১৩. সম্মাপরিব্বাজনীযসুত্ত-(মহাসমযসুত্ত)-ৰণ্ণনা
৩৬২. পুচ্ছামি মুনিং পহূতপঞ্ঞন্তি সম্মাপরিব্বাজনীযসুত্তং, ‘‘মহাসমযসুত্ত’’ন্তিপি ৰুচ্চতি মহাসমযদিৰসে কথিতত্তা. কা উপ্পত্তি? পুচ্ছাৰসিকা উপ্পত্তি. নিম্মিতবুদ্ধেন হি পুট্ঠো ভগৰা ইমং সুত্তমভাসি, তং সদ্ধিং পুচ্ছায ‘‘সম্মাপরিব্বাজনীযসুত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পন সাকিযকোলিযানং উপ্পত্তিতো পভুতি পোরাণেহি ৰণ্ণীযতি.
তত্রাযং উদ্দেসমগ্গৰণ্ণনা – পঠমকপ্পিকানং কির রঞ্ঞো মহাসম্মতস্স রোজো নাম পুত্তো অহোসি. রোজস্স ৰররোজো, ৰররোজস্স কল্যাণো, কল্যাণস্স ৰরকল্যাণো, ৰরকল্যাণস্স মন্ধাতা, মন্ধাতুস্স ৰরমন্ধাতা, ৰরমন্ধাতুস্স উপোসথো, উপোসথস্স ৰরো, ৰরস্স উপৰরো, উপৰরস্স মঘদেৰো, মঘদেৰস্স পরম্পরা চতুরাসীতি খত্তিযসহস্সানি অহেসুং. তেসং পরতো তযো ওক্কাকৰংসা অহেসুং. তেসু ততিযওক্কাকস্স পঞ্চ মহেসিযো অহেসুং – হত্থা, চিত্তা, জন্তু, জালিনী, ৰিসাখাতি. একেকিস্সা পঞ্চ পঞ্চ ইত্থিসতানি পরিৰারা. সব্বজেট্ঠায চত্তারো পুত্তা – ওক্কামুখো, করকণ্ডু, হত্থিনিকো, সিনিপুরোতি; পঞ্চ ধীতরো – পিযা, সুপ্পিযা, আনন্দা, ৰিজিতা, ৰিজিতসেনাতি. এৰং সা নৰ পুত্তে লভিত্ৰা কালমকাসি.
অথ রাজা অঞ্ঞং দহরং অভিরূপং রাজধীতরং আনেত্ৰা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি. সাপি জন্তুং নাম একং পুত্তং ৰিজাযি. তং জন্তুকুমারং পঞ্চমদিৰসে অলঙ্করিত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেসি. রাজা তুট্ঠো মহেসিযা ৰরং অদাসি. সা ঞাতকেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা পুত্তস্স রজ্জং যাচি. রাজা ‘‘নস্স ৰসলি, মম পুত্তানং অন্তরাযমিচ্ছসী’’তি নাদাসি. সা পুনপ্পুনং রহো রাজানং পরিতোসেত্ৰা ‘‘ন, মহারাজ, মুসাৰাদো ৰট্টতী’’তিআদীনি ৰত্ৰা যাচতি এৰ. অথ রাজা পুত্তে আমন্তেসি – ‘‘অহং, তাতা, তুম্হাকং কনিট্ঠং জন্তুকুমারং দিস্ৰা তস্স মাতুযা সহসা ৰরং অদাসিং. সা পুত্তস্স রজ্জং পরিণামেতুং ইচ্ছতি. তুম্হে মমচ্চযেন আগন্ত্ৰা রজ্জং কারেয্যাথা’’তি অট্ঠহি অমচ্চেহি সদ্ধিং উয্যোজেসি. তে ভগিনিযো আদায চতুরঙ্গিনিযা সেনায নগরা নিক্খমিংসু. ‘‘কুমারা পিতুঅচ্চযেন আগন্ত্ৰা রজ্জং কারেস্সন্তি, গচ্ছাম নে উপট্ঠহামা’’তি চিন্তেত্ৰা বহূ মনুস্সা অনুবন্ধিংসু. পঠমদিৰসে যোজনমত্তা সেনা অহোসি, দুতিযদিৰসে দ্ৰিযোজনমত্তা, ততিযদিৰসে তিযোজনমত্তা. কুমারা চিন্তেসুং – ‘‘মহা অযং বলকাযো, সচে মযং কঞ্চি সামন্তরাজানং অক্কমিত্ৰা জনপদং গণ্হিস্সাম, সোপি নো ন পহোস্সতি, কিং পরেসং পীল়ং কত্ৰা লদ্ধরজ্জেন, মহা জম্বুদীপো, অরঞ্ঞে নগরং মাপেস্সামা’’তি হিমৰন্তাভিমুখা অগমিংসু.
তত্থ নগরমাপনোকাসং পরিযেসমানা হিমৰতি কপিলো নাম ঘোরতপো তাপসো পটিৰসতি পোক্খরণিতীরে মহাসাকসণ্ডে, তস্স ৰসনোকাসং গতা. সো তে দিস্ৰা পুচ্ছিত্ৰা সব্বং পৰত্তিং সুত্ৰা তেসু অনুকম্পং অকাসি. সো কির ভুম্মজালং নাম ৰিজ্জং জানাতি, যায উদ্ধং অসীতিহত্থে আকাসে চ হেট্ঠা ভূমিযঞ্চ গুণদোসে পস্সতি. অথেকস্মিং পদেসে সূকরমিগা সীহব্যগ্ঘাদযো তাসেত্ৰা পরিপাতেন্তি, মণ্ডূকমূসিকা সপ্পে ভিংসাপেন্তি. সো তে দিস্ৰা ‘‘অযং ভূমিপ্পদেসো পথৰীঅগ্গ’’ন্তি তস্মিং পদেসে অস্সমং মাপেসি. ততো সো রাজকুমারে আহ – ‘‘সচে মম নামেন নগরং করোথ, দেমি ৰো ইমং ওকাস’’ন্তি. তে তথা পটিজানিংসু. তাপসো ‘‘ইমস্মিং ওকাসে ঠত্ৰা চণ্ডালপুত্তোপি চক্কৰত্তিং বলেন অতিসেতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘অস্সমে রঞ্ঞো ঘরং মাপেত্ৰা নগরং মাপেথা’’তি তং ওকাসং দত্ৰা সযং অৰিদূরে পব্বতপাদে অস্সমং কত্ৰা ৰসি. ততো কুমারা তত্থ নগরং মাপেত্ৰা কপিলস্স ৰুত্থোকাসে কতত্তা ‘‘কপিলৰত্থূ’’তি নামং আরোপেত্ৰা তত্থ নিৰাসং কপ্পেসুং.
