২. পধানসুত্তৰণ্ণনা
৪২৮. তং মং পধানপহিতত্তন্তি পধানসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ‘‘পধানায গমিস্সামি, এত্থ মে রঞ্জতী মনো’’তি আযস্মা আনন্দো পব্বজ্জাসুত্তং নিট্ঠাপেসি. ভগৰা গন্ধকুটিযং নিসিন্নো চিন্তেসি – ‘‘মযা ছব্বস্সানি পধানং পত্থযমানেন দুক্করকারিকা কতা, তং অজ্জ ভিক্খূনং কথেস্সামী’’তি. অথ গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা বুদ্ধাসনে নিসিন্নো ‘‘তং মং পধানপহিতত্ত’’ন্তি আরভিত্ৰা ইমং সুত্তমভাসি.
তত্থ তং মন্তি দ্ৰীহিপি ৰচনেহি অত্তানমেৰ নিদ্দিসতি. পধানপহিতত্তন্তি নিব্বানত্থায পেসিতচিত্তং পরিচ্চত্তঅত্তভাৰং ৰা. নদিং নেরঞ্জরং পতীতি লক্খণং নিদ্দিসতি. লক্খণঞ্হি পধানপহিতত্তায নেরঞ্জরা নদী. তেনেৰ চেত্থ উপযোগৰচনং. অযং পনত্থো ‘‘নদিযা নেরঞ্জরাযা’’তি, নেরঞ্জরায তীরেতি ৰুত্তং হোতি. ৰিপরক্কম্মাতি অতীৰ পরক্কমিত্ৰা. ঝাযন্তন্তি অপ্পাণকজ্ঝানমনুযুঞ্জন্তং. যোগক্খেমস্স পত্তিযাতি চতূহি যোগেহি খেমস্স নিব্বানস্স অধিগমত্থং.
৪২৯. নমুচীতি মারো. সো হি অত্তনো ৰিসযা নিক্খমিতুকামে দেৰমনুস্সে ন মুঞ্চতি, অন্তরাযং নেসং করোতি, তস্মা ‘‘নমুচী’’তি ৰুচ্চতি. করুণং ৰাচন্তি অনুদ্দযাযুত্তং ৰাচং. ভাসমানো উপাগমীতি ইদং উত্তানমেৰ. কস্মা পন উপাগতো? মহাপুরিসো কির একদিৰসং চিন্তেসি – ‘‘সব্বদা আহারং পরিযেসমানো জীৰিতে সাপেক্খো হোতি, ন চ সক্কা জীৰিতে সাপেক্খেন অমতং অধিগন্তু’’ন্তি. ততো আহারুপচ্ছেদায পটিপজ্জি, তেন কিসো দুব্বণ্ণো চ অহোসি. অথ মারো ‘‘অযং সম্বোধায মগ্গো হোতি, ন হোতীতি অজানন্তো অতিঘোরং তপং করোতি, কদাচি মম ৰিসযং অতিক্কমেয্যা’’তি ভীতো ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ৰত্ৰা ৰারেস্সামী’’তি আগতো. তেনেৰাহ – ‘‘কিসো ত্ৰমসি দুব্বণ্ণো, সন্তিকে মরণং তৰা’’তি.
৪৩০. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা অথস্স মরণসন্তিকভাৰং সাৰেন্তো আহ – ‘‘সহস্সভাগো মরণস্স, একংসো তৰ জীৰিত’’ন্তি. তস্সত্থো – সহস্সং ভাগানং অস্সাতি সহস্সভাগো. কো সো? মরণস্স পচ্চযোতি পাঠসেসো. একো অংসোতি একংসো. ইদং ৰুত্তং হোতি – অযং অপ্পাণকজ্ঝানাদিসহস্সভাগো তৰ মরণস্স পচ্চযো, ততো পন তে একো এৰ ভাগো জীৰিতং, এৰং সন্তিকে মরণং তৰাতি. এৰং মরণস্স সন্তিকভাৰং সাৰেত্ৰা অথ নং জীৰিতে সমুস্সাহেন্তো আহ ‘‘জীৰ ভো জীৰিতং সেয্যো’’তি. কথং সেয্যোতি চে. জীৰং পুঞ্ঞানি কাহসীতি.
