৫০. ইদ্ধিৰিধঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা

১০১. ইদ্ধিৰিধঞাণনিদ্দেসং ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু. ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতন্তি এত্থ ছন্দহেতুকো সমাধি, ছন্দাধিকো ৰা সমাধি ছন্দসমাধি, কত্তুকম্যতাছন্দং অধিপতিং করিত্ৰা পটিলদ্ধসমাধিস্সেতং অধিৰচনং. পধানভূতা সঙ্খারা পধানসঙ্খারা, চতুকিচ্চসাধকস্স সম্মপ্পধানৰীরিযস্সেতং অধিৰচনং. চতুকিচ্চসাধনৰসেন বহুৰচনং কতং. সমন্নাগতন্তি ছন্দসমাধিনা চ পধানসঙ্খারেহি চ উপেতং. ইদ্ধিপাদন্তি নিপ্ফত্তিপরিযাযেন ৰা ইজ্ঝনট্ঠেন, ইজ্ঝন্তি এতায সত্তা ইদ্ধা ৰুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইমিনা ৰা পরিযাযেন ইদ্ধীতি সঙ্খং গতানং উপচারজ্ঝানাদিকুসলচিত্তসম্পযুত্তানং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারানং অধিট্ঠানট্ঠেন পাদভূতং সেসচিত্তচেতসিকরাসিন্তি অত্থো. ৰুত্তঞ্হি ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনীযে ‘‘ইদ্ধিপাদোতি তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি (ৰিভ. ৪৩৪). অভিধম্মভাজনীযে চ ‘‘ইদ্ধিপাদোতি তথাভূতস্স ফস্সো ৰেদনা…পে… পগ্গাহো অৰিক্খেপো’’তি (ৰিভ. ৪৪৭) ৰুত্তং. তস্মা ‘‘সেসচিত্তচেতসিকরাসি’’ন্তি এত্থ? ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারেসু একেকং ইদ্ধিং কত্ৰা দ্ৰীহি দ্ৰীহি সহ সেসৰচনং কতন্তি ৰেদিতব্বং. এৰঞ্হি চত্তারো খন্ধা সব্বে চ ফস্সাদযো ধম্মা সঙ্গহিতা হোন্তি. ইমিনা নযেন সেসেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো. যথেৰ হি ছন্দং অধিপতিং করিত্ৰা পটিলদ্ধসমাধি ছন্দসমাধীতি ৰুত্তো, এৰং ৰীরিযং চিত্তং ৰীমংসং অধিপতিং করিত্ৰা পটিলদ্ধসমাধি ৰীমংসাসমাধীতি ৰুচ্চতি. এৰমেকেকস্মিং ইদ্ধিপাদে ছন্দাদযো ৰীরিযাদযো চিত্তাদযো ৰীমংসাদযোতি তযো তযো ধম্মা ইদ্ধীপি হোন্তি ইদ্ধিপাদাপি, সেসা পন সম্পযুত্তকা চত্তারো খন্ধা ইদ্ধিপাদাযেৰ. যস্মা ৰা ইমে তযো তযো ধম্মা সম্পযুত্তকেহি চতূহি খন্ধেহি সদ্ধিংযেৰ ইজ্ঝন্তি, ন ৰিনা তেহি, তস্মা তেন পরিযাযেন সব্বে চত্তারোপি খন্ধা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি নাম হোন্তি, পতিট্ঠট্ঠেন পাদা নামাতিপি ৰেদিতব্বং.

ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতন্তি এত্থ পন ৰীরিযন্তি চ পধানসঙ্খারোতি চ একোযেৰ. কস্মা দ্ৰিধা ৰুত্তন্তি চে? ৰীরিযস্স অধিপতিভাৰদস্সনৰসেনেত্থ পঠমং ৰীরিযগ্গহণং কতং, তস্সেৰ চতুকিচ্চসাধকত্তদস্সনত্থং পধানসঙ্খারৰচনং কতং. এৰং দ্ৰিধা ৰুত্তত্তা এৰ চেত্থাপি তযো তযো ধম্মাতি ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘ৰিভঙ্গে ‘ইদ্ধীতি যা তেসং তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা’তি (ৰিভ. ৪৩৪) ৰুত্তত্তা ইদ্ধি নাম অনিপ্ফন্না, ইদ্ধিপাদো নিপ্ফন্নো’’তি ৰদন্তি. ইধ পন ইদ্ধিপি ইদ্ধিপাদোপি নিপ্ফন্নো লক্খণব্ভাহতোতি সন্নিট্ঠানং কতং. ইদ্ধি সমিদ্ধীতিআদীহি ইজ্ঝনাকারেন ধম্মা এৰ ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বং.

ভাৰেতীতি আসেৰতি. সুত্তন্তভাজনীযে (ৰিভ. ৪৩১ আদযো) ৰিয ইধাপি ইদ্ধিপাদভাৰনা লোকিযা এৰ. তস্মা ইদ্ধিৰিধং তাৰ সম্পাদেতুকামো লোকিযং ইদ্ধিপাদং ভাৰেন্তো পথৰীকসিণাদীসু অট্ঠসু কসিণেসু অধিকতৰসিপ্পত্তঅট্ঠসমাপত্তিকো কসিণানুলোমতো কসিণপটিলোমতো কসিণানুলোমপটিলোমতো ঝানানুলোমতো ঝানপটিলোমতো ঝানানুলোমপটিলোমতো ঝানুক্কন্তিকতো কসিণুক্কন্তিকতো ঝানকসিণুক্কন্তিকতো অঙ্গসঙ্কন্তিকতো আরম্মণসঙ্কন্তিকতো অঙ্গারম্মণসঙ্কন্তিকতো অঙ্গৰৰত্থানতো আরম্মণৰৰত্থানতোতি ইমেহি চুদ্দসহি আকারেহি চিত্তং পরিদমেত্ৰা ছন্দসীসৰীরিযসীসচিত্তসীসৰীমংসাসীসৰসেন পুনপ্পুনং ঝানং সমাপজ্জতি. অঙ্গারম্মণৰৰত্থানম্পি কেচি ইচ্ছন্তি. পুব্বহেতুসম্পন্নেন পন কসিণেসু চতুক্কজ্ঝানমত্তে চিণ্ণৰসিনাপি কাতুং ৰট্টতীতি তং তং ইদ্ধিপাদং সমাধিং ভাৰেন্তো ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদাযা’’তিআদিকং (ৰিভ. ৪৩২) চতুপ্পকারং ৰীরিযং অধিট্ঠাতি, তস্স চ হানিৰুদ্ধিযো ঞত্ৰা ৰীরিযসমতং অধিট্ঠাতি. সো এৰং চতূসু ইদ্ধিপাদেসু চিত্তং পরিভাৰেত্ৰা ইদ্ধিৰিধং সম্পাদেতি.

