৯. ৰিপস্সনাকথা

ৰিপস্সনাকথাৰণ্ণনা

৩৬. ইদানি ৰিপস্সনাপটিসংযুত্তায সতিপট্ঠানকথায অনন্তরং ৰিপস্সনাপভেদং দস্সেন্তেন কথিতায সুত্তন্তপুব্বঙ্গমায ৰিপস্সনাকথায অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা. তত্থ সুত্তন্তে তাৰ সোইতি সব্বনামত্তা যো ৰা সো ৰা সব্বোপি সঙ্গহিতো হোতি. ৰতাতি একংসত্থে নিপাতো. কঞ্চি সঙ্খারন্তি অপ্পমত্তকম্পি সঙ্খারং. অনুলোমিকায খন্তিযাতি এত্থ ৰিপস্সনাঞাণমেৰ লোকুত্তরমগ্গং অনুলোমেতীতি অনুলোমিকং, তদেৰ খন্তিমপেক্খিত্ৰা অনুলোমিকা. সব্বসঙ্খারা তস্স অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো খমন্তি রুচ্চন্তীতি খন্তি. সা মুদুকা মজ্ঝিমা তিক্খাতি তিৰিধা. কলাপসম্মসনাদিকা উদযব্বযঞাণপরিযোসানা মুদুকানুলোমিকা খন্তি. ভঙ্গানুপস্সনাদিকা সঙ্খারুপেক্খাঞাণপরিযোসানা মজ্ঝিমানুলোমিকা খন্তি. অনুলোমঞাণং তিক্খানুলোমিকা খন্তি. সমন্নাগতোতি উপেতো. নেতং ঠানং ৰিজ্জতীতি যথাৰুত্তং এতং ঠানং এতং কারণং ন ৰিজ্জতি. সম্মত্তনিযামন্তি এত্থ ‘‘হিতসুখাৰহো মে ভৰিস্সতী’’তি এৰং আসীসতো তথেৰ সম্ভৰতো অসুভাদীসু চ অসুভন্তিআদিঅৰিপরীতপ্পৰত্তিসব্ভাৰতো চ সম্মা সভাৰোতি সম্মত্তো, অনন্তরফলদানায অরহত্তুপ্পত্তিযা চ নিযামভূতত্তা নিযামো, নিচ্ছযোতি অত্থো. সম্মত্তো চ সো নিযামো চাতি সম্মত্তনিযামো. কো সো? লোকুত্তরমগ্গো, ৰিসেসতো পন সোতাপত্তিমগ্গো. তেন হি মগ্গনিযামেন নিযতত্তা ‘‘নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি (পারা. ২১; দী. নি. ১.৩৭৩) ৰুত্তং. তং সম্মত্তনিযামং ওক্কমিস্সতি পৰিসিস্সতীতি এতং অট্ঠানন্তি অত্থো. গোত্রভুনো পন মগ্গস্স আৰজ্জনট্ঠানিযত্তা তং অনাদিযিত্ৰা অনুলোমিকখন্তিযা অনন্তরং সম্মত্তনিযামোক্কমনং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অথ ৰা অট্ঠারসসু মহাৰিপস্সনাসু গোত্রভু ৰিৰট্টনানুপস্সনা হোতীতি অনুলোমিকখন্তিযা এৰ সঙ্গহিতা হোতি. চতূসুপি সুত্তন্তেসু ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. এতেহি অনুলোমিকখন্তিসম্মত্তনিযামচতুঅরিযফলৰসেন চ ছ ধম্মাতি ছক্কনিপাতে (অ. নি. ৬.৯৮, ১০১) চত্তারো সুত্তন্তা ৰুত্তা. কণ্হপক্খসুক্কপক্খদ্ৰযৰসেন হি চত্তারো সুত্তন্তাৰ হোন্তীতি.