৪৩১. অথ অত্তনা সম্মতানি পুঞ্ঞানি দস্সেন্তো আহ – ‘‘চরতো চ তে ব্রহ্মচরিয’’ন্তি. তত্থ ব্রহ্মচরিযন্তি কালেন কালং মেথুনৰিরতিং সন্ধাযাহ, যং তাপসা করোন্তি. জূহতোতি জুহন্তস্স. সেসমেত্থ পাকটমেৰ.
৪৩২. দুগ্গো মগ্গোতি ইমং পন অড্ঢগাথং পধানৰিচ্ছন্দং জনেন্তো আহ. তত্থ অপ্পাণকজ্ঝানাদিগহনত্তা দুক্খেন গন্তব্বোতি দুগ্গো, দুক্খিতকাযচিত্তেন কত্তব্বত্তা দুক্করো, সন্তিকমরণেন তাদিসেনাপি পাপুণিতুং অসক্কুণেয্যতো দুরভিসম্ভৰোতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো. ইতো পরং ইমা গাথা ভণং মারো, অট্ঠা বুদ্ধস্স সন্তিকেতি অযমুপড্ঢগাথা সঙ্গীতিকারেহি ৰুত্তা. সকলগাথাপীতি একে. ভগৰতা এৰ পন পরং ৰিয অত্তানং নিদ্দিসন্তেন সব্বমেত্থ এৰংজাতিকং ৰুত্তন্তি অযমম্হাকং খন্তি. তত্থ অট্ঠাতি অট্ঠাসি. সেসং উত্তানমেৰ.
৪৩৩. ছট্ঠগাথায যেনত্থেনাতি এত্থ পরেসং অন্তরাযকরণেন অত্তনো অত্থেন ত্ৰং, পাপিম, আগতোসীতি অযমধিপ্পাযো. সেসং উত্তানমেৰ.
৪৩৪. ‘‘জীৰং পুঞ্ঞানি কাহসী’’তি ইদং পন ৰচনং পটিক্খিপন্তো ‘‘অণুমত্তোপী’’তি ইমং গাথমাহ. তত্থ পুঞ্ঞেনাতি ৰট্টগামিং মারেন ৰুত্তং পুঞ্ঞং সন্ধায ভণতি. সেসং উত্তানমেৰ.
৪৩৫. ইদানি ‘‘একংসো তৰ জীৰিত’’ন্তি ইদং ৰচনং আরব্ভ মারং সন্তজ্জেন্তো ‘‘অত্থি সদ্ধা’’তি ইমং গাথমাহ. তত্রাযমধিপ্পাযো – অরে, মার, যো অনুত্তরে সন্তিৰরপদে অস্সদ্ধো ভৰেয্য, সদ্ধোপি ৰা কুসীতো, সদ্ধো আরদ্ধৰীরিযো সমানোপি ৰা দুপ্পঞ্ঞো, তং ত্ৰং জীৰিতমনুপুচ্ছমানো সোভেয্যাসি, ময্হং পন অনুত্তরে সন্তিৰরপদে ওকপ্পনসদ্ধা অত্থি, তথা কাযিকচেতসিকমসিথিলপরক্কমতাসঙ্খাতং ৰীরিযং, ৰজিরূপমা পঞ্ঞা চ মম ৰিজ্জতি, সো ত্ৰং এৰং মং পহিতত্তং উত্তমজ্ঝাসযং কিং জীৰমনুপুচ্ছসি, কস্মা জীৰিতং পুচ্ছসি. পঞ্ঞা চ মমাতি এত্থ চ সদ্দেন সতি সমাধি চ. এৰং সন্তে যেহি পঞ্চহি ইন্দ্রিযেহি সমন্নাগতা নিব্বানং পাপুণন্তি, তেসু একেনাপি অৰিরহিতং এৰং মং পহিতত্তং কিং জীৰমনুপুচ্ছসি? ননু – একাহং জীৰিতং সেয্যো, ৰীরিযমারভতো দল়্হং (ধ. প. ১১২). পঞ্ঞৰন্তস্স ঝাযিনো, পস্সতো উদযব্বযন্তি (ধ. প. ১১১, ১১৩).
