৫. ৰিরাগকথা

ৰিরাগকথাৰণ্ণনা

২৮. ইদানি মগ্গপযোজনপরিযোসানায মেত্তাকথায অনন্তরং কথিতায ৰিরাগসঙ্খাতমগ্গপুব্বঙ্গমায ৰিরাগকথায অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা. তত্থ পঠমং তাৰ ‘‘নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি ৰিরাগা ৰিমুচ্চতী’’তি (মহাৰ ২৩) ৰুত্তানং দ্ৰিন্নং সুত্তন্তপদানং অত্থং নিদ্দিসিতুকামেন ৰিরাগো মগ্গো, ৰিমুত্তি ফলন্তি উদ্দেসো ঠপিতো. তত্থ পঠমং ৰচনত্থং তাৰ নিদ্দিসিতুকামো কথং ৰিরাগো মগ্গোতিআদিমাহ. তত্থ ৰিরজ্জতীতি ৰিরত্তা হোতি. সেসানি মগ্গঞাণনিদ্দেসে ৰুত্তত্থানি. ৰিরাগোতি যস্মা সম্মাদিট্ঠি ৰিরজ্জতি, তস্মা ৰিরাগো নামাতি অত্থো. সো চ ৰিরাগো যস্মা ৰিরাগারম্মণো…পে… ৰিরাগে পতিট্ঠিতো, তস্মা চ ৰিরাগোতি এৰং ‘‘ৰিরাগারম্মণো’’তিআদীনং পঞ্চন্নং ৰচনানং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. তত্থ ৰিরাগারম্মণোতি নিব্বানারম্মণো. ৰিরাগগোচরোতি নিব্বানৰিসযো. ৰিরাগে সমুদাগতোতি নিব্বানে সমুপ্পন্নো. ৰিরাগে ঠিতোতি পৰত্তিৰসেন নিব্বানে ঠিতো. ৰিরাগে পতিট্ঠিতোতি অনিৰত্তনৰসেন নিব্বানে পতিট্ঠিতো.

নিব্বানঞ্চ ৰিরাগোতি নিব্বানং ৰিরাগহেতুত্তা ৰিরাগো. নিব্বানারম্মণতাজাতাতি নিব্বানারম্মণে জাতা, নিব্বানারম্মণভাৰেন ৰা জাতা. তে মগ্গসম্পযুত্তা সব্বেৰ ফস্সাদযো ধম্মা ৰিরজ্জনট্ঠেন ৰিরাগা হোন্তীতি ৰিরাগা নাম হোন্তি. সহজাতানীতি সম্মাদিট্ঠিসহজাতানি সম্মাসঙ্কপ্পাদীনি সত্ত মগ্গঙ্গানি. ৰিরাগং গচ্ছন্তীতি ৰিরাগো মগ্গোতি ৰিরাগং নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা গচ্ছন্তীতি ৰিরাগারম্মণত্তা ৰিরাগো নাম, মগ্গনট্ঠেন মগ্গো নাম হোতীতি অত্থো. একেকম্পি মগ্গঙ্গং মগ্গোতি নামং লভতি. ইতি একেকস্স অঙ্গস্স মগ্গত্তে ৰুত্তে সম্মাদিট্ঠিযাপি মগ্গত্তং ৰুত্তমেৰ হোতি. তস্মাযেৰ চ এতেন মগ্গেনাতি অট্ঠ মগ্গঙ্গানি গহেত্ৰা ৰুত্তং. বুদ্ধা চাতি পচ্চেকবুদ্ধাপি সঙ্গহিতা. তেপি হি ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, বুদ্ধা তথাগতো চ অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পচ্চেকবুদ্ধো চা’’তি (অ. নি. ২.৫৭) ৰুত্তত্তা বুদ্ধাযেৰ. অগতন্তি অনমতগ্গে সংসারে অগতপুব্বং. দিসন্তি সকলাযপটিপত্তিযা দিস্সতি অপদিস্সতি অভিসন্দহীযতীতি দিসা, সব্ববুদ্ধেহি ৰা পরমং সুখন্তি দিস্সতি অপদিস্সতি কথীযতীতি দিসা, সব্বদুক্খং ৰা দিস্সন্তি ৰিস্সজ্জেন্তি উজ্ঝন্তি এতাযাতি দিসা. তং দিসং. অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি কিং ৰুত্তং হোতি? যো সো অট্ঠঙ্গিকো ধম্মসমূহো, সো এতেন নিব্বানং গচ্ছন্তীতি গমনট্ঠেন মগ্গো নামাতি ৰুত্তং হোতি. পুথুসমণব্রাহ্মণানং পরপ্পৰাদানন্তি ৰিসুং ৰিসুং সমণানং ব্রাহ্মণানঞ্চ ইতো অঞ্ঞলদ্ধিকানং. অগ্গোতি তেসং সেসমগ্গানং ৰিসিট্ঠো. সেট্ঠোতি সেসমগ্গতো অতিৰিয পসংসনীযো. মোক্খোতি মুখে সাধু, সেসমগ্গানং অভিমুখে অযমেৰ সাধূতি অত্থো. উত্তমোতি সেসমগ্গে অতিৰিয উত্তিণ্ণো. পৰরোতি সেসমগ্গতো নানপ্পকারেহি সংভজনীযো. ইতীতি কারণত্থে নিপাতো. তস্মা ভগৰতা ‘‘মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি ৰুত্তোতি অধিপ্পাযো. ৰুত্তঞ্হি ভগৰতা –

‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো, সচ্চানং চতুরো পদা;

ৰিরাগো সেট্ঠো ধম্মানং, দ্ৰিপদানঞ্চ চক্খুমা’’তি. (ধ. প. ২৭৩);

তং ইধ ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি ৰুত্তং. সেসৰারেসুপি ইমিনা চ নযেন হেট্ঠা ৰুত্তনযেন চ অত্থো ৰেদিতব্বো.

দস্সনৰিরাগোতিআদীসু দস্সনসঙ্খাতো ৰিরাগো দস্সনৰিরাগো. ইন্দ্রিযট্ঠতো বলস্স ৰিসিট্ঠত্তা ইধ ইন্দ্রিযতো বলং পঠমং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্রিযানীতিআদি ইন্দ্রিযাদীনং অত্থৰিভাৰনা, ন ৰিরাগস্স. তথট্ঠেন সচ্চাতি সচ্চঞাণং ৰেদিতব্বং. সীলৰিসুদ্ধীতি সম্মাৰাচাকম্মন্তাজীৰা. চিত্তৰিসুদ্ধীতি সম্মাসমাধি. দিট্ঠিৰিসুদ্ধীতি সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পা. ৰিমুত্তট্ঠেনাতি তংতংমগ্গৰজ্ঝকিলেসেহি মুত্তট্ঠেন. ৰিজ্জাতি সম্মাদিট্ঠি. ৰিমুত্তীতি সমুচ্ছেদৰিমুত্তি. অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন মগ্গোতি মগ্গফলপচ্চৰেক্খণাহি মগ্গীযতীতি মগ্গো.

ইমস্মিং ৰিরাগনিদ্দেসে ৰুত্তা ধম্মা সব্বেপি মগ্গক্খণেযেৰ. ৰিমুত্তিনিদ্দেসে ফলক্খণে. তস্মা ছন্দমনসিকারাপি মগ্গফলসম্পযুত্তা.

২৯. ৰিরাগনিদ্দেসে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিমুত্তিনিদ্দেসেপি অত্থো ৰেদিতব্বো. ফলং পনেত্থ পটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তত্তা ৰিমুত্তি, নিব্বানং নিস্সরণৰিমুত্তত্তা ৰিমুত্তি. ‘‘সহজাতানি সত্তঙ্গানী’’তিআদীনি ৰচনানি ইধ ন লব্ভন্তীতি ন ৰুত্তানি. সযং ফলৰিমুত্তত্তা পরিচ্চাগট্ঠেন ৰিমুত্তীতি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.

ৰিরাগকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.