১০. মাতিকাকথা

মাতিকাকথাৰণ্ণনা

৪০. ইদানি মহাথেরো ৰিপস্সনাকথানন্তরং সকলে পটিসম্ভিদামগ্গে নিদ্দিট্ঠে সমথৰিপস্সনামগ্গনিব্বানধম্মে আকারনানত্তৰসেন নানাপরিযাযেহি থোমেতুকামো নিচ্ছাতোতিআদীনি একূনৰীসতি মাতিকাপদানি উদ্দিসিত্ৰা তেসং নিদ্দেসৰসেন মাতিকাকথং নাম কথেসি. তস্সা অযং অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা. মাতিকায তাৰ নিচ্ছাতোতি অমিলাতো. সব্বেপি হি কিলেসা পীল়াযোগতো মিলাতা, রাগোপি তাৰ নিরন্তরপ্পৰত্তো সরীরং দহতি, কিং পনঞ্ঞে কিলেসা. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, অগ্গী রাগগ্গি দোসগ্গি মোহগ্গী’’তি (ইতিৰু. ৯৩; দী. নি. ৩.৩০৫) পন কিলেসনাযকা তযো এৰ কিলেসা ৰুত্তা, তংসম্পযুত্তাপি পন দহন্তিযেৰ. এৰং ছাতকিলেসাভাৰতো নিচ্ছাতো. কো সো? ৰিমোক্খসম্বন্ধেন ৰিমোক্খোতি দট্ঠব্বো. মুচ্চতীতি মোক্খো. ৰিমুচ্চতীতি ৰিমোক্খোতি অত্থো. ইদমেকং মাতিকাপদং. ৰিজ্জাৰিমুত্তীতি ৰিজ্জাযেৰ ৰিমুত্তি. ইদমেকং মাতিকাপদং. ঝানৰিমোক্খোতি ঝানমেৰ ৰিমোক্খো. ইদমেকং মাতিকাপদং. সেসানি একেকানেৰাতি এৰং একূনৰীসতি মাতিকাপদানি.

৪১. নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দতো নিচ্ছাতোতি নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দতো অপেতত্তা কামচ্ছন্দতো নিক্কিলেসো যোগী. তেন পটিলদ্ধং নেক্খম্মম্পি নিচ্ছাতো নিক্কিলেসো ৰিমোক্খো. এৰং সেসেসুপি. নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দতো মুচ্চতীতি ৰিমোক্খোতি নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দতো যোগী মুচ্চতীতি তং নেক্খম্মং ৰিমোক্খোতি অত্থো. এৰং সেসেসুপি. ৰিজ্জতীতি ৰিজ্জাতি সভাৰতো ৰিজ্জতি অত্থি উপলব্ভতীতি ৰিজ্জা নামাতি অত্থো. অথ ৰা সভাৰজাননত্থং পটিপন্নেহি যোগীহি সভাৰং ৰেদীযতি জানীযতীতি ৰিজ্জা নামাতি অত্থো. অথ ৰা ৰিসেসলাভত্থং পটিপন্নেহি যোগীহি ৰেদীযতি পটিলাভীযতীতি ৰিজ্জা নামাতি অত্থো. অথ ৰা অত্তনা ৰিন্দিতব্বং ভূমিং ৰিন্দতি লভতীতি ৰিজ্জা নামাতি অত্থো. অথ ৰা সভাৰদস্সনহেতুত্তা সভাৰং ৰিদিতং করোতীতি ৰিজ্জা নামাতি অত্থো. ৰিজ্জন্তো মুচ্চতি, মুচ্চন্তো ৰিজ্জতীতি যথাৰুত্তো ধম্মো যথাৰুত্তেনত্থেন ৰিজ্জমানো যথাৰুত্ততো মুচ্চতি, যথাৰুত্ততো মুচ্চমানো যথাৰুত্তেনত্থেন ৰিজ্জতীতি ৰিজ্জাৰিমুত্তি নামাতি অত্থো.

কামচ্ছন্দং সংৰরট্ঠেনাতি কামচ্ছন্দনিৰারণট্ঠেন তং নেক্খম্মং সীলৰিসুদ্ধি নামাতি অত্থো. তংযেৰ অৰিক্খেপহেতুত্তা অৰিক্খেপট্ঠেন চিত্তৰিসুদ্ধি. দস্সনহেতুত্তা দস্সনট্ঠেন দিট্ঠিৰিসুদ্ধি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. পটিপ্পস্সম্ভেতীতি নেক্খম্মাদিনা কামচ্ছন্দাদিকং যোগাৰচরো পটিপ্পস্সম্ভেতীতি নেক্খম্মাদিকো ধম্মো পস্সদ্ধি নামাতি অত্থো. পহীনত্তাতি তেন তেন পহানেন পহীনত্তা. ঞাতট্ঠেন ঞাণন্তি ঝানপচ্চৰেক্খণাৰসেন ৰিপস্সনাৰসেন মগ্গপচ্চৰেক্খণাৰসেন ঞাতট্ঠেন নেক্খম্মাদিকং ঞাণং নামাতি অত্থো. দিট্ঠত্তা দস্সনন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. ৰিসুজ্ঝতীতি যোগী, নেক্খম্মাদিকা ৰিসুদ্ধি.

