১. পব্বজ্জাসুত্তৰণ্ণনা

৪০৮. পব্বজ্জং কিত্তযিস্সামীতি পব্বজ্জাসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৰতি কির সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে আযস্মতো আনন্দস্স পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘সারিপুত্তাদীনং মহাসাৰকানং পব্বজ্জা কিত্তিতা, তং ভিক্খূ চ উপাসকা চ জানন্তি. ভগৰতো পন অকিত্তিতা, যংনূনাহং কিত্তেয্য’’ন্তি. সো জেতৰনৰিহারে আসনে নিসীদিত্ৰা চিত্তবীজনিং গহেত্ৰা ভিক্খূনং ভগৰতো পব্বজ্জং কিত্তেন্তো ইমং সুত্তমভাসি.

তত্থ যস্মা পব্বজ্জং কিত্তেন্তেন যথা পব্বজি, তং কিত্তেতব্বং. যথা চ পব্বজি, তং কিত্তেন্তেন যথা ৰীমংসমানো পব্বজ্জং রোচেসি, তং কিত্তেতব্বং. তস্মা ‘‘পব্বজ্জং কিত্তযিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘যথা পব্বজী’’তিআদিমাহ. চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা চক্খুসম্পন্নোতি অত্থো. সেসমাদিগাথায উত্তানমেৰ.

৪০৯. ইদানি ‘‘যথা ৰীমংসমানো’’তি তমত্থং পকাসেন্তো আহ ‘‘সম্বাধোয’’ন্তি. তত্থ সম্বাধোতি পুত্তদারাদিসম্পীল়নেন কিলেসসম্পীল়নেন চ কুসলকিরিযায ওকাসরহিতো. রজস্সাযতনন্তি কম্বোজাদযো ৰিয অস্সাদীনং, রাগাদিরজস্স উপ্পত্তিদেসো. অব্ভোকাসোতি ৰুত্তসম্বাধপটিপক্খভাৰেন আকাসো ৰিয ৰিৰটা. ইতি দিস্ৰান পব্বজীতি ইতি ঘরাৰাসপব্বজ্জাসু ব্যাধিজরামরণেহি সুট্ঠুতরং চোদিযমানহদযো আদীনৰমানিসংসঞ্চ ৰীমংসিত্ৰা, মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা, অনোমানদীতীরে খগ্গেন কেসে ছিন্দিত্ৰা, তাৰদেৰ চ দ্ৰঙ্গুলমত্তসণ্ঠিতসমণসারুপ্পকেসমস্সু হুত্ৰা ঘটিকারেন ব্রহ্মুনা উপনীতে অট্ঠ পরিক্খারে গহেত্ৰা ‘‘এৰং নিৰাসেতব্বং পারুপিতব্ব’’ন্তি কেনচি অননুসিট্ঠো অনেকজাতিসহস্সপৰত্তিতেন অত্তনো পব্বজ্জাচিণ্ণেনেৰ সিক্খাপিযমানো পব্বজি. একং কাসাৰং নিৰাসেত্ৰা একং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা একং চীৰরং খন্ধে করিত্ৰা মত্তিকাপত্তং অংসে আলগ্গেত্ৰা পব্বজিতৰেসং অধিট্ঠাসীতি ৰুত্তং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

৪১০. এৰং ভগৰতো পব্বজ্জং কিত্তেত্ৰা ততো পরং পব্বজিতপটিপত্তিং অনোমানদীতীরং হিত্ৰা পধানায গমনঞ্চ পকাসেতুং ‘‘পব্বজিত্ৰান কাযেনা’’তিআদিং সব্বমভাসি. তত্থ কাযেন পাপকম্মং ৰিৰজ্জযীতি তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং ৰজ্জেসি. ৰচীদুচ্চরিতন্তি চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতং. আজীৰং পরিসোধযীতি মিচ্ছাজীৰং হিত্ৰা সম্মাজীৰমেৰ পৰত্তযি.