অথ অমচ্চা ‘‘ইমে কুমারা ৰযপ্পত্তা, যদি নেসং পিতা সন্তিকে ভৰেয্য, সো আৰাহৰিৰাহং কারেয্য. ইদানি পন অম্হাকং ভারো’’তি চিন্তেত্ৰা কুমারেহি সদ্ধিং মন্তেসুং. কুমারা ‘‘অম্হাকং সদিসা খত্তিযধীতরো ন পস্সাম, তাসম্পি ভগিনীনং সদিসে খত্তিযকুমারে, জাতিসম্ভেদঞ্চ ন করোমা’’তি. তে জাতিসম্ভেদভযেন জেট্ঠভগিনিং মাতুট্ঠানে ঠপেত্ৰা অৰসেসাহি সংৰাসং কপ্পেসুং. তেসং পিতা তং পৰত্তিং সুত্ৰা ‘‘সক্যা ৰত, ভো কুমারা, পরমসক্যা ৰত, ভো কুমারা’’তি উদানং উদানেসি. অযং তাৰ সক্যানং উপ্পত্তি. ৰুত্তম্পি চেতং ভগৰতা –
‘‘অথ খো, অম্বট্ঠ, রাজা ওক্কাকো অমচ্চে পারিসজ্জে আমন্তেসি – ‘কহং নু খো, ভো, এতরহি কুমারা সম্মন্তী’তি. অত্থি, দেৰ, হিমৰন্তপস্সে পোক্খরণিযা তীরে মহাসাকসণ্ডো, তত্থেতরহি কুমারা সম্মন্তি. তে জাতিসম্ভেদভযা সকাহি ভগিনীহি সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেন্তীতি. অথ খো, অম্বট্ঠ, রাজা ওক্কাকো উদানং উদানেসি – ‘সক্যা ৰত, ভো কুমারা, পরমসক্যা ৰত, ভো কুমারা’তি, তদগ্গে খো পন, অম্বট্ঠ, সক্যা পঞ্ঞাযন্তি, সো চ সক্যানং পুব্বপুরিসো’’তি (দী. নি. ১.২৬৭).
ততো নেসং জেট্ঠভগিনিযা কুট্ঠরোগো উদপাদি, কোৰিল়ারপুপ্ফসদিসানি গত্তানি অহেসুং. রাজকুমারা ‘‘ইমায সদ্ধিং একতো নিসজ্জট্ঠানভোজনাদীনি করোন্তানম্পি উপরি এস রোগো সঙ্কমতী’’তি চিন্তেত্ৰা উয্যানকীল়ং গচ্ছন্তা ৰিয তং যানে আরোপেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা পোক্খরণিং খণাপেত্ৰা তং তত্থ খাদনীযভোজনীযেহি সদ্ধিং পক্খিপিত্ৰা উপরি পদরং পটিচ্ছাদাপেত্ৰা পংসুং দত্ৰা পক্কমিংসু. তেন চ সমযেন রামো নাম রাজা কুট্ঠরোগী ওরোধেহি চ নাটকেহি চ জিগুচ্ছিযমানো তেন সংৰেগেন জেট্ঠপুত্তস্স রজ্জং দত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা তত্থ পণ্ণমূলফলানি পরিভুঞ্জন্তো নচিরস্সেৰ অরোগো সুৰণ্ণৰণ্ণো হুত্ৰা, ইতো চিতো চ ৰিচরন্তো মহন্তং সুসিররুক্খং দিস্ৰা তস্সব্ভন্তরে সোল়সহত্থপ্পমাণং তং কোলাপং সোধেত্ৰা, দ্ৰারঞ্চ ৰাতপানঞ্চ কত্ৰা নিস্সেণিং বন্ধিত্ৰা তত্থ ৰাসং কপ্পেসি. সো অঙ্গারকটাহে অগ্গিং কত্ৰা রত্তিং ৰিস্সরঞ্চ সুস্সরঞ্চ সুণন্তো সযতি. সো ‘‘অসুকস্মিং পদেসে সীহো সদ্দমকাসি, অসুকস্মিং ব্যগ্ঘো’’তি সল্লক্খেত্ৰা পভাতে তত্থ গন্ত্ৰা ৰিঘাসমংসং আদায পচিত্ৰা খাদতি.
অথেকদিৰসং সো পচ্চূসসমযে অগ্গিং জালেত্ৰা নিসীদি. তেন চ সমযেন তস্সা রাজধীতায গন্ধং ঘাযিত্ৰা ব্যগ্ঘো তং পদেসং খণিত্ৰা পদরত্থরে ৰিৰরমকাসি. তেন ৰিৰরেন সা ব্যগ্ঘং দিস্ৰা ভীতা ৰিস্সরমকাসি. সো তং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘ইত্থিসদ্দো এসো’’তি চ সল্লক্খেত্ৰা পাতোৰ তত্থ গন্ত্ৰা ‘‘কো এত্থা’’তি আহ. ‘‘মাতুগামো সামী’’তি. ‘‘নিক্খমা’’তি. ‘‘ন নিক্খমামী’’তি. ‘‘কিং কারণা’’তি? ‘‘খত্তিযকঞ্ঞা অহ’’ন্তি. এৰং সোব্ভে নিখাতাপি মানমেৰ করোতি. সো সব্বং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অহম্পি খত্তিযো’’তি জাতিং আচিক্খিত্ৰা ‘‘এহি দানি খীরে পক্খিত্তসপ্পি ৰিয জাত’’ন্তি আহ. সা ‘‘কুট্ঠরোগিনীম্হি সামি, ন সক্কা নিক্খমিতু’’ন্তি আহ. সো ‘‘কতকম্মো দানি অহং সক্কা তিকিচ্ছিতু’’ন্তি নিস্সেণিং দত্ৰা তং উদ্ধরিত্ৰা অত্তনো ৰসনোকাসং নেত্ৰা সযং পরিভুত্তভেসজ্জানি এৰ দত্ৰা নচিরস্সেৰ অরোগং সুৰণ্ণৰণ্ণমকাসি. সো তায সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেসি. সা পঠমসংৰাসেনেৰ গব্ভং গণ্হিত্ৰা দ্ৰে পুত্তে ৰিজাযি, পুনপি দ্ৰেতি এৰং সোল়সক্খত্তুং ৰিজাযি. এৰং তে দ্ৰত্তিংস ভাতরো অহেসুং. তে অনুপুব্বেন ৰুড্ঢিপ্পত্তে পিতা সব্বসিপ্পানি সিক্খাপেসি.
