৭. ব্রাহ্মণধম্মিকসুত্তৰণ্ণনা

এৰং মে সুতন্তি ব্রাহ্মণধম্মিকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অযমেৰ যাস্স নিদানে ‘‘অথ খো সম্বহুলা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তা. তত্থ সম্বহুলাতি বহূ অনেকে. কোসলকাতি কোসলরট্ঠৰাসিনো. ব্রাহ্মণমহাসালাতি জাতিযা ব্রাহ্মণা মহাসারতায মহাসালা. যেসং কির নিদহিত্ৰা ঠপিতংযেৰ অসীতিকোটিসঙ্খ্যং ধনমত্থি, তে ‘‘ব্রাহ্মণমহাসালা’’তি ৰুচ্চন্তি. ইমে চ তাদিসা, তেন ৰুত্তং ‘‘ব্রাহ্মণমহাসালা’’তি. জিণ্ণাতি জজ্জরীভূতা জরায খণ্ডিচ্চাদিভাৰমাপাদিতা. ৰুড্ঢাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং ৰুড্ঢিমরিযাদং পত্তা. মহল্লকাতি জাতিমহল্লকতায সমন্নাগতা, চিরকালপ্পসুতাতি ৰুত্তং হোতি. অদ্ধগতাতি অদ্ধানং গতা, দ্ৰে তযো রাজপরিৰট্টে অতীতাতি অধিপ্পাযো. ৰযো অনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৰযং সম্পত্তা. অপিচ জিণ্ণাতি পোরাণা, চিরকালপ্পৰত্তকুলন্ৰযাতি ৰুত্তং হোতি. ৰুড্ঢাতি সীলাচারাদিগুণৰুড্ঢিযুত্তা. মহল্লকাতি ৰিভৰমহন্ততায সমন্নাগতা মহদ্ধনা মহাভোগা. অদ্ধগতাতি মগ্গপটিপন্না ব্রাহ্মণানং ৰতচরিযাদিমরিযাদং অৰীতিক্কম্ম চরমানা. ৰযো অনুপ্পত্তাতি জাতিৰুড্ঢভাৰম্পি অন্তিমৰযং অনুপ্পত্তাতি এৰম্পেত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা. সেসমেত্থ পাকটমেৰ.

ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসূতি খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং সমপ্পৰত্তমোদা অহেসুং. যায চ ‘‘কচ্চি ভোতো গোতমস্স খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, অপ্পাবাধং, অপ্পাতঙ্কং, বলং, লহুট্ঠানং, ফাসুৰিহারো’’তিআদিকায কথায সম্মোদিংসু, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতসম্মোদজননতো সম্মোদিতুং অরহতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুরতায সুচিরম্পি কালং সারেতুং নিরন্তরং পৰত্তেতুং অরহতো সরিতব্বভাৰতো চ সারণীযং. সুয্যমানসুখতো চ সম্মোদনীযং, অনুস্সরিযমানসুখতো সারণীযং, তথা ব্যঞ্জনপরিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপরিসুদ্ধতায সারণীযন্তি এৰং অনেকেহি পরিযাযেহি সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা পরিযোসাপেত্ৰা নিট্ঠাপেত্ৰা যেনত্থেন আগতা, তং পুচ্ছিতুকামা একমন্তং নিসীদিংসু. তং –

‘‘ন পচ্ছতো ন পুরতো, নাপি আসন্নদূরতো;

ন পস্সে নাপি পটিৰাতে, ন চাপি ওণতুণ্ণতে’’তি. –

আদিনা নযেন মঙ্গলসুত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তমেৰ.

এৰং একমন্তং নিসিন্না খো তে ব্রাহ্মণমহাসালা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘কিং ত’’ন্তি? ‘‘সন্দিস্সন্তি নু খো’’তিআদি. তং সব্বং উত্তানত্থমেৰ. কেৰলঞ্হেত্থ ব্রাহ্মণানং ব্রাহ্মণধম্মেতি দেসকালাদিধম্মে ছড্ডেত্ৰা যো ব্রাহ্মণধম্মো, তস্মিংযেৰ. তেন হি ব্রাহ্মণাতি যস্মা মং তুম্হে যাচিত্থ, তস্মা ব্রাহ্মণা সুণাথ, সোতং ওদহথ, সাধুকং মনসি করোথ, যোনিসো মনসি করোথ. তথা পযোগসুদ্ধিযা সুণাথ, আসযসুদ্ধিযা সাধুকং মনসি করোথ. অৰিক্খেপেন সুণাথ, পগ্গহেন সাধুকং মনসি করোথাতিআদিনা নযেন এতেসং পদানং পুব্বে অৰুত্তোপি অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. অথ ভগৰতা ৰুত্তং তং ৰচনং সম্পটিচ্ছন্তা ‘‘এৰং ভো’’তি খো তে ব্রাহ্মণমহাসালা ভগৰতো পচ্চস্সোসুং, ভগৰতো ৰচনং অভিমুখা হুত্ৰা অস্সোসুং. অথ ৰা পটিস্সুণিংসু. ‘‘সুণাথ সাধুকং মনসি করোথা’’তি ৰুত্তমত্থং কত্তুকামতায পটিজানিংসূতি ৰুত্তং হোতি. অথ তেসং এৰং পটিস্সুতৰতং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কিং ত’’ন্তি? ‘‘ইসযো পুব্বকা’’তিআদি.

২৮৭. তত্থ পঠমগাথায তাৰ সঞ্ঞতত্তাতি সীলসংযমেন সংযতচিত্তা. তপস্সিনোতি ইন্দ্রিযসংৰরতপযুত্তা. অত্তদত্থমচারিসুন্তি মন্তজ্ঝেনব্রহ্মৰিহারভাৰনাদিং অত্তনো অত্থং অকংসু. সেসং পাকটমেৰ.