সো ইমেসু চতূসু ইদ্ধিপাদেসূতিআদীসু সোতি সো ভাৰিতচতুরিদ্ধিপাদো ভিক্খু. চতূসু ইদ্ধিপাদেসু চিত্তং পরিভাৰেতীতি পুনপ্পুনং ছন্দাদীসু একেকং অধিপতিং কত্ৰা ঝানসমাপজ্জনৰসেন তেসু চিত্তং পরিভাৰেতি নাম, ছন্দাদিৰাসনং গাহাপেতীতি অত্থো. পরিদমেতীতি নিব্বিসেৰনং করোতি. পুরিমং পচ্ছিমস্স কারণৰচনং. পরিভাৰিতঞ্হি চিত্তং পরিদমিতং হোতীতি. মুদুং করোতীতি তথা দন্তং চিত্তং ৰসিপ্পত্তং করোতি. ৰসে ৰত্তমানঞ্হি চিত্তং ‘‘মুদূ’’তি ৰুচ্চতি. কম্মনিযন্তি কম্মক্খমং কম্মযোগ্গং করোতি. মুদু হি চিত্তং কম্মনিযং হোতি সুধন্তমিৰ সুৰণ্ণং, ইধ পন ইদ্ধিৰিধকম্মক্খমং. সোতি সো পরিভাৰিতচিত্তো ভিক্খু. কাযম্পি চিত্তে সমোদহতীতিআদি ইদ্ধিকরণকালে যথাসুখং চিত্তচারস্স ইজ্ঝনত্থং যোগৰিধানং দস্সেতুং ৰুত্তং. তত্থ কাযম্পি চিত্তে সমোদহতীতি অত্তনো করজকাযম্পি পাদকজ্ঝানচিত্তে সমোদহতি পৰেসেতি আরোপেতি, কাযং চিত্তানুগতিকং করোতীতি অত্থো. এৰং করণং অদিস্সমানেন কাযেন গমনস্স উপকারায হোতি. চিত্তম্পি কাযে সমোদহতীতি পাদকজ্ঝানচিত্তং অত্তনো করজকাযে সমোদহতি আরোপেতি, চিত্তম্পি কাযানুগতিকং করোতীতি অত্থো. এৰং করণং দিস্সমানেন কাযেন গমনস্স উপকারায হোতি. সমাদহতীতিপি পাঠো, পতিট্ঠাপেতীতি অত্থো. কাযৰসেন চিত্তং পরিণামেতীতি পাদকজ্ঝানচিত্তং গহেত্ৰা করজকাযে আরোপেতি কাযানুগতিকং করোতি, ইদং চিত্তং কাযে সমোদহনস্স ৰেৰচনং. চিত্তৰসেন কাযং পরিণামেতীতি করজকাযং গহেত্ৰা পাদকজ্ঝানচিত্তে আরোপেতি, চিত্তানুগতিকং করোতি, ইদং কাযং চিত্তে সমোদহনস্স ৰেৰচনং. অধিট্ঠাতীতি ‘‘এৰং হোতূ’’তি অধিট্ঠাতি. সমোদহনস্স অত্থৰিৰরণত্থং পরিণামো ৰুত্তো, পরিণামস্স অত্থৰিৰরণত্থং অধিট্ঠানং ৰুত্তং. যস্মা সমোদহতীতি মূলপদং, পরিণামেতি অধিট্ঠাতীতি তস্স অত্থনিদ্দেসপদানি, তস্মা তেসং দ্ৰিন্নংযেৰ পদানং ৰসেন পরিণামেত্ৰাতি অধিট্ঠহিত্ৰাতি ৰুত্তং, ন ৰুত্তং সমোদহিত্ৰাতি.

সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৰা ৰিহরতীতি চতুত্থজ্ঝানেন সহজাতসুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ সমাপজ্জনৰসেন করজকাযে ওক্কমিত্ৰা পৰেসেত্ৰা ৰিহরতি. তায সঞ্ঞায ওক্কন্তকাযস্স পনস্স করজকাযোপি তূলপিচু ৰিয লহুকো হোতি. সোতি সো কতযোগৰিধানো ভিক্খু. তথাভাৰিতেন চিত্তেনাতি ইত্থম্ভূতলক্খণে করণৰচনং, হেতুঅত্থে ৰা, তথাভাৰিতেন চিত্তেন হেতুভূতেনাতি অত্থো. পরিসুদ্ধেনাতি উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিভাৰতো পরিসুদ্ধেন. পরিসুদ্ধত্তাযেৰ পরিযোদাতেন, পভস্সরেনাতি অত্থো. ইদ্ধিৰিধঞাণাযাতি ইদ্ধিকোট্ঠাসে, ইদ্ধিৰিকপ্পে ৰা ঞাণত্থায. চিত্তং অভিনীহরতীতি সো ভিক্খু ৰুত্তপ্পকারৰসেন তস্মিং চিত্তে অভিঞ্ঞাপাদকে জাতে ইদ্ধিৰিধঞাণাধিগমত্থায পরিকম্মচিত্তং অভিনীহরতি, কসিণারম্মণতো অপনেত্ৰা ইদ্ধিৰিধাভিমুখং পেসেতি. অভিনিন্নামেতীতি অধিগন্তব্বইদ্ধিপোণং ইদ্ধিপব্ভারং করোতি. সোতি সো এৰং কতচিত্তাভিনীহারো ভিক্খু. অনেকৰিহিতন্তি অনেকৰিধং নানপ্পকারকং. ইদ্ধিৰিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাসং, ইদ্ধিৰিকপ্পং ৰা. পচ্চনুভোতীতি পচ্চনুভৰতি, ফস্সেতি সচ্ছিকরোতি পাপুণাতীতি অত্থো.