অথেকদিৰসং একো রামরঞ্ঞো নগরৰাসী পব্বতে রতনানি গৰেসন্তো তং পদেসং আগতো রাজানং দিস্ৰা অঞ্ঞাসি. ‘‘জানামহং, দেৰ, তুম্হে’’তি আহ. ‘‘কুতো ত্ৰং আগতোসী’’তি চ তেন পুট্ঠো ‘‘নগরতো দেৰা’’তি আহ. ততো নং রাজা সব্বং পৰত্তিং পুচ্ছি. এৰং তেসু সমুল্লপমানেসু তে দারকা আগমিংসু. সো তে দিস্ৰা ‘‘ইমে কে দেৰা’’তি পুচ্ছি. ‘‘পুত্তা মে ভণে’’তি. ‘‘ইমেহি দানি, দেৰ, দ্ৰত্তিংসকুমারেহি পরিৰুতো ৰনে কিং করিস্সসি, এহি রজ্জমনুসাসা’’তি? ‘‘অলং, ভণে, ইধেৰ সুখ’’ন্তি. সো ‘‘লদ্ধং দানি মে কথাপাভত’’ন্তি নগরং গন্ত্ৰা রঞ্ঞো পুত্তস্সারোচেসি. রঞ্ঞো পুত্তো ‘‘পিতরং আনেস্সামী’’তি চতুরঙ্গিনিযা সেনায তত্থ গন্ত্ৰা নানপ্পকারেহি পিতরং যাচি. সোপি ‘‘অলং, তাত কুমার, ইধেৰ সুখ’’ন্তি নেৰ ইচ্ছি. ততো রাজপুত্তো ‘‘ন দানি রাজা আগন্তুং ইচ্ছতি, হন্দস্স ইধেৰ নগরং মাপেমী’’তি চিন্তেত্ৰা তং কোলরুক্খং উদ্ধরিত্ৰা ঘরং কত্ৰা নগরং মাপেত্ৰা কোলরুক্খং অপনেত্ৰা কতত্তা ‘‘কোলনগর’’ন্তি চ ব্যগ্ঘপথে কতত্তা ‘‘ব্যগ্ঘপজ্জ’’ন্তি চাতি দ্ৰে নামানি আরোপেত্ৰা অগমাসি.
ততো ৰযপ্পত্তে কুমারে মাতা আণাপেসি – ‘‘তাতা, তুম্হাকং কপিলৰত্থুৰাসিনো সক্যা মাতুলা হোন্তি, ধীতরো নেসং গণ্হথা’’তি. তে যং দিৰসং খত্তিযকঞ্ঞাযো নদীকীল়নং গচ্ছন্তি, তং দিৰসং গন্ত্ৰা নদীতিত্থং উপরুন্ধিত্ৰা নামানি সাৰেত্ৰা পত্থিতা পত্থিতা রাজধীতরো গহেত্ৰা অগমংসু. সক্যরাজানো সুত্ৰা ‘‘হোতু ভণে, অম্হাকং ঞাতকা এৰা’’তি তুণ্হী অহেসুং. অযং কোলিযানং উপ্পত্তি.
এৰং তেসং সাকিযকোলিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং আৰাহৰিৰাহং করোন্তানং আগতো ৰংসো যাৰ সীহহনুরাজা, তাৰ ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বো – সীহহনুরঞ্ঞো কির পঞ্চ পুত্তা অহেসুং – সুদ্ধোদনো, অমিতোদনো, ধোতোদনো, সক্কোদনো, সুক্কোদনোতি. তেসু সুদ্ধোদনে রজ্জং কারযমানে তস্স পজাপতিযা অঞ্জনরঞ্ঞো ধীতায মহামাযাদেৰিযা কুচ্ছিম্হি পূরিতপারমী মহাপুরিসো জাতকনিদানে ৰুত্তনযেন তুসিতপুরা চৰিত্ৰা পটিসন্ধিং গহেত্ৰা অনুপুব্বেন কতমহাভিনিক্খমনো সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো অনুক্কমেন কপিলৰত্থুং গন্ত্ৰা সুদ্ধোদনমহারাজাদযো অরিযফলে পতিট্ঠাপেত্ৰা জনপদচারিকং পক্কমিত্ৰা পুনপি অপরেন সমযেন পচ্চাগন্ত্ৰা পন্নরসহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং কপিলৰত্থুস্মিং ৰিহরতি নিগ্রোধারামে.
তত্থ ৰিহরন্তে চ ভগৰতি সাকিযকোলিযানং উদকং পটিচ্চ কলহো অহোসি. কথং? নেসং কির উভিন্নম্পি কপিলপুরকোলিযপুরানং অন্তরে রোহিণী নাম নদী পৰত্ততি. সা কদাচি অপ্পোদকা হোতি, কদাচি মহোদকা. অপ্পোদককালে সেতুং কত্ৰা সাকিযাপি কোলিযাপি অত্তনো অত্তনো সস্সপাযনত্থং উদকং আনেন্তি. তেসং মনুস্সা একদিৰসং সেতুং করোন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং ভণ্ডন্তা ‘‘অরে তুম্হাকং রাজকুলং ভগিনীহি সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেসি কুক্কুটসোণসিঙ্গালাদিতিরচ্ছানা ৰিয, তুম্হাকং রাজকুলং সুসিররুক্খে ৰাসং কপ্পেসি পিসাচিল্লিকা ৰিযা’’তি এৰং জাতিৰাদেন খুংসেত্ৰা অত্তনো অত্তনো রাজূনং আরোচেসুং. তে কুদ্ধা যুদ্ধসজ্জা হুত্ৰা রোহিণীনদীতীরং সম্পত্তা. এৰং সাগরসদিসং বলং অট্ঠাসি.