২৮৮. দুতিযগাথাদীসুপি অযং সঙ্খেপৰণ্ণনা – ন পসূ ব্রাহ্মণানাসুন্তি পোরাণানং ব্রাহ্মণানং পসূ ন আসুং, ন তে পসুপরিগ্গহমকংসু. ন হিরঞ্ঞং ন ধানিযন্তি হিরঞ্ঞঞ্চ ব্রাহ্মণানং অন্তমসো জতুমাসকোপি নাহোসি, তথা ৰীহিসালিযৰগোধূমাদি পুব্বণ্ণাপরণ্ণভেদং ধানিযম্পি তেসং নাহোসি. তে হি নিক্খিত্তজাতরূপরজতা অসন্নিধিকারকাৰ হুত্ৰা কেৰলং সজ্ঝাযধনধঞ্ঞা অত্তনো মন্তজ্ঝেনসঙ্খাতেনেৰ ধনেন ধঞ্ঞেন চ সমন্নাগতা অহেসুং. যো চাযং মেত্তাদিৰিহারো সেট্ঠত্তা অনুগামিকত্তা চ ব্রহ্মনিধীতি ৰুচ্চতি, তঞ্চ ব্রহ্মং নিধিমপালযুং সদা তস্স ভাৰনানুযোগেন.

২৮৯. এৰং ৰিহারীনং যং নেসং পকতং আসি, যং এতেসং পকতং এতে ব্রাহ্মণে উদ্দিস্স কতং অহোসি. দ্ৰারভত্তং উপট্ঠিতন্তি ‘‘ব্রাহ্মণানং দস্সামা’’তি সজ্জেত্ৰা তেহি তেহি দাযকেহি অত্তনো অত্তনো ঘরদ্ৰারে ঠপিতভত্তং. সদ্ধাপকতন্তি সদ্ধায পকতং, সদ্ধাদেয্যন্তি ৰুত্তং হোতি. এসানন্তি এসন্তীতি এসা, তেসং এসানং, এসমানানং পরিযেসমানানন্তি ৰুত্তং হোতি. দাতৰেতি দাতব্বং. তদমঞ্ঞিসুন্তি তং অমঞ্ঞিংসু, তং দ্ৰারে সজ্জেত্ৰা ঠপিতং ভত্তং সদ্ধাদেয্যং পরিযেসমানানং এতেসং ব্রাহ্মণানং দাতব্বং অমঞ্ঞিংসু দাযকা জনা, ন ততো পরং. অনত্থিকা হি তে অঞ্ঞেন অহেসুং, কেৰলং ঘাসচ্ছাদনপরমতায সন্তুট্ঠাতি অধিপ্পাযো.

২৯০. নানারত্তেহীতি নানাৰিধরাগরত্তেহি ৰত্থেহি ৰিচিত্রত্থরণত্থতেহি, সযনেহি একভূমিকদ্ৰিভূমিকাদিপাসাদৰরেহি. আৰসথেহীতি এৰরূপেহি উপকরণেহি. ফীতা জনপদা রট্ঠা একেকপ্পদেসভূতা জনপদা চ কেচি কেচি সকলরট্ঠা চ ‘‘নমো ব্রাহ্মণান’’ন্তি সাযং পাতং ব্রাহ্মণে দেৰে ৰিয নমস্সিংসু.

২৯১. তে এৰং নমস্সিযমানা লোকেন অৰজ্ঝা ব্রাহ্মণা আসুং, ন কেৰলঞ্চ অৰজ্ঝা, অজেয্যা ৰিহিংসিতুম্পি অনভিভৰনীযত্তা অজেয্যা চ অহেসুং. কিং কারণা? ধম্মরক্খিতা, যস্মা ধম্মেন রক্খিতা. তে হি পঞ্চ ৰরসীলধম্মে রক্খিংসু, ‘‘ধম্মো হৰে রক্খতি ধম্মচারি’’ন্তি (জা. ১.১০.১০২; ১.১৫.৩৮৫) ধম্মরক্খিতা হুত্ৰা অৰজ্ঝা অজেয্যা চ অহেসুন্তি অধিপ্পাযো. ন নে কোচি নিৰারেসীতি তে ব্রাহ্মণে কুলানং দ্ৰারেসু সব্বসো বাহিরেসু চ অব্ভন্তরেসু চ সব্বদ্ৰারেসু যস্মা তেসু পিযসম্মতেসু ৰরসীলসমন্নাগতেসু মাতাপিতূসু ৰিয অতিৰিস্সত্থা মনুস্সা অহেসুং, তস্মা ‘‘ইদং নাম ঠানং তযা ন পৰিসিতব্ব’’ন্তি ন কোচি নিৰারেসি.

২৯২. এৰং ধম্মরক্খিতা কুলদ্ৰারেসু অনিৰারিতা চরন্তা অট্ঠ চ চত্তালীসঞ্চাতি অট্ঠচত্তালীসং ৰস্সানি কুমারভাৰতো পভুতি চরণেন কোমারং ব্রহ্মচরিযং চরিংসু তে. যেপি ব্রাহ্মণচণ্ডালা অহেসুং, কো পন ৰাদো ব্রহ্মসমাদীসূতি এৰমেত্থ অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. এৰং ব্রহ্মচরিযং চরন্তা এৰ হি ৰিজ্জাচরণপরিযেট্ঠিং অচরুং ব্রাহ্মণা পুরে, ন অব্রহ্মচারিনো হুত্ৰা. তত্থ ৰিজ্জাপরিযেট্ঠীতি মন্তজ্ঝেনং. ৰুত্তঞ্চেতং ‘‘সো অট্ঠচত্তালীস ৰস্সানি কোমারং ব্রহ্মচরিযং চরতি মন্তে অধীযমানো’’তি (অ. নি. ৫.১৯২). চরণপরিযেট্ঠীতি সীলরক্খণং. ‘‘ৰিজ্জাচরণপরিযেট্ঠু’’ন্তিপি পাঠো, ৰিজ্জাচরণং পরিযেসিতুং অচরুন্তি অত্থো.