৪৩৬-৮. এৰং মারং সন্তজ্জেত্ৰা অত্তনো দেহচিত্তপ্পৰত্তিং দস্সেন্তো ‘‘নদীনমপী’’পি গাথাত্তযমাহ. তমত্থতো পাকটমেৰ. অযং পন অধিপ্পাযৰণ্ণনা – য্ৰাযং মম সরীরে অপ্পাণকজ্ঝানৰীরিযৰেগসমুট্ঠিতো ৰাতো ৰত্ততি, লোকে গঙ্গাযমুনাদীনং নদীনম্পি সোতানি অযং ৰিসোসযে, কিঞ্চ মে এৰং পহিতত্তস্স চতুনাল়িমত্তং লোহিতং ন উপসোসেয্য. ন কেৰলঞ্চ মে লোহিতমেৰ সুস্সতি, অপিচ খো পন তম্হি লোহিতে সুস্সমানম্হি বদ্ধাবদ্ধভেদং সরীরানুগতং পিত্তং, অসিতপীতাদিপটিচ্ছাদকং চতুনাল়িমত্তমেৰ সেম্হঞ্চ, কিঞ্চাপরং তত্তকমেৰ মুত্তঞ্চ ওজঞ্চ সুস্সতি, তেসু চ সুস্সমানেসু মংসানিপি খীযন্তি, তস্স মে এৰং অনুপুব্বেন মংসেসু খীযমানেসু ভিয্যো চিত্তং পসীদতি, ন ত্ৰেৰ তপ্পচ্চযা সংসীদতি. সো ত্ৰং ঈদিসং চিত্তমজানন্তো সরীরমত্তমেৰ দিস্ৰা ভণসি ‘‘কিসো ত্ৰমসি দুব্বণ্ণো, সন্তিকে মরণং তৰা’’তি. ন কেৰলঞ্চ মে চিত্তমেৰ পসীদতি, অপিচ খো পন ভিয্যো সতি চ পঞ্ঞা চ সমাধি মম তিট্ঠতি, অণুমত্তোপি পমাদো ৰা সম্মোহো ৰা চিত্তৰিক্খেপো ৰা নত্থি, তস্স ময্হং এৰং ৰিহরতো যে কেচি সমণব্রাহ্মণা অতীতং ৰা অদ্ধানং অনাগতং ৰা এতরহি ৰা ওপক্কমিকা ৰেদনা ৰেদযন্তি, তাসং নিদস্সনভূতং পত্তস্স উত্তমৰেদনং. যথা অঞ্ঞেসং দুক্খেন ফুট্ঠানং সুখং, সীতেন উণ্হং, উণ্হেন সীতং, খুদায ভোজনং, পিপাসায ফুট্ঠানং উদকং অপেক্খতে চিত্তং, এৰং পঞ্চসু কামগুণেসু এককামম্পি নাপেক্খকে চিত্তং. ‘‘অহো ৰতাহং সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা সুখসেয্যং সযেয্য’’ন্তি ঈদিসেনাকারেন মম চিত্তং ন উপ্পন্নং, পস্স, ত্ৰং মার, সত্তস্স সুদ্ধতন্তি.
৪৩৯-৪১. এৰং অত্তনো সুদ্ধতং দস্সেত্ৰা ‘‘নিৰারেস্সামি ত’’ন্তি আগতস্স মারস্স মনোরথভঞ্জনত্থং মারসেনং কিত্তেত্ৰা তায অপরাজিতভাৰং দস্সেন্তো ‘‘কামা তে পঠমা সেনা’’তিআদিকা ছ গাথাযো আহ.