অথ ভগৰা ‘‘ঞাতকা কলহং করোন্তি, হন্দ, নে ৰারেস্সামী’’তি আকাসেনাগন্ত্ৰা দ্ৰিন্নং সেনানং মজ্ঝে অট্ঠাসি. তম্পি আৰজ্জেত্ৰা সাৰত্থিতো আগতোতি একে. এৰং ঠত্ৰা চ পন অত্তদণ্ডসুত্তং (সু. নি. ৯৪১ আদযো) অভাসি. তং সুত্ৰা সব্বে সংৰেগপ্পত্তা আৰুধানি ছড্ডেত্ৰা ভগৰন্তং নমস্সমানা অট্ঠংসু, মহগ্ঘঞ্চ আসনং পঞ্ঞাপেসুং. ভগৰা ওরুয্হ পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৰা ‘‘কুঠারীহত্থো পুরিসো’’তিআদিকং ফন্দনজাতকং (জা. ১.১৩.১৪), ‘‘ৰন্দামি তং কুঞ্জরা’’তিআদিকং লটুকিকজাতকং (জা. ১.৫.৩৯).
‘‘সম্মোদমানা গচ্ছন্তি, জালমাদায পক্খিনো;
যদা তে ৰিৰদিস্সন্তি, তদা এহিন্তি মে ৰস’’ন্তি. (জা. ১.১.৩৩) –
ইমং ৰট্টকজাতকঞ্চ কথেত্ৰা পুন তেসং চিরকালপ্পৰত্তং ঞাতিভাৰং দস্সেন্তো ইমং মহাৰংসং কথেসি. তে ‘‘পুব্বে কির মযং ঞাতকা এৰা’’তি অতিৰিয পসীদিংসু. ততো সক্যা অড্ঢতেয্যকুমারসতে, কোলিযা অড্ঢতেয্যকুমারসতেতি পঞ্চ কুমারসতে ভগৰতো পরিৰারত্থায অদংসু. ভগৰা তেসং পুব্বহেতুং দিস্ৰা ‘‘এথ ভিক্খৰো’’তি আহ. তে সব্বে ইদ্ধিযা নিব্বত্তঅট্ঠপরিক্খারযুত্তা আকাসে অব্ভুগ্গন্ত্ৰা আগম্ম ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা অট্ঠংসু. ভগৰা তে আদায মহাৰনং অগমাসি. তেসং পজাপতিযো দূতে পাহেসুং, তে তাহি নানপ্পকারেহি পলোভিযমানা উক্কণ্ঠিংসু. ভগৰা তেসং উক্কণ্ঠিতভাৰং ঞত্ৰা হিমৰন্তং দস্সেত্ৰা তত্থ কুণালজাতককথায (জা. ২.২১.২৮৯ কুণালজাতকং) তেসং অনভিরতিং ৰিনোদেতুকামো আহ – ‘‘দিট্ঠপুব্বো ৰো, ভিক্খৰে, হিমৰা’’তি? ‘‘ন ভগৰা’’তি. ‘‘এথ, ভিক্খৰে, পেক্খথা’’তি অত্তনো ইদ্ধিযা তে আকাসেন নেন্তো ‘‘অযং সুৰণ্ণপব্বতো, অযং রজতপব্বতো, অযং মণিপব্বতো’’তি নানপ্পকারে পব্বতে দস্সেত্ৰা কুণালদহে মনোসিলাতলে পচ্চুট্ঠাসি. ততো ‘‘হিমৰন্তে সব্বে চতুপ্পদবহুপ্পদাদিভেদা তিরচ্ছানগতা পাণা আগচ্ছন্তু, সব্বেসঞ্চ পচ্ছতো কুণালসকুণো’’তি অধিট্ঠাসি. আগচ্ছন্তে চ তে জাতিনামনিরুত্তিৰসেন ৰণ্ণেন্তো ‘‘এতে, ভিক্খৰে, হংসা, এতে কোঞ্চা, এতে চক্কৰাকা, করৰীকা, হত্থিসোণ্ডকা, পোক্খরসাতকা’’তি তেসং দস্সেসি.
তে ৰিম্হিতহদযা পস্সন্তা সব্বপচ্ছতো আগচ্ছন্তং দ্ৰীহি দিজকঞ্ঞাহি মুখতুণ্ডকেন ডংসিত্ৰা গহিতকট্ঠৰেমজ্ঝে নিসিন্নং সহস্সদিজকঞ্ঞাপরিৰারং কুণালসকুণং দিস্ৰা অচ্ছরিযব্ভুতচিত্তজাতা ভগৰন্তং আহংসু – ‘‘কচ্চি, ভন্তে, ভগৰাপি ইধ কুণালরাজা ভূতপুব্বো’’তি? ‘‘আম, ভিক্খৰে, মযাৰেস কুণালৰংসো কতো. অতীতে হি মযং চত্তারো জনা ইধ ৰসিম্হা – নারদো দেৰিলো ইসি, আনন্দো গিজ্ঝরাজা, পুণ্ণমুখো ফুস্সকোকিলো, অহং কুণালো সকুণো’’তি সব্বং মহাকুণালজাতকং কথেসি. তং সুত্ৰা তেসং ভিক্খূনং পুরাণদুতিযিকাযো আরব্ভ উপ্পন্না অনভিরতি ৰূপসন্তা. ততো তেসং ভগৰা সচ্চকথং কথেসি, কথাপরিযোসানে সব্বপচ্ছিমকো সোতাপন্নো, সব্বউপরিমো অনাগামী অহোসি, একোপি পুথুজ্জনো ৰা অরহা ৰা নত্থি. ততো ভগৰা তে আদায পুনদেৰ মহাৰনে ওরুহি. আগচ্ছমানা চ তে ভিক্খূ অত্তনোৰ ইদ্ধিযা আগচ্ছিংসু.
অথ নেসং ভগৰা উপরিমগ্গত্থায পুন ধম্মং দেসেসি. তে পঞ্চসতাপি ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু. পঠমং পত্তো পঠমমেৰ অগমাসি ‘‘ভগৰতো আরোচেস্সামী’’তি. আগন্ত্ৰা চ ‘‘অভিরমামহং ভগৰা, ন উক্কণ্ঠামী’’তি ৰত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. এৰং তে সব্বেপি অনুক্কমেন আগন্ত্ৰা ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু জেট্ঠমাসউপোসথদিৰসে সাযন্হসমযে. ততো পঞ্চসতখীণাসৰপরিৰুতং ৰরবুদ্ধাসনে নিসিন্নং ভগৰন্তং ঠপেত্ৰা অসঞ্ঞসত্তে চ অরূপব্রহ্মানো চ সকলদসসহস্সচক্কৰাল়ে অৰসেসদেৰতাদযো মঙ্গলসুত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেন সুখুমত্তভাৰে নিম্মিনিত্ৰা সম্পরিৰারেসুং ‘‘ৰিচিত্রপটিভানং ধম্মদেসনং সোস্সামা’’তি. তত্থ চত্তারো খীণাসৰব্রহ্মানো সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ব্রহ্মগণং অপস্সন্তা ‘‘কুহিং গতা’’তি আৰজ্জেত্ৰা তমত্থং ঞত্ৰা পচ্ছা আগন্ত্ৰা ওকাসং অলভমানা চক্কৰাল়মুদ্ধনি ঠত্ৰা পচ্চেকগাথাযো অভাসিংসু. যথাহ –
‘‘অথ খো চতুন্নং সুদ্ধাৰাসকাযিকানং দেৰতানং এতদহোসি – ‘অযং, খো, ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং মহাৰনে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৰ অরহন্তেহি. দসহি চ লোকধাতূহি দেৰতা যেভুয্যেন সন্নিপতিতা হোন্তি ভগৰন্তং দস্সনায ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. যংনূন মযম্পি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমেয্যাম, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে পচ্চেকং গাথং ভাসেয্যামা’’’তি (দী. নি. ২.৩৩১; সং. নি. ১.৩৭).
