞমঞ্ঞং পতিট্ঠানাদিকিচ্চং সাধেন্তাপি সমং ৰহন্তি, তদা জীৰিতং পৰত্ততি. এৰং মহাভূতপটিবদ্ধঞ্চ জীৰিতং. দুব্ভিক্খাদীসু পন আহারুপচ্ছেদেন সত্তানং জীৰিতক্খযো পাকটো এৰ. এৰং কবল়ীকারাহারপটিবদ্ধঞ্চ জীৰিতং. তথা অসিতপীতাদিপরিপাকে কম্মজতেজে খীণে সত্তা জীৰিতক্খযং পাপুণন্তাপি পাকটা এৰ. এৰং উস্মাপটিবদ্ধঞ্চ জীৰিতং. ৰিঞ্ঞাণে পন নিরুদ্ধে নিরুদ্ধতো পভুতি সত্তানং ন হোতি জীৰিতন্তি এৰম্পি লোকে পাকটমেৰ. এৰং ৰিঞ্ঞাণপটিবদ্ধঞ্চ জীৰিতং. এৰং অনেকপচ্চযপটিবদ্ধৰুত্তিভাৰতো কসিরং ৰেদিতব্বং.

পরিত্তঞ্চাতি অপ্পকং, দেৰানং জীৰিতং উপনিধায তিণগ্গে উস্সাৰবিন্দুসদিসং, চিত্তক্খণতো উদ্ধং অভাৰেন ৰা পরিত্তং. অতিদীঘাযুকোপি হি সত্তো অতীতেন চিত্তেন জীৰিত্থ ন জীৰতি ন জীৰিস্সতি, অনাগতেন জীৰিস্সতি ন জীৰতি ন জীৰিত্থ, পচ্চুপ্পন্নেন জীৰতি ন জীৰিত্থ ন জীৰিস্সতি. ৰুত্তঞ্চেতং –

‘‘জীৰিতং অত্তভাৰো চ, সুখদুক্খা চ কেৰলা;

একচিত্তসমাযুত্তা, লহুসো ৰত্ততে খণো.

‘‘চুল্লাসীতিসহস্সানি, কপ্পা তিট্ঠন্তি যে মরূ;

নত্ৰেৰ তেপি জীৰন্তি, দ্ৰীহি চিত্তেহি সংযুতা’’তি. (মহানি. ১০);

তঞ্চ দুক্খেন সংযুতন্তি তঞ্চ জীৰিতং এৰং অনিমিত্তমনঞ্ঞাতং কসিরং পরিত্তঞ্চ সমানম্পি সীতুণ্হডংসমকসাদিসম্ফস্সখুপ্পিপাসাসঙ্খারদুক্খৰিপরিণামদুক্খদুক্খদুক্খেহি সংযুতং. কিং ৰুত্তং হোতি? যস্মা ঈদিসং মচ্চানং জীৰিতং, তস্মা ত্ৰং যাৰ তং পরিক্খযং ন গচ্ছতি, তাৰ ধম্মচরিযমেৰ ব্রূহয, মা পুত্তমনুসোচাতি.

৫৮১. অথাপি মঞ্ঞেয্যাসি ‘‘সব্বূপকরণেহি পুত্তং অনুরক্খন্তস্সাপি মে সো মতো, তেন সোচামী’’তি, এৰম্পি মা সোচি. ন হি সো উপক্কমো অত্থি, যেন জাতা ন মিয্যরে, ন হি সক্কা কেনচি উপক্কমেন জাতা সত্তা মা মরন্তূতি রক্খিতুন্তি ৰুত্তং হোতি. ততো যস্মা সো ‘‘জরং পত্ৰা নাম, ভন্তে, মরণং অনুরূপং, অতিদহরো মে পুত্তো মতো’’তি চিন্তেসি, তস্মা আহ ‘‘জরম্পি পত্ৰা মরণং, এৰংধম্মা হি পাণিনো’’তি, জরং পত্ৰাপি অপ্পত্ৰাপি মরণং, নত্থি এত্থ নিযমোতি ৰুত্তং হোতি.