তত্থ যস্মা আদিতোৰ অগারিযভূতে সত্তে ৰত্থুকামেসু কিলেসকামা মোহযন্তি, তে অভিভুয্য অনগারিযভাৰং উপগতানং পন্তেসু ৰা সেনাসনেসু অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেসু ৰা অধিকুসলেসু ধম্মেসু অরতি উপ্পজ্জতি. ৰুত্তঞ্চেতং ‘‘পব্বজিতেন খো, আৰুসো, অভিরতি দুক্করা’’তি (সং. নি. ৪.৩৩১). ততো তে পরপটিবদ্ধজীৰিকত্তা খুপ্পিপাসা বাধেতি, তায বাধিতানং পরিযেসনতণ্হা চিত্তং কিলমযতি, অথ নেসং কিলন্তচিত্তানং থিনমিদ্ধং ওক্কমতি. ততো ৰিসেসমনধিগচ্ছন্তানং দুরভিসম্ভৰেসু অরঞ্ঞৰনপত্থেসু সেনাসনেসু ৰিহরতং উত্রাসসঞ্ঞিতা ভীরু জাযতি, তেসং উস্সঙ্কিতপরিসঙ্কিতানং দীঘরত্তং ৰিৰেকরসমনস্সাদযমানানং ৰিহরতং ‘‘ন সিযা নু খো এস মগ্গো’’তি পটিপত্তিযং ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, তং ৰিনোদেত্ৰা ৰিহরতং অপ্পমত্তকেন ৰিসেসাধিগমেন মানমক্খথম্ভা জাযন্তি, তেপি ৰিনোদেত্ৰা ৰিহরতং ততো অধিকতরং ৰিসেসাধিগমং নিস্সায লাভসক্কারসিলোকা উপ্পজ্জন্তি, লাভাদিমুচ্ছিতা ধম্মপতিরূপকানি পকাসেন্তা মিচ্ছাযসং অধিগন্ত্ৰা তত্থ ঠিতা জাতিআদীহি অত্তানং উক্কংসেন্তি, পরং ৰম্ভেন্তি, তস্মা কামাদীনং পঠমসেনাদিভাৰো ৰেদিতব্বো.
৪৪২-৩. এৰমেতং দসৰিধং সেনং উদ্দিসিত্ৰা যস্মা সা কণ্হধম্মসমন্নাগতত্তা কণ্হস্স নমুচিনো উপকারায সংৰত্ততি, তস্মা নং তৰ সেনাতি নিদ্দিসন্তো আহ – ‘‘এসা নমুচি তে সেনা, কণ্হস্সাভিপ্পহারিনী’’তি. তত্থ অভিপ্পহারিনীতি সমণব্রাহ্মণানং ঘাতনী নিপ্পোথনী, অন্তরাযকরীতি অত্থো. ন নং অসূরো জিনাতি, জেত্ৰা চ লভতে সুখন্তি এৰং তৰ সেনং অসূরো কাযে চ জীৰিতে চ সাপেক্খো পুরিসো ন জিনাতি, সূরো পন জিনাতি, জেত্ৰা চ মগ্গসুখং ফলসুখঞ্চ অধিগচ্ছতি. যস্মা চ লভতে সুখং, তস্মা সুখং পত্থযমানো অহম্পি এস মুঞ্জং পরিহরেতি. সঙ্গামাৰচরা অনিৰত্তিনো পুরিসা অত্তনো অনিৰত্তনকভাৰৰিঞ্ঞাপনত্থং সীসে ৰা ধজে ৰা আৰুধে ৰা মুঞ্জতিণং বন্ধন্তি, তং অযম্পি পরিহরতিচ্চেৰ মং ধারেহি. তৰ সেনায পরাজিতস্স ধিরত্থু মম জীৰিতং, তস্মা এৰং ধারেহি – সঙ্গামে মে মতং সেয্যো, যঞ্চে জীৰে পরাজিতো, যেন জীৰিতেন পরাজিতো জীৰে, তস্মা জীৰিতা তযা সম্মাপটিপন্নানং অন্তরাযকরেন সদ্ধিং সঙ্গামে মতং মম সেয্যোতি অত্থো.