সব্বং সগাথাৰগ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. এৰং গন্ত্ৰা চ তত্থ একো ব্রহ্মা পুরত্থিমচক্কৰাল়মুদ্ধনি ওকাসং লভিত্ৰা তত্থ ঠিতো ইমং গাথং অভাসি –
‘‘মহাসমযো পৰনস্মিং…পে…
দক্খিতাযে অপরাজিতসঙ্ঘ’’ন্তি. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);
ইমঞ্চস্স গাথং ভাসমানস্স পচ্ছিমচক্কৰাল়পব্বতে ঠিতো সদ্দং অস্সোসি.
দুতিযো পচ্ছিমচক্কৰাল়মুদ্ধনি ওকাসং লভিত্ৰা তত্থ ঠিতো তং গাথং সুত্ৰা ইমং গাথং অভাসি –
‘‘তত্র ভিক্খৰো সমাদহংসু…পে…
ইন্দ্রিযানি রক্খন্তি পণ্ডিতা’’তি. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);
ততিযো দক্খিণচক্কৰাল়মুদ্ধনি ওকাসং লভিত্ৰা তত্থ ঠিতো তং গাথং সুত্ৰা ইমং গাথং অভাসি –
‘‘ছেত্ৰা খীলং ছেত্ৰা পলিঘং…পে… সুসুনাগা’’তি. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);
চতুত্থো উত্তরচক্কৰাল়মুদ্ধনি ওকাসং লভিত্ৰা তত্থ ঠিতো তং গাথং সুত্ৰা ইমং গাথমভাসি –
‘‘যে কেচি বুদ্ধং সরণং গতাসে…পে…
দেৰকাযং পরিপূরেস্সন্তী’’তি. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);
তস্সপি তং সদ্দং দক্খিণচক্কৰাল়মুদ্ধনি ঠিতো অস্সোসি. এৰং তদা ইমে চত্তারো ব্রহ্মানো পরিসং থোমেত্ৰা ঠিতা অহেসুং, মহাব্রহ্মানো একচক্কৰাল়ং ছাদেত্ৰা অট্ঠংসু.
অথ ভগৰা দেৰপরিসং ওলোকেত্ৰা ভিক্খূনং আরোচেসি – ‘‘যেপি তে, ভিক্খৰে, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসম্পি ভগৰন্তানং এতপ্পরমাযেৰ দেৰতা সন্নিপতিতা অহেসুং. সেয্যথাপি ময্হং এতরহি, যেপি তে, ভিক্খৰে, ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসম্পি ভগৰন্তানং এতপ্পরমাযেৰ দেৰতা সন্নিপতিতা ভৰিস্সন্তি সেয্যথাপি ময্হং এতরহী’’তি. ততো তং দেৰপরিসং ভব্বাভব্বৰসেন দ্ৰিধা ৰিভজি ‘‘এত্তকা ভব্বা, এত্তকা অভব্বা’’তি. তত্থ ‘‘অভব্বপরিসা বুদ্ধসতেপি ধম্মং দেসেন্তে ন বুজ্ঝতি, ভব্বপরিসা সক্কা বোধেতু’’ন্তি ঞত্ৰা পুন ভব্বপুগ্গলে চরিযৰসেন ছধা ৰিভজি ‘‘এত্তকা রাগচরিতা, এত্তকা দোস-মোহ-ৰিতক্ক-সদ্ধা-বুদ্ধিচরিতা’’তি. এৰং চরিযৰসেন পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘অস্সা পরিসায কীদিসা ধম্মদেসনা সপ্পাযা’’তি ধম্মকথং ৰিচিনিত্ৰা পুন তং পরিসং মনসাকাসি – ‘‘অত্তজ্ঝাসযেন নু খো জানেয্য, পরজ্ঝাসযেন, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন, পুচ্ছাৰসেনা’’তি. ততো ‘‘পুচ্ছাৰসেন জানেয্যা’’তি ঞত্ৰা ‘‘পঞ্হং পুচ্ছিতুং সমত্থো অত্থি, নত্থী’’তি পুন সকলপরিসং আৰজ্জেত্ৰা ‘‘নত্থি কোচী’’তি ঞত্ৰা ‘‘সচে অহমেৰ পুচ্ছিত্ৰা অহমেৰ ৰিস্সজ্জেয্যং, এৰমস্সা পরিসায সপ্পাযং ন হোতি. যংনূনাহং নিম্মিতবুদ্ধং মাপেয্যন্তি পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায মনোমযিদ্ধিযা অভিসঙ্খরিত্ৰা নিম্মিতবুদ্ধং মাপেসি. সব্বঙ্গপচ্চঙ্গী লক্খণসম্পন্নো পত্তচীৰরধরো আলোকিতৰিলোকিতাদিসম্পন্নো হোতূ’’তি অধিট্ঠানচিত্তেন সহ পাতুরহোসি. সো পাচীনলোকধাতুতো আগন্ত্ৰা ভগৰতো সমসমে আসনে নিসিন্নো এৰং আগন্ত্ৰা যানি ভগৰতা ইমম্হি সমাগমে চরিযৰসেন ছ সুত্তানি (সু. নি. ৮৫৪ আদযো, ৮৬৮ আদযো, ৮৮৪ আদযো, ৯০১ আদযো, ৯২১ আদযো) কথিতানি. সেয্যথিদং – পুরাভেদসুত্তং কলহৰিৰাদসুত্তং চূল়ব্যূহং মহাব্যূহং তুৰটকং ইদমেৰ সম্মাপরিব্বাজনীযন্তি. তেসু রাগচরিতদেৰতানং সপ্পাযৰসেন কথেতব্বস্স ইমস্স সুত্তস্স পৰত্তনত্থং পঞ্হং পুচ্ছন্তো ‘‘পুচ্ছামি মুনিং পহূতপঞ্ঞ’’ন্তি ইমং গাথমাহ.
