২. ইদ্ধিকথা
ইদ্ধিকথাৰণ্ণনা
৯. ইদানি পঞ্ঞাকথায অনন্তরং পঞ্ঞানুভাৰং দস্সেন্তেন কথিতায ইদ্ধিকথায অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা. তত্থ পুচ্ছাসু তাৰ কা ইদ্ধীতি সভাৰপুচ্ছা. কতি ইদ্ধিযোতি পভেদপুচ্ছা. কতি ভূমিযোতি সম্ভারপুচ্ছা. কতি পাদাতি পতিট্ঠপুচ্ছা. কতি পদানীতি আসন্নকারণপুচ্ছা. কতি মূলানীতি আদিকারণপুচ্ছা. ৰিসজ্জনেসু ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধীতি নিপ্ফত্তিঅত্থেন পটিলাভট্ঠেন চাতি অত্থো. যঞ্হি নিপ্ফজ্জতি পটিলব্ভতি চ, তং ইজ্ঝতীতি ৰুচ্চতি. যথাহ – ‘‘কামং কামযমানস্স, তস্স চেতং সমিজ্ঝতী’’তি (সু. নি. ৭৭২). ‘‘নেক্খম্মং ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, পটিহরতীতি পাটিহারিয’’ন্তিআদি (পটি. ম. ৩.৩২). অপরো নযো – ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি, উপাযসম্পদাযেতং অধিৰচনং. উপাযসম্পদা হি ইজ্ঝতি অধিপ্পেতফলপ্পসৰনতো. যথাহ – ‘‘অযং খো, চিত্তো গহপতি, সীলৰা কল্যাণধম্মো, সচে পণিদহিস্সতি ‘অনাগতমদ্ধানং রাজা অস্সং চক্কৰত্তী’তি. ইজ্ঝিস্সতি হি সীলৰতো চেতোপণিধি ৰিসুদ্ধত্তা’’তি (সং. নি. ৪.৩৫২). অপরো নযো – এতায সত্তা ইজ্ঝন্তীতি ইদ্ধি. ইজ্ঝন্তীতি ইদ্ধা ৰুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ৰুত্তং হোতি.
১০. দসসু ইদ্ধীসু অধিট্ঠানৰসেন নিপ্ফন্নত্তা অধিট্ঠানা ইদ্ধি. পকতিৰণ্ণৰিজহনৰিকারৰসেন পৰত্তত্তা ৰিকুব্বনা ইদ্ধি. সরীরব্ভন্তরে অঞ্ঞস্স মনোমযস্স সরীরস্স নিপ্ফত্তিৰসেন পৰত্তত্তা মনোমযা ইদ্ধি. ঞাণপ্পৰত্তিতো পুব্বে ৰা পচ্ছা ৰা তংখণে ৰা ঞাণানুভাৰনিব্বত্তো ৰিসেসো ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি. সমাধিতো পুব্বে ৰা পচ্ছা ৰা তংখণে ৰা সমথানুভাৰনিব্বত্তো ৰিসেসো সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি. চেতোৰসিপ্পত্তানং অরিযানংযেৰ সম্ভৰতো অরিযা ইদ্ধি. কম্মৰিপাকৰসেন জাতো ৰিসেসো কম্মৰিপাকজা ইদ্ধি. পুব্বে কতপুঞ্ঞস্স জাতো ৰিসেসো পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি. ৰিজ্জায জাতো ৰিসেসো ৰিজ্জামযা ইদ্ধি. তেন তেন সম্মাপযোগেন তস্স তস্স কম্মস্স ইজ্ঝনং তত্থ তত্থ সম্মাপযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি.
ইদ্ধিযা চতস্সো ভূমিযোতি অৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তেপি যথালাভৰসেন অধিট্ঠানৰিকুব্বনমনোমযিদ্ধিযা এৰ ভূমিযো, ন সেসানং. ৰিৰেকজা ভূমীতি ৰিৰেকতো ৰা ৰিৰেকে ৰা জাতা ৰিৰেকজা ভূমি. পীতিসুখভূমীতি পীতিসুখযুত্তা ভূমি. উপেক্খাসুখভূমীতি তত্রমজ্ঝত্তুপেক্খায চ সুখেন চ যুত্তা ভূমি. অদুক্খমসুখাভূমীতি অদুক্খমসুখৰেদনাযুত্তা ভূমি. তেসু পঠমদুতিযানি ঝানানি পীতিফরণতা, তীণি ঝানানি সুখফরণতা, চতুত্থজ্ঝানং চেতোফরণতা. এত্থ চ পুরিমানি তীণি ঝানানি যস্মা পীতিফরণেন চ সুখফরণেন চ সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৰা লহুমুদুকম্মঞ্ঞকাযো হুত্ৰা ইদ্ধিং পাপুণাতি, তস্মা ইমিনা পরিযাযেন ইদ্ধিলাভায সংৰত্তনতো সম্ভারভূমিযোতি ৰেদিতব্বানি. চতুত্থজ্ঝানং পন ইদ্ধিলাভায পকতিভূমিযেৰ. ইদ্ধিলাভাযাতি অত্তনো সন্তানে পাতুভাৰৰসেন ইদ্ধীনং লাভায. ইদ্ধিপটিলাভাযাতি পরিহীনানং ৰা ইদ্ধীনং ৰীরিযারম্ভৰসেন পুন লাভায, উপসগ্গৰসেন ৰা পদং ৰড্ঢিতং. ইদ্ধিৰিকুব্বনতাযাতি ইদ্ধিযা ৰিৰিধকরণভাৰায. ইদ্ধিৰিসৰিতাযাতি ৰিৰিধং ৰিসেসং সৰতি জনেতি পৰত্তেতীতি ৰিসৰী, ৰিৰিধং সৰনং ৰা অস্স অত্থীতি ৰিসৰী, তস্স ভাৰো ৰিসৰিতা. তস্সা ৰিসৰিতায, ইদ্ধিযা ৰিৰিধৰিসেসপৰত্তনভাৰাযাতি অত্থো. ইদ্ধিৰসীভাৰাযাতি ইদ্ধিযা ইস্সরভাৰায. ইদ্ধিৰেসারজ্জাযাতি ইদ্ধিৰিসারদভাৰায. ইদ্ধিপাদা ঞাণকথাযং ৰুত্তত্থা.
ছন্দং চে ভিক্খু নিস্সাযাতি যদি ভিক্খু ছন্দং নিস্সায ছন্দং অধিপতিং করিত্ৰা. লভতি সমাধিন্তি সমাধিং পটিলভতি নিব্বত্তেতি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ ছন্দৰীরিযচিত্তৰীমংসা চত্তারি পদানি, তংসম্পযুত্তা চত্তারো সমাধী চত্তারি পদানীতি এৰং অট্ঠ পদানি. যস্মা পন ইদ্ধিমুপ্পাদেতুকামতাছন্দো সমাধিনা একতো নিযুত্তোৰ ইদ্ধিলাভায সংৰত্ততি, তথা ৰীরিযাদযো, তস্মা ইমানি অট্ঠ পদানি ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি.
যং তং ভগৰতা অভিঞ্ঞা উপ্পাদেতুকামস্স যোগিনো কত্তব্বযোগৰিধিং দস্সেন্তেন ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে’’তি (দী. নি. ১.২৩৮) চিত্তস্স আনেঞ্জং ৰুত্তং, তং থেরো সোল়সধা দস্সেন্তো সোল়সমূলানীতিআদিমাহ. তত্থ অনোনতন্তি কোসজ্জৰসেন অনোনতং, অসল্লীনন্তি অত্থো. অনুন্নতন্তি উদ্ধচ্চৰসেন উদ্ধং ন আরুল়্হং, অনুদ্ধতন্তি অত্থো. অনভিনতন্তি লোভৰসেন ন অভিনতং, অনল্লীনন্তি অত্থো. অভিকামতায নতং অভিনতন্তি, ইদং তাদিসং ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি. রাগেতি সঙ্খারৰত্থুকেন লোভেন. অনপনতন্তি দোসৰসেন ন অপনতং, ন ঘট্টনন্তি অত্থো. ‘‘নতং নতী’’তি অত্থতো একং. অপগতনতন্তি অপনতং, ইদং তাদিসং ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি. অনিস্সিতন্তি অনত্ততো দিট্ঠত্তা দিট্ঠিৰসেন ‘‘অত্তা’’তি ৰা ‘‘অত্তনিয’’ন্তি ৰা কিঞ্চি ন নিস্সিতং. অপ্পটিবদ্ধন্তি পচ্চুপকারাসাৰসেন নপ্পটিবদ্ধং. ছন্দরাগেতি সত্তৰত্থুকেন লোভেন. ৰিপ্পমুত্তন্তি ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিৰসেন কামরাগতো ৰিপ্পমুত্তং. অথ ৰা পঞ্চৰিমুত্তিৰসেন কামরাগতো ৰিপ্পমুত্তং. অথ ৰা পঞ্চৰিমুত্তিৰসেন ততো ততো পটিপক্খতো ৰিপ্পমুত্তং. ইদং পুথুজ্জনসেখাসেখানম্পি অভিঞ্ঞায উপ্পাদনতো নিরোধসমাপত্তিঞাণে ‘‘সোল়সহি ঞাণচরিযাহী’’তি (পটি. ম. ১.৮৪) ৰুত্তনযেন উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন ৰুত্তং, যথালাভৰসেন পন গহেতব্বং. কামরাগেতি মেথুনরাগেন. ৰিসঞ্ঞুত্তন্তি ৰিক্খম্ভনতো সেসকিলেসেহি ৰিসংযুত্তং, উক্কট্ঠনযেন সমুচ্ছেদতো ৰা ৰিপ্পযুত্তং. কিলেসেতি সেসকিলেসেন. ৰিমরিযাদিকতন্তি ৰিক্খম্ভিতব্বমরিযাদৰসেন ৰিগতকিলেসমরিযাদং কতং, তেন তেন মগ্গেন পহাতব্বমরিযাদৰসেন ৰা ৰিগতকিলেসমরিযাদং কতং. কিলেসমরিযাদেতি তেন তেন পহীনেন কিলেসমরিযাদেন. লিঙ্গৰিপল্লাসো চেত্থ দট্ঠব্বো. একত্তগতন্তি একারম্মণগতং. নানত্তকিলেসেহীতি নানারম্মণে পৰত্তমানেহি কিলেসেহি. ইদং আরম্মণমপেক্খিত্ৰা ৰুত্তং, ‘‘অনোনত’’ন্তিআদি পন কিলেসে এৰ অপেক্খিত্ৰা. ওভাসগতন্তি পঞ্ঞায ৰিসদপ্পৰত্তিৰসেন পঞ্ঞোভাসং গতং. অৰিজ্জন্ধকারেতি বলৰঅৰিজ্জায. চতস্সো চ ভূমিযো সোল়স চ মূলানি ইদ্ধিযা পুব্বভাগৰসেন ৰুত্তানি, চত্তারো চ পাদা অট্ঠ চ পদানি পুব্বভাগৰসেন চ সম্পযোগৰসেন চ ৰুত্তানীতি.
১০. এৰং ইদ্ধিযা ভূমিপাদপদমূলভূতে ধম্মে দস্সেত্ৰা ইদানি তা ইদ্ধিযো দস্সেন্তো কতমা অধিট্ঠানা ইদ্ধীতিআদিমাহ. তত্থ উদ্দেসপদানং অত্থো ইদ্ধিৰিধঞাণনিদ্দেসে ৰুত্তোযেৰ. ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু. তেন সব্বপকারৰসেন ইদ্ধিৰিধকারকস্স অঞ্ঞত্থ অভাৰং দীপেতি. ইমেসং দ্ৰিন্নং পদানং নিদ্দেসো হেট্ঠা ৰুত্তত্থো. তেনেৰ চ ইদ্ধিযা ভূমিপাদপদমূলভূতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৬৫-৩৬৬) ৰুত্তেহি চুদ্দসহি পন্নরসহি ৰা আকারেহি পরিদমিতচিত্ততা চ ছন্দাদিএকেকাধিপতিসমাপজ্জনৰসেন আৰজ্জনাদিৰসীভাৰৰসেন চ মুদুকম্মঞ্ঞকতচিত্ততা চ ৰুত্তা হোতি. বলৰপুব্বযোগসম্পন্নো পুব্বযোগসম্পত্তিযা অরহত্তপটিলাভেনেৰ পটিলদ্ধাভিঞ্ঞাদিগুণো ভিক্খু ভূমিআদীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতীতি কত্ৰা সোপি ৰুত্তোৰ হোতি.
বহুকং আৰজ্জতীতি পথৰীকসিণারম্মণং অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায সচে সতং ইচ্ছতি, ‘‘সতং হোমি, সতং হোমী’’তি পরিকম্মকরণৰসেন আৰজ্জতি. আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতীতি এৰং পরিকম্মং কত্ৰা অভিঞ্ঞাঞাণেন অধিট্ঠাতি. এত্থ পরিকম্মং কত্ৰা পুন পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনং ন ৰুত্তং. কিঞ্চাপি ন ৰুত্তং, অথ খো অট্ঠকথাযং (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৮৬) ‘‘আৰজ্জতীতি পরিকম্মৰসেনেৰ ৰুত্তং, আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতীতি অভিঞ্ঞাঞাণৰসেন ৰুত্তং, তস্মা বহুকং আৰজ্জতি, ততো তেসং পরিকম্মচিত্তানং অৰসানে সমাপজ্জতি, সমাপত্তিতো ৰুট্ঠহিত্ৰা পুন ‘বহুকো হোমী’তি আৰজ্জিত্ৰা ততো পরং পৰত্তানং তিণ্ণং চতুন্নং ৰা পুব্বভাগচিত্তানং অনন্তরা উপ্পন্নেন সন্নিট্ঠাপনৰসেন অধিট্ঠানন্তি লদ্ধনামেন একেনেৰ অভিঞ্ঞাঞাণেন অধিট্ঠাতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো’’তি ৰুত্তত্তা এৰমেৰ দট্ঠব্বং. যথা ‘‘ভুঞ্জিত্ৰা সযতী’’তি ৰুত্তে পানীযং অপিৰিত্ৰা হত্থধোৰনাদীনি অকত্ৰা ভুত্তানন্তরমেৰ সযতীতি অত্থো ন হোতীতি অন্তরা সন্তেসুপি অঞ্ঞেসু কিচ্চেসু ‘‘ভুত্ৰা সযতী’’তি ৰুচ্চতি, এৰমিধাপীতি দট্ঠব্বং. পঠমং পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনম্পি হি পাল়িযং অৰুত্তমেৰাতি. তেন পন অধিট্ঠানঞাণেন সহেৰ সতং হোতি. সহস্সেপি সতসহস্সেপি এসেৰ নযো. সচে এৰং ন ইজ্ঝতি, পুন পরিকম্মং কত্ৰা দুতিযম্পি সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অধিট্ঠাতব্বং. সংযুত্তট্ঠকথাযঞ্হি ‘‘একৰারং দ্ৰিৰারং সমাপজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ পাদকজ্ঝানচিত্তং নিমিত্তারম্মণং, পরিকম্মচিত্তানি সতারম্মণানি ৰা সহস্সারম্মণানি ৰা. তানি চ খো ৰণ্ণৰসেন, ন পণ্ণত্তিৰসেন. অধিট্ঠানচিত্তম্পি তথেৰ সতারম্মণং ৰা সহস্সারম্মণং ৰা. তং পুব্বে ৰুত্তঅপ্পনাচিত্তমিৰ গোত্রভুঅনন্তরং একমেৰ উপ্পজ্জতি রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানিকং.
যথাযস্মা চূল়পন্থকো একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতীতি বহুধাভাৰস্স কাযসক্খিদস্সনত্থং ৰুত্তং. ৰত্তমানৰচনং পনেত্থ থেরস্স তথাকরণপকতিকত্তা তস্স ধরমানকালত্তা চ কতন্তি ৰেদিতব্বং. একো হোতীতি ৰারেপি এসেৰ নযো.
তত্রিদং ৰত্থু (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৮৬) – তে দ্ৰে ভাতরো কির থেরা পন্থে জাতত্তা ‘‘পন্থকা’’তি নামং লভিংসু. তেসু জেট্ঠো মহাপন্থকো পব্বজিত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. সো অরহা হুত্ৰা চূল়পন্থকং পব্বাজেত্ৰা –
‘‘পদুমং যথা কোকনদং সুগন্ধং, পাতো সিযা ফুল্লমৰীতগন্ধং;
অঙ্গীরসং পস্স ৰিরোচমানং, তপন্তমাদিচ্চমিৰন্তলিক্খে’’তি. (অ. নি. ৫.১৯৫; সং. নি. ১.১২৩) –
ইমং গাথং অদাসি. সো তং চতূহি মাসেহি পগুণং কাতুং নাসক্খি. অথ নং থেরো ‘‘অভব্বো ত্ৰং ইমস্মিং সাসনে, নিক্খম ইতো’’তি আহ. তস্মিঞ্চ কালে থেরো ভত্তুদ্দেসকো হোতি. জীৰকো কোমারভচ্চো বহুং মালাগন্ধৰিলেপনং আদায অত্তনো অম্বৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং পূজেত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা দসবলং ৰন্দিত্ৰা থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘স্ৰে, ভন্তে, বুদ্ধপ্পমুখানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি আদায অম্হাকং নিৰেসনে ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহ. থেরোপি ‘‘ঠপেত্ৰা চূল়পন্থকং সেসানং অধিৰাসেমী’’তি আহ. তং সুত্ৰা চূল়পন্থকো ভিয্যোসো মত্তায দোমনস্সপ্পত্তো হুত্ৰা পুনদিৰসে পাতোৰ ৰিহারা নিক্খমিত্ৰা সাসনে সাপেক্খতায ৰিহারদ্ৰারকোট্ঠকে রোদমানো অট্ঠাসি.