২৯৩. যথাৰুত্তঞ্চ কালং ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা ততো পরং ঘরাৰাসং কপ্পেন্তাপি ন ব্রাহ্মণা অঞ্ঞমগমুং খত্তিযং ৰা ৰেস্সাদীসু অঞ্ঞতরং ৰা, যে অহেসুং দেৰসমা ৰা মরিযাদা ৰাতি অধিপ্পাযো. তথা সতং ৰা সহস্সং ৰা দত্ৰা নপি ভরিযং কিণিংসু তে, সেয্যথাপি এতরহি একচ্চে কিণন্তি. তে হি ধম্মেন দারং পরিযেসন্তি. কথং? অট্ঠচত্তালীসং ৰস্সানি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা ব্রাহ্মণা কঞ্ঞাভিক্খং আহিণ্ডন্তি – ‘‘অহং অট্ঠচত্তালীস ৰস্সানি চিণ্ণব্রহ্মচরিযো, যদি ৰযপ্পত্তা দারিকা অত্থি, দেথ মে’’তি. ততো যস্স ৰযপ্পত্তা দারিকা হোতি, সো তং অলঙ্করিত্ৰা নীহরিত্ৰা দ্ৰারে ঠিতস্সেৰ ব্রাহ্মণস্স হত্থে উদকং আসিঞ্চন্তো ‘‘ইমং তে, ব্রাহ্মণ, ভরিযং পোসাৰনত্থায দম্মী’’তি ৰত্ৰা দেতি.

কস্মা পন তে এৰং চিরং ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰাপি দারং পরিযেসন্তি, ন যাৰজীৰং ব্রহ্মচারিনো হোন্তীতি? মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন. তেসঞ্হি এৰংদিট্ঠি হোতি – ‘‘যো পুত্তং ন উপ্পাদেতি, সো কুলৰংসচ্ছেদকরো হোতি, ততো নিরযে পচ্চতী’’তি. চত্তারো কির অভাযিতব্বং ভাযন্তি গণ্ডুপ্পাদো কিকী কুন্তনী ব্রাহ্মণাতি. গণ্ডুপ্পাদা কির মহাপথৰিযা খযভযেন মত্তভোজিনো হোন্তি, ন বহুং মত্তিকং খাদন্তি. কিকী সকুণিকা আকাসপতনভযেন অণ্ডস্স উপরি উত্তানা সেতি. কুন্তনী সকুণিকা পথৰিকম্পনভযেন পাদেহি ভূমিং ন সুট্ঠু অক্কমতি. ব্রাহ্মণা কুলৰংসূপচ্ছেদভযেন দারং পরিযেসন্তি. আহ চেত্থ –

‘‘গণ্ডুপ্পাদো কিকী চেৰ, কুন্তী ব্রাহ্মণধম্মিকো;

এতে অভযং ভাযন্তি, সম্মূল়্হা চতুরো জনা’’তি.

এৰং ধম্মেন দারং পরিযেসিত্ৰাপি চ সম্পিযেনেৰ সংৰাসং সঙ্গন্ত্ৰা সমরোচযুং, সম্পিযেনেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং পেমেনেৰ কাযেন চ চিত্তেন চ মিস্সীভূতা সঙ্ঘটিতা সংসট্ঠা হুত্ৰা সংৰাসং সমরোচযুং, ন অপ্পিযেন ন নিগ্গহেন চাতি ৰুত্তং হোতি.

২৯৪. এৰং সম্পিযেনেৰ সংৰাসং করোন্তাপি চ অঞ্ঞত্র তম্হাতি, যো সো উতুসমযো, যম্হি সমযে ব্রাহ্মণী ব্রাহ্মণেন উপগন্তব্বা, অঞ্ঞত্র তম্হা সমযা ঠপেত্ৰা তং সমযং উতুতো ৰিরতং উতুৰেরমণিং পতি ভরিযং, যাৰ পুন সো সমযো আগচ্ছতি, তাৰ অট্ঠত্ৰা অন্তরাযেৰ. মেথুনং ধম্মন্তি মেথুনায ধম্মায. সম্পদানৰচনপত্তিযা কিরেতং উপযোগৰচনং. নাস্সু গচ্ছন্তীতি নেৰ গচ্ছন্তি. ব্রাহ্মণাতি যে হোন্তি দেৰসমা চ মরিযাদা চাতি অধিপ্পাযো.

২৯৫. অৰিসেসেন পন সব্বেপি ব্রহ্মচরিযঞ্চ…পে… অৰণ্ণযুং. তত্থ ব্রহ্মচরিযন্তি মেথুনৰিরতি. সীলন্তি সেসানি চত্তারি সিক্খাপদানি. অজ্জৰন্তি উজুভাৰো, অত্থতো অসঠতা অমাযাৰিতা চ. মদ্দৰন্তি মুদুভাৰো, অত্থতো অত্থদ্ধতা অনতিমানিতা চ. তপোতি ইন্দ্রিযসংৰরো. সোরচ্চন্তি সুরতভাৰো সুখসীলতা অপ্পটিকূলসমাচারতা. অৰিহিংসাতি পাণিআদীহি অৰিহেসিকজাতিকতা সকরুণভাৰো. খন্তীতি অধিৰাসনক্খন্তি. ইচ্চেতে গুণে অৰণ্ণযুং. যেপি নাসক্খিংসু সব্বসো পটিপত্তিযা আরাধেতুং, তেপি তত্থ সারদস্সিনো হুত্ৰা ৰাচায ৰণ্ণযিংসু পসংসিংসু.