তত্থ পহূতপঞ্ঞন্তি মহাপঞ্ঞং. তিণ্ণন্তি চতুরোঘতিণ্ণং. পারঙ্গতন্তি নিব্বানপ্পত্তং. পরিনিব্বুতন্তি সউপাদিসেসনিব্বানৰসেন পরিনিব্বুতং. ঠিতত্তন্তি লোকধম্মেহি অকম্পনীযচিত্তং. নিক্খম্ম ঘরা পনুজ্জ কামেতি ৰত্থুকামে পনুদিত্ৰা ঘরাৰাসা নিক্খম্ম. কথং ভিক্খু সম্মা সো লোকে পরিব্বজেয্যাতি সো ভিক্খু কথং লোকে সম্মা পরিব্বজেয্য ৰিহরেয্য অনুপলিত্তো লোকেন হুত্ৰা, লোকং অতিক্কমেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. সেসমেত্থ ৰুত্তনযমেৰ.
৩৬৩. অথ ভগৰা যস্মা আসৰক্খযং অপ্পত্ৰা লোকে সম্মা পরিব্বজন্তো নাম নত্থি, তস্মা তস্মিং রাগচরিতাদিৰসেন পরিগ্গহিতে সব্বপুগ্গলসমূহে তং তং তেসং তেসং সমানদোসানং দেৰতাগণানং আচিণ্ণদোসপ্পহানত্থং ‘‘যস্স মঙ্গলা’’তি আরভিত্ৰা অরহত্তনিকূটেনেৰ খীণাসৰপটিপদং পকাসেন্তো পন্নরস গাথাযো অভাসি.
তত্থ পঠমগাথায তাৰ মঙ্গলাতি মঙ্গলসুত্তে ৰুত্তানং দিট্ঠমঙ্গলাদীনমেতং অধিৰচনং. সমূহতাতি সুট্ঠু ঊহতা পঞ্ঞাসত্থেন সমুচ্ছিন্না. উপ্পাতাতি ‘‘উক্কাপাতদিসাডাহাদযো এৰং ৰিপাকা হোন্তী’’তি এৰং পৰত্তা উপ্পাতাভিনিৰেসা. সুপিনাতি ‘‘পুব্বণ্হসমযে সুপিনং দিস্ৰা ইদং নাম হোতি, মজ্ঝন্হিকাদীসু ইদং, ৰামপস্সেন সযতা দিট্ঠে ইদং নাম হোতি, দক্খিণপস্সাদীহি ইদং, সুপিনন্তে চন্দং দিস্ৰা ইদং নাম হোতি, সূরিযাদযো দিস্ৰা ইদ’’ন্তি এৰং পৰত্তা সুপিনাভিনিৰেসা. লক্খণাতি দণ্ডলক্খণৰত্থলক্খণাদিপাঠং পঠিত্ৰা ‘‘ইমিনা ইদং নাম হোতী’’তি এৰং পৰত্তা লক্খণাভিনিৰেসা. তে সব্বেপি ব্রহ্মজালে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. সো মঙ্গলদোসৰিপ্পহীনোতি অট্ঠতিংস মহামঙ্গলানি ঠপেত্ৰা অৰসেসা মঙ্গলদোসা নাম. যস্স পনেতে মঙ্গলাদযো সমূহতা, সো মঙ্গলদোসৰিপ্পহীনো হোতি. অথ ৰা মঙ্গলানঞ্চ উপ্পাতাদিদোসানঞ্চ পহীনত্তা মঙ্গলদোসৰিপ্পহীনো হোতি, ন মঙ্গলাদীহি সুদ্ধিং পচ্চেতি অরিযমগ্গস্স অধিগতত্তা. তস্মা সম্মা সো লোকে পরিব্বজেয্য, সো খীণাসৰো সম্মা লোকে পরিব্বজেয্য অনুপলিত্তো লোকেনাতি.
৩৬৪. দুতিযগাথায রাগং ৰিনযেথ মানুসেসু, দিব্বেসু কামেসু চাপি ভিক্খূতি মানুসেসু চ দিব্বেসু চ কামগুণেসু অনাগামিমগ্গেন অনুপ্পত্তিধম্মতং নেন্তো রাগং ৰিনযেথ. অতিক্কম্ম ভৰং সমেচ্চ ধম্মন্তি এৰং রাগং ৰিনেত্ৰা ততো পরং অরহত্তমগ্গেন সব্বপ্পকারতো পরিঞ্ঞাভিসমযাদযো সাধেন্তো চতুসচ্চভেদম্পি সমেচ্চ ধম্মং ইমায পটিপদায তিৰিধম্পি অতিক্কম্ম ভৰং. সম্মা সোতি সোপি ভিক্খু সম্মা লোকে পরিব্বজেয্য.
৩৬৫. ততিযগাথায ‘‘অনুরোধৰিরোধৰিপ্পহীনো’’তি সব্বৰত্থূসু পহীনরাগদোসো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ সব্বগাথাসু চ ‘‘সোপি ভিক্খু সম্মা লোকে পরিব্বজেয্যা’’তি যোজেতব্বং. ইতো পরঞ্হি যোজনম্পি অৰত্ৰা অৰুত্তনযমেৰ ৰণ্ণযিস্সাম.
৩৬৬. চতুত্থগাথায সত্তসঙ্খারৰসেন দুৰিধং পিযঞ্চ অপ্পিযঞ্চ ৰেদিতব্বং, তত্থ ছন্দরাগপটিঘপ্পহানেন হিত্ৰা. অনুপাদাযাতি চতূহি উপাদানেহি কঞ্চি ধম্মং অগ্গহেত্ৰা. অনিস্সিতো কুহিঞ্চীতি অট্ঠসতভেদেন তণ্হানিস্সযেন দ্ৰাসট্ঠিভেদেন দিট্ঠিনিস্সযেন চ কুহিঞ্চি রূপাদিধম্মে ভৰে ৰা অনিস্সিতো. সংযোজনিযেহি ৰিপ্পমুত্তোতি সব্বেপি তেভূমকধম্মা দসৰিধসংযোজনস্স ৰিসযত্তা সংযোজনিযা, তেহি সব্বপ্পকারতো মগ্গভাৰনায পরিঞ্ঞাতত্তা চ ৰিপ্পমুত্তোতি অত্থো. পঠমপাদেন চেত্থ রাগদোসপ্পহানং ৰুত্তং, দুতিযেন উপাদাননিস্সযাভাৰো, ততিযেন সেসাকুসলেহি অকুসলৰত্থূহি চ ৰিপ্পমোক্খো. পঠমেন ৰা রাগদোসপ্পহানং, দুতিযেন তদুপাযো, ততিযেন তেসং পহীনত্তা সংযোজনিযেহি ৰিপ্পমোক্খোতি ৰেদিতব্বো.