ভগৰা তস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কস্মা রোদসী’’তি আহ. সো তং পৰত্তিং আচিক্খি. ভগৰা ‘‘ন সজ্ঝাযং কাতুং অসক্কোন্তো মম সাসনে অভব্বো নাম হোতি, মা সোচি, পন্থকা’’তি চক্কচিত্ততলেন পাণিনা তস্স সীসং পরামসিত্ৰা তং বাহাযং গহেত্ৰা ৰিহারং পৰিসিত্ৰা গন্ধকুটিপমুখে নিসীদাপেত্ৰা ইদ্ধিযা অভিসঙ্খতং পরিসুদ্ধং পিলোতিকখণ্ডং ‘‘ইমং পিলোতিকং ‘রজোহরণং রজোহরণ’ন্তি হত্থেন পরিমজ্জন্তো নিসীদ, পন্থকা’’তি ৰত্ৰা তস্স পিলোতিকখণ্ডং দত্ৰা কালে আরোচিতে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো জীৰকস্স গেহং গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. তস্স তং পিলোতিকখণ্ডং তথাপরিমজ্জন্তস্স কিলিট্ঠং হুত্ৰা কমেন কাল়ৰণ্ণং অহোসি. সো ‘‘ইদং পরিসুদ্ধং পিলোতিকখণ্ডং, নত্থেত্থ দোসো, অত্তভাৰং নিস্সায পনাযং দোসো’’তি সঞ্ঞং পটিলভিত্ৰা পঞ্চসু খন্ধেসু ঞাণং ওতারেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেসি. অথস্স ভগৰা ওভাসং ৰিস্সজ্জেত্ৰা পুরতো নিসিন্নো ৰিয পঞ্ঞাযমানরূপো হুত্ৰা ইমা ওভাসগাথা অভাসি –
‘‘রাগো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতি, রাগস্সেতং অধিৰচনং রজোতি;
এতং রজং ৰিপ্পজহিত্ৰ ভিক্খৰো, ৰিহরন্তি তে ৰিগতরজস্স সাসনে.
‘‘দোসো…পে… সাসনে.
‘‘মোহো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতি, মোহস্সেতং অধিৰচনং রজোতি;
এতং রজং ৰিপ্পজহিত্ৰ ভিক্খৰো, ৰিহরন্তি তে ৰিগতরজস্স সাসনে. (মহানি. ২০৯);
‘‘অধিচেতসো অপ্পমজ্জতো, মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো;
সোকা ন ভৰন্তি তাদিনো, উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. (উদা. ৩৭);
গাথাপরিযোসানে থেরো সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. সো মনোমযজ্ঝানলাভী হুত্ৰা একো হুত্ৰা বহুধা, বহুধা হুত্ৰা একো ভৰিতুং সমত্থো অহোসি. অরহত্তমগ্গেনেৰস্স তীণি পিটকানি ছ চ অভিঞ্ঞা আগমিংসু.
জীৰকোপি খো দসবলস্স দক্খিণোদকং উপনামেসি. সত্থা পত্তং হত্থেন পিদহিত্ৰা ‘‘কিং ভন্তে’’তি পুট্ঠো ‘‘ৰিহারে একো ভিক্খু অত্থি, জীৰকা’’তি আহ. সো পুরিসং পেসেসি ‘‘গচ্ছ অয্যং গহেত্ৰা সীঘং এহী’’তি. চূল়পন্থকত্থেরো তস্স পুরিসস্স পুরে আগমনাযেৰ ভাতরং অত্তনো পত্তৰিসেসং ঞাপেতুকামো ভিক্খুসহস্সং নিম্মিনিত্ৰা একম্পি একেন অসদিসং, একস্সাপি চ চীৰরৰিচারণাদিসামণককম্মং অঞ্ঞেন অসদিসং অকাসি. পুরিসো গন্ত্ৰা ৰিহারে বহূ ভিক্খূ দিস্ৰা পচ্চাগন্ত্ৰা ‘‘বহূ, ভন্তে, ৰিহারে ভিক্খূ, পক্কোসিতব্বং অয্যং ন পস্সামী’’তি জীৰকস্স কথেসি. জীৰকো সত্থারং পুচ্ছিত্ৰা তস্স নামং ৰত্ৰা পুন তং পেসেসি. সো গন্ত্ৰা ‘‘চূল়পন্থকো নাম কতরো ভন্তে’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং চূল়পন্থকো, অহং চূল়পন্থকো’’তি সকিংযেৰ মুখসহস্সং কথেসি. সো পুন গন্ত্ৰা ‘‘সব্বেপি কির চূল়পন্থকা, অহং পক্কোসিতব্বং ন জানামী’’তি আহ. জীৰকো পটিৰিদ্ধসচ্চতায ‘‘ইদ্ধিমা ভিক্খূ’’তি নযতো অঞ্ঞাসি. ভগৰা আহ – ‘‘গচ্ছ, যং পঠমং পস্সসি, তং চীৰরকণ্ণে গহেত্ৰা সত্থা তং আমন্তেতীতি ৰত্ৰা আনেহী’’তি. সো গন্ত্ৰা তথা অকাসি. তাৰদেৰ সব্বেপি নিম্মিতা অন্তরধাযিংসু. থেরো তং উয্যোজেত্ৰা মুখধোৰনাদিসরীরকিচ্চং নিট্ঠপেত্ৰা পঠমতরং গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. তস্মিং খণে সত্থা দক্খিণোদকং গণ্হিত্ৰা ভত্তকিচ্চং কত্ৰা চূল়পন্থকত্থেরেনেৰ ভত্তানুমোদনং ধম্মকথং কথাপেসি. থেরো দীঘমজ্ঝিমাগমপ্পমাণং ধম্মকথং কথেসীতি.
অঞ্ঞে ভিক্খূ অধিট্ঠানেন মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনিত্ৰা তযো ৰা চত্তারো ৰা অভিনিম্মিনন্তি, বহুকে একসদিসেযেৰ চ কত্ৰা নিম্মিনন্তি একৰিধমেৰ কম্মং কুরুমানে. চূল়পন্থকত্থেরো পন একাৰজ্জনেনেৰ ভিক্খুসহস্সং মাপেসি. দ্ৰেপি জনে ন একসদিসে অকাসি, ন একৰিধং কম্মং কুরুমানে. তস্মা মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং অগ্গো নাম জাতো. অঞ্ঞে পন বহূ অনিযমেত্ৰা নিম্মিতা ইদ্ধিমতা সদিসাৰ হোন্তি. ঠাননিসজ্জাদীসু চ ভাসিততুণ্হীভাৰাদীসু চ যং যং ইদ্ধিমা করোতি, তং তদেৰ করোন্তি. সচে পন নানাৰণ্ণং কাতুকামো হোতি কেচি পঠমৰযে কেচি মজ্ঝিমৰযে কেচি পচ্ছিমৰযে, তথা দীঘকেসে উপড্ঢমুণ্ডে মুণ্ডে মিস্সককেসে উপড্ঢরত্তচীৰরে পণ্ডুকচীৰরে পদভাণধম্মকথাসরভঞ্ঞপঞ্হাপুচ্ছনপঞ্হাৰিসজ্জনরজনপচনচীৰরসিব্বনধোৰনাদীনি করোন্তে অপরেপি ৰা নানপ্পকারকে কাতুকামো হোতি, তেন পাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায ‘‘এত্তকা ভিক্খূ পঠমৰযা হোন্তূ’’তিআদিনা নযেন পরিকম্মং কত্ৰা পুন সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অধিট্ঠাতব্বং, অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিং ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পকারাযেৰ হোন্তীতি. এসেৰ নযো বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতীতিআদীসু.
অযং পন ৰিসেসো – পকতিযা বহুকোতি নিম্মিতকালব্ভন্তরে নিম্মিতপকতিযা বহুকো. ইমিনা চ ভিক্খুনা এৰং বহুভাৰং নিম্মিনিত্ৰা পুন ‘‘একোৰ হুত্ৰা চঙ্কমিস্সামি, সজ্ঝাযং করিস্সামি, পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ৰা, ‘‘অযং ৰিহারো অপ্পভিক্খুকো, সচে কেচি আগমিস্সন্তি ‘কুতো ইমে এত্তকা একসদিসা ভিক্খূ, অদ্ধা থেরস্স এস আনুভাৰো’তি মং জানিস্সন্তী’’তি অপ্পিচ্ছতায ৰা অন্তরাৰ ‘‘একো হোমী’’তি ইচ্ছন্তেন পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘একো হোমী’’তি পরিকম্মং কত্ৰা পুন সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘একো হোমী’’তি অধিট্ঠাতব্বং. অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিংযেৰ একো হোতি. এৰং অকরোন্তো পন যথাপরিচ্ছিন্নকালৰসেন সযমেৰ একো হোতি.
১১. আৰিভাৰন্তি পদং নিক্খিপিত্ৰা কেনচি অনাৰটং হোতীতি ৰুত্তত্তা কেনচি অনাৰটপদেন আৰিভাৰপদস্স পাকটভাৰত্থো ৰুত্তো. ‘‘হোতী’’তি পদেন ‘‘করোতী’’তি পাঠসেসো ৰুত্তো হোতি. পাকটং হোন্তঞ্হি আৰিভাৰে কতে হোতি. কেনচি অনাৰটন্তি কুট্টাদিনা যেন কেনচি অনাৰটং আৰরণৰিরহিতং. অপ্পটিচ্ছন্নন্তি উপরিতো অচ্ছাদিতং. তদেৰ অনাৰটত্তা ৰিৰটং. অপ্পটিচ্ছন্নত্তা পাকটং. তিরোভাৰন্তি অন্তরিতভাৰং করোতি. আৰটংযেৰ তেন আৰরণেন পিহিতং. পটিচ্ছন্নংযেৰ তেন পটিচ্ছাদনেন পটিকুজ্জিতং.
আকাসকসিণসমাপত্তিযাতি পরিচ্ছেদাকাসকসিণে উপ্পাদিতায চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা. লাভীতি লাভো অস্স অত্থীতি লাভী. অপরিক্খিত্তেতি কেনচি সমন্ততো অপরিক্খিত্তে পদেসে. ইধ আকাসকসিণস্সেৰ ৰুত্তত্তা তত্থ ভাৰিতমেৰ ঝানং আকাসকরণস্স পচ্চযো হোতি, ন অঞ্ঞন্তি দট্ঠব্বং. উপরিআপোকসিণাদীসুপি তদারম্মণমেৰ ঝানং দট্ঠব্বং, ন অঞ্ঞং. পথৰিং আৰজ্জতি, উদকং আৰজ্জতি, আকাসং আৰজ্জতীতি পকতিপথৰীউদকআকাসে আৰজ্জতি. অন্তলিক্খেতি তস্স আকাসস্স পথৰিতো দূরাকাসভাৰং দীপেতি.
১২. চন্দিমসূরিযপরিমজ্জনে কসিণনিযমং অকত্ৰা ‘‘ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা নত্থেত্থ কসিণসমাপত্তিনিযমোতি ৰেদিতব্বং. নিসিন্নকো ৰা নিপন্নকো ৰাতি নিসিন্নো ৰা নিপন্নো ৰা. ইমেহেৰ ইতরইরিযাপথদ্ৰযম্পি ৰুত্তমেৰ হোতি. হত্থপাসে হোতূতি হত্থসমীপে হোতু. হত্থপস্সে হোতূতিপি পাঠো. ইদং তথা কাতুকামস্স ৰসেন ৰুত্তং. অযং পন তত্থ গন্ত্ৰাপি হত্থং ৰড্ঢেত্ৰাপি আমসতি. আমসতীতি ঈসকং ফুসতি. পরামসতীতি বাল়্হং ফুসতি. পরিমজ্জতীতি সমন্ততো ফুসতি. রূপগতন্তি হত্থপাসে ঠিতরূপমেৰ.
দূরেপি সন্তিকে অধিট্ঠাতীতি পাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায দূরে দেৰলোকং ৰা ব্রহ্মলোকং ৰা আৰজ্জতি ‘‘সন্তিকে হোতূ’’তি. আৰজ্জিত্ৰা পরিকম্মং কত্ৰা পুন সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ঞাণেন অধিট্ঠাতি ‘‘সন্তিকে হোতূ’’তি. সন্তিকে হোতি. এস নযো সেসপদেসুপি. ব্রহ্মলোকং পন গন্তুকামস্স দূরস্স সন্তিককরণং ৰত্ৰা ব্রহ্মলোকগমনস্স অনুপকারম্পি ইমায ইদ্ধিযা ইজ্ঝমানৰিসেসং দস্সেন্তো সন্তিকেপীতিআদিমাহ. তত্থ ন কেৰলং থোককরণবহুকরণমেৰ, ‘‘অমধুরং মধুর’’ন্তিআদীসুপি যং যং ইচ্ছতি, তং সব্বং ইদ্ধিমতো ইজ্ঝতি. অপরো নযো – দূরেপি সন্তিকে অধিট্ঠাতীতি দূরে ব্রহ্মলোকং ৰা মনুস্সলোকস্স সন্তিকে অধিট্ঠাতি. সন্তিকেপি দূরে অধিট্ঠাতীতি সন্তিকে মনুস্সলোকং ৰা দূরে ব্রহ্মলোকে অধিট্ঠাতি. বহুকম্পি থোকং অধিট্ঠাতীতি সচে ব্রহ্মানো বহূ সন্নিপতিতা হোন্তি, মহাঅত্তভাৰত্তা দস্সনূপচারং সৰনূপচারং পজহন্তি, দস্সনূপচারে চ সৰনূপচারে চ একজ্ঝং সঙ্খিপিত্ৰা বহুকম্পি থোকন্তি অধিট্ঠাতি. থোকম্পি বহুকং অধিট্ঠাতীতি সচে মহাপরিৰারেন গন্তুকামো হোতি, এককত্তা থোকং অত্তানং বহুকং অধিট্ঠহিত্ৰা মহাপরিৰারো গচ্ছতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৰং সতি চতুব্বিধম্পি তং ব্রহ্মলোকগমনে উপকারো হোতি.
দিব্বেন চক্খুনা তস্স ব্রহ্মুনো রূপং পস্সতীতি ইধ ঠিতো আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা যস্স ব্রহ্মুনো রূপং দট্ঠুকামো, দিব্বেন চক্খুনা তস্স ব্রহ্মুনো রূপং পস্সতি. ইধেৰ ঠিতো দিব্বায সোতধাতুযা তস্স ব্রহ্মুনো ভাসমানস্স সদ্দং সুণাতি. চেতোপরিযঞাণেন তস্স ব্রহ্মুনো চিত্তং পজানাতি. দিস্সমানেনাতি চক্খুনা পেক্খিযমানেন. কাযৰসেন চিত্তং পরিণামেতীতি রূপকাযস্স ৰসেন চিত্তং পরিণামেতি. পাদকজ্ঝানচিত্তং গহেত্ৰা কাযে আরোপেতি, কাযানুগতিকং করোতি দন্ধগমনং. কাযগমনঞ্হি দন্ধং হোতি. অধিট্ঠাতীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং, সন্নিট্ঠাপেতীতি অত্থো. সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৰাতি পাদকজ্ঝানারম্মণেন ইদ্ধিচিত্তেন সহজাতং সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৰা পৰিসিত্ৰা ফুসিত্ৰা পাপুণিত্ৰা. সুখসঞ্ঞা চ নাম উপেক্খাসম্পযুত্তসঞ্ঞা. উপেক্খা হি সন্তং সুখন্তি ৰুত্তা, সাযেৰ সঞ্ঞা নীৰরণেহি চেৰ ৰিতক্কাদিপচ্চনীকেহি চ ৰিমুত্তত্তা লহুসঞ্ঞাতিপি ৰেদিতব্বা. তং ওক্কন্তস্স পনস্স করজকাযোপি তূলপিচু ৰিয সল্লহুকো হোতি. সো এৰং ৰাতক্খিত্ততূলপিচুনা ৰিয সল্লহুকেন দিস্সমানেন কাযেন ব্রহ্মলোকং গচ্ছতি. এৰং গচ্ছন্তো চ সচে ইচ্ছতি, পথৰীকসিণৰসেন আকাসে মগ্গং নিম্মিনিত্ৰা পদসা গচ্ছতি. সচে ইচ্ছতি, আকাসে পথৰীকসিণৰসেনেৰ পদে পদে পদুমং নিম্মিনিত্ৰা পদুমে পদুমে পদং নিক্খিপন্তো পদসা গচ্ছতি. সচে ইচ্ছতি, ৰাযোকসিণৰসেন ৰাতং অধিট্ঠহিত্ৰা তূলপিচু ৰিয ৰাযুনা গচ্ছতি. অপিচ গন্তুকামতাৰ এত্থ পমাণং. সতি হি গন্তুকামতায এৰংকতচিত্তাধিট্ঠানো অধিট্ঠানৰেগক্খিত্তোৰ সো জিযাৰেগক্খিত্তো সরো ৰিয দিস্সমানো গচ্ছতি.