৩৭. কতিহাকারেহীতিআদিকে পুচ্ছাপুব্বঙ্গমে সুত্তন্তনিদ্দেসে পঞ্চক্খন্ধে অনিচ্চতোতিআদীসু নামরূপঞ্চ নামরূপস্স পচ্চযে চ পরিগ্গহেত্ৰা কলাপসম্মসনৰসেন আরদ্ধৰিপস্সকো যোগাৰচরো পঞ্চসু খন্ধেসু একেকং খন্ধং অনিচ্চন্তিকতায আদিঅন্তৰতায চ অনিচ্চতো পস্সতি. উপ্পাদৰযপটিপীল়নতায দুক্খৰত্থুতায চ দুক্খতো. পচ্চযযাপনীযতায রোগমূলতায চ রোগতো. দুক্খতাসূলযোগিতায কিলেসাসুচিপগ্ঘরণতায উপ্পাদজরাভঙ্গেহি উদ্ধুমাতপরিপক্কপভিন্নতায চ গণ্ডতো. পীল়াজনকতায অন্তোতুদনতায দুন্নীহরণীযতায চ সল্লতো. ৰিগরহণীযতায অৰড্ঢিআৰহনতায অঘৰত্থুতায চ অঘতো. অসেরিভাৰজনকতায আবাধপদট্ঠানতায চ আবাধতো. অৰসতায অৰিধেয্যতায চ পরতো. ব্যাধিজরামরণেহি লুজ্জনপলুজ্জনতায পলোকতো. অনেকব্যসনাৰহনতায ঈতিতো. অৰিদিতানংযেৰ ৰিপুলানং অনত্থানং আৰহনতো সব্বূপদ্দৰৰত্থুতায চ উপদ্দৰতো. সব্বভযানং আকরতায চ দুক্খৰূপসমসঙ্খাতস্স পরমস্সাসস্স পটিপক্খভূততায চ ভযতো. অনেকেহি অনত্থেহি অনুবদ্ধতায দোসূপসট্ঠতায উপসগ্গো ৰিয অনধিৰাসনারহতায চ উপসগ্গতো. ব্যাধিজরামরণেহি চেৰ লোভাদীহি চ লোকধম্মেহি পচলিততায চলতো. উপক্কমেন চেৰ সরসেন চ পভঙ্গুপগমনসীলতায পভঙ্গুতো. সব্বাৰত্থনিপাতিতায থিরভাৰস্স চ অভাৰতায অদ্ধুৰতো. অতাযনতায চেৰ অলব্ভনেয্যখেমতায চ অতাণতো. অল্লীযিতুং অনরহতায অল্লীনানম্পি চ লেণকিচ্চাকারিতায অলেণতো. নিস্সিতানং ভযসারকত্তাভাৰেন অসরণতো. যথাপরিকপ্পিতেহি ধুৰসুভসুখত্তভাৰেহি রিত্ততায রিত্ততো. রিত্ততাযেৰ তুচ্ছতো, অপ্পকত্তা ৰা. অপ্পকম্পি হি লোকে তুচ্ছন্তি ৰুচ্চতি. সামিনিৰাসিৰেদককারকাধিট্ঠাযকৰিরহিততায সুঞ্ঞতো. সযঞ্চ অসামিকভাৰাদিতায অনত্ততো. পৰত্তিদুক্খতায দুক্খস্স চ আদীনৰতায আদীনৰতো. অথ ৰা আদীনং ৰাতি গচ্ছতি পৰত্ততীতি আদীনৰো. কপণমনুস্সস্সেতং অধিৰচনং, খন্ধাপি চ কপণাযেৰাতি আদীনৰসদিসতায আদীনৰতো. জরায চেৰ মরণেন চাতি দ্ৰেধা পরিণামপকতিতায ৰিপরিণামধম্মতো. দুব্বলতায ফেগ্গু ৰিয সুখভঞ্জনীযতায চ অসারকতো. অঘহেতুতায অঘমূলতো. মিত্তমুখসপত্তো ৰিয ৰিস্সাসঘাতিতায ৰধকতো. ৰিগতভৰতায ৰিভৰসম্ভূততায চ ৰিভৰতো. আসৰপদট্ঠানতায সাসৰতো. হেতুপচ্চযেহি অভিসঙ্খততায সঙ্খততো. মচ্চুমারকিলেসমারানং আমিসভূততায মারামিসতো. জাতিজরাব্যাধিমরণপকতিতায জাতিজরাব্যাধিমরণধম্মতো. সোকপরিদেৰউপাযাসহেতুতায সোকপরিদেৰউপাযাসধম্মতো. তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চরিতসংকিলেসানং ৰিসযধম্মতায সংকিলেসিকধম্মতো পস্সতি. সব্বেসু চ ইমেসু ‘‘পস্সতী’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.