২৯৬. এৰং ৰণ্ণেন্তানঞ্চ যো নেসং…পে… নাগমা, যো এতেসং ব্রাহ্মণানং পরমো ব্রহ্মা অহোসি, ব্রহ্মসমো নাম উত্তমো ব্রাহ্মণো অহোসি, দল়্হেন পরক্কমেন সমন্নাগতত্তা দল়্হপরক্কমো. স ৰাতি ৰিভাৰনে ৰা-সদ্দো, তেন সো এৰরূপো ব্রাহ্মণোতি তমেৰ ৰিভাৰেতি. মেথুনং ধম্মন্তি মেথুনসমাপত্তিং. সুপিনন্তেপি নাগমাতি সুপিনেপি ন অগমাসি.

২৯৭. ততো তস্স ৰত্তং…পে… অৰণ্ণযুং. ইমায গাথায নৰমগাথায ৰুত্তগুণেযেৰ আদিঅন্তৰসেন নিদ্দিসন্তো দেৰসমে ব্রাহ্মণে পকাসেতি. তে হি ৰিঞ্ঞুজাতিকা পণ্ডিতা তস্স ব্রহ্মসমস্স ব্রাহ্মণস্স ৰত্তং অনুসিক্খন্তি পব্বজ্জায ঝানভাৰনায চ, তে চ ইমে ব্রহ্মচরিযাদিগুণে পটিপত্তিযা এৰ ৰণ্ণযন্তীতি. তে সব্বেপি ব্রাহ্মণা পঞ্চকনিপাতে দোণসুত্তে (অ. নি. ৫.১৯২) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা.

২৯৮. ইদানি মরিযাদে ব্রাহ্মণে দস্সেন্তো আহ – ‘‘তণ্ডুলং সযন’’ন্তি. তস্সত্থো – তেসু যে হোন্তি মরিযাদা, তে ব্রাহ্মণা সচে যঞ্ঞং কপ্পেতুকামা হোন্তি, অথ আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৰিরতত্তা নানপ্পকারকং তণ্ডুলঞ্চ, মঞ্চপীঠাদিভেদং সযনঞ্চ, খোমাদিভেদং ৰত্থঞ্চ, গোসপ্পিতিলতেলাদিভেদং সপ্পিতেলঞ্চ যাচিয ধম্মেন, ‘‘উদ্দিস্স অরিযা তিট্ঠন্তি, এসা অরিযান যাচনা’’তি এৰং ৰুত্তেন উদ্দিস্সঠানসঙ্খাতেন ধম্মেন যাচিত্ৰা, অথ যো যং ইচ্ছতি দাতুং, তেন তং দিন্নতণ্ডুলাদিং সমোধানেত্ৰা সংকড্ঢিত্ৰা. ‘‘সমুদানেত্ৰা’’তিপি পাঠো, একোযেৰত্থো. ততো যঞ্ঞমকপ্পযুন্তি ততো গহেত্ৰা দানমকংসু.

২৯৯. করোন্তা চ এৰমেতস্মিং উপট্ঠিতস্মিং দানসঙ্খাতে যঞ্ঞস্মিং নাস্সু গাৰো হনিংসু তে, ন তে গাৰিযো হনিংসু. গাৰীমুখেন চেত্থ সব্বপাণা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. কিংকারণা ন হনিংসূতি? ব্রহ্মচরিযাদিগুণযুত্তত্তা. অপিচ ৰিসেসতো যথা মাতা…পে… নাস্সু গাৰো হনিংসু তে. তত্থ যাসু জাযন্তি ওসধাতি যাসু পিত্তাদীনং ভেসজ্জভূতা পঞ্চ গোরসা জাযন্তি.

৩০০. অন্নদাতিআদীসু যস্মা পঞ্চ গোরসে পরিভুঞ্জন্তানং খুদা ৰূপসম্মতি, বলং ৰড্ঢতি, ছৰিৰণ্ণো ৰিপ্পসীদতি, কাযিকমানসিকং সুখং উপ্পজ্জতি, তস্মা অন্নদা বলদা ৰণ্ণদা সুখদা চেতাতি ৰেদিতব্বা. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.

৩০১. এৰং তে যঞ্ঞেসু গাৰো অহনন্তা পুঞ্ঞপ্পভাৰানুগ্গহিতসরীরা সুখুমালা…পে… সুখমেধিত্থ যং পজা. তত্থ সুখুমালা মুদুতলুণহত্থপাদাদিতায, মহাকাযা আরোহপরিণাহসম্পত্তিযা, ৰণ্ণৰন্তো সুৰণ্ণৰণ্ণতায সণ্ঠানযুত্ততায চ, যসস্সিনো লাভপরিৰারসম্পদায. সেহি ধম্মেহীতি সকেহি চারিত্তেহি. কিচ্চাকিচ্চেসু উস্সুকাতি কিচ্চেসু ‘‘ইদং কাতব্বং’’, অকিচ্চেসু ‘‘ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি উস্সুক্কমাপন্না হুত্ৰাতি অত্থো. এৰং তে পোরাণা ব্রাহ্মণা এৰরূপা হুত্ৰা দস্সনীযা পসাদনীযা লোকস্স পরমদক্খিণেয্যা ইমায পটিপত্তিযা যাৰ লোকে অৰত্তিংসু, তাৰ ৰিগতঈতিভযুপদ্দৰা হুত্ৰা নানপ্পকারকং সুখং এধিত্থ পাপুণি, সুখং ৰা এধিত্থ সুখং ৰুড্ঢিং অগমাসি. অযং পজাতি সত্তলোকং নিদস্সেতি.