চিত্তৰসেন কাযং পরিণামেতীতি করজকাযং গহেত্ৰা পাদকজ্ঝানচিত্তে আরোপেতি, চিত্তানুগতিকং করোতি সীঘগমনং. চিত্তগমনঞ্হি সীঘং হোতি. সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৰাতি রূপকাযারম্মণেন ইদ্ধিচিত্তেন সহজাতং সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ. সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ইদং পন চিত্তগমনমেৰ হোতি. এৰং অদিস্সমানেন কাযেন গচ্ছন্তো পনাযং কিং তস্সাধিট্ঠানচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে গচ্ছতি? উদাহু ঠিতিক্খণে ভঙ্গক্খণে ৰাতি ৰুত্তে ‘‘তীসুপি খণেসু গচ্ছতী’’তি থেরো আহ. কিং পন সো সযং গচ্ছতি, নিম্মিতং পেসেতীতি? যথারুচি করোতি. ইধ পনস্স সযং গমনমেৰ আগতং.
মনোমযন্তি অধিট্ঠানমনেন নিম্মিতত্তা মনোমযং. সব্বঙ্গপচ্চঙ্গন্তি সব্বঅঙ্গপচ্চঙ্গৰন্তং. অহীনিন্দ্রিযন্তি ইদং চক্খুসোতাদীনং সণ্ঠানৰসেন ৰুত্তং, নিম্মিতরূপে পন পসাদো নাম নত্থি. সচে সো ইদ্ধিমা চঙ্কমতি, নিম্মিতোপি তত্থ চঙ্কমতীতিআদি সব্বং সাৰকনিম্মিতং সন্ধায ৰুত্তং. বুদ্ধনিম্মিতা পন যং যং ভগৰা করোতি, তং তম্পি করোন্তি, ভগৰতো চিত্তৰসেন অঞ্ঞম্পি করোন্তীতি. ধূমাযতি পজ্জলতীতি তেজোকসিণৰসেন. ধম্মং ভাসতীতিআদীনি তীণি অনিযমেত্ৰা ৰুত্তানি. সন্তিট্ঠতীতি সঙ্গম্ম তিট্ঠতি. সল্লপতীতি সঙ্গম্ম লপতি. সাকচ্ছং সমাপজ্জতীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উত্তরপচ্চুত্তরদানৰসেন সংকথং করোতি. এত্থ চ যং সো ইদ্ধিমা ইধেৰ ঠিতো দিব্বেন চক্খুনা রূপং পস্সতি, দিব্বায সোতধাতুযা সদ্দং সুণাতি, চেতোপরিযঞাণেন চিত্তং পজানাতি, যম্পি সো ইধেৰ ঠিতো তেন ব্রহ্মুনা সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি, সল্লপতি, সাকচ্ছং সমাপজ্জতি, যম্পিস্স ‘‘দূরেপি সন্তিকে অধিট্ঠাতী’’তিআদিকং অধিট্ঠানং, যম্পি সো দিস্সমানেন ৰা অদিস্সমানেন ৰা কাযেন ব্রহ্মলোকং গচ্ছতি, এত্তাৰতা ন কাযেন ৰসং ৰত্তেতি. যঞ্চ খো ‘‘সো তস্স ব্রহ্মুনো পুরতো রূপিং অভিনিম্মিনাতী’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তৰিধানং আপজ্জতি, এত্তাৰতা কাযেন ৰসং ৰত্তেতি নাম. সেসং পন কাযেন ৰসৰত্তনায পুব্বভাগদস্সনত্থং ৰুত্তন্তি. অযং তাৰ অধিট্ঠানা ইদ্ধি.
১৩. ৰিকুব্বনিদ্ধিনিদ্দেসে সিখিস্স ভগৰতো সাৰকনিদস্সনং ৰিকুব্বনিদ্ধিযা কাযসক্খিপুগ্গলদস্সনত্থং ৰুত্তং. তম্পি দস্সেন্তো পঠমং তাৰ ব্রহ্মলোকে ঠিতো সহস্সিলোকধাতুং সরেন ৰিঞ্ঞাপেসীতি অতিৰিয অচ্ছরিযঅব্ভুতভূতং সহস্সিলোকধাতুযা সদ্দসৰনং অধিট্ঠানিদ্ধিং দস্সেসি. ইদানি তস্স ৰত্থুস্স পরিদীপনত্থমিদং ৰুচ্চতি – ইমস্মা হি কপ্পা একতিংসে কপ্পে সিখী ভগৰা অনন্তরজাতিযা তুসিতপুরতো চৰিত্ৰা অরুণৰতীনগরে অরুণৰতো রঞ্ঞো পভাৰতিযা নাম মহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তিত্ৰা পরিপক্কঞাণো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা বোধিমণ্ডে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা পৰত্তৰরধম্মচক্কো অরুণৰতিং নিস্সায ৰিহরন্তো একদিৰসং পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো ‘‘অরুণৰতিং পিণ্ডায পৰিসিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৰা ৰিহারদ্ৰারকোট্ঠকসমীপে ঠিতো অভিভুং নাম অগ্গসাৰকং আমন্তেসি – ‘‘অতিপ্পগো খো, ভিক্খু, অরুণৰতিং পিণ্ডায পৰিসিতুং. যেন অঞ্ঞতরো ব্রহ্মলোকো তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. যথাহ –
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, সিখী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অভিভুং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘আযাম, ব্রাহ্মণ, যেন অঞ্ঞতরো ব্রহ্মলোকো, তেনুপসঙ্কমিস্সাম যাৰ ভত্তস্স কালো ভৰিস্সতী’তি. ‘এৰং ভন্তে’তি খো, ভিক্খৰে, অভিভূ ভিক্খু সিখিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো, ভিক্খৰে, সিখী চ ভগৰা অভিভূ চ ভিক্খু যেন অঞ্ঞতরো ব্রহ্মলোকো, তেনুপসঙ্কমিংসূ’’তি (সং. নি. ১.১৮৫).
তত্থ মহাব্রহ্মা সম্মাসম্বুদ্ধং দিস্ৰা অত্তমনো পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা ব্রহ্মাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. থেরস্সাপি অনুচ্ছৰিকং আসনং পঞ্ঞাপযিংসু. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে, থেরোপি অত্তনো পত্তাসনে নিসীদি. মহাব্রহ্মাপি দসবলং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. তেনাহ – অথ খো, ভিক্খৰে, সিখী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অভিভুং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘পটিভাতু, ব্রাহ্মণ, তং ব্রহ্মুনো চ ব্রহ্মপরিসায চ ব্রহ্মপারিসজ্জানঞ্চ ধম্মী কথা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো, ভিক্খৰে, অভিভূ ভিক্খু সিখিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পটিস্সুণিত্ৰা ব্রহ্মুনো চ ব্রহ্মপরিসায চ ব্রহ্মপারিসজ্জানঞ্চ ধম্মকথং কথেসি. থেরে ধম্মকথং কথেন্তে ব্রহ্মানো উজ্ঝাযিংসু ‘‘চিরস্সঞ্চ মযং সত্থু ব্রহ্মলোকাগমনং লভিম্হা, অযঞ্চ ভিক্খু ঠপেত্ৰা সত্থারং সযং ধম্মকথং আরভী’’তি. সত্থা তেসং অনত্তমনভাৰং ঞত্ৰা অভিভুং ভিক্খুং এতদৰোচ – ‘‘উজ্ঝাযন্তি খো তে, ব্রাহ্মণ, ব্রহ্মা চ ব্রহ্মপরিসা চ ব্রহ্মপারিসজ্জা চ. তেন হি, ত্ৰং ব্রাহ্মণ, ভিয্যোসো মত্তায সংৰেজেহী’’তি. থেরো সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিকুব্বনং কত্ৰা সহস্সিলোকধাতুং সরেন ৰিঞ্ঞাপেন্তো –
‘‘আরম্ভথ নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে;
ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নল়াগারংৰ কুঞ্জরো.
‘‘যো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে, অপ্পমত্তো ৰিহস্সতি;
পহায জাতিসংসারং, দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’’তি. (অ. নি. ১.১৮৫) –
ইমং গাথাদ্ৰযং অভাসি.
কিং পন কত্ৰা থেরো সহস্সিলোকধাতুং সরেন ৰিঞ্ঞাপেসীতি? নীলকসিণং তাৰ সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অভিঞ্ঞাঞাণেন চক্কৰাল়সহস্সে সব্বত্থ অন্ধকারং ফরি. ততো ‘‘কিমিদং অন্ধকার’’ন্তি সত্তানং আভোগে উপ্পন্নে আলোককসিণং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায আলোকং দস্সেসি. ‘‘কিং আলোকো অয’’ন্তি ৰিচিনন্তানং অত্তানং দস্সেসি. চক্কৰাল়সহস্সে চ দেৰমনুস্সা অঞ্জলিং পগ্গণ্হিত্ৰা থেরংযেৰ নমস্সমানা অট্ঠংসু. থেরো ‘‘মহাজনো ময্হং ধম্মং দেসেন্তস্স সদ্দং সুণাতূ’’তি ইমা গাথা অভাসি. সব্বে ওসটায পরিসায মজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেন্তস্স ৰিয সদ্দং অস্সোসুং. অত্থোপি তেসং পাকটো অহোসি. তং ৰিঞ্ঞাপনং সন্ধায ‘‘সরেন ৰিঞ্ঞাপেসী’’তি ৰুত্তং. তেন কতং অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিকুব্বনং সন্ধায পুন সো দিস্সমানেনপীতিআদি ৰুত্তং. তত্থ ধম্মং দেসেসীতি পঠমং ৰুত্তপ্পকারং ইদ্ধিৰিকুব্বনং দস্সেন্তো ধম্মং দেসেসি, ততো যথাৰুত্তক্কমেন দ্ৰে গাথা ভাসন্তো সরেন ৰিঞ্ঞাপেসীতি ৰেদিতব্বং. দিস্সমানেনপি কাযেনাতিআদীসু চ ইত্থংভূতলক্খণে করণৰচনং, এৰংভূতকাযো হুত্ৰাতি অত্থো.
ইদানি তং ৰত্থুং দস্সেত্ৰা অঞ্ঞস্সাপি ইদ্ধিমতো ৰিকুব্বনিদ্ধিকরণৰিধানং দস্সেন্তো সো পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰাতিআদিমাহ. তত্থ সোতি হেট্ঠা ৰুত্তৰিধানেন মুদুকম্মঞ্ঞকতচিত্তো সো ইদ্ধিমা ভিক্খু. সচে ৰিকুব্বনিদ্ধিং কাতুকামো হোতি, অত্তনো পকতিৰণ্ণং পকতিসণ্ঠানং ৰিজহিত্ৰা কুমারকৰণ্ণং ৰা দস্সেতি. কথং? পথৰীকসিণারম্মণাভিঞ্ঞাপাদকচতুত্থজ্ঝানতো ৰুট্ঠায ‘‘এৰরূপো কুমারকো হোমী’’তি নিম্মিনিতব্বং কুমারকৰণ্ণং আৰজ্জিত্ৰা কতপরিকম্মাৰসানে পুন সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘এৰরূপো নাম কুমারকো হোমী’’তি অভিঞ্ঞাঞাণেন অধিট্ঠাতি, সহ অধিট্ঠানেন কুমারকো হোতীতি. ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১০০) কসিণনিদ্দেসে ‘‘পথৰীকসিণৰসেন একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতীতিআদিভাৰো…পে… এৰমাদীনি ইজ্ঝন্তী’’তি ৰচনেন ইধ পথৰীকসিণারম্মণং পাদকজ্ঝানং যুজ্জতি. তত্থেৰ পন অভিঞ্ঞানিদ্দেসে ৰিকুব্বনিদ্ধিযা ‘‘পথৰীকসিণাদীসু অঞ্ঞতরারম্মণতো অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠাযা’’তি ৰুত্তং, তত্থেৰ (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৯৮) চ ‘‘অত্তনো কুমারকৰণ্ণো আৰজ্জিতব্বো’’তি ৰুত্তং, তং নাগাদিনিম্মানে ন যুজ্জতি ৰিয. নাগৰণ্ণাদিনিম্মানেপি এসেৰ নযো.
তত্থ নাগৰণ্ণন্তি সপ্পসণ্ঠানং. সুপণ্ণৰণ্ণন্তি গরুল়সণ্ঠানং. ইন্দৰণ্ণন্তি সক্কসণ্ঠানং. দেৰৰণ্ণন্তি সেসদেৰসণ্ঠানং. সমুদ্দৰণ্ণং পন আপোকসিণৰসেন ইজ্ঝতি. পত্তিন্তি পদাতিং. ৰিৰিধম্পি সেনাব্যূহন্তি হত্থিআদীনং ৰসেন অনেকৰিহিতং সেনাসমূহং. ৰিসুদ্ধিমগ্গে পন ‘‘হত্থিম্পি দস্সেতীতিআদি পনেত্থ বহিদ্ধাপি হত্থিআদিদস্সনৰসেন ৰুত্তং. তত্থ ‘হত্থী হোমী’তি অনধিট্ঠহিত্ৰা ‘হত্থী হোতূ’তি অধিট্ঠাতব্বং. অস্সাদীসুপি এসেৰ নযো’’তি ৰুত্তং, তং ‘‘পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰা’’তি ৰুত্তমূলপদেন চ ৰিকুব্বনিদ্ধিভাৰেন চ ৰিরুজ্ঝতি. পাল়িযং ৰুত্তক্কমেন হি পকতিৰণ্ণং অৰিজহিত্ৰা অধিট্ঠানৰসেন অঞ্ঞস্স দস্সনং অধিট্ঠানিদ্ধি নাম, পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰা অধিট্ঠানৰসেন অত্তনো অঞ্ঞথাদস্সনং ৰিকুব্বনিদ্ধি নাম.
১৪. মনোমযিদ্ধিঞাণনিদ্দেসে ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতীতিআদীসু ইদ্ধিমা ভিক্খু মনোমযিদ্ধিং কাতুকামো আকাসকসিণারম্মণপাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায অত্তনো রূপকাযং তাৰ আৰজ্জিত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘সুসিরো হোতূ’’তি অধিট্ঠাতি, সুসিরো হোতি. অথ তস্স অব্ভন্তরে পথৰীকসিণৰসেন অঞ্ঞং কাযং আৰজ্জিত্ৰা পরিকম্মং কত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অধিট্ঠাতি, তস্স অব্ভন্তরে অঞ্ঞো কাযো হোতি. সো তং মুখতো অব্বূহিত্ৰা বহি ঠপেতি. ইদানি তমত্থং উপমাহি পকাসেন্তো সেয্যথাপীতিআদিমাহ. তত্থ মুঞ্জম্হাতি মুঞ্জতিণম্হা. ঈসিকং পৰাহেয্যাতি কল়ীরং লুঞ্চেয্য. কোসিযাতি কোসকতো. করণ্ডাতি করণ্ডায, পুরাণতচকঞ্চুকতোতি অত্থো. তত্থ চ উদ্ধরেয্যাতি চিত্তেনেৰস্স উদ্ধরণং ৰেদিতব্বং. অযঞ্হি অহি নাম সজাতিযং ঠিতো, কট্ঠন্তরং ৰা রুক্খন্তরং ৰা নিস্সায, তচতো সরীরং নিক্কড্ঢনপযোগসঙ্খাতেন থামেন, সরীরং খাদযমানং ৰিয পুরাণতচং জিগুচ্ছন্তো ইমেহি চতূহি কারণেহি সযমেৰ কঞ্চুকং পজহাতি.
এত্থ চ যথা ঈসিকাদযো মুঞ্জাদীহি সদিসা হোন্তি, এৰমিদং মনোমযং রূপং ইদ্ধিমতা সব্বাকারেহি সদিসমেৰ হোতীতি দস্সনত্থং ইমা উপমা ৰুত্তাতি. ‘‘মনোমযেন কাযেন, ইদ্ধিযা উপসঙ্কমী’’তি (থেরগা. ৯০১) এত্থ অভিঞ্ঞামনেন কতকাযো মনোমযকাযো নাম. ‘‘অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপজ্জতী’’তি (চূল়ৰ. ৩৩৩) এত্থ ঝানমনেন নিব্বিত্তিতকাযো তেন মনেন কতত্তা মনোমযকাযো নাম. ইধ পন অভিঞ্ঞামনেন উপ্পাদিতকাযো তেন মনেন কতত্তা মনোমযকাযো নাম. এৰং সতি অধিট্ঠানিদ্ধিযা ৰিকুব্বনিদ্ধিযা চ কতো মনোমযকাযো নাম হোতীতি চে? হোতিযেৰ. ইধ পন তাসং ৰিসুং ৰিসুং ৰিসেসেন ৰিসেসেত্ৰা অধিট্ঠানিদ্ধি ৰিকুব্বনিদ্ধীতি চ ৰুত্তত্তা অব্ভন্তরতো নিম্মানমেৰ মনোমযিদ্ধি নাম.