১০২. ইদানিস্স অনেকৰিহিতভাৰং দস্সেন্তো একোপি হুত্ৰাতিআদিমাহ. তত্থ একোপি হুত্ৰাতি ইদ্ধিকরণতো পুব্বে পকতিযা একোপি হুত্ৰা. বহুধা হোতীতি বহুন্নং সন্তিকে চঙ্কমিতুকামো ৰা, সজ্ঝাযং ৰা কত্তুকামো, পঞ্হং ৰা পুচ্ছিতুকামো হুত্ৰা সতম্পি সহস্সম্পি হোতি. কথং পনাযমেৰং হোতি? ইদ্ধিযা ভূমিপাদপদমূলভূতে ধম্মে সম্পাদেত্ৰা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায সচে সতং ইচ্ছতি, ‘‘সতং হোমি সতং হোমী’’তি পরিকম্মং কত্ৰা পুন পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অধিট্ঠাতি. অধিট্ঠানচিত্তেন সহেৰ সতং হোতি. সহস্সাদীসুপি এসেৰ নযো. সচে এৰং ন ইজ্ঝতি, পুন পরিকম্মং কত্ৰা দুতিযম্পি সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অধিট্ঠাতব্বং. সংযুত্তট্ঠকথাযঞ্হি ‘‘একৰারং দ্ৰেৰারং সমাপজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ পাদকজ্ঝানচিত্তং নিমিত্তারম্মণং, পরিকম্মচিত্তানি সতারম্মণানি ৰা সহস্সারম্মণানি ৰা. তানি চ খো ৰণ্ণৰসেনেৰ, নো পণ্ণত্তিৰসেন. অধিট্ঠানচিত্তম্পি তথেৰ সতারম্মণং ৰা সহস্সারম্মণং ৰা, তং পঠমপ্পনাচিত্তমিৰ গোত্রভুঅনন্তরং একমেৰ উপ্পজ্জতি রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানিকং. তত্থ যে তে বহূ নিম্মিতা, তে অনিযমেত্ৰা নিম্মিতত্তা ইদ্ধিমতা সদিসাৰ হোন্তি. ঠাননিসজ্জাদীসু ৰা ভাসিততুণ্হীভাৰাদীসু ৰা যং যং ইদ্ধিমা করোতি, তংতদেৰ করোন্তি. সচে পন নানাৰণ্ণে কাতুকামো হোতি, কেচি পঠমৰযে কেচি মজ্ঝিমৰযে কেচি পচ্ছিমৰযে, তথা দীঘকেসে উপড্ঢমুণ্ডমুণ্ডে মিস্সককেসে উপড্ঢরত্তচীৰরে পণ্ডুকচীৰরে পদভাণধম্মকথাসরভঞ্ঞপঞ্হপুচ্ছনপঞ্হৰিস্সজ্জনরজনপচনচীৰরসিব্বনধোৰনাদীনি করোন্তে, অপরেপি ৰা নানপ্পকারকে কাতুকামো হোতি, তেন পাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায ‘‘এত্তকা ভিক্খূ পঠমৰযা হোন্তূ’’তিআদিনা নযেন পরিকম্মং কত্ৰা পুন সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অধিট্ঠাতব্বং. অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিং ইচ্ছিতপ্পকারাযেৰ হোন্তীতি. এস নযো ‘‘বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতী’’তিআদীসু. অযং পন ৰিসেসো – ইমিনা হি ভিক্খুনা এৰং বহুভাৰং নিম্মিনিত্ৰা পুন ‘‘একোৰ হুত্ৰা চঙ্কমিস্সামি, সজ্ঝাযং করিস্সামি, পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ৰা ‘‘অযং ৰিহারো অপ্পভিক্খুকো, সচে কেচি আগমিস্সন্তি, কুতো ইমে এত্তকা একসদিসা ভিক্খূ অদ্ধা থেরস্স এসানুভাৰোতি মং জানিস্সন্তী’’তি অপ্পিচ্ছতায ৰা অন্তরাৰ ‘‘একো হোমী’’তি ইচ্ছন্তেন পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘একো হোমী’’তি পরিকম্মং কত্ৰা পুন সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘একো হোমী’’তি অধিট্ঠাতব্বং. অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিংযেৰ একো হোতি. এৰং অকরোন্তো পন যথাপরিচ্ছিন্নকালৰসেন সযমেৰ একো হোতি.