নেক্খম্মনিদ্দেসে নেক্খম্মং অলোভত্তা কামরাগতো নিস্সটন্তি নিস্সরণং. ততো নিক্খন্তন্তি নেক্খম্মং. ‘‘রূপানমেতং নিস্সরণং যদিদং নেক্খম্ম’’ন্তি ৰুচ্চমানে আরুপ্পৰিসেসস্স অদিস্সনতো ৰিসেসস্স দস্সনত্থং অঞ্ঞত্থ ৰুত্তপাঠক্কমেনেৰ যদিদং আরুপ্পন্তি ৰুত্তং. তঞ্চ আরুপ্পং রূপতো নিক্খন্তত্তা নেক্খম্মং নামাতি অধিকারৰসেনেৰ ৰুত্তং হোতি. ভূতন্তি উপ্পাদসমাযোগদীপনং. সঙ্খতন্তি পচ্চযবলৰিসেসদস্সনং. পটিচ্চসমুপ্পন্নন্তি পচ্চযসমাযোগেপি পচ্চযানং অব্যাপারভাৰদস্সনং. নিরোধো তস্স নেক্খম্মন্তি নিব্বানং ততো সঙ্খততো নিক্খন্তত্তা তস্স সঙ্খতস্স নেক্খম্মং নাম. আরুপ্পস্স চ নিরোধস্স চ গহণং অঞ্ঞত্থ পাঠে ৰুত্তক্কমেনেৰ কতং. ‘‘কামচ্ছন্দস্স নেক্খম্মং নেক্খম্ম’’ন্তি ৰুচ্চমানে পুনরুত্তং হোতি. নেক্খম্মৰচনেনেৰ চ তস্স নেক্খম্মসিদ্ধীতি তং অৰত্ৰা সেসনেক্খম্মমেৰ ৰুত্তং. তং উজুকমেৰ. নিস্সরণনিদ্দেসেপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. নিস্সরণীযা ধাতুযো পনেত্থ উজুকমেৰ নেক্খম্মন্তি ৰুত্তং. পৰিৰেকোতি পৰিৰিত্তভাৰো নেক্খম্মাদিকোযেৰ. ৰোসজ্জতীতি যোগী, নেক্খম্মাদযো ৰোসগ্গো. নেক্খম্মং পৰত্তেন্তো যোগী নেক্খম্মেন চরতীতি ৰুচ্চতি. তং পন নেক্খম্মং চরিযা. এস নযো সেসেসুপি. ঝানৰিমোক্খনিদ্দেসে ৰত্তব্বং ৰিমোক্খকথাযং ৰুত্তং. কেৰলং তত্থ ‘‘জানাতীতি ঝানৰিমোক্খো’’তি (পটি. ম. ১.২১৭) ৰুত্তং, ইধ পন ‘‘জানাতীতি, ঝাযতী’’তি পুগ্গলাধিট্ঠানাৰ দেসনা কতাতি অযং ৰিসেসো.

৪২. ভাৰনাধিট্ঠানজীৰিতনিদ্দেসে চ পুগ্গলাধিট্ঠানা দেসনা কতা. ধম্মতো পন ভাৰনা নাম নেক্খম্মাদযোৰ. অধিট্ঠানং নাম নেক্খম্মাদিৰসেন পতিট্ঠাপিতচিত্তমেৰ. জীৰিতং নাম নেক্খম্মাদিৰসেন পতিট্ঠাপিতচিত্তস্স সম্মাআজীৰো নাম. কো সো সম্মাআজীৰো নাম? মিচ্ছাজীৰা ৰিরতি, ধম্মেন সমেন পচ্চযপরিযেসনৰাযামো চ. তত্থ সমং জীৰতীতি সমং জীৰিতং জীৰতি, ভাৰনপুংসকৰচনং ৰা, সমেন জীৰতীতি ৰুত্তং হোতি. নো ৰিসমন্তি ‘‘সমং জীৰতী’’তি ৰুত্তস্সেৰ অত্থস্স পটিসেধৰসেন অৰধারণং কতং. সম্মা জীৰতীতি আকারনিদস্সনং. নো মিচ্ছাতি তস্সেৰ নিযমনং. ৰিসুদ্ধং জীৰতীতি সভাৰৰিসুদ্ধিযা ৰিসুদ্ধং জীৰিতং জীৰতি. নো কিলিট্ঠন্তি তস্সেৰ নিযমনং. যঞ্ঞদেৰাতিআদীহি যথাৰুত্তানং তিস্সন্নং সম্পদানং আনিসংসং দস্সেতি. তত্থ যঞ্ঞদেৰাতি যং যং এৰ. খত্তিযপরিসন্তি খত্তিযানং সন্নিপাতং. সো হি সমন্ততো সীদন্তি এত্থ অকতবুদ্ধিনোতি পরিসাতি ৰুচ্চতি. এসেৰ নযো ইতরত্তযে. খত্তিযাদীনংযেৰ আগমনসম্পত্তিযা ঞাণসম্পত্তিযা চ সমন্নাগতত্তা তাসংযেৰ চতস্সন্নং গহণং, ন সুদ্দপরিসায. ৰিসারদোতি তীহি সম্পদাহি সম্পন্নো ৰিগতসারজ্জো, নিব্ভযোতি অত্থো. অমঙ্কুভূতোতি অসঙ্কুচিতো ন নিত্তেজভূতো. তং কিস্স হেতূতি তং ৰিসারদত্তং কেন হেতুনা কেন কারণেন হোতীতি চেতি অত্থো. ইদানি তথা হীতি তস্স কারণৰচনং. যস্মা এৰং তিসম্পদাসম্পন্নো, তস্মা ‘‘ৰিসারদো হোতী’’তি ৰিসারদভাৰস্স কারণং দস্সেত্ৰা নিট্ঠপেসীতি.