১৫. ঞাণৰিপ্ফারিদ্ধিনিদ্দেসে ঞাণস্স ৰিপ্ফারো ৰেগো অস্সা অত্থীতি ঞাণৰিপ্ফারা. এত্থ চ সত্তঅনুপস্সনাৰসেনেৰ ইদ্ধিং দস্সেত্ৰা সেসা যাৰ অরহত্তমগ্গা সঙ্খিত্তাতি ৰেদিতব্বা.
আযস্মতো বাকুলস্স ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধীতিআদীসু বাকুলত্থেরো তাৰ দ্ৰীসু কুলেসু ৰড্ঢিতত্তা এৰংলদ্ধনামো পুব্ববুদ্ধেসু কতাধিকারো পুঞ্ঞসম্পদায সম্পন্নো থেরো. সো হি মহাসম্পত্তিং অনুভৰমানো দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো অম্হাকং দসবলস্স নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ কোসম্বিযং সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তি. তং জাতকালে মঙ্গলত্থায মহাপরিৰারেন যমুনং নেত্ৰা সপরিৰারা ধাতী নিমুজ্জনুম্মুজ্জনৰসেন কীল়াপেন্তী ন্হাপেতি. একো মহামচ্ছো ‘‘ভক্খো মে অয’’ন্তি মঞ্ঞমানো মুখং ৰিৰরিত্ৰা উপগতো. ধাতী দারকং ছড্ডেত্ৰা পলাতা. মহামচ্ছো তং গিলি. পুঞ্ঞৰা সত্তো সযনগব্ভং পৰিসিত্ৰা নিপন্নো ৰিয ন কিঞ্চি দুক্খং পাপুণি. মচ্ছো দারকস্স তেজেন তত্তকং ফালং গিলিত্ৰা ৰিয দয্হমানো ৰেগেন তিংসযোজনং গন্ত্ৰা বারাণসিৰাসিনো মচ্ছবন্ধস্স জালং পাৰিসি. সো দারকস্স তেজেন জালতো নীহটমত্তোৰ মতো. মচ্ছবন্ধা তং সকলমেৰ অন্তরকাজেন আদায ‘‘সহস্সেন দেমা’’তি নগরে চরন্তা অসীতিকোটিধনস্স অপুত্তকস্স সেট্ঠিস্স ঘরদ্ৰারং গন্ত্ৰা সেট্ঠিভরিযায একেন কহাপণেন অদংসু. সা তং সযমেৰ ফলকে ঠপেত্ৰা পিট্ঠিতো ফালেন্তী মচ্ছকুচ্ছিযং সুৰণ্ণৰণ্ণং দারকং দিস্ৰা ‘‘মচ্ছকুচ্ছিযং মে পুত্তো লদ্ধো’’তি নাদং নদিত্ৰা দারকং আদায সামিকং উপগচ্ছি. সেট্ঠি তাৰদেৰ ভেরিং চরাপেত্ৰা দারকং আদায রঞ্ঞো সন্তিকং আনেত্ৰা তমত্থং আরোচেসি. রাজা ‘‘পুঞ্ঞৰা দারকো, পোসেহি ন’’ন্তি আহ. ইতরম্পি সেট্ঠিকুলং তং পৰত্তিং সুত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা ‘‘অম্হাকং পুত্তো’’তি তং দারকং গণ্হিতুং ৰিৰদি. উভোপি রাজকুলং অগমংসু. রাজা ‘‘দ্ৰিন্নম্পি অপুত্তকং কাতুং ন সক্কা, দ্ৰিন্নম্পি দাযাদো হোতূ’’তি আহ. ততো পট্ঠায দ্ৰেপি কুলানি লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তানি অহেসুং. তস্স দ্ৰীহি কুলেহি ৰড্ঢিতত্তা ‘‘বাকুলকুমারো’’তি নামং অকংসু. তস্স ৰিঞ্ঞুতং পত্তস্স দ্ৰীসুপি নগরেসু তযো তযো পাসাদে কারেত্ৰা নাটকানি পচ্চুপট্ঠপেসুং. একেকস্মিং নগরে চত্তারো চত্তারো মাসে ৰসি. তহিং একস্মিং নগরে চত্তারো মাসে ৰুট্ঠস্স সঙ্ঘাটনাৰাসু মণ্ডপং কারেত্ৰা তত্থ নং নাটকেহি সদ্ধিং আরোপেত্ৰা মহাসম্পত্তিং অনুভৰমানং দ্ৰীহি মাসেহি ইতরং নগরং উপড্ঢপথং নেন্তি. ইতরনগরৰাসিনো নাটকাপি ‘‘দ্ৰীহি মাসেহি উপড্ঢপথং আগতো ভৰিস্সতী’’তি তথেৰ পচ্চুগ্গন্ত্ৰা দ্ৰীহি মাসেহি অত্তনো নগরং আনেন্তি. ইতরনাটকা মজ্ঝে নিৰত্তিত্ৰা অত্তনো নগরমেৰ গচ্ছন্তি. তত্থ চত্তারো মাসে ৰসিত্ৰা তেনেৰ নিযামেন পুন ইতরনগরং গচ্ছতি. এৰমস্স সম্পত্তিং অনুভৰন্তস্স অসীতি ৰস্সানি পরিপুণ্ণানি.
তস্মিং সমযে অম্হাকং বোধিসত্তো সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা পৰত্তৰরধম্মচক্কো অনুক্কমেন চারিকং চরন্তো কোসম্বিং পাপুণি. ‘‘বারাণসি’’ন্তি মজ্ঝিমভাণকা. বাকুলসেট্ঠিপি খো ‘‘দসবলো আগতো’’তি সুত্ৰা বহুং গন্ধমালং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মকথং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. সো সত্তাহমেৰ পুথুজ্জনো হুত্ৰা অট্ঠমে অরুণে সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. অথস্স দ্ৰীসু নগরেসু পরিচিতমাতুগামা অত্তনো কুলঘরানি আগন্ত্ৰা তত্থেৰ ৰসমানা চীৰরানি করিত্ৰা পহিণিংসু. থেরো একং অড্ঢমাসং কোসম্বিৰাসীহি পহিতং চীৰরং পরিভুঞ্জতি, একং অড্ঢমাসং বারাণসিৰাসীহীতি এতেনেৰ নিযামেন দ্ৰীসু নগরেসু যং যং উত্তমং, তং তং থেরস্সেৰ আহরীযতি. পব্বজিতস্সাপিস্স সুখেনেৰ অসীতি ৰস্সানি অগমংসু. উভযত্থাপিস্স মুহুত্তমত্তম্পি অপ্পমত্তকোপি আবাধো ন উপ্পন্নপুব্বো. সো পচ্ছিমে কালে বাকুলসুত্তং (ম. নি. ৩.২০৯ আদযো) কথেত্ৰা পরিনিব্বাযীতি. এৰং মচ্ছকুচ্ছিযং অরোগভাৰো আযস্মতো বাকুলস্স পচ্ছিমভৰিকস্স তেন অত্তভাৰেন পটিলভিতব্বঅরহত্তঞাণানুভাৰেন নিব্বত্তত্তা ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি নাম. সুচরিতকম্মফলপ্পত্তস্স পটিসম্ভিদাঞাণস্স আনুভাৰেনাতিপি ৰদন্তি.
সংকিচ্চত্থেরোপি (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৭৩) পুব্বে কতপুঞ্ঞো ধম্মসেনাপতিত্থেরস্স উপট্ঠাকস্স সাৰত্থিযং অড্ঢকুলস্স ধীতু কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. সা তস্মিং কুচ্ছিগতে একেন ব্যাধিনা তং খণংযেৰ কালমকাসি, তস্সা সরীরে ঝাপিযমানে ঠপেত্ৰা গব্ভমংসং সেসমংসং ঝাপযি. অথস্সা গব্ভমংসং চিতকতো ওতারেত্ৰা দ্ৰীসু তীসু ঠানেসু সূলেহি ৰিজ্ঝিংসু. সূলকোটি দারকস্স অক্খিকোটিং ফুসি. এৰং গব্ভমংসং ৰিজ্ঝিত্ৰা অঙ্গাররাসিম্হি পক্খিপিত্ৰা অঙ্গারেহেৰ পটিচ্ছাদেত্ৰা পক্কমিংসু. গব্ভমংসং ঝাযি, অঙ্গারমত্থকে পন সুৰণ্ণবিম্বসদিসো দারকো পদুমগব্ভে নিপন্নো ৰিয অহোসি. পচ্ছিমভৰিকসত্তস্স হি সিনেরুনা ওত্থরিযমানস্সাপি অরহত্তং অপ্পত্ৰা জীৰিতক্খযো নাম নত্থি. পুনদিৰসে ‘‘চিতকং নিব্বাপেস্সামা’’তি আগতা তথা নিপন্নং দারকং দিস্ৰা অচ্ছরিযব্ভুতচিত্তজাতা দারকং আদায নগরং গন্ত্ৰা নেমিত্তকে পুচ্ছিংসু. নেমিত্তকা ‘‘সচে অযং দারকো অগারং অজ্ঝাৰসিস্সতি, যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা ঞাতকা দুগ্গতা ভৰিস্সন্তি. সচে পব্বজিস্সতি, পঞ্চহি সমণসতেহি পরিৰুতো চরিস্সতী’’তি আহংসু. অয্যকা তং দারকং ৰড্ঢেসি. ঞাতকাপি ৰড্ঢিতকালে ‘‘অম্হাকং অয্যস্স সন্তিকে পব্বাজেস্সামা’’তি পোসযিংসু. সো সত্তৰস্সিককালে ‘‘তৰ কুচ্ছিযা ৰসনকালে মাতা তে কালমকাসি, তস্সা সরীরে ঝাপিযমানেপি ত্ৰং ন ঝাযী’’তি কুমারকানং কথং সুত্ৰা ‘‘অহং কির এৰরূপা ভযা মুত্তো, কিং মে ঘরাৰাসেন পব্বজিস্সামী’’তি ঞাতকানং আরোচেসি. তে ‘‘সাধু, তাতা’’তি তং ধম্মসেনাপতিত্থেরস্স সন্তিকং নেত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমং পব্বাজেথা’’তি অদংসু. থেরো তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৰা পব্বাজেসি. সো খুরগ্গেযেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. পরিপুণ্ণৰস্সো চ উপসম্পদং লভিত্ৰা দসৰস্সো হুত্ৰা পঞ্চসতভিক্খুপরিৰারো ৰিচরীতি. এৰং ৰুত্তনযেনেৰ দারুচিতকায অরোগভাৰো আযস্মতো সংকিচ্চস্স ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি নাম.
ভূতপালত্থেরোপি (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৭৩) পুব্বহেতুসম্পন্নো. তস্স পিতা রাজগহে দলিদ্দমনুস্সো. সো তং দারকং গহেত্ৰা দারূনং অত্থায সকটেন অটৰিং গন্ত্ৰা দারুভারং কত্ৰা সাযং নগরদ্ৰারসমীপং পত্তো. অথস্স গোণা যুগং ওস্সজিত্ৰা নগরং পৰিসিংসু. সো সকটমূলে পুত্তকং নিসীদাপেত্ৰা গোণানং অনুপদং গচ্ছন্তো নগরমেৰ পাৰিসি. তস্স অনিক্খন্তস্সেৰ দ্ৰারং পিদহি. দারকো সকলরত্তিং সকটস্স হেট্ঠা নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি. রাজগহং পকতিযাপি অমনুস্সবহুলং, ইদং পন সুসানসমীপট্ঠানং. ন চ কোচি যক্খো তস্স পচ্ছিমভৰিকস্স দারকস্স উপদ্দৰং কাতুমসক্খি. সো অপরেন সমযেন পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিত্ৰা ভূতপালত্থেরো নাম অহোসীতি. এৰং ৰাল়যক্খানুচরিতেপি পদেসে ৰুত্তনযেনেৰ অরোগভাৰো আযস্মতো ভূতপালস্স ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি নাম.
১৬. সমাধিৰিপ্ফারিদ্ধিনিদ্দেসে আযস্মতো সারিপুত্তস্স সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধীতিআদীসু আযস্মতো সারিপুত্তস্স মহামোগ্গল্লানত্থেরেন সদ্ধিং কপোতকন্দরাযং ৰিহরতো জুণ্হায রত্তিযা নৰোরোপিতেহি কেসেহি অজ্ঝোকাসে নিসিন্নস্স একো দুট্ঠযক্খো সহাযকেন যক্খেন ৰারিযমানোপি সীসে পহারং অদাসি. যস্স মেঘস্স ৰিয গজ্জতো সদ্দো অহোসি, থেরো তস্স পহরণসমযে সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসিন্নো হোতি. অথস্স তেন পহারেন ন কোচি আবাধো অহোসি. অযং তস্স আযস্মতো সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি. যথাহ –
‘‘এৰং মে সুতং (উদা. ৩৪) – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো কপোতকন্দরাযং ৰিহরন্তি. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সারিপুত্তো জুণ্হায রত্তিযা নৰোরোপিতেহি কেসেহি অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি অঞ্ঞতরং সমাধিং সমাপজ্জিত্ৰা.
‘‘তেন খো পন সমযেন দ্ৰে যক্খা সহাযকা উত্তরায দিসায দক্খিণং দিসং গচ্ছন্তি কেনচিদেৰ করণীযেন. অদ্দসংসু খো তে যক্খা আযস্মন্তং সারিপুত্তং জুণ্হায রত্তিযা নৰোরোপিতেহি কেসেহি অব্ভোকাসে নিসিন্নং, দিস্ৰান একো যক্খো দুতিযং যক্খং এতদৰোচ – ‘পটিভাতি মং, সম্ম, ইমস্স সমণস্স সীসে পহারং দাতু’ন্তি. এৰং ৰুত্তে সো যক্খো তং যক্খং এতদৰোচ – ‘অলং, সম্ম, মা সমণং আসাদেসি, উল়ারো সো, সম্ম, সমণো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’তি.
‘‘দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৰোচ – ‘পটিভাতি মং, সম্ম, ইমস্স সমণস্স সীসে পহারং দাতু’ন্তি. ততিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৰোচ – ‘অলং, সম্ম, মা সমণং আসাদেসি, উল়ারো সো, সম্ম, সমণো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’তি.
‘‘অথ খো সো যক্খো তং যক্খং অনাদিযিত্ৰা আযস্মতো সারিপুত্তস্স সীসে পহারং অদাসি. তাৰ মহাপহারো অহোসি, অপি তেন পহারেন সত্তরতনং ৰা অড্ঢট্ঠমরতনং ৰা নাগং ওসারেয্য, মহন্তং ৰা পব্বতকূটং পদালেয্য. অথ চ পন সো যক্খো ‘দয্হামি দয্হামী’তি তত্থেৰ মহানিরযং অপতাসি.
‘‘অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তেন যক্খেন আযস্মতো সারিপুত্তস্স সীসে পহারং দীযমানং, দিস্ৰা যেন আযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘কচ্চি তে, আৰুসো সারিপুত্ত, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ন কিঞ্চি দুক্খ’ন্তি. ‘খমনীযং মে, আৰুসো মোগ্গল্লান, যাপনীযং মে, আৰুসো মোগ্গল্লান, অপি চ মে সীসং থোকং দুক্খ’ন্তি.
‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো সারিপুত্ত, অব্ভুতং, আৰুসো সারিপুত্ত, যাৰ মহিদ্ধিকো আযস্মা সারিপুত্তো মহানুভাৰো. ইধ তে, আৰুসো সারিপুত্ত, অঞ্ঞতরো যক্খো সীসে পহারং অদাসি. তাৰ মহা পহারো অহোসি, অপি তেন পহারেন সত্তরতনং ৰা অড্ঢট্ঠমরতনং ৰা নাগং ওসারেয্য, মহন্তং ৰা পব্বতকূটং পদালেয্য. অথ চ পনাযস্মা সারিপুত্তো এৰমাহ – ‘খমনীযং মে, আৰুসো মোগ্গল্লান, যাপনীযং মে, আৰুসো মোগ্গল্লান, অপি চ মে সীসং থোকং দুক্খ’ন্তি.
‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, আৰুসো মোগ্গল্লান, যাৰ মহিদ্ধিকো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো মহানুভাৰো, যত্র হি নাম যক্খম্পি পস্সিস্সতি, মযং পনেতরহি পংসুপিসাচকম্পি ন পস্সামাতি.
