১. গণনৰারৰণ্ণনা
১৫২. ইদানি দিট্ঠিকথানন্তরং কথিতায আনাপানস্সতিকথায অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা অনুপ্পত্তা. অযঞ্হি আনাপানস্সতিকথা দিট্ঠিকথায সুৰিদিতদিট্ঠাদীনৰস্স মিচ্ছাদিট্ঠিমলৰিসোধনেন সুৰিসুদ্ধচিত্তস্স যথাভূতাৰবোধায সমাধিভাৰনা সুকরা হোতি, সব্বসমাধিভাৰনাসু চ সব্বসব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং বোধিমূলে ইমিনাৰ সমাধিনা সমাহিতচিত্তানং যথাভূতাৰবোধতো অযমেৰ সমাধিভাৰনা পধানাতি চ দিট্ঠিকথানন্তরং কথিতা. তত্থ সোল়সৰত্থুকং আনাপানস্সতিসমাধিং ভাৰযতো সমধিকানি দ্ৰে ঞাণসতানি উপ্পজ্জন্তীতি ঞাণগণনুদ্দেসো, অট্ঠ পরিপন্থে ঞাণানীতিআদি ঞাণগণননিদ্দেসো, কতমানি অট্ঠ পরিপন্থে ঞাণানীতিআদি. ইমানি একৰীসতি ৰিমুত্তিসুখে ঞাণানীতিপরিযন্তং সব্বঞাণানং ৰিত্থারনিদ্দেসো, অন্তে সোল়সৰত্থুকং আনাপানস্সতিসমাধিং ভাৰযতোতিআদি নিগমনন্তি এৰং তাৰ পাল়িৰৰত্থানং ৰেদিতব্বং.
তত্থ গণনুদ্দেসে গণনৰারে তাৰ সোল়সৰত্থুকন্তি দীঘং রস্সং সব্বকাযপটিসংৰেদী পস্সম্ভযং কাযসঙ্খারন্তি কাযানুপস্সনাচতুক্কং, পীতিপটিসংৰেদী সুখপটিসংৰেদী চিত্তসঙ্খারপটিসংৰেদী পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খারন্তি ৰেদনানুপস্সনাচতুক্কং, চিত্তপটিসংৰেদী অভিপ্পমোদযং চিত্তং সমাদহং চিত্তং ৰিমোচযং চিত্তন্তি চিত্তানুপস্সনাচতুক্কং, অনিচ্চানুপস্সী ৰিরাগানুপস্সী নিরোধানুপস্সী পটিনিস্সগ্গানুপস্সীতি ধম্মানুপস্সনাচতুক্কন্তি ইমেসং চতুন্নং চতুক্কানং ৰসেন সোল়স ৰত্থূনি পতিট্ঠা আরম্মণানি অস্সাতি সোল়সৰত্থুকো. তং সোল়সৰত্থুকং. সমাসৰসেন পনেত্থ ৰিভত্তিলোপো কতো. আনন্তি অব্ভন্তরং পৰিসনৰাতো. অপানন্তি বহিনিক্খমনৰাতো. কেচি পন ৰিপরিযাযেন ৰদন্তি. অপানঞ্হি অপেতং আনতোতি অপানন্তি ৰুচ্চতি, নিদ্দেসে (পটি. ম. ১.১৬০) পন না-কারস্স দীঘত্তমজ্ঝুপেক্খিত্ৰা আপানন্তি. তস্মিং আনাপানে সতি আনাপানস্সতি, অস্সাসপস্সাসপরিগ্গাহিকায সতিযা এতং অধিৰচনং. আনাপানস্সতিযা যুত্তো সমাধি, আনাপানস্সতিযং ৰা সমাধি আনাপানস্সতিসমাধি. ভাৰযতোতি নিব্বেধভাগিযং ভাৰেন্তস্স. সমধিকানীতি সহ অধিকেন ৰত্তন্তীতি সমধিকানি, সাতিরেকানীতি অত্থো. ম-কারো পনেত্থ পদসন্ধিকরো. কেচি পন ‘‘সংঅধিকানী’’তি ৰদন্তি. এৰং সতি দ্ৰে ঞাণসতানিযেৰ অধিকানীতি আপজ্জতি, তং ন যুজ্জতি. ইমানি হি ৰীসতিঅধিকানি দ্ৰে ঞাণসতানি হোন্তীতি.
পরিপন্থে ঞাণানীতি পরিপন্থং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তঞাণানি. তথা উপকারে উপক্কিলেসে ঞাণানি. ৰোদানে ঞাণানীতি ৰোদাযতি, তেন চিত্তং পরিসুদ্ধং হোতীতি ৰোদানং. কিং তং? ঞাণং. ‘‘ৰোদানঞাণানী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুতমযে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (পটি. ম. মাতিকা ১.১; পটি. ম. ১.১) ৰিয ‘‘ৰোদানে ঞাণানী’’তি ৰুত্তং. সতো সম্পজানো হুত্ৰা করোতীতি সতোকারী, তস্স সতোকারিস্স ঞাণানি. নিব্বিদাঞাণানীতি নিব্বিদাভূতানি ঞাণানি. নিব্বিদানুলোমঞাণানীতি নিব্বিদায অনুকূলানি ঞাণানি. নিব্বিদানুলোমিঞাণানীতিপি পাঠো, নিব্বিদানুলোমো এতেসং অত্থীতি নিব্বিদানুলোমীতি অত্থো. নিব্বিদাপটিপ্পস্সদ্ধিঞাণানীতি নিব্বিদায পটিপ্পস্সদ্ধিযং ঞাণানি. ৰিমুত্তিসুখে ঞাণানীতি ৰিমুত্তিসুখেন সম্পযুত্তানি ঞাণানি.
কতমানি অট্ঠাতিআদীহি পরিপন্থউপকারানং পটিপক্খৰিপক্খযুগলত্তা তেসু ঞাণানি সহেৰ নিদ্দিট্ঠানি. কামচ্ছন্দনেক্খম্মাদীনি হেট্ঠা ৰুত্তত্থানি. উপকারন্তি চ লিঙ্গৰিপল্লাসৰসেন নপুংসকৰচনং কতং. সব্বেপি অকুসলা ধম্মাতি ৰুত্তাৰসেসা যে কেচি অকুসলা ধম্মা. তথা সব্বেপি নিব্বেধভাগিযা কুসলা ধম্মা. ‘‘পরিপন্থো উপকার’’ন্তি চ তং তদেৰ অপেক্খিত্ৰা একৰচনং কতং. এত্থ চ পরিপন্থে ঞাণানি চ উপকারে ঞাণানি চ পুচ্ছিত্ৰা তেসং আরম্মণানেৰ ৰিস্সজ্জিত্ৰা তেহেৰ তানি ৰিস্সজ্জিতানি হোন্তীতি তদারম্মণানি ঞাণানি নিগমেত্ৰা দস্সেসি. উপক্কিলেসে ঞাণাদীসুপি এসেৰ নযো.
গণনৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.