১. ৰিমোক্খুদ্দেসৰণ্ণনা

২০৯. ইদানি ইন্দ্রিযকথানন্তরং কথিতায ৰিমোক্খকথায অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা অনুপ্পত্তা. অযঞ্হি ৰিমোক্খকথা ইন্দ্রিযভাৰনানুযুত্তস্স ৰিমোক্খসব্ভাৰতো ইন্দ্রিযকথানন্তরং কথিতা. তঞ্চ কথেন্তো ভগৰতো সম্মুখা সুতসুত্তন্তদেসনাপুব্বঙ্গমং কত্ৰা কথেসি. তত্থ সুত্তন্তে তাৰ সুঞ্ঞতো ৰিমোক্খোতিআদীসু সুঞ্ঞতাকারেন নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তো অরিযমগ্গো সুঞ্ঞতো ৰিমোক্খো. সো হি সুঞ্ঞতায ধাতুযা উপ্পন্নত্তা সুঞ্ঞতো, কিলেসেহি ৰিমুত্তত্তা ৰিমোক্খো. এতেনেৰ নযেন অনিমিত্তাকারেন নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তো অনিমিত্তো, অপ্পণিহিতাকারেন নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তো অপ্পণিহিতোতি ৰেদিতব্বো.

একো হি আদিতোৰ অনিচ্চতো সঙ্খারে সম্মসতি. যস্মা পন ন অনিচ্চতো সম্মসনমত্তেনেৰ মগ্গৰুট্ঠানং হোতি, দুক্খতোপি অনত্ততোপি সম্মসিতব্বমেৰ, তস্মা দুক্খতোপি অনত্ততোপি সম্মসতি. তস্স এৰং পটিপন্নস্স অনিচ্চতো চে সম্মসনকালে মগ্গৰুট্ঠানং হোতি, অযং অনিচ্চতো অভিনিৰিসিত্ৰা অনিচ্চতো ৰুট্ঠাতি নাম. সচে পনস্স দুক্খতো অনত্ততো সম্মসনকালে মগ্গৰুট্ঠানং হোতি, অযং অনিচ্চতো অভিনিৰিসিত্ৰা দুক্খতো, অনত্ততো ৰুট্ঠাতি নাম. এস নযো দুক্খতো অনত্ততো অভিনিৰিসিত্ৰা ৰুট্ঠানেসুপি. এত্থ চ যোপি অনিচ্চতো অভিনিৰিট্ঠো, যোপি দুক্খতো, যোপি অনত্ততো. ৰুট্ঠানকালে চে অনিচ্চতো ৰুট্ঠানং হোতি, তযোপি জনা অধিমোক্খবহুলা হোন্তি, সদ্ধিন্দ্রিযং পটিলভন্তি, অনিমিত্তৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চন্তি, পঠমমগ্গক্খণে সদ্ধানুসারিনো হোন্তি, সত্তসু ঠানেসু সদ্ধাৰিমুত্তা. সচে পন দুক্খতো ৰুট্ঠানং হোতি, তযোপি জনা পস্সদ্ধিবহুলা হোন্তি, সমাধিন্দ্রিযং পটিলভন্তি, অপ্পণিহিতৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চন্তি, সব্বত্থ কাযসক্খিনো হোন্তি. যস্স পনেত্থ অরূপজ্ঝানং পাদকং হোতি, সো অগ্গফলে উভতোভাগৰিমুত্তো হোতি. অথ নেসং অনত্ততো ৰুট্ঠানং হোতি, তযোপি জনা ৰেদবহুলা হোন্তি, পঞ্ঞিন্দ্রিযং পটিলভন্তি, সুঞ্ঞতৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চন্তি, পঠমমগ্গক্খণে ধম্মানুসারিনো হোন্তি, ছসু ঠানেসু দিট্ঠিপ্পত্তা, অগ্গফলে পঞ্ঞাৰিমুত্তাতি.