সদ্ধম্মপ্পকাসিনিযা পটিসম্ভিদামগ্গ-অট্ঠকথায

মাতিকাকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্ঞাৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতা চূল়ৰগ্গস্স অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা.

এত্তাৰতা চ তিৰগ্গসঙ্গহিতস্স

সমতিংসকথাপটিমণ্ডিতস্স পটিসম্ভিদামগ্গস্স অত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা হোতীতি.

নিগমনকথা

মহাৰগ্গো মজ্ঝিমো চ, চূল়ৰগ্গো চ নামতো;

তযো ৰগ্গা ইধ ৰুত্তা, পমাণপটিপাটিযা.

ৰগ্গে ৰগ্গে দস দস, কথা যা তা উদীরিতা;

উদ্দানগাথা সব্বাসং, ইমা তাসং যথাক্কমং.

ঞাণং দিট্ঠি আনাপানং, ইন্দ্রিযং ৰিমোক্খপঞ্চমং;

গতি কম্মং ৰিপল্লাসো, মগ্গো মণ্ডোতি তা দস.

যুগনদ্ধসচ্চবোজ্ঝঙ্গা, মেত্তা ৰিরাগপঞ্চমা;

পটিসম্ভিদা ধম্মচক্কং, লোকুত্তরবলসুঞ্ঞতা.

পঞ্ঞা ইদ্ধি অভিসমযো, ৰিৰেকো চরিযপঞ্চমো;

পাটিহীরং সমসীস-সতি ৰিপস্সনমাতিকা.

যো সো সুগতসুতানং, অধিপতিভূতেন ভূতহিতরতিনা;

থেরেন থিরগুণৰতা, ৰুত্তো পটিসম্ভিদামগ্গো.

তস্সত্থৰণ্ণনা যা, পুব্বট্ঠকথানযং তথা যুত্তিং;

নিস্সায মযারদ্ধা, নিট্ঠানমুপাগতা এসা.

যং তং উত্তরমন্তী, মন্তিগুণযুতো যুতো চ সদ্ধায;

কারযি মহাৰিহারে, পরিৰেণমনেকসাধুগুণং.

থেরেনেত্থ নিৰসতা, সমাপিতাযং মহাভিধানেন;

ততিযে ৰস্সে চুতিতো, মোগ্গল্লানস্স ভূপতিনো.

সমযং অনুলোমেন্তী, থেরানং থেরৰাদদীপানং;

নিট্ঠং গতা যথাযং, অট্ঠকথা লোকহিতজননী.

ধম্মং অনুলোমেন্তা, অত্তহিতং পরহিতঞ্চ সাধেন্তা;

নিট্ঠং গচ্ছন্তু তথা, মনোরথা সব্বসত্তানং.

সদ্ধম্মপকাসিনিযা, অট্ঠকথাযেত্থ গণিতকুসলেহি;

গণিতা তু ভাণৰারা, ৰিঞ্ঞেয্যা অট্ঠপঞ্ঞাস.

আনুট্ঠুভেন অস্সা, ছন্দোবন্ধেন গণিযমানা তু;

চুদ্দসসহস্সসঙ্খা, গাথাযো পঞ্চ চ সতানি.

সাসনচিরট্ঠিতত্থং, লোকহিতত্থঞ্চ সাদরেন মযা;

পুঞ্ঞং ইমং রচযতা, যং পত্তমনপ্পকং ৰিপুলং.

পুঞ্ঞেন তেন লোকো, সদ্ধম্মরসাযনং দসবলস্স;

উপভুঞ্জিত্ৰা ৰিমলং, পপ্পোতু সুখং সুখেনেৰাতি.

সদ্ধম্মপ্পকাসিনী নাম

পটিসম্ভিদামগ্গপ্পকরণস্স অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.