৩৬৭. পঞ্চমগাথায উপধীসূতি খন্ধুপধীসু. আদানন্তি আদাতব্বট্ঠেন তেযেৰ ৰুচ্চন্তি. অনঞ্ঞনেয্যোতি অনিচ্চাদীনং সুদিট্ঠত্তা ‘‘ইদং সেয্যো’’তি কেনচি অনেতব্বো. সেসং উত্তানপদত্থমেৰ. ইদং ৰুত্তং হোতি – আদানেসু চতুত্থমগ্গেন সব্বসো ছন্দরাগং ৰিনেত্ৰা সো ৰিনীতছন্দরাগো, তেসু উপধীসু ন সারমেতি, সব্বে উপধী অসারকত্তেনেৰ পস্সতি. ততো তেসু দুৰিধেনপি নিস্সযেন অনিস্সিতো অঞ্ঞেন ৰা কেনচি ‘‘ইদং সেয্যো’’তি অনেতব্বো খীণাসৰো ভিক্খু সম্মা সো লোকে পরিব্বজেয্য.
৩৬৮. ছট্ঠগাথায অৰিরুদ্ধোতি এতেসং তিণ্ণং দুচ্চরিতানং পহীনত্তা সুচরিতেহি সদ্ধিং অৰিরুদ্ধো. ৰিদিত্ৰা ধম্মন্তি মগ্গেন চতুসচ্চধম্মং ঞত্ৰা. নিব্বানপদাভিপত্থযানোতি অনুপাদিসেসং খন্ধপরিনিব্বানপদং পত্থযমানো. সেসং উত্তানত্থমেৰ.
৩৬৯. সত্তমগাথায অক্কুট্ঠোতি দসহি অক্কোসৰত্থূহি অভিসত্তো. ন সন্ধিযেথাতি ন উপনয্হেথ ন কুপ্পেয্য. লদ্ধা পরভোজনং ন মজ্জেতি পরেহি দিন্নং সদ্ধাদেয্যং লভিত্ৰা ‘‘অহং ঞাতো যসস্সী লাভী’’তি ন মজ্জেয্য. সেসং উত্তানত্থমেৰ.
৩৭০. অট্ঠমগাথায লোভন্তি ৰিসমলোভং. ভৰন্তি কামভৰাদিভৰং. এৰং দ্ৰীহি পদেহি ভৰভোগতণ্হা ৰুত্তা. পুরিমেন ৰা সব্বাপি তণ্হা, পচ্ছিমেন কম্মভৰো. ৰিরতো ছেদনবন্ধনা চাতি এৰমেতেসং কম্মকিলেসানং পহীনত্তা পরসত্তছেদনবন্ধনা চ ৰিরতোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
৩৭১. নৰমগাথায সারুপ্পং অত্তনো ৰিদিত্ৰাতি অত্তনো ভিক্খুভাৰস্স পতিরূপং অনেসনাদিং পহায সম্মাএসনাদিআজীৰসুদ্ধিং অঞ্ঞঞ্চ সম্মাপটিপত্তিং তত্থ পতিট্ঠহনেন ৰিদিত্ৰা. ন হি ঞাতমত্তেনেৰ কিঞ্চি হোতি. যথাতথিযন্তি যথাতথং যথাভূতং. ধম্মন্তি খন্ধাযতনাদিভেদং যথাভূতঞাণেন, চতুসচ্চধম্মং ৰা মগ্গেন ৰিদিত্ৰা. সেসং উত্তানত্থমেৰ.
৩৭২. দসমগাথায সো নিরাসো অনাসিসানোতি যস্স অরিযমগ্গেন ৰিনাসিতত্তা অনুসযা চ ন সন্তি, অকুসলমূলা চ সমূহতা, সো নিরাসো নিত্তণ্হো হোতি. ততো আসায অভাৰেন কঞ্চি রূপাদিধম্মং নাসীসতি. তেনাহ ‘‘নিরাসো অনাসিসানো’’তি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
৩৭৩. একাদসমগাথায আসৰখীণোতি খীণচতুরাসৰো. পহীনমানোতি পহীননৰৰিধমানো. রাগপথন্তি রাগৰিসযভূতং তেভূমকধম্মজাতং. উপাতিৰত্তোতি পরিঞ্ঞাপহানেহি অতিক্কন্তো. দন্তোতি সব্বদ্ৰারৰিসেৰনং হিত্ৰা অরিযেন দমথেন দন্তভূমিং পত্তো. পরিনিব্বুতোতি কিলেসগ্গিৰূপসমেন সীতিভূতো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
৩৭৪. দ্ৰাদসমগাথায সদ্ধোতি বুদ্ধাদিগুণেসু পরপ্পচ্চযৰিরহিতত্তা সব্বাকারসম্পন্নেন অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, ন পরস্স সদ্ধায পটিপত্তিযং গমনভাৰেন. যথাহ – ‘‘ন খ্ৰাহং এত্থ ভন্তে ভগৰতো সদ্ধায গচ্ছামী’’তি (অ. নি. ৫.৩৪). সুতৰাতি ৰোসিতসুতকিচ্চত্তা পরমত্থিকসুতসমন্নাগতো. নিযামদস্সীতি সংসারকন্তারমূল়্হে লোকে অমতপুরগামিনো সম্মত্তনিযামভূতস্স মগ্গস্স দস্সাৰী, দিট্ঠমগ্গোতি ৰুত্তং হোতি. ৰগ্গগতেসু ন ৰগ্গসারীতি ৰগ্গগতা নাম দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিগতিকা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিলোমত্তা, এৰং ৰগ্গাহি দিট্ঠীহি গতেসু সত্তেসু ন ৰগ্গসারী – ‘‘ইদং উচ্ছিজ্জিস্সতি, ইদং তথেৰ ভৰিস্সতী’’তি এৰং দিট্ঠিৰসেন অগমনতো. পটিঘন্তি পটিঘাতকং, চিত্তৰিঘাতকন্তি ৰুত্তং হোতি. দোসৰিসেসনমেৰেতং. ৰিনেয্যাতি ৰিনেত্ৰা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
৩৭৫. তেরসমগাথায সংসুদ্ধজিনোতি সংসুদ্ধেন অরহত্তমগ্গেন ৰিজিতকিলেসো. ৰিৰট্টচ্ছদোতি ৰিৰটরাগদোসমোহছদনো. ধম্মেসু ৰসীতি চতুসচ্চধম্মেসু ৰসিপ্পত্তো. ন হিস্স সক্কা তে ধম্মা যথা ঞাতা কেনচি অঞ্ঞথা কাতুং, তেন খীণাসৰো ‘‘ধম্মেসু ৰসী’’তি ৰুচ্চতি. পারগূতি পারং ৰুচ্চতি নিব্বানং, তং গতো, সউপাদিসেসৰসেন অধিগতোতি ৰুত্তং হোতি. অনেজোতি অপগততণ্হাচলনো. সঙ্খারনিরোধঞাণকুসলোতি সঙ্খারনিরোধো ৰুচ্চতি নিব্বানং, তম্হি ঞাণং অরিযমগ্গপঞ্ঞা, তত্থ কুসলো, চতুক্খত্তুং ভাৰিতত্তা ছেকোতি ৰুত্তং হোতি.