৩০২-৩. কালচ্চযেন পন সম্ভিন্নমরিযাদভাৰং আপজ্জিতুকামানং তেসং আসি ৰিপল্লাসো…পে… ভাগসো মিতে. তত্থ ৰিপল্লাসোতি ৰিপরীতসঞ্ঞা. অণুতো অণুন্তি লামকট্ঠেন পরিত্তট্ঠেন অপ্পস্সাদট্ঠেন অণুভূততো কামগুণতো উপ্পন্নং ঝানসামঞ্ঞনিব্বানসুখানি উপনিধায সঙ্খ্যম্পি অনুপগমনেন অণুং কামসুখং, লোকুত্তরসুখং ৰা উপনিধায অণুভূততো অত্তনা পটিলদ্ধলোকিযসমাপত্তিসুখতো অণুং অপ্পকতোপি অপ্পকং কামসুখং দিস্ৰাতি অধিপ্পাযো. রাজিনো চাতি রঞ্ঞো চ. ৰিযাকারন্তি সম্পত্তিং. আজঞ্ঞসংযুত্তেতি অস্সাজানীযসংযুত্তে. সুকতেতি দারুকম্মলোহকম্মেন সুনিট্ঠিতে. চিত্তসিব্বনেতি সীহচম্মাদীহি অলঙ্করণৰসেন চিত্রসিব্বনে. নিৰেসনেতি ঘরৰত্থূনি. নিৰেসেতি তত্থ পতিট্ঠাপিতঘরানি. ৰিভত্তেতি আযামৰিত্থারৰসেন ৰিভত্তানি. ভাগসো মিতেতি অঙ্গণদ্ৰারপাসাদকূটাগারাদিৰসেন কোট্ঠাসং কোট্ঠাসং কত্ৰা মিতানি. কিং ৰুত্তং হোতি? তেসং ব্রাহ্মণানং অণুতো অণুসঞ্ঞিতং কামসুখঞ্চ রঞ্ঞো ব্যাকারঞ্চ অলঙ্কতনারিযো চ ৰুত্তপ্পকারে রথে চ নিৰেসনে নিৰেসে চ দিস্ৰা দুক্খেসুযেৰ এতেসু ৰত্থূসু ‘‘সুখ’’ন্তি পৰত্তত্তা পুব্বে পৰত্তনেক্খম্মসঞ্ঞাৰিপল্লাসসঙ্খাতা ৰিপরীতসঞ্ঞা আসি.

৩০৪. তে এৰং ৰিপরীতসঞ্ঞা হুত্ৰা গোমণ্ডলপরিব্যূল়্হং…পে… ব্রাহ্মণা. তত্থ গোমণ্ডলপরিব্যূল়্হন্তি গোযূথেহি পরিকিণ্ণং. নারীৰরগণাযুতন্তি ৰরনারীগণসংযুত্তং. উল়ারন্তি ৰিপুলং. মানুসং ভোগন্তি মনুস্সানং নিৰেসনাদিভোগৰত্থুং. অভিজ্ঝাযিংসূতি ‘‘অহো ৰতিদং অম্হাকং অস্সা’’তি তণ্হং ৰড্ঢেত্ৰা অভিপত্থযমানা ঝাযিংসু.

৩০৫. এৰং অভিজ্ঝাযন্তা চ ‘‘এতে মনুস্সা সুন্হাতা সুৰিলিত্তা কপ্পিতকেসমস্সূ আমুত্তমণিআভরণা পঞ্চহি কামগুণেহি পরিচারেন্তি, মযং পন এৰং তেহি নমস্সিযমানাপি সেদমলকিলিট্ঠগত্তা পরূল়্হকচ্ছনখলোমা ভোগরহিতা পরমকারুঞ্ঞতং পত্তা ৰিহরাম. এতে চ হত্থিক্খন্ধঅস্সপিট্ঠিসিৰিকাসুৰণ্ণরথাদীহি ৰিচরন্তি, মযং পাদেহি. এতে দ্ৰিভূমিকাদিপাসাদতলেসু ৰসন্তি, মযং অরঞ্ঞরুক্খমূলাদীসু. এতে চ গোনকাদীহি অত্থরণেহি অত্থতাসু ৰরসেয্যাসু সযন্তি, মযং তট্টিকাচম্মখণ্ডাদীনি অত্থরিত্ৰা ভূমিযং. এতে নানারসানি ভোজনানি ভুঞ্জন্তি, মযং উঞ্ছাচরিযায যাপেম. কথং নু খো মযম্পি এতেহি সদিসা ভৰেয্যামা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ধনং ইচ্ছিতব্বং, ন সক্কা ধনরহিতেহি অযং সম্পত্তি পাপুণিতু’’ন্তি চ অৰধারেত্ৰা ৰেদে ভিন্দিত্ৰা ধম্মযুত্তে পুরাণমন্তে নাসেত্ৰা অধম্মযুত্তে কূটমন্তে গন্থেত্ৰা ধনত্থিকা ওক্কাকরাজানমুপসঙ্কম্ম সোত্থিৰচনাদীনি পযুঞ্জিত্ৰা ‘‘অম্হাকং, মহারাজ, ব্রাহ্মণৰংসে পৰেণিযা আগতং পোরাণমন্তপদং অত্থি, তং মযং আচরিযমুট্ঠিতায ন কস্সচি ভণিম্হা, তং মহারাজা সোতুমরহতী’’তি চ ৰত্ৰা অস্সমেধাদিযঞ্ঞং ৰণ্ণযিংসু. ৰণ্ণযিত্ৰা চ রাজানং উস্সাহেন্তা ‘‘যজ, মহারাজ, এৰং পহূতধনধঞ্ঞো ত্ৰং, নত্থি তে যঞ্ঞসম্ভারৰেকল্লং, এৰঞ্হি তে যজতো সত্তকুলপরিৰট্টা সগ্গে উপ্পজ্জিস্সন্তী’’তি অৰোচুং. তেন নেসং তং পৰত্তিং দস্সেন্তো আহ ভগৰা ‘‘তে তত্থ মন্তে…পে… বহু তে ধন’’ন্তি.