৪৪৪. কস্মা মতং সেয্যোতি চে? যস্মা পগাল়্হেত্থ…পে… সুব্বতা, এত্থ কামাদিকায অত্তুক্কংসনপরৰম্ভনপরিযোসানায তৰ সেনায পগাল়্হা নিমুগ্গা অনুপৰিট্ঠা একে সমণব্রাহ্মণা ন দিস্সন্তি, সীলাদীহি গুণেহি নপ্পকাসন্তি, অন্ধকারং পৰিট্ঠা ৰিয হোন্তি. এতে এৰং পগাল়্হা সমানা সচেপি কদাচি উম্মুজ্জিত্ৰা নিমুজ্জনপুরিসো ৰিয ‘‘সাহু সদ্ধা’’তিআদিনা নযেন উম্মুজ্জন্তি, তথাপি তায সেনায অজ্ঝোত্থটত্তা তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি খেমং নিব্বানগামীনং, সব্বেপি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদযো যেন গচ্ছন্তি সুব্বতাতি. ইমং পন গাথং সুত্ৰা মারো পুন কিঞ্চি অৰত্ৰা এৰ পক্কামি.
৪৪৫-৬. পক্কন্তে পন তস্মিং মহাসত্তো তায দুক্করকারিকায কিঞ্চিপি ৰিসেসং অনধিগচ্ছন্তো অনুক্কমেন ‘‘সিযা নু খো অঞ্ঞো মগ্গো বোধাযা’’তিআদীনি চিন্তেত্ৰা ওল়ারিকাহারং আহারেত্ৰা, বলং গহেত্ৰা, ৰিসাখপুণ্ণমদিৰসে পগেৰ সুজাতায পাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা, ভদ্রৰনসণ্ডে দিৰাৰিহারং নিসীদিত্ৰা, তত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেন্তো দিৰসং ৰীতিনামেত্ৰা সাযন্হসমযে মহাবোধিমণ্ডাভিমুখো গন্ত্ৰা সোত্থিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো বোধিমূলে ৰিকিরিত্ৰা দসসহস্সলোকধাতুদেৰতাহি কতসক্কারবহুমানো –
‘‘কামং তচো চ ন্হারু চ, অট্ঠি চ অৰসিস্সতু;
উপসুস্সতু নিস্সেসং, সরীরে মংসলোহিত’’ন্তি. –
চতুরঙ্গৰীরিযং অধিট্ঠহিত্ৰা ‘‘ন দানি বুদ্ধত্তং অপাপুণিত্ৰা পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামী’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৰা অপরাজিতপল্লঙ্কে নিসীদি. তং ঞত্ৰা মারো পাপিমা ‘‘অজ্জ সিদ্ধত্থো পটিঞ্ঞং কত্ৰা নিসিন্নো, অজ্জেৰ দানিস্স সা পটিঞ্ঞা পটিবাহিতব্বা’’তি বোধিমণ্ডতো যাৰ চক্কৰাল়মাযতং দ্ৰাদসযোজনৰিত্থারং উদ্ধং নৰযোজনমুগ্গতং মারসেনং সমুট্ঠাপেত্ৰা দিযড্ঢযোজনসতপ্পমাণং গিরিমেখলং হত্থিরাজানং আরুয্হ বাহুসহস্সং মাপেত্ৰা নানাৰুধানি গহেত্ৰা ‘‘গণ্হথ, হনথ, পহরথা’’তি ভণন্তো আল়ৰকসুত্তে ৰুত্তপ্পকারা ৰুট্ঠিযো মাপেসি, তা মহাপুরিসং পত্ৰা তত্থ ৰুত্তপ্পকারা এৰ সম্পজ্জিংসু. ততো ৰজিরঙ্কুসেন হত্থিং কুম্ভে পহরিত্ৰা মহাপুরিসস্স সমীপং নেত্ৰা ‘‘উট্ঠেহি, ভো সিদ্ধত্থ, পল্লঙ্কা’’তি আহ. মহাপুরিসো ‘‘ন উট্ঠহামি মারা’’তি ৰত্ৰা তং ধজিনিং সমন্তা ৰিলোকেন্তো ইমা গাথাযো অভাসি ‘‘সমন্তা ধজিনি’’ন্তি.