অপিচ মগ্গো নাম পঞ্চহি কারণেহি নামং লভতি সরসেন ৰা পচ্চনীকেন ৰা সগুণেন ৰা আরম্মণেন ৰা আগমনেন ৰা. সচে হি সঙ্খারুপেক্খা অনিচ্চতো সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা ৰুট্ঠাতি, অনিমিত্তৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চতি. সচে দুক্খতো সম্মসিত্ৰা ৰুট্ঠাতি, অপ্পণিহিতৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চতি. সচে অনত্ততো সম্মসিত্ৰা ৰুট্ঠাতি, সুঞ্ঞতৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চতি. ইদং সরসতো নামং নাম. অনিচ্চানুপস্সনায পন সঙ্খারানং ঘনৰিনিব্ভোগং কত্ৰা নিচ্চনিমিত্তধুৰনিমিত্তসস্সতনিমিত্তানি পহায আগতত্তা অনিমিত্তো, দুক্খানুপস্সনায সুখসঞ্ঞং পহায পণিধিপত্থনং সুক্খাপেত্ৰা আগতত্তা অপ্পণিহিতো, অনত্তানুপস্সনায অত্তসত্তপুগ্গলসঞ্ঞং পহায সঙ্খারে সুঞ্ঞতো দিট্ঠত্তা সুঞ্ঞতোতি ইদং পচ্চনীকতো নামং নাম. রাগাদীহি পন সুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞতো, রূপনিমিত্তাদীনং, রাগনিমিত্তাদীনংযেৰ ৰা অভাৰেন অনিমিত্তো, রাগপণিধিআদীনং অভাৰতো অপ্পণিহিতোতি ইদমস্স সগুণতো নামং নাম. সোযং সুঞ্ঞং অনিমিত্তং অপ্পণিহিতঞ্চ নিব্বানং আরম্মণং করোতীতিপি সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো অপ্পণিহিতোতি ৰুচ্চতি. ইদমস্স আরম্মণতো নামং নাম. আগমনং পন দুৰিধং ৰিপস্সনাগমনং মগ্গাগমনঞ্চ. তত্থ মগ্গে ৰিপস্সনাগমনং লব্ভতি, ফলে মগ্গাগমনং. অনত্তানুপস্সনা হি সুঞ্ঞতা নাম, সুঞ্ঞতৰিপস্সনায মগ্গো সুঞ্ঞতো, সুঞ্ঞতমগ্গস্স ফলং সুঞ্ঞতং. অনিচ্চানুপস্সনা অনিমিত্তা নাম, অনিমিত্তৰিপস্সনায মগ্গো অনিমিত্তো. ইদং পন নামং অভিধম্মপরিযাযে ন লব্ভতি, সুত্তন্তপরিযাযে পন লব্ভতি. তত্থ হি গোত্রভুঞাণং অনিমিত্তং নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা অনিমিত্তনামকং হুত্ৰা সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৰা মগ্গস্স নামং দেতীতি ৰদন্তি. তেন মগ্গো অনিমিত্তোতি ৰুত্তো. মগ্গাগমনেন ফলং অনিমিত্তন্তি যুজ্জতিযেৰ. দুক্খানুপস্সনা সঙ্খারেসু পণিধিং সুক্খাপেত্ৰা আগতত্তা অপ্পণিহিতা নাম, অপ্পণিহিতৰিপস্সনায মগ্গো অপ্পণিহিতো, অপ্পণিহিতমগ্গস্স ফলং অপ্পণিহিতন্তি এৰং ৰিপস্সনা অত্তনো নামং মগ্গস্স দেতি, মগ্গো ফলস্সাতি ইদং আগমনতো নামং নাম. এৰং সঙ্খারুপেক্খা ৰিমোক্খৰিসেসং নিযমেতীতি.

এৰং ভগৰতা দেসিতে তযো মহাৰত্থুকে ৰিমোক্খে উদ্দিসিত্ৰা তংনিদ্দেসৰসেনেৰ অপরেপি ৰিমোক্খে নিদ্দিসিতুকামো অপিচ অট্ঠসট্ঠি ৰিমোক্খাতিআদিমাহ. তত্থ অপিচাতি অপরপরিযাযদস্সনং. কথং তে অট্ঠসট্ঠি হোন্তি, ননু তে পঞ্চসত্ততীতি? সচ্চং যথারুতৰসেন পঞ্চসত্ততি. ভগৰতা পন দেসিতে তযো ৰিমোক্খে ঠপেত্ৰা অঞ্ঞৰিমোক্খে নিদ্দিসনতো ইমেসং তদৰরোধতো চ ইমে তযো ন গণেতব্বা, অজ্ঝত্তৰিমোক্খাদযো তযোপি ৰিমোক্খা চতুধা ৰিত্থারৰচনেযেৰ অন্তোগধত্তা ন গণেতব্বা, ‘‘পণিহিতো ৰিমোক্খো, অপ্পণিহিতো ৰিমোক্খো’’তি এত্থ অপ্পণিহিতো ৰিমোক্খো পঠমং উদ্দিট্ঠেন একনামিকত্তা ন গণেতব্বো, এৰং ইমেসু সত্তসু অপনীতেসু সেসা অট্ঠসট্ঠি ৰিমোক্খা হোন্তি. এৰং সন্তে সুঞ্ঞতৰিমোক্খাদযো তযো পুন কস্মা উদ্দিট্ঠাতি চে? উদ্দেসেন সঙ্গহেত্ৰা তেসম্পি নিদ্দেসকরণত্থং. অজ্ঝত্তৰুট্ঠানাদযো পন তযো পভেদং ৰিনা মূলরাসিৰসেন উদ্দিট্ঠা, পণিহিতৰিমোক্খপটিপক্খৰসেন পুন অপ্পণিহিতো ৰিমোক্খো উদ্দিট্ঠোতি ৰেদিতব্বো.