তত্থ তত্থাতি তস্মিং, যং ভোগমভিজ্ঝাযিংসু, তন্নিমিত্তন্তি ৰুত্তং হোতি. নিমিত্তত্থে হি এতং ভুম্মৰচনং. তদুপাগমুন্তি তদা উপাগমুং. পহূতধনধঞ্ঞোসীতি পহূতধনধঞ্ঞো ভৰিস্সসি, অভিসম্পরাযন্তি অধিপ্পাযো. আসংসাযঞ্হি অনাগতেপি ৰত্তমানৰচনং ইচ্ছন্তি সদ্দকোৰিদা. যজস্সূতি যজাহি. ৰিত্তং ধনন্তি জাতরূপাদিরতনমেৰ ৰিত্তিকারণতো ৰিত্তং, সমিদ্ধিকারণতো ধনন্তি ৰুত্তং. অথ ৰা ৰিত্তন্তি ৰিত্তিকারণভূতমেৰ আভরণাদি উপকরণং, যং ‘‘পহূতৰিত্তূপকরণো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৩৩১) আগচ্ছতি. ধনন্তি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদি. কিং ৰুত্তং হোতি? তে ব্রাহ্মণা মন্তে গন্থেত্ৰা তদা ওক্কাকং উপাগমুং. কিন্তি? ‘‘মহারাজ, বহূ তে ৰিত্তঞ্চ ধনঞ্চ, যজস্সু, আযতিম্পি পহূতধনধঞ্ঞো ভৰিস্সসী’’তি.

৩০৬. এৰং কারণং ৰত্ৰা সঞ্ঞাপেন্তেহি ততো চ রাজা…পে… অদা ধনং. তত্থ সঞ্ঞত্তোতি ঞাপিতো. রথেসভোতি মহারথেসু খত্তিযেসু অকম্পিযট্ঠেন উসভসদিসো. ‘‘অস্সমেধ’’ন্তিআদীসু অস্সমেত্থ মেধন্তীতি অস্সমেধো, দ্ৰীহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৰীসতিযূপস্স ঠপেত্ৰা ভূমিঞ্চ পুরিসে চ অৰসেসসব্বৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. পুরিসমেত্থ মেধন্তীতি পুরিসমেধো, চতূহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তীতি সম্মাপাসো, দিৰসে দিৰসে সম্মং খিপিত্ৰা তস্স পতিতোকাসে ৰেদিং কত্ৰা সংহারিমেহি যূপাদীহি সরস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্রযাগস্সেতং অধিৰচনং. ৰাজমেত্থ পিৰন্তীতি ৰাজপেয্যো. একেন পরিযঞ্ঞেন সত্তরসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৰযূপস্স সত্তরসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. নত্থি এত্থ অগ্গল়াতি নিরগ্গল়ো, নৰহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুরিসেহি চ অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স সব্বমেধপরিযাযনামস্স অস্সমেধৰিকপ্পস্সেতং অধিৰচনং. সেসমেত্থ পাকটমেৰ.

৩০৭-৮. ইদানি যং ৰুত্তং ‘‘ব্রাহ্মণানমদা ধন’’ন্তি, তং দস্সেন্তো ‘‘গাৰো সযনঞ্চা’’তি গাথাদ্ৰযমাহ. সো হি রাজা ‘‘দীঘরত্তং লূখাহারেন কিলন্তা পঞ্চ গোরসে পরিভুঞ্জন্তূ’’তি নেসং সপুঙ্গৰানি গোযূথানেৰ অদাসি, তথা ‘‘দীঘরত্তং থণ্ডিলসাযিতায থূলসাটকনিৰাসনেন একসেয্যায পাদচারেন রুক্খমূলাদিৰাসেন চ কিলন্তা গোনকাদিঅত্থতৰরসযনাদীসু সুখং অনুভোন্তূ’’তি নেসং মহগ্ঘানি সযনাদীনি চ অদাসি. এৰমেতং নানপ্পকারকং অঞ্ঞঞ্চ হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিধনং অদাসি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘গাৰো সযনঞ্চ ৰত্থঞ্চ…পে… ব্রাহ্মণানমদা ধন’’ন্তি.