৫৮২. ইদানি তমত্থং নিদস্সনেন সাধেন্তো ‘‘ফলানমিৰ পক্কান’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যথা ফলানং পক্কানং যস্মা সূরিযুগ্গমনতো পভুতি সূরিযাতপেন সন্তপ্পমানে রুক্খে পথৰিরসো চ আপোরসো চ পত্ততো সাখং সাখতো খন্ধং খন্ধতো মূলন্তি এৰং অনুক্কমেন মূলতো পথৰিমেৰ পৰিসতি, ওগমনতো পভুতি পন পথৰিতো মূলং মূলতো খন্ধন্তি এৰং অনুক্কমেন সাখাপত্তপল্লৰাদীনি পুন আরোহতি, এৰং আরোহন্তো চ পরিপাকগতে ফলে ৰণ্টমূলং ন পৰিসতি. অথ সূরিযাতপেন তপ্পমানে ৰণ্টমূলে পরিল়াহো উপ্পজ্জতি. তেন তানি ফলানি পাতো পাতো নিচ্চকালং পতন্তি, নেসং পাতো পতনতো ভযং হোতি, পতনা ভযং হোতীতি অত্থো. এৰং জাতানং মচ্চানং নিচ্চং মরণতো ভযং. পক্কফলসদিসা হি সত্তাতি.

৫৮৩-৬. কিঞ্চ ভিয্যো ‘‘যথাপি কুম্ভকারস্স…পে… জীৰিত’’ন্তি. তস্মা ‘‘দহরা চ…পে… পরাযণা’’তি এৰং গণ্হ, এৰঞ্চ গহেত্ৰা ‘‘তেসং মচ্চু…পে… ঞাতী ৰা পন ঞাতকে’’তি এৰম্পি গণ্হ. যস্মা চ ন পিতা তাযতে পুত্তং, ঞাতী ৰা পন ঞাতকে, তস্মা পেক্খতংযেৰ…পে… নীযতি.

তত্থ অযং যোজনা – পস্সমানানংযেৰ ঞাতীনং ‘‘অম্ম, তাতা’’তিআদিনা নযেন পুথু অনেকপ্পকারকং লালপতংযেৰ মচ্চানং একমেকো মচ্চো যথা গো ৰজ্ঝো এৰং নীযতি, এৰং পস্স, উপাসক, যাৰ অতাণো লোকোতি.

৫৮৭. তত্থ যে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদযো ধিতিসম্পন্না, তে ‘‘এৰমব্ভাহতো লোকো মচ্চুনা চ জরায চ, সো ন সক্কা কেনচি পরিত্তাণং কাতু’’ন্তি যস্মা জানন্তি, তস্মা ধীরা ন সোচন্তি ৰিদিত্ৰা লোকপরিযাযং. ইমং লোকসভাৰং ঞত্ৰা ন সোচন্তীতি ৰুত্তং হোতি.

৫৮৮. ত্ৰং পন যস্স মগ্গং…পে… পরিদেৰসি. কিং ৰুত্তং হোতি? যস্স মাতুকুচ্ছিং আগতস্স আগতমগ্গং ৰা ইতো চৰিত্ৰা অঞ্ঞত্থ গতস্স গতমগ্গং ৰা ন জানাসি, তস্স ইমে উভো অন্তে অসম্পস্সং নিরত্থং পরিদেৰসি. ধীরা পন তে পস্সন্তা ৰিদিত্ৰা লোকপরিযাযং ন সোচন্তীতি.

৫৮৯. ইদানি ‘‘নিরত্থং পরিদেৰসী’’তি এত্থ ৰুত্তপরিদেৰনায নিরত্থকভাৰং সাধেন্তো ‘‘পরিদেৰযমানো চে’’তিআদিমাহ. তত্থ উদব্বহেতি উব্বহেয্য ধারেয্য, অত্তনি সঞ্জনেয্যাতি অত্থো. সম্মূল়্হো হিংসমত্তানন্তি সম্মূল়্হো হুত্ৰা অত্তানং বাধেন্তো. কযিরা চে নং ৰিচক্খণোতি যদি তাদিসো কঞ্চি অত্থং উদব্বহে, ৰিচক্খণোপি নং পরিদেৰং করেয্য.