তত্থ ধজিনিন্তি সেনং. যুত্তন্তি উয্যুত্তং. সৰাহনন্তি গিরিমেখলনাগরাজসহিতং. পচ্চুগ্গচ্ছামীতি অভিমুখো উপরি গমিস্সামি, সো চ খো তেজেনেৰ, ন কাযেন. কস্মা? মা মং ঠানা অচাৰযি, মং এতস্মা ঠানা অপরাজিতপল্লঙ্কা মারো মা চালেসীতি ৰুত্তং হোতি. নপ্পসহতীতি সহিতুং ন সক্কোতি, নাভিভৰতি ৰা. আমং পত্তন্তি কাচজাতং মত্তিকাভাজনং. অস্মনাতি পাসাণেন. সেসমেত্থ পাকটমেৰ.
৪৪৭-৮. ইদানি ‘‘এতং তে মারসেনং ভিন্দিত্ৰা ততো পরং ৰিজিতসঙ্গামো সম্পত্তধম্মরাজাভিসেকো ইদং করিস্সামী’’তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰসীকরিত্ৰা’’তি. তত্থ ৰসীকরিত্ৰা সঙ্কপ্পন্তি মগ্গভাৰনায সব্বং মিচ্ছাসঙ্কপ্পং পহায সম্মাসঙ্কপ্পস্সেৰ পৰত্তনেন ৰসীকরিত্ৰা সঙ্কপ্পং. সতিঞ্চ সূপতিট্ঠিতন্তি কাযাদীসু চতূসু ঠানেসু অত্তনো সতিঞ্চ সুট্ঠু উপট্ঠিতং করিত্ৰা এৰং ৰসীকতসঙ্কপ্পো সুপ্পতিট্ঠিতস্সতি রট্ঠা রট্ঠং ৰিচরিস্সামি দেৰমনুস্সভেদে পুথূ সাৰকে ৰিনযন্তো. অথ মযা ৰিনীযমানা তে অপ্পমত্তা…পে… ন সোচরে, তং নিব্বানামতমেৰাতি অধিপ্পাযো.
৪৪৯-৫১. অথ মারো ইমা গাথাযো সুত্ৰা আহ – ‘‘এৰরূপং পক্খং দিস্ৰা ন ভাযসি ভিক্খূ’’তি? ‘‘আম, মার, ন ভাযামী’’তি. ‘‘কস্মা ন ভাযসী’’তি? ‘‘দানাদীনং পারমিপুঞ্ঞানং কতত্তা’’তি. ‘‘কো এতং জানাতি দানাদীনি ত্ৰমকাসী’’তি? ‘‘কিং এত্থ পাপিম সক্খিকিচ্চেন, অপিচ একস্মিংযেৰ ভৰে ৰেস্সন্তরো হুত্ৰা যং দানমদাসিং, তস্সানুভাৰেন সত্তক্খত্তুং ছহি পকারেহি সঞ্জাতকম্পা অযং মহাপথৰীযেৰ সক্খী’’তি. এৰং ৰুত্তে উদকপরিযন্তং কত্ৰা মহাপথৰী কম্পি ভেরৰসদ্দং মুঞ্চমানা, যং সুত্ৰা মারো অসনিহতো ৰিয ভীতো ধজং পণামেত্ৰা পলাযি সদ্ধিং পরিসায. অথ মহাপুরিসো তীহি যামেহি তিস্সো ৰিজ্জা সচ্ছিকত্ৰা অরুণুগ্গমনে ‘‘অনেকজাতিসংসারং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি ইমং উদানং উদানেসি. মারো উদানসদ্দেন আগন্ত্ৰা ‘‘অযং‘বুদ্ধো অহ’ন্তি পটিজানাতি, হন্দ নং অনুবন্ধামি আভিসমাচারিকং পস্সিতুং. সচস্স কিঞ্চি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা খলিতং ভৰিস্সতি, ৰিহেঠেস্সামি ন’’ন্তি পুব্বে বোধিসত্তভূমিযং ছব্বস্সানি অনুবন্ধিত্ৰা বুদ্ধত্তং পত্তং একং ৰস্সং অনুবন্ধি. ততো ভগৰতো কিঞ্চি খলিতং অপস্সন্তো ‘‘সত্ত ৰস্সানী’’তি ইমা নিব্বেজনীযগাথাযো অভাসি.