৩০৯-১০. এৰং তস্স রঞ্ঞো সন্তিকা তে চ তত্থ…পে… পুন মুপাগমুং. কিং ৰুত্তং হোতি? তস্স রঞ্ঞো সন্তিকা তে ব্রাহ্মণা তেসু যাগেসু ধনং লভিত্ৰা দীঘরত্তং দিৰসে দিৰসে এৰমেৰ ঘাসচ্ছাদনং পরিযেসিত্ৰা নানপ্পকারকং ৰত্থুকাম সন্নিধিংসমরোচযুং. ততো তেসং ইচ্ছাৰতিণ্ণানং খীরাদিপঞ্চগোরসস্সাদৰসেন রসতণ্হায ওতিণ্ণচিত্তানং ‘‘খীরাদীনিপি তাৰ গুন্নং সাদূনি, অদ্ধা ইমাসং মংসং সাদুতরং ভৰিস্সতী’’তি এৰং মংসং পটিচ্চ ভিয্যো তণ্হা পৰড্ঢথ. ততো চিন্তেসুং – ‘‘সচে মযং মারেত্ৰা খাদিস্সাম, গারয্হা ভৰিস্সাম, যংনূন মন্তে গন্থেয্যামা’’তি. অথ পুনপি ৰেদং ভিন্দিত্ৰা তদনুরূপে তে তত্থ মন্তে গন্থেত্ৰা তে ব্রাহ্মণা তন্নিমিত্তং কূটমন্তে গন্থেত্ৰা ওক্কাকরাজানং পুন উপাগমিংসু. ইমমত্থং ভাসমানা ‘‘যথা আপো চ…পে… বহু তে ধন’’ন্তি.

কিং ৰুত্তং হোতি? অম্হাকং, মহারাজ, মন্তেসু এতদাগতং যথা আপো হত্থধোৰনাদিসব্বকিচ্চেসু পাণীনং উপযোগং গচ্ছতি, নত্থি তেসং ততোনিদানং পাপং. কস্মা? যস্মা পরিক্খারো সো হি পাণিনং, উপকরণত্থায উপ্পন্নোতি অধিপ্পাযো. যথা চাযং মহাপথৰী গমনট্ঠানাদিসব্বকিচ্চেসু কহাপণসঙ্খাতং হিরঞ্ঞং সুৰণ্ণরজতাদিভেদং ধনং, যৰগোধূমাদিভেদং ধানিযঞ্চ, সংৰোহারাদিসব্বকিচ্চেসু উপযোগং গচ্ছতি, এৰং গাৰো মনুস্সানং সব্বকিচ্চেসু উপযোগগমনত্থায উপ্পন্না. তস্মা এতা হনিত্ৰা নানপ্পকারকে যাগে যজস্সু বহু তে ৰিত্তং, যজস্সু বহু তে ধনন্তি.

৩১১-১২. এৰং পুরিমনযেনেৰ ততো চ রাজা…পে… অঘাতযি, যং ততো পুব্বে কঞ্চি সত্তং ন পাদা…পে… ঘাতযি. তদা কির ব্রাহ্মণা যঞ্ঞাৰাটং গাৰীনং পূরেত্ৰা মঙ্গলউসভং বন্ধিত্ৰা রঞ্ঞো মূলং নেত্ৰা ‘‘মহারাজ, গোমেধযঞ্ঞং যজস্সু, এৰং তে ব্রহ্মলোকস্স মগ্গো ৰিসুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি আহংসু. রাজা কতমঙ্গলকিচ্চো খগ্গং গহেত্ৰা পুঙ্গৰেন সহ অনেকসতসহস্সা গাৰো মারেসি. ব্রাহ্মণা যঞ্ঞাৰাটে মংসানি ছিন্দিত্ৰা খাদিংসু, পীতকোদাতরত্তকম্বলে চ পারুপিত্ৰা মারেসুং. তদুপাদায কির গাৰো পারুতে দিস্ৰা উব্বিজ্জন্তি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘ন পাদা…পে… ঘাতযী’’তি.

৩১৩. ততো দেৰাতি এৰং তস্মিং রাজিনি গাৰিযো ঘাতেতুমারদ্ধে অথ তদনন্তরমেৰ তং গোঘাতকং দিস্ৰা এতে চাতুমহারাজিকাদযো দেৰা চ, পিতরোতি ব্রাহ্মণেসু লদ্ধৰোহারা ব্রহ্মানো চ, সক্কো দেৰানমিন্দো চ, পব্বতপাদনিৰাসিনো দানৰযক্খসঞ্ঞিতা অসুররক্খসা চ ‘‘অধম্মো অধম্মো’’তি এৰং ৰাচং নিচ্ছারেন্তা ‘‘ধি মনুস্সা, ধি মনুস্সা’’তি চ ৰদন্তা পক্কন্দুং. এৰং ভূমিতো পভুতি সো সদ্দো মুহুত্তেন যাৰ ব্রহ্মলোকা অগমাসি, একধিক্কারপরিপুণ্ণো লোকো অহোসি. কিং কারণং? যং সত্থং নিপতী গৰে, যস্মা গাৰিম্হি সত্থং নিপতীতি ৰুত্তং হোতি.

৩১৪. ন কেৰলঞ্চ দেৰাদযো পক্কন্দুং, অযমঞ্ঞোপি লোকে অনত্থো উদপাদি – যে হি তে তযো রোগা পুরে আসুং, ইচ্ছা অনসনং জরা, কিঞ্চি কিঞ্চিদেৰ পত্থনতণ্হা চ খুদা চ পরিপাকজরা চাতি ৰুত্তং হোতি. তে পসূনঞ্চ সমারম্ভা, অট্ঠানৰুতিমাগমুং, চক্খুরোগাদিনা ভেদেন অট্ঠনৰুতিভাৰং পাপুণিংসূতি অত্থো.