৫৯০. ন হি রুণ্ণেনাতি এত্থাযং যোজনা – ন পন কোচি রুণ্ণেন ৰা সোকেন ৰা চেতসো সন্তিং পপ্পোতি, অপিচ খো পন রোদতো সোচতো চ ভিয্যো অস্স উপ্পজ্জতে দুক্খং, সরীরঞ্চ দুব্বণ্ণিযাদীহি উপহঞ্ঞতীতি.

৫৯১. ন তেন পেতাতি তেন পরিদেৰনেন কালকতা ন পালেন্তি ন যাপেন্তি, ন তং তেসং উপকারায হোতি. তস্মা নিরত্থা পরিদেৰনাতি.

৫৯২. ন কেৰলঞ্চ নিরত্থা, অনত্থম্পি আৰহতি. কস্মা? যস্মা সোকমপ্পজহং …পে… ৰসমন্ৰগূ. তত্থ অনুত্থুনন্তোতি অনুসোচন্তো. ৰসমন্ৰগূতি ৰসং গতো.

৫৯৩. এৰম্পি নিরত্থকত্তং অনত্থাৰহত্তঞ্চ সোকস্স দস্সেত্ৰা ইদানি সোকৰিনযত্থং ওৰদন্তো ‘‘অঞ্ঞেপি পস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ গমিনেতি গমিকে, পরলোকগমনসজ্জে ঠিতেতি ৰুত্তং হোতি. ফন্দন্তেৰিধ পাণিনোতি মরণভযেন ফন্দমানেযেৰ ইধ সত্তে.

৫৯৪. যেন যেনাতি যেনাকারেন মঞ্ঞন্তি ‘‘দীঘাযুকো ভৰিস্সতি, অরোগো ভৰিস্সতী’’তি. ততো তং অঞ্ঞথাযেৰ হোতি, সো এৰং মঞ্ঞিতো মরতিপি, রোগীপি হোতি. এতাদিসো অযং ৰিনাভাৰো মঞ্ঞিতপ্পচ্চনীকেন হোতি, পস্স, উপাসক, লোকসভাৰন্তি এৰমেত্থ অধিপ্পাযযোজনা ৰেদিতব্বা.

৫৯৬. অরহতো সুত্ৰাতি ইমং এৰরূপং অরহতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা. নেসো লব্ভা মযা ইতীতি সো পেতো ‘‘ইদানি মযা পুন জীৰতূ’’তি ন লব্ভা ইতি পরিজানন্তো, ৰিনেয্য পরিদেৰিতন্তি ৰুত্তং হোতি.

৫৯৭. কিঞ্চ ভিয্যো – ‘‘যথা সরণমাদিত্তং…পে… ধংসযে’’তি. তত্থ ধীরো ধিতিসম্পদায, সপঞ্ঞো সাভাৰিকপঞ্ঞায, পণ্ডিতো বাহুসচ্চপঞ্ঞায, কুসলো চিন্তকজাতিকতায ৰেদিতব্বো. চিন্তামযসুতমযভাৰনামযপঞ্ঞাহি ৰা যোজেতব্বং.

৫৯৮-৯. ন কেৰলঞ্চ সোকমেৰ, পরিদেৰং…পে… সল্লমত্তনো. তত্থ পজপ্পন্তি তণ্হং. দোমনস্সন্তি চেতসিকদুক্খং. অব্বহেতি উদ্ধরে. সল্লন্তি এতমেৰ তিপ্পকারং দুন্নীহরণট্ঠেন অন্তোৰিজ্ঝনট্ঠেন চ সল্লং. পুব্বে ৰুত্তং সত্তৰিধং রাগাদিসল্লং ৰা. এতস্মিঞ্হি অব্বূল়্হে সল্লে অব্বূল়্হসল্লো…পে… নিব্বুতোতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. তত্থ অসিতোতি তণ্হাদিট্ঠীহি অনিস্সিতো. পপ্পুয্যাতি পাপুণিত্ৰা. সেসং ইধ ইতো পুব্বে ৰুত্তত্তা উত্তানত্থমেৰ, তস্মা ন ৰণ্ণিতং.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সল্লসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.