৪১১. এৰং আজীৰট্ঠমকসীলং সোধেত্ৰা অনোমানদীতীরতো তিংসযোজনপ্পমাণং সত্তাহেন অগমা রাজগহং বুদ্ধো. তত্থ কিঞ্চাপি যদা রাজগহং অগমাসি, তদা বুদ্ধো ন হোতি, তথাপি বুদ্ধস্স পুব্বচরিযাতি কত্ৰা এৰং ৰত্তুং লব্ভতি – ‘‘ইধ রাজা জাতো, ইধ রজ্জং অগ্গহেসী’’তিআদি লোকিযৰোহারৰচনং ৰিয. মগধানন্তি মগধানং জনপদস্স নগরন্তি ৰুত্তং হোতি. গিরিব্বজন্তি ইদম্পি তস্স নামং. তঞ্হি পণ্ডৰগিজ্ঝকূটৰেভারইসিগিলিৰেপুল্লনামকানং পঞ্চন্নং গিরীনং মজ্ঝে ৰজো ৰিয ঠিতং, তস্মা ‘‘গিরিব্বজ’’ন্তি ৰুচ্চতি. পিণ্ডায অভিহারেসীতি ভিক্খত্থায তস্মিং নগরে চরি. সো কির নগরদ্ৰারে ঠত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং রঞ্ঞো বিম্বিসারস্স অত্তনো আগমনং নিৰেদেয্যং, ‘সুদ্ধোদনস্স পুত্তো সিদ্ধত্থো নাম কুমারো আগতো’তি বহুম্পি মে পচ্চযং অভিহরেয্য. ন খো পন মে তং পতিরূপং পব্বজিতস্স আরোচেত্ৰা পচ্চযগহণং, হন্দাহং পিণ্ডায চরামী’’তি দেৰদত্তিযং পংসুকূলচীৰরং পারুপিত্ৰা মত্তিকাপত্তং গহেত্ৰা পাচীনদ্ৰারেন নগরং পৰিসিত্ৰা অনুঘরং পিণ্ডায অচরি. তেনাহ আযস্মা আনন্দো – ‘‘পিণ্ডায অভিহারেসী’’তি. আকিণ্ণৰরলক্খণোতি সরীরে আকিরিত্ৰা ৰিয ঠপিতৰরলক্খণো ৰিপুলৰরলক্খণো ৰা. ৰিপুলম্পি হি ‘‘আকিণ্ণ’’ন্তি ৰুচ্চতি. যথাহ – ‘‘আকিণ্ণলুদ্দো পুরিসো, ধাতিচেলংৰ মক্খিতো’’তি (জা. ১.৬.১১৮; ১.৯.১০৬). ৰিপুললুদ্দোতি অত্থো.

৪১২. তমদ্দসাতি ততো কির পুরিমানি সত্ত দিৰসানি নগরে নক্খত্তং ঘোসিতং অহোসি. তং দিৰসং পন ‘‘নক্খত্তং ৰীতিৰত্তং, কম্মন্তা পযোজেতব্বা’’তি ভেরি চরি. অথ মহাজনো রাজঙ্গণে সন্নিপতি. রাজাপি ‘‘কম্মন্তং সংৰিদহিস্সামী’’তি সীহপঞ্জরং ৰিৰরিত্ৰা বলকাযং পস্সন্তো তং পিণ্ডায অভিহারেন্তং মহাসত্তং অদ্দস. তেনাহ আযস্মা আনন্দো – ‘‘তমদ্দসা বিম্বিসারো, পাসাদস্মিং পতিট্ঠিতো’’তি. ইমমত্থং অভাসথাতি ইমং অত্থং অমচ্চানং অভাসি.

৪১৩. ইদানি তং তেসং অমচ্চানং ভাসিতমত্থং দস্সেন্তো আহ – ‘‘ইমং ভোন্তো’’তি. তত্থ ইমন্তি সো রাজা বোধিসত্তং দস্সেতি, ভোন্তোতি অমচ্চে আলপতি. নিসামেথাতি পস্সথ. অভিরূপোতি দস্সনীযঙ্গপচ্চঙ্গো. ব্রহ্মাতি আরোহপরিণাহসম্পন্নো. সুচীতি পরিসুদ্ধছৰিৰণ্ণো. চরণেনাতি গমনেন.