‘‘অস্সোসি খো ভগৰা দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায তেসং উভিন্নং মহানাগানং ইমং এৰরূপং কথাসল্লাপং.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্স সেলূপমং চিত্তং, ঠিতং নানুপকম্পতি;
ৰিরত্তং রজনীযেসু, কোপনীযে ন কুপ্পতি;
যস্সেৰং ভাৰিতং চিত্তং, কুতো তং দুক্খমেস্সতী’’তি. (উদা. ৩৪);
এত্থ চ ‘‘কুতো তং দুক্খমেস্সতী’’তি ভগৰতা ৰুত্তৰচনেন ‘‘তেন পহারেন ন কোচি আবাধো অহোসী’’তি অট্ঠকথাৰচনং অতিৰিয সমেতি. তস্মা ‘‘অপিচ মে সীসং থোকং দুক্খ’’ন্তি ৰচনেন দুক্খৰেদনা ন হোতি, সীসস্স পন অকম্মঞ্ঞভাৰং সন্ধায ‘‘দুক্খ’’ন্তি ৰুত্তং. লোকেপি হি অকিচ্ছেন পরিহরিতুং সক্কুণেয্যো সুখসীলো, কিচ্ছেন পরিহরিতুং সক্কুণেয্যো দুক্খসীলোতি ৰুচ্চতি. তম্পি খো অকম্মঞ্ঞতং সমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতসমযত্তা অহোসীতি ৰেদিতব্বো. সমাপত্তিঅপ্পিতসমযে হি তম্পি ন ভৰেয্যাতি. ‘‘এতরহি পংসুপিসাচকম্পি ন পস্সামা’’তি দট্ঠুং অসমত্থতায ন ৰুত্তং, অভিঞ্ঞাসু ব্যাপারাভাৰেন ৰুত্তং. থেরো কির ‘‘পচ্ছিমা জনতা পোথুজ্জনিকায ইদ্ধিযা সারসঞ্ঞা মাহেসু’’ন্তি পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানো যেভুয্যেন ইদ্ধিং ন ৰলঞ্জেসি. থেরগাথায চ –
‘‘নেৰ পুব্বেনিৰাসায, নপি দিব্বস্স চক্খুনো;
চেতোপরিযায ইদ্ধিযা, চুতিযা উপপত্তিযা;
সোতধাতুৰিসুদ্ধিযা, পণিধি মে ন ৰিজ্জতী’’তি. (থেরগা. ৯৯৬) –
থেরেন সযমেৰ অভিঞ্ঞাসু পত্থনাভাৰো ৰুত্তো. থেরো পন সত্তসট্ঠিযা সাৰকপারমীঞাণেসু পারমিপ্পত্তোতি.
সঞ্জীৰত্থেরং পন ককুসন্ধস্স ভগৰতো দুতিযঅগ্গসাৰকং নিরোধসমাপন্নং ‘‘কালঙ্কতো’’তি সল্লক্খেত্ৰা গোপালকাদযো তিণকট্ঠাদীনি সংকড্ঢিত্ৰা অগ্গিং অদংসু. থেরস্স চীৰরে অংসুমত্তম্পি ন ঝাযিত্থ. অযমস্সাযস্মতো অনুপুব্বসমাপত্তিৰসেন পৰত্তসমথানুভাৰনিব্বত্তত্তা সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি. যথাহ –
‘‘তেন খো পন, পাপিম, সমযেন ককুসন্ধো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো হোতি. ককুসন্ধস্স খো পন, পাপিম, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰিধুরসঞ্জীৰং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. যাৰতা পন, পাপিম, ককুসন্ধস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাৰকা. তেসু ন চ কোচি আযস্মতা ৰিধুরেন সমসমো হোতি যদিদং ধম্মদেসনায. ইমিনা খো এতং, পাপিম, পরিযাযেন আযস্মতো ৰিধুরস্স ৰিধুরোতেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি. আযস্মা পন, পাপিম, সঞ্জীৰো অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি অপ্পকসিরেনেৰ সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জতি.
‘‘ভূতপুব্বং, পাপিম, আযস্মা সঞ্জীৰো অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নো নিসিন্নো হোতি. অদ্দসংসু খো, পাপিম, গোপালকা পসুপালকা কস্সকা পথাৰিনো আযস্মন্তং সঞ্জীৰং অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নং, দিস্ৰান তেসং এতদহোসি – ‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো, অযং সমণো নিসিন্নকো কালঙ্কতো, হন্দ নং দহামা’তি.
‘‘অথ খো তে, পাপিম, গোপালকা পসুপালকা কস্সকা পথাৰিনো তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ গোমযঞ্চ সংকড্ঢিত্ৰা আযস্মতো সঞ্জীৰস্স কাযে উপচিনিত্ৰা অগ্গিং দত্ৰা পক্কমিংসু. অথ খো, পাপিম, আযস্মা সঞ্জীৰো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন তায সমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা চীৰরানি পপ্ফোটেত্ৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায গামং পিণ্ডায পাৰিসি. অদ্দসংসু খো তে, পাপিম, গোপালকা পসুপালকা কস্সকা পথাৰিনো আযস্মন্তং সঞ্জীৰং পিণ্ডায চরন্তং, দিস্ৰান নেসং এতদহোসি – ‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো, অযং সমণো নিসিন্নকোৰ কালঙ্কতো, স্ৰাযং পটিসঞ্জীৰিতো’তি. ইমিনা খো এৰং, পাপিম, পরিযাযেন আযস্মতো সঞ্জীৰস্স সঞ্জীৰোতেৰ সমঞ্ঞা উদপাদী’’তি (ম. নি. ১.৫০৭).
খাণুকোণ্ডঞ্ঞত্থেরো পন পকতিযাৰ সমাপত্তিবহুলো, সো অঞ্ঞতরস্মিং অরঞ্ঞে রত্তিং সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদি, পঞ্চসতা চোরা ভণ্ডকং থেনেত্ৰা গচ্ছন্তা ‘‘ইদানি অম্হাকং অনুপদং গচ্ছন্তা নত্থী’’তি ৰিস্সমিতুকামা ভণ্ডকং ওরোপযমানা ‘‘খাণুকো অয’’ন্তি মঞ্ঞমানা থেরস্সেৰ উপরি সব্বভণ্ডকানি ঠপেসুং. তেসং ৰিস্সমিত্ৰা গচ্ছন্তানং পঠমং ঠপিতভণ্ডকস্স গহণকালে কালপরিচ্ছেদৰসেন থেরো ৰুট্ঠাসি. তে থেরস্স চলনাকারং দিস্ৰা ভীতা ৰিরৰিংসু. থেরো ‘‘মা ভাযথ, উপাসকা, ভিক্খু অহ’’ন্তি আহ. তে আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা থেরগতেন পসাদেন পব্বজিত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণিংসু. ততো পভুতি চ থেরো খাণুকোণ্ডঞ্ঞত্থেরো নাম অহোসি. অযমেত্থ পঞ্চহি ভণ্ডকসতেহি অজ্ঝোত্থটস্স তস্সাযস্মতো আবাধাভাৰো সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি.
উত্তরা (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৬২) পন উপাসিকা রাজগহে মহাধনস্স পুণ্ণস্স সেট্ঠিনো ধীতা, কুমারিককালেযেৰ সদ্ধিং মাতাপিতূহি সোতাপত্তিফলং পত্তা, সা ৰযপ্পত্তা রাজগহসেট্ঠিনো মহতা নিবন্ধেন তস্স পুত্তস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স দিন্না. সা বুদ্ধদস্সনায ধম্মস্সৰনায বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানঞ্চ দাতুং ধম্মঞ্চ সোতুং ওকাসং অলভমানা উপদ্দুতা হুত্ৰা তস্মিংযেৰ নগরে সিরিমং নাম গণিকং পক্কোসাপেত্ৰা ওকাসকরণত্থমেৰ পিতু ঘরাৰ আনীতানি পঞ্চদসকহাপণসহস্সানি তস্সা দত্ৰা ‘‘ইমে কহাপণে গহেত্ৰা ইমং অড্ঢমাসং সেট্ঠিপুত্তং পরিচরাহী’’তি তং সামিকস্স অপ্পেত্ৰা সযং উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায ‘‘ইমং অড্ঢমাসং বুদ্ধদস্সনাদীনি লভিস্সামী’’তি তুট্ঠমানসা যাৰ পৰারণায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তাপেত্ৰা অড্ঢমাসং মহাদানং অদাসি, পচ্ছাভত্তং মহানসে খজ্জভোজ্জাদীনি সংৰিদহাপেতি. তস্সা সামিকো ‘‘স্ৰে পৰারণা’’তি সিরিমায সহ ৰাতপানে ঠত্ৰা বহি ওলোকেন্তো তং তথাৰিচরন্তিং সেদকিলিন্নং ছারিকায ওকিণ্ণং অঙ্গারমসিমক্খিতং দিস্ৰা ‘‘অত্তনো সম্পত্তিং অভুঞ্জিত্ৰা কুসলং নাম করোতি বালা’’তি হসি. উত্তরাপি তং ওলোকেত্ৰা ‘‘সম্পরাযত্থং কুসলং ন করোতি বালো’’তি হসি.
সিরিমা উভিন্নম্পি তং কিরিযং দিস্ৰা ‘‘অহং ঘরসামিনী’’তি মঞ্ঞমানা ইস্সাপকতা উত্তরায কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘দুক্খং উপ্পাদেস্সামী’’তি পাসাদা ওতরতি. উত্তরা তং ঞত্ৰা পীঠকে নিসীদিত্ৰা তং মেত্তেন চিত্তেন ফরি. সিরিমা পাসাদা ওরুয্হ মহানসং পৰিসিত্ৰা পূৰপচনতো উল়ুঙ্কপূরং পক্কুথিতং সপ্পিং গহেত্ৰা তস্সা মত্থকে ওকিরি. তং পদুমিনিপণ্ণে সীতূদকং ৰিয ৰিনিৰট্টেত্ৰা অগমাসি. দাসিযো সিরিমং হত্থেহি পাদেহি পোথেত্ৰা ভূমিযং পাতেসুং. উত্তরা মেত্তাঝানতো ৰুট্ঠায দাসিযো ৰারেসি. সিরিমা উত্তরং খমাপেসি. উত্তরা ‘‘স্ৰে সত্থু পুরতো খমাপেহী’’তি ৰত্ৰা তায কাযৰেয্যাৰটিকং যাচিতায ব্যঞ্জনসম্পাদনং আচিক্খি. সা তং সম্পাদেত্ৰা অত্তনো পরিৰারা পঞ্চসতা গণিকাযো সসঙ্ঘং সত্থারং পরিৰিসিত্ৰা ‘‘খমাপনসহাযিকা হোথা’’তি ৰত্ৰা পুনদিৰসে তথা তাহি গণিকাহি সদ্ধিং সত্থু ভত্তকিচ্চাৰসানে সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহং ভগৰা উত্তরায অপরজ্ঝিং, খমতু মে উত্তরা’’তি আহ. সত্থা ‘‘খম, উত্তরে’’তি ৰত্ৰা ‘‘খমামি, ভগৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘অক্কোধেন জিনে কোধ’’ন্তিআদিকং (ধ. প. ২২৩) ধম্মং দেসেসি. উত্তরা পুরেতরমেৰ সামিকঞ্চ সস্সুসসুরে চ সত্থু সন্তিকে উপনেসি. দেসনাৰসানে তে চ তযো জনা, সব্বা চ গণিকাযো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসূতি. এৰং উত্তরায উপাসিকায পক্কুথিতসপ্পিনা পীল়াভাৰো সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি.
সামাৰতী উপাসিকা নাম কোসম্বিযং উদেনস্স রঞ্ঞো অগ্গমহেসী. তস্স হি রঞ্ঞো পঞ্চসতপঞ্চসতইত্থিপরিৰারা তিস্সো অগ্গমহেসিযো অহেসুং. তাসং সামাৰতী ভদ্দিযনগরে ভদ্দিযসেট্ঠিনো ধীতা. পিতরি কালঙ্কতে পিতু সহাযকস্স কোসম্বিযং ঘোসিতসেট্ঠিনো ঘরে পঞ্চসতইত্থিপরিৰারৰড্ঢিতং ৰযপ্পত্তং রাজা দিস্ৰা সঞ্জাতসিনেহো সপরিৰারমত্তনো ঘরং নেত্ৰা অভিসেকট্ঠানং অদাসি. চণ্ডপজ্জোতস্স রঞ্ঞো ধীতা ৰাসুলদত্তা নাম একা মহেসী. মাগণ্ডিযব্রাহ্মণস্স ধীতা ভগৰতো পাদপরিচারিকং কত্ৰা পিতরা দিয্যমানা –
‘‘দিস্ৰান তণ্হং অরতিং রগঞ্চ, নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিং;
কিমেৰিদং মুত্তকরীসপুণ্ণং, পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে’’তি. (সু. নি. ৮৪১) –
ভগৰতা ভাসিতং গাথং সুত্ৰা ভগৰতি আঘাতং বন্ধি. তস্সা মাতাপিতরো মাগণ্ডিযসুত্তদেসনাৰসানে অনাগামিফলং পত্ৰা পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু. তস্সা চূল়পিতা মাগণ্ডিযো তং কোসম্বিং নেত্ৰা রঞ্ঞো অদাসি. সা রঞ্ঞো একা মহেসী.
অথ খো ঘোসিতসেট্ঠি কুক্কুটসেট্ঠি পাৰারিকসেট্ঠীতি তযো সেট্ঠিনো লোকে তথাগতুপ্পাদং সুত্ৰা জেতৰনং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলং পত্ৰা অড্ঢমাসং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা সত্থু কোসম্বিগমনং আযাচিত্ৰা কোসম্বিং গন্ত্ৰা ঘোসিতারামো কুক্কুটারামো পাৰারিকারামোতি তযো জনা তযো আরামে কারাপেত্ৰা অনুপুব্বেন তত্থ আগতং সত্থারং পটিপাটিযা একেকস্মিং দিৰসে একেকস্মিং ৰিহারে ৰসাপেত্ৰা একেকো সসঙ্ঘস্স ভগৰতো মহাদানমদাসি. অথেকদিৰসং তেসং উপট্ঠাকো সুমনো নাম মালাকারো সেট্ঠিনো আযাচিত্ৰা সসঙ্ঘং সত্থারং ভোজেতুং অত্তনো ঘরে নিসীদাপেসি. তস্মিং খণে সামাৰতিযা পরিচারিকা খুজ্জুত্তরা নাম দাসী অট্ঠ কহাপণে গহেত্ৰা তস্স ঘরং অগমাসি. সো ‘‘সসঙ্ঘস্স তাৰ সত্থুনো পরিৰেসনসহাযা হোহী’’তি আহ. সা তথা কত্ৰা সত্থু ভত্তকিচ্চাৰসানে ধম্মদেসনং সুত্ৰা সোতাপন্না হুত্ৰা অঞ্ঞদা চত্তারো কহাপণে অত্তনো আদিযন্তী অদিন্নং আদিযিতুং অভব্বত্তা অট্ঠহি কহাপণেহি পুপ্ফানি আদায সামাৰতিযা উপনামেসি. তায পুপ্ফানং বহুভাৰকারণং পুট্ঠা মুসা ভণিতুং অভব্বত্তা যথাসভাৰং আহ. ‘‘অজ্জ কস্মা ন গণ্হী’’তি ৰুত্তা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স ধম্মং সুত্ৰা অমতং সচ্ছাকাসি’’ন্তি আহ. ‘‘অম্ম উত্তরে, তং ধম্মং অম্হাকম্পি কথেহী’’তি. ‘‘তেন হি মং ন্হাপেত্ৰা সুদ্ধং ৰত্থযুগং দত্ৰা উচ্চে আসনে নিসীদাপেত্ৰা সব্বা নীচাসনেসু নিসীদথা’’তি আহ. তা সব্বাপি তথা করিংসু. সা সেখপটিসম্ভিদপ্পত্তা অরিযসাৰিকা একং ৰত্থং নিৰাসেত্ৰা একং উত্তরাসঙ্গং কত্ৰা বীজনিং গহেত্ৰা তাসং ধম্মং দেসেসি. সামাৰতী চ পঞ্চসতা চ ইত্থিযো সোতাপত্তিফলং পাপুণিংসু. তা সব্বাপি খুজ্জুত্তরং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অম্ম, অজ্জতো পট্ঠায ৰেয্যাৰচ্চং অকত্ৰা অম্হাকং মাতুট্ঠানে আচরিযট্ঠানে চ ঠত্ৰা সত্থারা দেসিতদেসিতং ধম্মং সুত্ৰা অম্হাকং কথেহী’’তি আহংসু. সা তথা করোন্তী অপরভাগে তিপিটকধরা হুত্ৰা সত্থারা বহুস্সুতানং উপাসিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপিতা অগ্গট্ঠানং লভি. সামাৰতিমিস্সিকা বুদ্ধস্স দস্সনং পিহেন্তি, দসবলে অন্তরৰীথিং পটিপন্নে ৰাতপানেসু অপ্পহোন্তেসু ভিত্তিং ভিন্দিত্ৰা সত্থারং ওলোকেন্তি, ৰন্দনপূজনঞ্চ করোন্তি.