৩১৫. ইদানি ভগৰা তং পসুসমারম্ভং নিন্দন্তো আহ ‘‘এসো অধম্মো’’তি. তস্সত্থো এসো পসুসমারম্ভসঙ্খাতো কাযদণ্ডাদীনং তিণ্ণং দণ্ডানং অঞ্ঞতরদণ্ডভূতো ধম্মতো অপেতত্তা অধম্মো ওক্কন্তো অহু, পৰত্তো আসি, সো চ খো ততো পভুতি পৰত্তত্তা পুরাণো, যস্স ওক্কমনতো পভুতি কেনচি পাদাদিনা অহিংসনতো অদূসিকাযো গাৰো হঞ্ঞন্তি. যা ঘাতেন্তা ধম্মা ধংসন্তি চৰন্তি পরিহাযন্তি যাজকা যঞ্ঞযাজিনো জনাতি.

৩১৬. এৰমেসো অণুধম্মোতি এৰং এসো লামকধম্মো হীনধম্মো, অধম্মোতি ৰুত্তং হোতি. যস্মা ৰা এত্থ দানধম্মোপি অপ্পকো অত্থি, তস্মা তং সন্ধাযাহ ‘‘অণুধম্মো’’তি. পোরাণোতি তাৰ চিরকালতো পভুতি পৰত্তত্তা পোরাণো. ৰিঞ্ঞূহি পন গরহিতত্তা ৰিঞ্ঞূগরহিতোতি ৰেদিতব্বো. যস্মা চ ৰিঞ্ঞুগরহিতো, তস্মা যত্থ এদিসকং পস্সতি, যাজকং গরহতী জনো. কথং? ‘‘অব্বুদং ব্রাহ্মণেহি উপ্পাদিতং, গাৰো ৰধিত্ৰা মংসং খাদন্তী’’তি এৰমাদীনি ৰত্ৰাতি অযমেত্থ অনুস্সৰো.

৩১৭. এৰং ধম্মে ৰিযাপন্নেতি এৰং পোরাণে ব্রাহ্মণধম্মে নট্ঠে. ‘‘ৰিযাৰত্তে’’তিপি পাঠো, ৰিপরিৰত্তিত্ৰা অঞ্ঞথা ভূতেতি অত্থো. ৰিভিন্না সুদ্দৰেস্সিকাতি পুব্বে সমগ্গা ৰিহরন্তা সুদ্দা চ ৰেস্সা চ তে ৰিভিন্না. পুথূ ৰিভিন্না খত্তিযাতি খত্তিযাপি বহূ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্না. পতিং ভরিযাৰমঞ্ঞথাতি ভরিযা চ ঘরাৰাসত্থং ইস্সরিযবলে ঠপিতা পুত্তবলাদীহি উপেতা হুত্ৰা পতিং অৰমঞ্ঞথ, পরিভৰি অৰমঞ্ঞি ন সক্কচ্চং উপট্ঠাসি.

৩১৮. এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিভিন্না সমানা খত্তিযা ব্রহ্মবন্ধূ চ…পে… কামানং ৰসমন্ৰগুন্তি. খত্তিযা চ ব্রাহ্মণা চ যে চঞ্ঞে ৰেস্সসুদ্দা যথা সঙ্করং নাপজ্জন্তি, এৰং অত্তনো অত্তনো গোত্তেন রক্খিতত্তা গোত্তরক্খিতা. তে সব্বেপি তং জাতিৰাদং নিরংকত্ৰা, ‘‘অহং খত্তিযো, অহং ব্রাহ্মণো’’তি এতং সব্বম্পি নাসেত্ৰা পঞ্চকামগুণসঙ্খাতানং কামানং ৰসং অন্ৰগুং আসত্তং পাপুণিংসু, কামহেতু ন কিঞ্চি অকত্তব্বং নাকংসূতি ৰুত্তং হোতি.

এৰমেত্থ ভগৰা ‘‘ইসযো পুব্বকা’’তিআদীহি নৰহি গাথাহি পোরাণানং ব্রাহ্মণানং ৰণ্ণং ভাসিত্ৰা ‘‘যো নেসং পরমো’’তি গাথায ব্রহ্মসমং, ‘‘তস্স ৰত্তমনুসিক্খন্তা’’তি গাথায দেৰসমং, ‘‘তণ্ডুলং সযন’’ন্তিআদিকাহি চতূহি গাথাহি মরিযাদং, ‘‘তেসং আসি ৰিপল্লাসো’’তিআদীহি সত্তরসহি গাথাহি সম্ভিন্নমরিযাদং, তস্স ৰিপ্পটিপত্তিযা দেৰাদীনং পক্কন্দনাদিদীপনত্থঞ্চ দস্সেত্ৰা দেসনং নিট্ঠাপেসি. ব্রাহ্মণচণ্ডালো পন ইধ অৰুত্তোযেৰ. কস্মা? যস্মা ৰিপত্তিযা অকারণং. ব্রাহ্মণধম্মসম্পত্তিযা হি ব্রহ্মসমদেৰসমমরিযাদা কারণং হোন্তি, ৰিপত্তিযা সম্ভিন্নমরিযাদো. অযং পন দোণসুত্তে (অ. নি. ৫.১৯২) ৰুত্তপ্পকারো ব্রাহ্মণচণ্ডালো ব্রাহ্মণধম্মৰিপত্তিযাপি অকারণং. কস্মা? ৰিপন্নে ধম্মে উপ্পন্নত্তা. তস্মা তং অদস্সেত্ৰাৰ দেসনং নিট্ঠাপেসি. এতরহি পন সোপি ব্রাহ্মণচণ্ডালো দুল্লভো. এৰমযং ব্রাহ্মণানং ধম্মো ৰিনট্ঠো. তেনেৰাহ দোণো ব্রাহ্মণো – ‘‘এৰং সন্তে মযং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণচণ্ডালম্পি ন পূরেমা’’তি. সেসমেত্থ ৰুত্তনযমেৰ.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ব্রাহ্মণধম্মিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.