অজ্ঝত্তৰুট্ঠানাদীসু অজ্ঝত্ততো ৰুট্ঠাতীতি অজ্ঝত্তৰুট্ঠানো. অনুলোমেন্তীতি অনুলোমা. অজ্ঝত্তৰুট্ঠানানং পটিপ্পস্সদ্ধি অপগমা অজ্ঝত্তৰুট্ঠানপটিপ্পস্সদ্ধি. রূপীতি অজ্ঝত্তং কেসাদীসু উপ্পাদিতং রূপজ্ঝানং রূপং, তং রূপমস্স অত্থীতি রূপী রূপানি পস্সতীতি বহিদ্ধা নীলকসিণাদিরূপানি ঝানচক্খুনা পস্সতি. ইমিনা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰত্থুকেসু কসিণেসু ঝানপটিলাভো দস্সিতো. অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞীতি অজ্ঝত্তং ন রূপসঞ্ঞী, অত্তনো কেসাদীসু অনুপ্পাদিতরূপাৰচরজ্ঝানোতি অত্থো. ইমিনা বহিদ্ধা পরিকম্মং কত্ৰা বহিদ্ধাৰ পটিলদ্ধজ্ঝানতা দস্সিতা. সুভন্তেৰ অধিমুত্তোতি ‘‘সুভ’’মিচ্চেৰ আরম্মণে অধিমুত্তো. তত্থ কিঞ্চাপি অন্তোঅপ্পনাযং ‘‘সুভ’’ন্তি আভোগো নত্থি, যো পন অপ্পটিকূলাকারেন সত্তারম্মণং ফরন্তো ৰিহরতি, সো যস্মা ‘‘সুভ’’ন্তেৰ অধিমুত্তো হোতি, তস্মা এৰং উদ্দেসো কতোতি. অপ্পিতপ্পিতসমযে এৰ ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিসব্ভাৰতো সমযৰিমোক্খো. সোযেৰ সকিচ্চকরণৰসেন অপ্পিতসমযে এৰ নিযুত্তোতি সামযিকো. সামাযিকোতিপি পাঠো. কোপেতুং ভঞ্জিতুং সক্কুণেয্যতায কুপ্পো. লোকং অনতিক্কমনতো লোকে নিযুত্তোতি লোকিকো. লোকিযোতিপি পাঠো. লোকং উত্তরতি, উত্তিণ্ণোতি ৰা লোকুত্তরো. আরম্মণকরণৰসেন সহ আসৰেহীতি সাসৰো. আরম্মণকরণৰসেন সম্পযোগৰসেন চ নত্থেত্থ আসৰাতি অনাসৰো. রূপসঙ্খাতেন সহ আমিসেনাতি সামিসো. সব্বসো রূপারূপপ্পহানা নিরামিসতোপি নিরামিসতরোতি নিরামিসা নিরামিসতরো. পণিহিতোতি তণ্হাৰসেন পণিহিতো পত্থিতো. আরম্মণকরণৰসেন সঞ্ঞোজনেহি সংযুত্তত্তা সঞ্ঞুত্তো. একত্তৰিমোক্খোতি কিলেসেহি অনজ্ঝারুল়্হত্তা একসভাৰো ৰিমোক্খো. সঞ্ঞাৰিমোক্খোতি ৰিপস্সনাঞাণমেৰ ৰিপরীতসঞ্ঞায ৰিমুচ্চনতো সঞ্ঞাৰিমোক্খো. তদেৰ ৰিপস্সনাঞাণং সম্মোহতো ৰিমুচ্চনৰসেন ঞাণমেৰ ৰিমোক্খোতি ঞাণৰিমোক্খো. সীতিসিযাৰিমোক্খোতি ৰিপস্সনাঞাণমেৰ সীতি ভৰেয্যাতি পৰত্তো ৰিমোক্খো সীতিসিযাৰিমোক্খো. সীতিসিকাৰিমোক্খোতিপি পাঠো, সীতিভাৰিকায ৰিমোক্খোতি তস্স অত্থং ৰণ্ণযন্তি. ঝানৰিমোক্খোতি উপচারপ্পনাভেদং লোকিযলোকুত্তরভেদঞ্চ ঝানমেৰ ৰিমোক্খো. অনুপাদা চিত্তস্স ৰিমোক্খোতি অনুপাদিযিত্ৰা গহণং অকত্ৰা চিত্তস্স ৰিমোক্খো. সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.

ৰিমোক্খুদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.