৩৭৬. চুদ্দসমগাথায অতীতেসূতি পৰত্তিং পত্ৰা অতিক্কন্তেসু পঞ্চক্খন্ধেসু. অনাগতেসূতি পৰত্তিং অপ্পত্তেসু পঞ্চক্খন্ধেসু এৰ. কপ্পাতীতোতি ‘‘অহং মম’’ন্তি কপ্পনং সব্বম্পি ৰা তণ্হাদিট্ঠিকপ্পং অতীতো. অতিচ্চ সুদ্ধিপঞ্ঞোতি অতীৰ সুদ্ধিপঞ্ঞো, অতিক্কমিত্ৰা ৰা সুদ্ধিপঞ্ঞো. কিং অতিক্কমিত্ৰা? অদ্ধত্তযং. অরহা হি য্ৰাযং অৰিজ্জাসঙ্খারসঙ্খাতো অতীতো অদ্ধা, জাতিজরামরণসঙ্খাতো অনাগতো অদ্ধা, ৰিঞ্ঞাণাদিভৰপরিযন্তো পচ্চুপ্পন্নো চ অদ্ধা, তং সব্বম্পি অতিক্কম্ম কঙ্খং ৰিতরিত্ৰা পরমসুদ্ধিপ্পত্তপঞ্ঞো হুত্ৰা ঠিতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘অতিচ্চ সুদ্ধিপঞ্ঞো’’তি. সব্বাযতনেহীতি দ্ৰাদসহাযতনেহি. অরহা হি এৰং কপ্পাতীতো. কপ্পাতীতত্তা অতিচ্চ সুদ্ধিপঞ্ঞত্তা চ আযতিং ন কিঞ্চি আযতনং উপেতি. তেনাহ – ‘‘সব্বাযতনেহি ৰিপ্পমুত্তো’’তি.
৩৭৭. পন্নরসমগাথায অঞ্ঞায পদন্তি যে তে ‘‘সচ্চানং চতুরো পদা’’তি ৰুত্তা, তেসু একেকপদং পুব্বভাগসচ্চৰৰত্থাপনপঞ্ঞায ঞত্ৰা. সমেচ্চ ধম্মন্তি ততো পরং চতূহি অরিযমগ্গেহি চতুসচ্চধম্মং সমেচ্চ. ৰিৰটং দিস্ৰান পহানমাসৰানন্তি অথ পচ্চৰেক্খণঞাণেন আসৰক্খযসঞ্ঞিতং নিব্বানং ৰিৰটং পাকটমনাৰটং দিস্ৰা. সব্বুপধীনং পরিক্খযাতি সব্বেসং খন্ধকামগুণকিলেসাভিসঙ্খারভেদানং উপধীনং পরিক্খীণত্তা কত্থচি অসজ্জমানো ভিক্খু সম্মা সো লোকে পরিব্বজেয্য ৰিহরেয্য, অনল্লীযন্তো লোকং গচ্ছেয্যাতি দেসনং নিট্ঠাপেসি.
৩৭৮. ততো সো নিম্মিতো ধম্মদেসনং থোমেন্তো ‘‘অদ্ধা হি ভগৰা’’তি ইমং গাথমাহ. তত্থ যো সো এৰং ৰিহারীতি যো সো মঙ্গলাদীনি সমূহনিত্ৰা সব্বমঙ্গলদোসপ্পহানৰিহারী, যোপি সো দিব্বমানুসকেসু কামেসু রাগং ৰিনেয্য ভৰাতিক্কম্ম ধম্মাভিসমযৰিহারীতি এৰং তায তায গাথায নিদ্দিট্ঠভিক্খুং দস্সেন্তো আহ. সেসং উত্তানমেৰ. অযং পন যোজনা – অদ্ধা হি ভগৰা তথেৰ এতং যং ত্ৰং ‘‘যস্স মঙ্গলা সমূহতা’’তিআদীনি ৰত্ৰা তস্সা তস্সা গাথায পরিযোসানে ‘‘সম্মা সো লোকে পরিব্বজেয্যা’’তি অৰচ. কিং কারণং? যো সো এৰংৰিহারী ভিক্খু, সো উত্তমেন দমথেন দন্তো, সব্বানি চ দসপি সংযোজনানি চতুরো চ যোগে ৰীতিৰত্তো হোতি. তস্মা সম্মা সো লোকে পরিব্বজেয্য, নত্থি মে এত্থ ৰিচিকিচ্ছাতি ইতি দেসনাথোমনগাথম্পি ৰত্ৰা অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং নিট্ঠাপেসি. সুত্তপরিযোসানে কোটিসতসহস্সদেৰতানং অগ্গফলপ্পত্তি অহোসি, সোতাপত্তিসকদাগামিঅনাগামিফলপ্পত্তা পন গণনতো অসঙ্খ্যেয্যাতি.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সম্মাপরিব্বাজনীযসুত্তৰণ্ণনা
নিট্ঠিতা.