৪১৪-৫. নীচকুলামিৰাতি নীচকুলা ইৰ পব্বজিতো ন হোতীতি অত্থো. মকারো পদসন্ধিকরো. কুহিং ভিক্খু গমিস্সতীতি অযং ভিক্খু কুহিং গমিস্সতি, অজ্জ কত্থ ৰসিস্সতীতি জানিতুং রাজদূতা সীঘং গচ্ছন্তু. দস্সনকামা হি মযং অস্সাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন আহ. গুত্তদ্ৰারো ওক্খিত্তচক্খুতায, সুসংৰুতো সতিযা. গুত্তদ্ৰারো ৰা সতিযা, সুসংৰুতো পাসাদিকেন সঙ্ঘাটিচীৰরধারণেন.

৪১৬. খিপ্পং পত্তং অপূরেসীতি সম্পজানত্তা পতিস্সতত্তা চ অধিকং অগণ্হন্তো ‘‘অলং এত্তাৰতা’’তি অজ্ঝাসযপূরণেন খিপ্পং পত্তং অপূরেসি. মুনীতি মোনত্থায পটিপন্নত্তা অপ্পত্তমুনিভাৰোপি মুনিইচ্চেৰ ৰুত্তো, লোকৰোহারেন ৰা. লোকিযা হি অমোনসম্পত্তম্পি পব্বজিতং ‘‘মুনী’’তি ভণন্তি. পণ্ডৰং অভিহারেসীতি তং পব্বতং অভিরুহি. সো কির মনুস্সে পুচ্ছি ‘‘ইমস্মিং নগরে পব্বজিতা কত্থ ৰসন্তী’’তি. অথস্স তে ‘‘পণ্ডৰস্স উপরি পুরত্থাভিমুখপব্ভারে’’তি আরোচেসুং. তস্মা তমেৰ পণ্ডৰং অভিহারেসি ‘‘এত্থ ৰাসো ভৰিস্সতী’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা.

৪১৯-২৩. ব্যগ্ঘুসভোৰ সীহোৰ গিরিগব্ভরেতি গিরিগুহাযং ব্যগ্ঘো ৰিয উসভো ৰিয সীহো ৰিয চ নিসিন্নোতি অত্থো. এতে হি তযো সেট্ঠা ৰিগতভযভেরৰা গিরিগব্ভরে নিসীদন্তি, তস্মা এৰং উপমং অকাসি. ভদ্দযানেনাতি হত্থিঅস্সরথসিৰিকাদিনা উত্তমযানেন. সযানভূমিং যাযিত্ৰাতি যাৰতিকা ভূমি হত্থিঅস্সাদিনা যানেন সক্কা গন্তুং, তং গন্ত্ৰা. আসজ্জাতি পত্ৰা, সমীপমস্স গন্ত্ৰাতি অত্থো. উপাৰিসীতি নিসীদি. যুৰাতি যোব্বনসম্পন্নো. দহরোতি জাতিযা তরুণো. পঠমুপ্পত্তিকো সুসূতি তদুভযৰিসেসনমেৰ. যুৰা সুসূতি অতিযোব্বনো. পঠমুপ্পত্তিকোতি পঠমেনেৰ যোব্বনৰেসেন উট্ঠিতো. দহরো চাসীতি সতি চ দহরত্তে সুসু বালকো ৰিয খাযসীতি.

৪২৪-৫. অনীকগ্গন্তি বলকাযং সেনামুখং. দদামি ভোগে ভুঞ্জস্সূতি এত্থ ‘‘অহং তে অঙ্গমগধেসু যাৰিচ্ছসি, তাৰ দদামি ভোগে. তং ত্ৰং সোভযন্তো অনীকগ্গং নাগসঙ্ঘপুরক্খতো ভুঞ্জস্সূ’’তি এৰং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. উজুং জনপদো রাজাতি ‘‘দদামি ভোগে ভুঞ্জস্সু, জাতিং অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি এৰং কির ৰুত্তো মহাপুরিসো চিন্তেসি – ‘‘সচে অহং রজ্জেন অত্থিকো অস্সং, চাতুমহারাজিকাদযোপি মং অত্তনো অত্তনো রজ্জেন নিমন্তেয্যুং, গেহে ঠিতো এৰ ৰা চক্কৰত্তিরজ্জং কারেয্যং. অযং পন রাজা অজানন্তো এৰমাহ – ‘হন্দাহং, তং জানাপেমী’’’তি বাহং উচ্চারেত্ৰা অত্তনো আগতদিসাভাগং নিদ্দিসন্তো ‘‘উজুং জনপদো রাজা’’তিআদিমাহ. তত্থ হিমৰন্তস্স পস্সতোতি ভণন্তো সস্সসম্পত্তিৰেকল্লাভাৰং দস্সেতি. হিমৰন্তঞ্হি নিস্সায পাসাণৰিৰরসম্ভৰা মহাসালাপি পঞ্চহি ৰুদ্ধীহি ৰড্ঢন্তি, কিমঙ্গং পন খেত্তে ৰুত্তানি সস্সানি. ধনৰীরিযেন সম্পন্নোতি ভণন্তো সত্তহি রতনেহি অৰেকল্লত্তং, পররাজূহি অতক্কনীযং ৰীরপুরিসাধিট্ঠিতভাৰঞ্চস্স দস্সেতি. কোসলেসু নিকেতিনোতি ভণন্তো নৰকরাজভাৰং পটিক্খিপতি. নৰকরাজা হি নিকেতীতি ন ৰুচ্চতি. যস্স পন আদিকালতো পভুতি অন্ৰযৰসেন সো এৰ জনপদো নিৰাসো, সো নিকেতীতি ৰুচ্চতি. তথারূপো চ রাজা সুদ্ধোদনো, যং সন্ধাযাহ ‘‘কোসলেসু নিকেতিনো’’তি. তেন অন্ৰযাগতম্পি ভোগসম্পত্তিং দীপেতি.