মাগণ্ডিযা তত্থ গতা তানি ছিদ্দানি দিস্ৰা তত্থ কারণং পুচ্ছন্তী সত্থু আগতভাৰং ঞত্ৰা ভগৰতি আঘাতেন তাসম্পি কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘মহারাজ, সামাৰতিমিস্সিকানং বহিদ্ধা পত্থনা অত্থি, ভিত্তিং ভিন্দিত্ৰা সমণং গোতমং ওলোকেন্তি, কতিপাহেন তং মারেস্সন্তী’’তি রাজানং আহ. রাজা ছিদ্দানি দিস্ৰাপি তস্সা ৰচনং ন সদ্দহি, উদ্ধচ্ছিদ্দকৰাতপানানি কারাপেসি. পুন মাগণ্ডিযা রাজানং তাসু ভিন্দিতুকামা অট্ঠ সজীৰকুক্কুটে আহরাপেত্ৰা ‘‘মহারাজ, তাসং ৰীমংসনত্থং ইমে কুক্কুটে মারেত্ৰা ‘মমত্থায পচাহী’তি পেসেহী’’তি আহ. রাজা তথা পেসেসি. তায ‘‘পাণাতিপাতং ন করোমা’’তি ৰুত্তে পুন ‘‘তস্স সমণস্স গোতমস্স পচিত্ৰা পেসেহী’’তি আহ. রঞ্ঞা তথা পেসিতে মাগণ্ডিযা অট্ঠ মারিতকুক্কুটে তথা ৰত্ৰা পেসেসি. সামাৰতী পচিত্ৰা দসবলস্স পাহেসি. মাগণ্ডিযা তেনপি রাজানং কোপেতুং নাসক্খি.
রাজা পন তীসু মহেসীসু একেকিস্সা ৰসনট্ঠানে সত্ত সত্ত দিৰসানি ৰসতি. রাজা অত্তনো গমনট্ঠানং হত্থিকন্তৰীণং আদায গচ্ছতি. মাগণ্ডিযা রঞ্ঞো সামাৰতিযা পাসাদগমনকালে দাঠা অগদেন ধোৰাপেত্ৰা ৰেল়ুপব্বে পক্খিপাপেত্ৰা একং কণ্হসপ্পপোতকং আহরাপেত্ৰা অন্তোৰীণায পক্খিপিত্ৰা মালাগুল়কেন ছিদ্দং পিদহি. তং রঞ্ঞো তত্থ গতকালে অপরাপরং ৰিচরন্তী ৰিয হুত্ৰা ৰীণাছিদ্দতো মালাগুল়কং অপনেসি. সপ্পো নিক্খমিত্ৰা পস্সসন্তো ফণং কত্ৰা সযনপিট্ঠে নিপজ্জি. সা আহ – ‘‘ধী সপ্পো’’তি মহাসদ্দমকাসি. রাজা সপ্পং দিস্ৰা কুজ্ঝি. সামাৰতী রঞ্ঞো কুদ্ধভাৰং ঞত্ৰা পঞ্চন্নং ইত্থিসতানং সঞ্ঞমদাসি ‘‘অজ্জ ওধিসকমেত্তাফরণেন রাজানং ফরথা’’তি. সযম্পি তথা অকাসি. রাজা সহস্সথামধনুং আদায জিযং পোঠেত্ৰা সামাৰতিং ধুরে কত্ৰা সব্বা তা ইত্থিযো পটিপাটিযা ঠপাপেত্ৰা ৰিসপীতং খুরপ্পং সন্নয্হিত্ৰা ধনুং পূরেত্ৰা অট্ঠাসি. খুরপ্পং নেৰ খিপিতুং, ন ওরোপিতুং সক্কোতি, গত্তেহি সেদা মুচ্চন্তি, সরীরং ৰেধতি, মুখতো খেল়ো পততি, গণ্হিতব্বগহণং ন পস্সতি, অথ নং সামাৰতী ‘‘কিং, মহারাজ, কিলমসী’’তি আহ. ‘‘আম, দেৰি, কিলমামি, অৰস্সযো মে হোহী’’তি. ‘‘সাধু, মহারাজ, খুরপ্পং পথৰীমুখং করোহী’’তি. রাজা তথা অকাসি. সা ‘‘রঞ্ঞো হত্থতো খুরপ্পং মুচ্চতূ’’তি অধিট্ঠাসি. তস্মিং খণে খুরপ্পং মুচ্চি. রাজা তংখণঞ্ঞেৰ উদকে নিমুজ্জিত্ৰা অল্লৰত্থো অল্লকেসো সামাৰতিযা পাদেসু নিপতিত্ৰা ‘‘খম, দেৰি, ময্হং –
‘সম্মুয্হামি পমুয্হামি, সব্বা মুয্হন্তি মে দিসা;
সামাৰতী মং তাযস্সু, ত্ৰঞ্চ মে সরণং ভৰা’’’তি. – আহ;
সামাৰতী –
‘‘মা মং ত্ৰং সরণং গচ্ছ, যমহং সরণং গতা;
সরণং গচ্ছ তং বুদ্ধং, ত্ৰঞ্চ মে সরণং ভৰা’’তি. –
আহ. রাজা ‘‘তেন হি তং সরণং গচ্ছামি সত্থারঞ্চ, ৰরঞ্চ তে দম্মী’’তি আহ. সা ‘‘ৰরো গহিতো হোতু, মহারাজা’’তি আহ. রাজা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা সরণং গন্ত্ৰা নিমন্তেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা ‘‘সামাৰতিং ৰরং গণ্হাহী’’তি আহ. ‘‘সাধু, মহারাজ, ইমং মে ৰরং দেহি, সত্থা পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ইধাগচ্ছতু, ধম্মং সোস্সামী’’তি আহ. রাজা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং নিবদ্ধং ইধাগচ্ছথ, সামাৰতিমিস্সিকা ‘ধম্মং সোস্সামা’তি ৰদন্তী’’তি আহ. সত্থা ‘‘মহারাজ, বুদ্ধানং নাম একট্ঠানং নিবদ্ধং গন্তুং ন ৰট্টতি, মহাজনোপি পচ্চাসীসতী’’তি আহ. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ভিক্খূ আণাপেথা’’তি. সত্থা আনন্দত্থেরং আণাপেসি. থেরো পঞ্চ ভিক্খুসতানি আদায নিবদ্ধং রাজকুলং গচ্ছতি. তাপি দেৰীপমুখা ইত্থিযো থেরং ভোজেত্ৰা ধম্মং সুণিংসু. সামাৰতিঞ্চ সত্থা মেত্তাৰিহারীনং উপাসিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি. এৰং রঞ্ঞো খুরপ্পং মুঞ্চিতুং অৰিসহনভাৰো সামাৰতিযা উপাসিকায সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধীতি. এত্থ চ অৰেচ্চপ্পসাদেন ৰা ওকপ্পনপসাদেন ৰা রতনত্তযসরণগমনেন ৰা রতনত্তযং উপাসতীতি উপাসিকাতি ৰুচ্চতীতি.
১৭. অরিযিদ্ধিনিদ্দেসে অরিযা ইদ্ধীতি চেতোৰসিপ্পত্তানং খীণাসৰঅরিযানংযেৰ সম্ভৰতো অরিযা ইদ্ধীতি ৰুচ্চতীতি. ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে খীণাসৰো ভিক্খু. অনিট্ঠে ৰত্থুস্মিন্তি আরম্মণপকতিযা অমনাপে ৰত্থুস্মিং সত্তে ৰা সঙ্খারে ৰা. মেত্তায ৰা ফরতীতি সত্তো চে হোতি, মেত্তাভাৰনায ফরতি. ধাতুতো ৰা উপসংহরতীতি সঙ্খারো চে হোতি, ‘‘ধাতুমত্ত’’ন্তি ধাতুমনসিকারং উপসংহরতি. সত্তেপি ধাতূপসংহারো ৰট্টতি. অসুভায ৰা ফরতীতি সত্তো চে, অসুভভাৰনায ফরতি. অনিচ্চতো ৰা উপসংহরতীতি সঙ্খারো চে, ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি মনসিকারং উপসংহরতি. তদুভযন্তি তং উভযং. উপেক্খকোতি ছল়ঙ্গুপেক্খায উপেক্খকো. সতোতি সতিৰেপুল্লপ্পত্তত্তা. সম্পজানোতি পঞ্ঞায সম্পজানকারিত্তা. চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি কারণৰসেন চক্খূতি লদ্ধৰোহারেন রূপদস্সনসমত্থেন চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰা. পোরাণা পনাহু – ‘‘চক্খু রূপং ন পস্সতি অচিত্তকত্তা, চিত্তং ন পস্সতি অচক্খুকত্তা, দ্ৰারারম্মণসঙ্ঘট্টনে পন পসাদৰত্থুকেন চিত্তেন পস্সতি. ঈদিসী পনেসা ‘ধনুনা ৰিজ্ঝতী’তিআদীসু ৰিয সসম্ভারকথা নাম হোতি. তস্মা চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰাতি অযমেত্থ অত্থো’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১৩৫২). অথ ৰা চক্খুনা করণভূতেন রূপং দিস্ৰাতি অত্থো. নেৰ সুমনো হোতীতি গেহসিতসোমনস্সপটিক্খেপো, ন কিরিযভূতায সোমনস্সৰেদনায. ন দুম্মনোতি সব্বদোমনস্সপটিক্খেপো. উপেক্খকো ৰিহরতীতি ইট্ঠানিট্ঠারম্মণাপাথে পরিসুদ্ধপকতিভাৰাৰিজহনাকারভূতায ছসু দ্ৰারেসু পৰত্তনতো ‘‘ছল়ঙ্গুপেক্খা’’তি লদ্ধনামায তত্রমজ্ঝত্তুপেক্খায উপেক্খকো ৰিহরতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰাতিআদীসুপি এসেৰ নযো.
১৮. কম্মৰিপাকজিদ্ধিনিদ্দেসে সব্বেসং পক্খীনন্তি সব্বেসং পক্খিজাতানং ঝানাভিঞ্ঞা ৰিনাযেৰ আকাসেন গমনং. তথা সব্বেসং দেৰানং আকাসগমনং দস্সনাদীনি চ. একচ্চানং মনুস্সানন্তি পঠমকপ্পিকানং মনুস্সানং. একচ্চানং ৰিনিপাতিকানন্তি পিযঙ্করমাতা পুনব্বসুমাতা ফুস্সমিত্তা ধম্মগুত্তাতিএৰমাদীনং সুখসমুস্সযতো ৰিনিপতিতত্তা ৰিনিপাতিকানং অঞ্ঞেসঞ্চ পেতানং নাগসুপণ্ণানঞ্চ আকাসগমনাদিকং কম্মৰিপাকজা ইদ্ধি.
পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধিনিদ্দেসে রাজাতি ধম্মেন পরেসং রঞ্জনতো রাজা. রতনচক্কং ৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী. ৰেহাসং গচ্ছতীতি অচ্চন্তসংযোগত্থে উপযোগৰচনং. চতুরঙ্গিনিযাতি হত্থিঅস্সরথপত্তিসঙ্খাতচতুঅঙ্গৰতিযা. সেনাতি তেসং সমূহমত্তমেৰ. অন্তমসোতি হেট্ঠিমন্ততো. অস্সবন্ধা নাম অস্সানং রক্খকা. গোপুরিসা নাম গুন্নং রক্খকা. উপাদাযাতি অৰিস্সজ্জেত্ৰা. এৰং তেসং ৰেহাসগমনঞ্চ পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধীতি অত্থো.
জোতিকস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধীতি জোতিকো নাম পুব্বে পচ্চেকবুদ্ধেসু কতাধিকারো রাজগহনগরে সেট্ঠি. তস্স কির জাতদিৰসে সকলনগরে সব্বাৰুধানি জলিংসু, সব্বেসং কাযারুল়্হানি আভরণানিপি পজ্জলিতানি ৰিয ওভাসং মুঞ্চিংসু, নগরং একপজ্জোতং অহোসি. অথস্স নামগ্গহণদিৰসে সকলনগরস্স একজোতিভূতত্তা জোতিকোতি নামং করিংসু. অথস্স ৰযপ্পত্তকালে গেহকরণত্থায ভূমিতলে সোধিযমানে সক্কো দেৰরাজা আগন্ত্ৰা সোল়সকরীসমত্তে ঠানে পথৰিং ভিন্দিত্ৰা সত্তরতনমযং সত্তভূমিকং পাসাদং উট্ঠাপেসি, পাসাদং পরিক্খিপিত্ৰা সত্তরতনমযে সত্তদ্ৰারকোট্ঠকযুত্তে সত্তপাকারে উট্ঠাপেসি, পাকারপরিযন্তে চতুসট্ঠি কপ্পরুক্খে উট্ঠাপেসি, পাসাদস্স চতূসু কণ্ণেসু যোজনিকতিগাৰুতিকদ্ৰিগাৰুতিকএকগাৰুতিকা চতস্সো নিধিকুম্ভিযো উট্ঠাপেসি. পাসাদস্স চতূসু কণ্ণেসু তরুণতালক্খন্ধপ্পমাণা চতস্সো সুৰণ্ণমযা উচ্ছুযট্ঠিযো নিব্বত্তিংসু. তাসং মণিমযানি পত্তানি সুৰণ্ণমযানি পব্বানি অহেসুং. সত্তসু দ্ৰারকোট্ঠকেসু একেকস্মিং একদ্ৰিতিচতুপঞ্চছসত্তযক্খসহস্সপরিৰারা সত্ত যক্খা আরক্খং গণ্হিংসু.
বিম্বিসারমহারাজা পাসাদাদীনং উট্ঠানং সুত্ৰা সেট্ঠিছত্তং পহিণি. সো জোতিকসেট্ঠীতি সকলজম্বুদীপে পাকটো হুত্ৰা উত্তরকুরুতো দেৰতাহি আনেত্ৰা সিরিগব্ভে নিসীদাপিতায একঞ্চ তণ্ডুলনাল়িং তযো চ জোতিপাসাণে গহেত্ৰা আগতায ভরিযায সদ্ধিং তস্মিং পাসাদে মহাসম্পত্তিং অনুভৰন্তো ৰসি. তেসং যাৰজীৰং তায একতণ্ডুলনাল়িযা ভত্তং পহোসি. সচে কির তে সকটসতম্পি তণ্ডুলানং পূরেতুকামা হোন্তি, সা তণ্ডুলনাল়িযেৰ হুত্ৰা তিট্ঠতি. ভত্তপচনকালে তণ্ডুলে উক্খলিযং পক্খিপিত্ৰা তেসং পাসাণানং উপরি ঠপেন্তি. পাসাণা তাৰদেৰ পজ্জলিত্ৰা ভত্তে পক্কমত্তে নিব্বাযন্তি. তেনেৰ সঞ্ঞাণেন ভত্তস্স পক্কভাৰং জানন্তি. সূপেয্যাদিপচনকালেপি এসেৰ নযো. এৰং তেসং জোতিপাসাণেহি আহারো পচ্চতি, মণিআলোকেন ৰসন্তি. অগ্গিস্স ৰা দীপস্স ৰা ওভাসমেৰ ন জানিংসু. জোতিকস্স কির এৰরূপা সম্পত্তীতি সকলজম্বুদীপে পাকটো অহোসি. মহাজনো যানাদীহি দস্সনত্থায আগচ্ছতি. জোতিকসেট্ঠি আগতাগতানং উত্তরকুরুতণ্ডুলানং ভত্তং দাপেতি, ‘‘কপ্পরুক্খেহি ৰত্থাভরণানি গণ্হন্তূ’’তি আণাপেতি, ‘‘গাৰুতিকনিধিকুম্ভিযা মুখং ৰিৰরাপেত্ৰা যাপনমত্তং গণ্হন্তূ’’তি আণাপেতি. সকলজম্বুদীপৰাসিকেসু ধনং গহেত্ৰা গচ্ছন্তেসু নিধিকুম্ভিযা অঙ্গুলমত্তম্পি ঊনং নাহোসীতি অযমস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি.
জটিলস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধীতি জটিলো নাম কস্সপস্স ভগৰতো ধাতুচেতিযে কতাধিকারো তক্কসিলাযং সেট্ঠি. তস্স কির মাতা বারাণসিযং সেট্ঠিধীতা অভিরূপা অহোসি. তং পন্নরসসোল়সৰস্সুদ্দেসিককালে আরক্খনত্থায সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপরিতলে ৰাসযিংসু. তং একদিৰসং ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা বহি ওলোকিযমানং আকাসেন গচ্ছন্তো ৰিজ্জাধরো দিস্ৰা উপ্পন্নসিনেহো ৰাতপানেন পৰিসিত্ৰা তায সদ্ধিং সন্থৰমকাসি. সা তেন গব্ভং গণ্হি. অথ নং দাসী দিস্ৰা ‘‘অম্ম, কিং ইদ’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘হোতু, কস্সচি মা আচিক্খী’’তি ৰুত্তা ভযেন তুণ্হী অহোসি. সাপি দসমে মাসে পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা নৰভাজনং আহরাপেত্ৰা তত্থ তং দারকং নিপজ্জাপেত্ৰা তং ভাজনং পিদহিত্ৰা উপরি পুপ্ফদামানি ঠপেত্ৰা ‘‘ইমং সীসেন উক্খিপিত্ৰা গন্ত্ৰা গঙ্গায ৰিস্সজ্জেহি, ‘কিং ইদ’ন্তি চ পুট্ঠা ‘অয্যায মে বলিকম্ম’ন্তি ৰদেয্যাসী’’তি দাসিং আণাপেসি. সা তথা অকাসি. হেট্ঠাগঙ্গাযপি দ্ৰে ইত্থিযো ন্হাযমানা তং ভাজনং উদকেন আহরিযমানং দিস্ৰা একা ‘‘ময্হেতং ভাজন’’ন্তি আহ. একা ‘‘যং এতস্স অন্তো, তং ময্হ’’ন্তি ৰত্ৰা ভাজনে সম্পত্তে তং আদায থলে ঠপেত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা দারকং দিস্ৰা একা ‘‘মম ভাজন’’ন্তি ৰুত্তত্তা ‘‘দারকো মমেৰ হোতী’’তি আহ. একা ‘‘যং ভাজনস্স অন্তো, তং মমা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘মম দারকো’’তি আহ. তা ৰিৰদমানা ৰিনিচ্ছযং গন্ত্ৰা অমচ্চেসু ৰিনিচ্ছিতুং অসক্কোন্তেসু রঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু. রাজা তাসং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ত্ৰং দারকং গণ্হ, ত্ৰং ভাজন’’ন্তি আহ. যায পন দারকো লদ্ধো, সা মহাকচ্চাযনত্থেরস্স উপট্ঠাযিকা হোতি. সা তং দারকং ‘‘থেরস্স সন্তিকে পব্বাজেস্সামী’’তি পোসেসি. তস্স জাতদিৰসে গব্ভমলস্স ধোৰিত্ৰা অনপনীতত্তা কেসা জটিতা হুত্ৰা অট্ঠংসু. তেনস্স জটিলোতেৰ নামং অকংসু.