তত্থ ওতারন্তি রন্ধং ৰিৰরং. নাধিগচ্ছিস্সন্তি নাধিগমিং. মেদৰণ্ণন্তি মেদপিণ্ডসদিসং. অনুপরিযগাতি পরিতো পরিতো অগমাসি. মুদুন্তি মুদুকং. ৰিন্দেমাতি অধিগচ্ছেয্যাম. অস্সাদনাতি সাদুভাৰো. ৰাযসেত্তোতি ৰাযসো এত্তো. সেসমেত্থ পাকটমেৰ.
অযং পন যোজনা – সত্ত ৰস্সানি ভগৰন্তং ওতারাপেক্খো অনুবন্ধিং কত্থচি অৰিজহন্তো পদাপদং, এৰং অনুবন্ধিত্ৰাপি চ ওতারং নাধিগমিং. সোহং যথা নাম মেদৰণ্ণং পাসাণং মেদসঞ্ঞী ৰাযসো একস্মিং পস্সে মুখতুণ্ডকেন ৰিজ্ঝিত্ৰা অস্সাদং অৰিন্দমানো ‘‘অপ্পেৰ নাম এত্থ মুদু ৰিন্দেম, অপি ইতো অস্সাদনা সিযা’’তি সমন্তা তথেৰ ৰিজ্ঝন্তো অনুপরিযাযিত্ৰা কত্থচি অস্সাদং অলদ্ধা ‘‘পাসাণোৰায’’ন্তি নিব্বিজ্জ পক্কমেয্য, এৰমেৰাহং ভগৰন্তং কাযকম্মাদীসু অত্তনো পরিত্তপঞ্ঞামুখতুণ্ডকেন ৰিজ্ঝন্তো সমন্তা অনুপরিযগা ‘‘অপ্পেৰ নাম কত্থচি অপরিসুদ্ধকাযসমাচারাদিমুদুভাৰং ৰিন্দেম, কুতোচি অস্সাদনা সিযা’’তি, তে দানি মযং অস্সাদং অলভমানা কাকোৰ সেলমাসজ্জ নিব্বিজ্জাপেম গোতমং আসজ্জ ততো গোতমা নিব্বিজ্জ অপেমাতি. এৰং ৰদতো কির মারস্স সত্ত ৰস্সানি নিপ্ফলপরিস্সমং নিস্সায বলৰসোকো উদপাদি. তেনস্স ৰিসীদমানঙ্গপচ্চঙ্গস্স বেলুৰপণ্ডু নাম ৰীণা কচ্ছতো পতিতা. যা সকিং কুসলেহি ৰাদিতা চত্তারো মাসে মধুরস্সরং মুঞ্চতি, যং গহেত্ৰা সক্কো পঞ্চসিখস্স অদাসি. তং সো পতমানম্পি ন বুজ্ঝি. তেনাহ ভগৰা –
৪৫২. ‘‘তস্স সোকপরেতস্স, ৰীণা কচ্ছা অভস্সথ;
ততো সো দুম্মনো যক্খো, তত্থেৰন্তরধাযথা’’তি.
সঙ্গীতিকারকা আহংসূতি একে, অম্হাকং পনেতং নক্খমতীতি.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পধানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.