৪২৬. এত্তাৰতা অত্তনো ভোগসম্পত্তিং দীপেত্ৰা ‘‘আদিচ্চা নাম গোত্তেন, সাকিযা নাম জাতিযা’’তি ইমিনা জাতিসম্পত্তিঞ্চ আচিক্খিত্ৰা যং ৰুত্তং রঞ্ঞা ‘‘দদামি ভোগে ভুঞ্জস্সূ’’তি, তং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘তম্হা কুলা পব্বজিতোম্হি, ন কামে অভিপত্থয’’ন্তি. যদি হি অহং কামে অভিপত্থযেয্যং, ন ঈদিসং ধনৰীরিযসম্পন্নং দ্ৰাসীতিসহস্সৰীরপুরিসসমাকুলং কুলং ছড্ডেত্ৰা পব্বজেয্যন্তি অযং কিরেত্থ অধিপ্পাযো.

৪২৭. এৰং রঞ্ঞো ৰচনং পটিক্খিপিত্ৰা ততো পরং অত্তনো পব্বজ্জাহেতুং দস্সেন্তো আহ – ‘‘কামেস্ৰাদীনৰং দিস্ৰা, নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো’’তি. এতং ‘‘পব্বজিতোম্হী’’তি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. তত্থ দট্ঠূতি দিস্ৰা. সেসমেত্থ ইতো পুরিমগাথাসু চ যং যং ন ৰিচারিতং, তং তং সব্বং উত্তানত্থত্তা এৰ ন ৰিচারিতন্তি ৰেদিতব্বং. এৰং অত্তনো পব্বজ্জাহেতুং ৰত্ৰা পধানত্থায গন্তুকামো রাজানং আমন্তেন্তো আহ – ‘‘পধানায গমিস্সামি, এত্থ মে রঞ্জতী মনো’’তি. তস্সত্থো – যস্মাহং, মহারাজ, নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো পব্বজিতো, তস্মা তং পরমত্থনেক্খম্মং নিব্বানামতং সব্বধম্মানং অগ্গট্ঠেন পধানং পত্থেন্তো পধানত্থায গমিস্সামি, এত্থ মে পধানে রঞ্জতি মনো, ন কামেসূতি. এৰং ৰুত্তে কির রাজা বোধিসত্তং আহ – ‘‘পুব্বেৰ মেতং, ভন্তে, সুতং ‘সুদ্ধোদনরঞ্ঞো কির পুত্তো সিদ্ধত্থকুমারো চত্তারি পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৰা পব্বজিত্ৰা বুদ্ধো ভৰিস্সতী’তি, সোহং, ভন্তে, তুম্হাকং অধিমুত্তিং দিস্ৰা এৰংপসন্নো ‘অদ্ধা বুদ্ধত্তং পাপুণিস্সথা’তি. সাধু, ভন্তে, বুদ্ধত্তং পত্ৰা পঠমং মম ৰিজিতং ওক্কমেয্যাথা’’তি.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পব্বজ্জাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.