তস্স পদসা ৰিচরণকালে থেরো তং গেহং পিণ্ডায পাৰিসি. উপাসিকা থেরং নিসীদাপেত্ৰা আহারমদাসি. থেরো দারকং দিস্ৰা ‘‘উপাসিকে, দারকো তে লদ্ধো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে, ইমাহং তুম্হাকং সন্তিকে পব্বাজেস্সন্তি পোসেসি’’ন্তি আহ. থেরো ‘‘সাধূ’’তি তং আদায গচ্ছন্তো ‘‘অত্থি নু খো ইমস্স গিহিসম্পত্তিং অনুভৰিতুং পুঞ্ঞকম্ম’’ন্তি ওলোকেন্তো ‘‘মহাপুঞ্ঞো সত্তো মহাসম্পত্তিং অনুভৰিস্সতি, দহরো এৰ চ তাৰ, ঞাণম্পি তাৰস্স পরিপাকং ন গচ্ছতী’’তি চিন্তেত্ৰা তং আদায তক্কসিলাযং একস্স উপট্ঠাকস্স গেহং অগমাসি. সো থেরং ৰন্দিত্ৰা ঠিতো দারকং দিস্ৰা ‘‘দারকো, ভন্তে, লদ্ধো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, উপাসক, পব্বজিস্সতি, দহরো তাৰ তৰ সন্তিকে হোতূ’’তি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তং পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা পটিজগ্গি. তস্স পন গেহে দ্ৰাদস ৰস্সানি ভণ্ডকং উস্সন্নং হোতি. সো গামন্তরং গচ্ছন্তো সব্বম্পি তং ভণ্ডকং আপণং আহরিত্ৰা তস্স তস্স ভণ্ডকস্স মূলং আচিক্খিত্ৰা ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ এত্তকং নাম ধনং গহেত্ৰা দদেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি.
তং দিৰসং নগরপরিগ্গাহিকা দেৰতা অন্তমসো জীরকমরিচমত্তকেনাপি অত্থিকে তস্সেৰ আপণাভিমুখে করিংসু. সো দ্ৰাদস ৰস্সানি উস্সন্নভণ্ডকং একদিৰসেনেৰ ৰিক্কিণি. কুটুম্বিকো আগন্ত্ৰা আপণে কিঞ্চি অদিস্ৰা ‘‘সব্বং তে, তাত, ভণ্ডকং নাসিত’’ন্তি আহ. ‘‘ন নাসিতং, তাত, সব্বং তুম্হেহি ৰুত্তনযেন ৰিক্কিণিতং, ইদং অসুকস্স মূলং, ইদং অসুকস্স মূল’’ন্তি সব্বমূলং তস্সেৰ অপ্পেসি. কুটুম্বিকো পসীদিত্ৰা ‘‘অনগ্ঘো পুরিসো যত্থ কত্থচি জীৰিতুং সমত্থো’’তি অত্তনো ৰযপ্পত্তং ধীতরং তস্স দত্ৰা ‘‘গেহমস্স করোথা’’তি পুরিসে আণাপেত্ৰা নিট্ঠিতে গেহে ‘‘গচ্ছথ তুম্হে, অত্তনো গেহে ৰসথা’’তি আহ. অথস্স গেহপৰিসনকালে একেন পাদেন উম্মারে অক্কন্তমত্তে গেহস্স পচ্ছিমভাগে ভূমিট্ঠানে অসীতিহত্থো সুৰণ্ণপব্বতো উট্ঠহি. রাজা কির জটিলস্স গেহে ভূমিং ভিন্দিত্ৰা সুৰণ্ণপব্বতো উট্ঠিতোতি সুত্ৰা তস্স সেট্ঠিছত্তং পেসেসি. সো জটিলসেট্ঠি নাম অহোসীতি অযমস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি.
মেণ্ডকস্স সেট্ঠিস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধীতি (মহাৰ. ২৯৬) মেণ্ডকো নাম ৰিপস্সিম্হি ভগৰতি কতাধিকারো মগধরট্ঠে ভদ্দিযনগরে সেট্ঠি. তস্স কির পচ্ছিমগেহে অট্ঠকরীসমত্তে ঠানে হত্থিঅস্সউসভপ্পমাণা সুৰণ্ণমেণ্ডকা পথৰিং ভিন্দিত্ৰা পিট্ঠিযা পিট্ঠিং পহরমানা উট্ঠহিংসু, তেসং মুখেসু পঞ্চৰণ্ণানং সুত্তানং গেণ্ডুকা পক্খিত্তা হোন্তি. সপ্পিতেলমধুফাণিতাদীহি চ ৰত্থচ্ছাদনহিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদীহি চ অত্থে সতি তেসং মুখতো গেণ্ডুকং অপনেন্তি. একস্সপি মেণ্ডকস্স মুখতো সকলজম্বুদীপৰাসীনং পহোনকং সপ্পিতেলমধুফাণিতৰত্থচ্ছাদনহিরঞ্ঞসুৰণ্ণং নিক্খমতি. ততো পট্ঠাযেস মেণ্ডকসেট্ঠীতি পঞ্ঞাযীতি অযমস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি.
ঘোসিতস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধীতি ঘোসিতো (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৬০-২৬১) নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধে কতাধিকারো সক্করট্ঠে কোসম্বিযং সেট্ঠি. সো কির দেৰলোকতো চৰিত্ৰা কোসম্বিযং নগরসোভিনিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. সা তং ৰিজাতদিৰসে সুপ্পে সযাপেত্ৰা সঙ্কারকূটে ছড্ডাপেসি. দারকং কাকসুনখা পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু. একো পুরিসো তং দিস্ৰাৰ পুত্তসঞ্ঞং পটিলভিত্ৰা ‘‘পুত্তো মে লদ্ধো’’তি গেহং নেসি. তদা কোসম্বিকসেট্ঠি পুরোহিতং দিস্ৰা ‘‘কিং, আচরিয, অজ্জ তে তিথিকরণনক্খত্তাদযো ওলোকিতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, মহাসেট্ঠী’’তি ৰুত্তে ‘‘জনপদস্স কিং ভৰিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ইমস্মিং নগরে অজ্জ জাতদারকো জেট্ঠসেট্ঠি ভৰিস্সতী’’তি আহ. তদা সেট্ঠিনো ভরিযা গরুগব্ভা হোতি, তস্মা সো সীঘং গেহং পেসেসি ‘‘গচ্ছ, জানাহি নং ৰিজাতা ৰা, ন ৰা’’তি. ‘‘ন ৰিজাতা’’তি সুত্ৰা গেহং গন্ত্ৰা কাল়িং নাম দাসিং পক্কোসিত্ৰা সহস্সং দত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ইমস্মিং নগরে উপধারেত্ৰা অজ্জ জাতদারকং গণ্হিত্ৰা এহী’’তি আহ. সা উপধারেন্তী তং গেহং গন্ত্ৰা তং দারকং তং দিৰসং জাতং ঞত্ৰা সহস্সং দত্ৰা আনেত্ৰা সেট্ঠিনো দস্সেসি. সেট্ঠি ‘‘সচে মে ধীতা জাযিস্সতি, তায নং সদ্ধিং নিৰাসেত্ৰা সেট্ঠিট্ঠানস্স সামিকং করিস্সামি. সচে পুত্তো জাযিস্সতি, ঘাতেস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা তং গেহে ৰড্ঢাপেসি.
অথস্স ভরিযা কতিপাহচ্চযেন পুত্তং ৰিজাযি. সেট্ঠি ‘‘ইমস্মিং অসতি মম পুত্তো সেট্ঠিট্ঠানং লভিস্সতি. ইদানেৰ নং মারেতুং ৰট্টতী’’তি কাল়িং আমন্তেত্ৰা ‘‘গচ্ছ জে, ৰজতো গুন্নং নিক্খমনৰেলায ৰজদ্ৰারমজ্ঝে ইমং তিরিযং নিপজ্জাপেহি, গাৰিযো নং মদ্দিত্ৰা মারেস্সন্তি, মদ্দিতামদ্দিতভাৰং পনস্স ঞত্ৰা এহী’’তি আহ. সা গন্ত্ৰা গোপালকেন ৰজদ্ৰারে ৰিৰটমত্তেযেৰ তং তথা নিপজ্জাপেসি. গোগণজেট্ঠকো উসভো অঞ্ঞস্মিং কালে সব্বপচ্ছা নিক্খমন্তোপি তংদিৰসং সব্বপঠমং নিক্খমিত্ৰা দারকং চতুন্নং পাদানং অন্তরে কত্ৰা অট্ঠাসি. অনেকসতা গাৰো উসভস্স দ্ৰে পস্সানি ঘংসন্তিযো নিক্খমিংসু. গোপালকোপি ‘‘অযং উসভো পুব্বে সব্বপচ্ছা নিক্খমতি, অজ্জ পন পঠমং নিক্খমিত্ৰা দ্ৰারমজ্ঝে নিচ্চলোৰ ঠিতো, কিং নু খো এত’’ন্তি চিন্তেত্ৰা গন্ত্ৰা তস্স হেট্ঠা নিপন্নং দারকং দিস্ৰা পুত্তসিনেহং পটিলভিত্ৰা ‘‘পুত্তো মে লদ্ধো’’তি গেহং নেসি.
কাল়ী গন্ত্ৰা সেট্ঠিনা পুচ্ছিতা তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘গচ্ছ, নং পুন ইমং সহস্সং দত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তা পুন আনেত্ৰা অদাসি. অথ নং সেট্ঠি আহ – ‘‘অম্ম কাল়ি, ইমস্মিং নগরে পঞ্চসকটসতানি পচ্চূসকালে উট্ঠায ৰাণিজ্জায গচ্ছন্তি, ত্ৰং ইমং নেত্ৰা চক্কমগ্গে নিপজ্জাপেহি, গোণা ৰা নং মদ্দিস্সন্তি, চক্কং ৰা ছিন্দিস্সতি, পৰত্তিঞ্চস্স ঞত্ৰা আগচ্ছেয্যাসী’’তি. সা গন্ত্ৰা চক্কমগ্গে নিপজ্জাপেসি. সাকটিকজেট্ঠকো পুরতো অহোসি. অথস্স গোণা তং ঠানং পত্ৰা ধুরং ছড্ডেসুং, পুনপ্পুনং আরোপেত্ৰা পাজিযমানাপি পুরতো ন গচ্ছিংসু. এৰং তস্স তেহি সদ্ধিং ৰাযমন্তস্সেৰ অরুণং উট্ঠহি. সো ‘‘কিং নাম গোণা করিংসূ’’তি মগ্গং ওলোকেন্তো দারকং দিস্ৰা ‘‘ভারিযং ৰত কম্ম’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘পুত্তো মে লদ্ধো’’তি তুট্ঠমানসো তং গেহং নেসি.
কাল়ীপি গন্ত্ৰা সেট্ঠিনা পুচ্ছিতা তং পৰত্তিং আচিক্খিত্ৰা ‘‘গচ্ছ, নং পুন সহস্সং দত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তা তথা অকাসি. অথ নং সেট্ঠি আহ – ‘‘ইদানি নং আমকসুসানং নেত্ৰা গচ্ছন্তরে নিপজ্জাপেহি, তত্থ সুনখাদীহি খাদিতো, অমনুস্সেন ৰা পহটো মরিস্সতি, মতামতভাৰঞ্চস্স জানিত্ৰা আগচ্ছেয্যাসী’’তি. সা তং নেত্ৰা তত্থ নিপজ্জাপেত্ৰা একমন্তে অট্ঠাসি. তং সুনখাদযো ৰা অমনুস্সো ৰা উপসঙ্কমিতুং নাসক্খিংসু. অথেকো অজপালো অজা গোচরং নেন্তো সুসানপস্সেন গচ্ছতি. একা অজা পণ্ণানি খাদমানা গচ্ছন্তরং পৰিসিত্ৰা দারকং দিস্ৰা জণ্ণুকেহি ঠত্ৰা দারকস্স থনং অদাসি. অজপালকেন ‘‘হে হে’’তি সদ্দে কতেপি ন নিক্খমি. সো ‘‘যট্ঠিযা নং পহরিত্ৰা নীহরিস্সামী’’তি গচ্ছন্তরং পৰিট্ঠো জণ্ণুকেহি ঠত্ৰা দারকং খীরং পাযন্তিং দিস্ৰা দারকে পুত্তসিনেহং পটিলভিত্ৰা ‘‘পুত্তো মে লদ্ধো’’তি আদায পক্কামি.
কাল়ী গন্ত্ৰা সেট্ঠিনা পুচ্ছিতা তং পৰত্তিং আচিক্খিত্ৰা ‘‘গচ্ছ, নং পুন সহস্সং দত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তা তথা অকাসি. অয নং সেট্ঠি আহ – ‘‘অম্ম, ইমং আদায চোরপপাতপব্বতং অভিরুহিত্ৰা পপাতে খিপ, পব্বতকুচ্ছিযং পটিহঞ্ঞমানো খণ্ডাখণ্ডিকো হুত্ৰা ভূমিযং পতিস্সতি, মতামতভাৰঞ্চস্স ঞত্ৰা আগচ্ছেয্যাসী’’তি. সা তং তথা নেত্ৰা পব্বতমত্থকে ঠত্ৰা খিপি. তং খো পন পব্বতকুচ্ছিং নিস্সায মহাৰেল়ুগুম্বো পব্বতানুসারেনেৰ ৰড্ঢি, তস্স মত্থকং ঘনজাতো জিঞ্জুকগুম্বো অৰত্থরি. দারকো পতন্তো কোজৰে ৰিয তস্মিং পতি. তং দিৰসঞ্চ নল়কারজেট্ঠকস্স ৰেণুবলি পত্তো হোতি. সো পুত্তেন সদ্ধিং গন্ত্ৰা তং ৰেল়ুগুম্বং ছিন্দিতুং আরভি. তস্মিং চলিতে দারকো সদ্দমকাসি. সো দারকসদ্দো ৰিযাতি একেন পস্সেন অভিরুহিত্ৰা তং দিস্ৰা ‘‘পুত্তো মে লদ্ধো’’তি তুট্ঠচিত্তো আদায গতো. কাল়ী গন্ত্ৰা সেট্ঠিনা পুচ্ছিতা তং পৰত্তিং আচিক্খিত্ৰা ‘‘গচ্ছ, নং পুন সহস্সং দত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তা তথা অকাসি.
সেট্ঠিনো ইদঞ্চিদঞ্চ করোন্তস্সেৰ দারকো ৰড্ঢিতো. মহাঘোসৰচনত্তা চস্স ঘোসিতোতেৰ নামং অহোসি. সো সেট্ঠিনো অক্খিম্হি কণ্টকো ৰিয খাযি, উজুকং ওলোকেতুম্পি ন ৰিসহি. অথস্স মরণূপাযং চিন্তেন্তো অত্তনো কুম্ভকারস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তস্স ‘‘কদা আৰাপং আলিম্পেস্সসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘স্ৰে’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি ইদং সহস্সং গণ্হিত্ৰা মমেকং কম্মং করোহী’’তি আহ. ‘‘কিং সামী’’তি? ‘‘একো মে অৰজাতপুত্তো অত্থি, তং তৰ সন্তিকং পেসিস্সামি, অথ নং গব্ভং পৰেসেত্ৰা তিণ্হায ৰাসিযা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৰা চাটিযং পক্খিপিত্ৰা আৰাপে পৰেসেয্যাসীতি. ইদং তে সহস্সং সচ্চকারসদিসং, উত্তরিং পন তে কত্তব্বযুত্তকং পচ্ছা করিস্সামী’’তি. কুম্ভকারো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.