৩৮. পঞ্চক্খন্ধেতি সমূহতো ৰুত্তেপি একেকখন্ধৰসেন অত্থৰণ্ণনা কলাপসম্মসনঞাণনিদ্দেসে ৰিসুং ৰিসুং আগতত্তা পরিযোসানে চ ৰিসুং ৰিসুং খন্ধানং ৰসেন অনুপস্সনানং গণিতত্তা সমূহে পৰত্তৰচনানং অৰযৰেপি পৰত্তিসম্ভৰতো চ কতাতি ৰেদিতব্বা, ৰিসুং ৰিসুং পৰত্তসম্মসনানং একতো সঙ্খিপিত্ৰা ৰচনৰসেন ৰা ‘‘পঞ্চক্খন্ধে’’তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘একপ্পহারেন পঞ্চহি খন্ধেহি ৰুট্ঠাতী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ২.৭৮৩) অট্ঠকথাৰচনসব্ভাৰতো ৰা পঞ্চন্নং খন্ধানং একতো সম্মসনং ৰা যুজ্জতিযেৰাতি. পঞ্চন্নং খন্ধানং নিরোধো নিচ্চং নিব্বানন্তি পস্সন্তোতিআদীনৰঞাণনিদ্দেসে ৰুত্তনযেন ৰিপস্সনাকালে সন্তিপদঞাণৰসেন নিচ্চং নিব্বানন্তি পস্সন্তো. সম্মত্তনিযামং ওক্কমতীতি মগ্গক্খণে ওক্কমতি, ফলক্খণে পন ওক্কন্তো নাম হোতি. এসেৰ নযো সব্বেসুপি নিযামোক্কমনপরিযাযেসু. আরোগ্যন্তি আরোগ্যভূতং. ৰিসল্লন্তি সল্লৰিরহিতং. এসেৰ নযো ঈদিসেসু. অনাবাধন্তি আবাধৰিরহিতং, আবাধপটিপক্খভূতং ৰা. এস নযো ঈদিসেসু. অপরপ্পচ্চযন্তি অঞ্ঞপচ্চযৰিরহিতং. উপস্সগ্গতোতি চ অনুপস্সগ্গন্তি চ কেচি সংযোগং কত্ৰা পঠন্তি. পরমসুঞ্ঞন্তি সব্বসঙ্খারসুঞ্ঞত্তা উত্তমত্তা চ পরমসুঞ্ঞং. পরমত্থন্তি সঙ্খতাসঙ্খতানং অগ্গভূতত্তা উত্তমত্থং. লিঙ্গৰিপল্লাসৰসেন নপুংসকৰচনং. নিব্বানস্স চ সুঞ্ঞত্তা অনত্তত্তা চ ইমস্মিং দ্ৰযে পটিলোমপরিযাযো ন ৰুত্তো. অনাসৰন্তি আসৰৰিরহিতং. নিরামিসন্তি আমিসৰিরহিতং. অজাতন্তি জাতিৰিরহিতত্তা অনুপ্পন্নং. অমতন্তি ভঙ্গাভাৰতো মরণৰিরহিতং. মরণম্পি হি নপুংসকভাৰৰচনৰসেন ‘‘মত’’ন্তি ৰুচ্চতি.

৩৯. এৰমিমায পটিপাটিযা ৰুত্তাসু আকারভেদভিন্নাসু চত্তালীসায অনুপস্সনাসু সভাৰসঙ্গহৰসেন তীসুযেৰ অনুপস্সনাসু একসঙ্গহং করোন্তো অনিচ্চতোতি অনিচ্চানুপস্সনাতিআদিমাহ. তাসু যথানুরূপং অনিচ্চদুক্খানত্তত্তে যোজনা কাতব্বা. অৰসানে পনেতা ৰিসুং ৰিসুং গণনৰসেন দস্সিতা. গণনাসু চ গণনপটিপাটিৰসেন পঠমং অনত্তানুপস্সনা গণিতা. তত্থ পঞ্চৰীসতীতি ‘‘পরতো রিত্ততো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো’’তি একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৰা পঞ্চসু খন্ধেসু পঞ্চৰীসতি অনত্তানুপস্সনা. পঞ্ঞাসাতি ‘‘অনিচ্চতো পলোকতো চলতো পভঙ্গুতো অদ্ধুৰতো ৰিপরিণামধম্মতো অসারকতো ৰিভৰতো সঙ্খততো মরণধম্মতো’’তি একেকস্মিং খন্ধে দস দস কত্ৰা পঞ্চসু খন্ধেসু পঞ্ঞাসং অনিচ্চানুপস্সনা. সতং পঞ্চৰীসতি চেৰাতি সেসা ‘‘দুক্খতো রোগতো’’তিআদযো একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চৰীসতি পঞ্চৰীসতি কত্ৰা পঞ্চসু খন্ধেসু পঞ্চৰীসতিসতং দুক্খানুপস্সনা. যানি দুক্খে পৰুচ্চরেতি যা অনুপস্সনা দুক্খে খন্ধপঞ্চকে গণনৰসেন পৰুচ্চন্তি, তা সতং পঞ্চৰীসতি চেৰাতি সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ‘‘যানী’’তি চেত্থ লিঙ্গৰিপল্লাসো দট্ঠব্বোতি.

ৰিপস্সনাকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.