সেট্ঠি পুনদিৰসে ঘোসিতং পক্কোসিত্ৰা ‘‘হিয্যো মযা কুম্ভকারো একং কম্মং আণত্তো, এহি, ত্ৰং তাত, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা এৰং ৰদেহি ‘হিয্যো কির মে পিতরা আণত্তং কম্মং নিপ্ফাদেহী’’’তি পহিণি. সো ‘‘সাধূ’’তি অগমাসি. তং তত্থ গচ্ছন্তং ইতরো সেট্ঠিনো পুত্তো দারকেহি সদ্ধিং গুল়ককীল়ং কীল়ন্তো দিস্ৰা পক্কোসিত্ৰা ‘‘কুহিং গচ্ছসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা পিতু সাসনং গহেত্ৰা ‘‘কুম্ভকারস্স সন্তিক’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘অহং তত্থ গমিস্সামি, ইমে মং দারকা বহুলক্খং জিনিংসু, তং মে পটিজিনিত্ৰা দেহী’’তি আহ. ‘‘অহং পিতু ভাযামী’’তি. ‘‘মা ভাযি, ভাতিক, অহং তং সাসনং হরিস্সামী’’তি. ‘‘বহূহি জিতো যাৰাহং আগচ্ছামি, তাৰ মে লক্খং পটিজিনাহী’’তি. ঘোসিতো কির গুল়ককীল়াযং ছেকো, তেন নং এৰং নিবন্ধি. সোপি তং ‘‘তেন হি গন্ত্ৰা কুম্ভকারং ৰদেহি ‘পিতরা কির মে হিয্যো একং কম্মং আণত্তং, তং নিপ্ফাদেহী’’’তি উয্যোজেসি. সো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তথা অৰচ. অথ নং কুম্ভকারো সেট্ঠিনা ৰুত্তনিযামেন মারেত্ৰা আৰাপে খিপি. ঘোসিতোপি দিৰসভাগং কীল়িত্ৰা সাযন্হসমযেৰ গেহং গন্ত্ৰা ‘‘কিং, তাত, ন গতোসী’’তি ৰুত্তে অত্তনো অগতকারণঞ্চ কনিট্ঠস্স গতকারণঞ্চ আরোচেসি. সেট্ঠি ‘‘ধী ধী’’তি মহাৰিরৰং ৰিরৰিত্ৰা সকলসরীরে পক্কুথিতলোহিতো ৰিয হুত্ৰা ‘‘অম্ভো কুম্ভকার, মা নাসযি, মা নাসযী’’তি বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তো তস্স সন্তিকং অগমাসি. কুম্ভকারো তং তথা আগচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘সামি, মা সদ্দং করি, কম্মং নিপ্ফন্ন’’ন্তি আহ. সো পব্বতেন ৰিয মহন্তেন সোকেন অৰত্থটো হুত্ৰা অনপ্পকং দোমনস্সং পটিসংৰেদেসি.
এৰং সন্তেপি পন সেট্ঠি তং উজুকং ওলোকেতুং ন সক্কোতি. ‘‘কিন্তি নং মারেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ‘‘মম গামসতে আযুত্তকস্স সন্তিকং পেসেত্ৰা মারাপেস্সামী’’তি উপাযং দিস্ৰা ‘‘অযং মে অৰজাতপুত্তো, ইমং মারেত্ৰা ৰচ্চকূপে খিপতু, এৰঞ্চ কতে অহং মাতুলস্স কত্তব্বযুত্তকং জানিস্সামী’’তি তস্স পণ্ণং লিখিত্ৰা ‘‘তাত ঘোসিত, অম্হাকং গামসতে আযুত্তকো অত্থি, ইমং পণ্ণং হরিত্ৰা তস্স দেহী’’তি ৰত্ৰা পণ্ণং তস্স দুস্সন্তে বন্ধি. সো পন অক্খরসমযং ন জানাতি. দহরকালতো পট্ঠায হি তং মারাপেন্তোৰ সেট্ঠি মারেতুং নাসক্খি, কিং অক্খরসমযং সিক্খাপেস্সতি. সো অত্তনো মরণপণ্ণমেৰ দুস্সন্তে বন্ধিত্ৰা নিক্খমন্তো আহ – ‘‘পাথেয্যং মে, তাত, নত্থী’’তি. ‘‘পাথেয্যেন কম্মং নত্থি, অন্তরামগ্গে অসুকগামে নাম মম সহাযকো সেট্ঠি অত্থি, তস্স ঘরে পাতরাসং কত্ৰা পুরতো গচ্ছা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পিতরং ৰন্দিত্ৰা নিক্খন্তো তং গামং পত্ৰা সেট্ঠিঘরং পুচ্ছিত্ৰা গন্ত্ৰা সেট্ঠিজাযং পস্সি. ‘‘কুতো আগতোসী’’তি চ ৰুত্তে ‘‘অন্তোনগরতো’’তি আহ. ‘‘কস্স পুত্তোসী’’তি? ‘‘তুম্হাকং সহাযসেট্ঠিনো, অম্মা’’তি. ‘‘ত্ৰংসি ঘোসিতো নামা’’তি? ‘‘আম, অম্মা’’তি. তস্সা সহ দস্সনেনেৰ তস্মিং পুত্তসিনেহো উপ্পজ্জি. সেট্ঠিনো পনেকা ধীতা অত্থি পন্নরসসোল়সৰস্সুদ্দেসিকা অভিরূপা পাসাদিকা, তং রক্খিতুং একমেৰ পেসনকারিকং দাসিং দত্ৰা সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপরিমতলে সিরিগব্ভে ৰসাপেন্তি. সেট্ঠিধীতা তস্মিং খণে তং দাসিং অন্তরাপণং পেসেসি. অথ নং সেট্ঠিজাযা দিস্ৰা ‘‘কুহিং গচ্ছসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অয্যধীতায পেসনেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘ইতো তাৰ এহি, তিট্ঠতু পেসনং, পুত্তস্স মে পীঠকং অত্থরিত্ৰা উদকং আহরিত্ৰা পাদে ধোৰিত্ৰা তেলং মক্খিত্ৰা সযনং অত্থরিত্ৰা দেহি, পচ্ছা পেসনং করিস্সসী’’তি আহ. সা তথা অকাসি.
অথ নং চিরেনাগতং সেট্ঠিধীতা সন্তজ্জেসি. অথ নং সা আহ – ‘‘মা মে কুজ্ঝি, সেট্ঠিপুত্তো ঘোসিতো আগতো, তস্স ইদঞ্চিদঞ্চ কত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা আগতাম্হী’’তি. সেট্ঠিধীতায ‘‘সেট্ঠিপুত্তো ঘোসিতো’’তি নামং সুত্ৰাৰ পুব্বসন্নিৰাসৰসেন পেমং ছৰিআদীনি ছিন্দিত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ ঠিতং. অথ নং পুচ্ছি ‘‘কুহিং সো অম্মা’’তি? ‘‘সযনে নিপন্নো নিদ্দাযতী’’তি. ‘‘অত্থি পনস্স হত্থে কিঞ্চী’’তি? ‘‘দুস্সন্তে পণ্ণং অত্থী’’তি. সা ‘‘কিং পণ্ণং নু খো এত’’ন্তি তস্মিং নিদ্দাযন্তে মাতাপিতূনং অঞ্ঞৰিহিততায অপস্সন্তানং ওতরিত্ৰা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তং পণ্ণং মোচেত্ৰা আদায অত্তনো গব্ভং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা অক্খরসমযে কুসলতায তং পণ্ণং ৰাচেত্ৰা ‘‘অহো ৰত বালো অত্তনো মরণপণ্ণং দুস্সন্তে বন্ধিত্ৰা ৰিচরতি, সচে মযা ন দিট্ঠং অস্স, নত্থি তস্স জীৰিত’’ন্তি. তং পণ্ণং ফালেত্ৰা নাসেত্ৰা সেট্ঠিস্স ৰচনেন অপরং পণ্ণং লিখি – ‘‘অযং মম পুত্তো ঘোসিতো নাম, গামসততো পণ্ণাকারং আহরাপেত্ৰা ইমস্স জনপদসেট্ঠিনো ধীতরা সদ্ধিং মঙ্গলং কত্ৰা অত্তনো ৰসনগামস্স মজ্ঝে দ্ৰিভূমিকং গেহং কারেত্ৰা পাকারপরিক্খেপেন চেৰ পুরিসগুত্তীহি চ সুসংৰিহিতারক্খং করোতু, ময্হং ইদঞ্চিদঞ্চ মযা কতন্তি সাসনং পেসেতু. এৰং কতে অহং মাতুলস্স কত্তব্বযুত্তকং জানিস্সামী’’তি লিখিত্ৰা চ পণ্ণং সঙ্ঘরিত্ৰা দুস্সন্তেযেৰস্স বন্ধি.
সো দিৰসভাগং নিদ্দাযিত্ৰা উট্ঠায ভুঞ্জিত্ৰা পক্কামি, পুনদিৰসে পাতোৰ তং গামং গন্ত্ৰা আযুত্তকং গামকিচ্চং করোন্তমেৰ পস্সি. সো তং দিস্ৰা ‘‘কিং তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘পিতরা মে তুম্হাকং পণ্ণং পেসিত’’ন্তি ৰুত্তে পণ্ণং গহেত্ৰা ৰাচেত্ৰা তুট্ঠমানসো ‘‘পস্সথ, ভো, মম সামিনো মযি সিনেহং কত্ৰা জেট্ঠপুত্তস্স মঙ্গলং করোতূ’’তি মম সন্তিকং পহিণি. ‘‘সীঘং দারুআদীনি আহরথা’’তি গহপতিকে আণাপেত্ৰা গামমজ্ঝে ৰুত্তপ্পকারং গেহং কারাপেত্ৰা গামসততো পণ্ণাকারং আহরাপেত্ৰা জনপদসেট্ঠিনো ধীতরং আনেত্ৰা মঙ্গলং কত্ৰা সেট্ঠিস্স সাসনং পহিণি ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ মযা কত’’ন্তি.
তং সুত্ৰা সেট্ঠিনো ‘‘যং কারেমি, তং ন হোতি. যং ন কারেমি, তং হোতী’’তি মহন্তং দোমনস্সং উপ্পজ্জি. পুত্তসোকেন সদ্ধিং সো সোকো একতো হুত্ৰা কুচ্ছিদাহং উপ্পাদেত্ৰা অতিসারং জনেসি. সেট্ঠিধীতাপি ‘‘সচে কোচি সেট্ঠিনো সন্তিকা আগচ্ছতি, মম অকথেত্ৰা সেট্ঠিপুত্তস্স পঠমতরং মা কথেথা’’তি আণাপেসি. সেট্ঠিপি খো ‘‘ন দানি দুট্ঠপুত্তং মম সাপতেয্যস্স সামিকং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা একং আযুত্তকং আহ – ‘‘মাতুল, পুত্তং মে দট্ঠুকামোম্হি, একং পাদমূলিকং পেসেত্ৰা একং পণ্ণং লিখিত্ৰা পেসেত্ৰা মম পুত্তং পক্কোসাপেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পণ্ণং দত্ৰা একং পুরিসং পেসেসি. সেট্ঠিধীতা সেট্ঠিস্স বলৰগিলানকালে ঘোসিতকুমারং আদায অগমাসি. সেট্ঠি কালমকাসি. রাজা পিতরি কালঙ্কতে পিতরা ভুত্তভোগং দত্ৰা সব্বসতেন সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. ঘোসিতসেট্ঠি নাম হুত্ৰা মহাসম্পত্তিযং ঠিতো সেট্ঠিধীতায কাল়িযা ৰচনেন আদিতো পট্ঠায সত্তসু ঠানেসু অত্তনো মরণমুত্তভাৰং ঞত্ৰা দেৰসিকং সতসহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দানং পট্ঠপেসীতি. এৰমস্স সত্তসু ঠানেসু অরোগভাৰো পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি. তত্থ গহন্তি গেহং ৰুচ্চতি, গহে পতি গহপতি. মহাসালকুলে অধিপতিস্সেতং নামং. কেসুচি পোত্থকেসু ঘোসিতানন্তরং মেণ্ডকো লিখিতো.
পঞ্চন্নং মহাপুঞ্ঞানং পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধীতি এত্থ পুঞ্ঞিদ্ধি পঞ্চন্নং মহাপুঞ্ঞানং দট্ঠব্বাতি অত্থো. পঞ্চ মহাপুঞ্ঞা নাম মেণ্ডকসেট্ঠি, তস্স ভরিযা চন্দপদুমা, পুত্তো ধনঞ্চযসেট্ঠি, সুণিসা সুমনদেৰী, দোসো পুণ্ণো নামাতি ইমে পঞ্চ জনা পচ্চেকসম্বুদ্ধে কতাধিকারা. তেসু মেণ্ডকসেট্ঠি অড্ঢতেরসানি কোট্ঠসতানি সোধাপেত্ৰা সীসং ন্হাতো দ্ৰারে নিসীদিত্ৰা উদ্ধং উল্লোকেতি, আকাসতো রত্তসালিধারা ওপতিত্ৰা সব্বকোট্ঠে পূরেতি. তস্স ভরিযা তণ্ডুলং একনাল়িমত্তং গহেত্ৰা ভত্তং পচাপেত্ৰা একস্মিং সূপব্যঞ্জনকে সূপং কারেত্ৰা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা দ্ৰারকোট্ঠকে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৰা ‘‘সব্বে ভত্তেন অত্থিকা আগচ্ছন্তূ’’তি ঘোসাপেত্ৰা পক্কোসাপেত্ৰা সুৰণ্ণকটচ্ছুং আদায আগতাগতানং উপনীতভাজনানি পূরেত্ৰা দেতি, সকলদিৰসম্পি দেন্তিযা কটচ্ছুনা সকিং গহিতট্ঠানমত্তমেৰ পঞ্ঞাযতি. তস্স পুত্তো সীসং ন্হাতো সহস্সত্থৰিকং আদায ‘‘কহাপণেহি অত্থিকা আগচ্ছন্তূ’’তি ঘোসাপেত্ৰা আগতাগতানং গহিতভাজনানি পূরেত্ৰা দেতি. থৰিকায কহাপণসহস্সমেৰ হোতি. তস্স সুণিসা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা চতুদোণিকং ৰীহিপিটকং আদায আসনে নিসিন্না ‘‘বীজভত্তেন অত্থিকা আগচ্ছন্তূ’’তি ঘোসাপেত্ৰা আগতাগতানং গহিতভাজনানি পূরেত্ৰা দেতি, পিটকং যথাপূরিতমেৰ হোতি. তস্স দাসো সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতো সুৰণ্ণযুগে সুৰণ্ণযোত্তেহি গোণে যোজেত্ৰা সুৰণ্ণপতোদযট্ঠিং আদায গোণানং গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকানি দত্ৰা ৰিসাণেসু সুৰণ্ণকোসকে পটিমুঞ্চিত্ৰা খেত্তং গন্ত্ৰা পাজেতি, ইতো তিস্সো, ইতো তিস্সো, মজ্ঝে একাতি সত্ত সীতাযো ভিজ্জিত্ৰা গচ্ছন্তি. জম্বুদীপৰাসিনো ভত্তবীজহিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদীসু যথারুচিতং সেট্ঠিগেহতোযেৰ গণ্হিংসু. অনুক্কমেন পন ভদ্দিযনগরং অনুপ্পত্তে ভগৰতি ভগৰতো ধম্মদেসনায পঞ্চ মহাপুঞ্ঞা চ ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স ধীতা ৰিসাখা চ সোতাপত্তিফলং পাপুণিংসু. অযং পন নেসং পঞ্চন্নং মহাপুঞ্ঞানং পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি. সঙ্খেপেন পন পরিপাকগতে পুঞ্ঞসম্ভারে ইজ্ঝনকৰিসেসো পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি.
ৰিজ্জামযিদ্ধিনিদ্দেসে ইজ্ঝনাকারং গন্ধারিৰিজ্জং ৰা উপচারসিদ্ধং পত্থিতসিদ্ধং অঞ্ঞং ৰা ৰিজ্জং ধারেন্তীতি ৰিজ্জাধরা. ৰিজ্জং পরিজপ্পেত্ৰাতি যথোপচারং ৰিজ্জং মুখেন পরিৰত্তেত্ৰা. সেসং ৰুত্তত্থমেৰাতি.
সম্মাপযোগিদ্ধিনিদ্দেসে ইজ্ঝনাকারমত্তং পুচ্ছিত্ৰা অঞ্ঞস্স ৰিসেসস্স অভাৰতো ‘‘কতমা’’তি অপুচ্ছিত্ৰা পকারমত্তমেৰ পুচ্ছন্তেন ‘‘কথ’’ন্তি পুচ্ছা কতা, তথেৰ ‘‘এৰ’’ন্তি নিগমনং কতং. এত্থ চ পটিপত্তিসঙ্খাতস্সেৰ সম্মাপযোগস্স দীপনৰসেন পুরিমপাল়িসদিসাৰ পাল়ি আগতা. অট্ঠকথাযং পন সকটব্যূহাদিকরণৰসেন যংকিঞ্চি সংৰিদহনং যংকিঞ্চি সিপ্পকম্মং যংকিঞ্চি ৰেজ্জকম্মং তিণ্ণং ৰেদানং উগ্গহণং তিণ্ণং পিটকানং উগ্গহণং, অন্তমসো কসনৰপনাদীনি উপাদায তং তং কম্মং কত্ৰা নিব্বত্তৰিসেসো তত্থ তত্থ সম্মাপযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধীতি আগতাতি.
ইদ্ধিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.