আৰিভাৰন্তি পাকটভাৰং করোতীতি অত্থো. তিরোভাৰন্তি পটিচ্ছন্নভাৰং করোতীতি অত্থো. আৰিভাৰং পচ্চনুভোতি, তিরোভাৰং পচ্চনুভোতীতি পুরিমেন ৰা সম্বন্ধো. তত্রাযং ইদ্ধিমা আৰিভাৰং কত্তুকামো অন্ধকারং ৰা আলোকং করোতি, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰটং করোতি, অনাপাথং ৰা আপাথং করোতি. কথং? অযঞ্হি যথা পটিচ্ছন্নোপি দূরে ঠিতোপি ৰা দিস্সতি, এৰং অত্তানং ৰা পরং ৰা কত্তুকামো পাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায ‘‘ইদং অন্ধকারং আলোকজাতং হোতূ’’তি ৰা, ‘‘ইদং পটিচ্ছন্নং ৰিৰটং হোতূ’’তি ৰা, ‘‘ইদং অনাপাথং আপাথং হোতূ’’তি ৰা আৰজ্জিত্ৰা পরিকম্মং কত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অধিট্ঠাতি. সহ অধিট্ঠানা যথাধিট্ঠিতমেৰ হোতি. পরে দূরে ঠিতাপি পস্সন্তি, সযম্পি পস্সিতুকামো পস্সতি. তিরোভাৰং কত্তুকামো পন আলোকং ৰা অন্ধকারং করোতি, অপ্পটিচ্ছন্নং ৰা পটিচ্ছন্নং, আপাথং ৰা অনাপাথং করোতি. কথং? অযঞ্হি যথা অপ্পটিচ্ছন্নোপি সমীপে ঠিতোপি ৰা ন দিস্সতি, এৰং অত্তানং ৰা পরং ৰা কত্তুকামো পাদকজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা ‘‘ইদং আলোকট্ঠানং অন্ধকারং হোতূ’’তি ৰা, ‘‘ইদং অপ্পটিচ্ছন্নং পটিচ্ছন্নং হোতূ’’তি ৰা, ‘‘ইদং আপাথং অনাপাথং হোতূ’’তি ৰা আৰজ্জিত্ৰা পরিকম্মং কত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অধিট্ঠাতি. সহ অধিট্ঠানা যথাধিট্ঠিতমেৰ হোতি. পরে সমীপে ঠিতাপি ন পস্সন্তি, সযম্পি অপস্সিতুকামো ন পস্সতি. অপিচ সব্বম্পি পাকটপাটিহারিযং আৰিভাৰো নাম, অপাকটপাটিহারিযং তিরোভাৰো নাম. তত্থ পাকটপাটিহারিযে ইদ্ধিপি পঞ্ঞাযতি ইদ্ধিমাপি. তং যমকপাটিহারিযেন দীপেতব্বং. অপাকটপাটিহারিযে ইদ্ধিযেৰ পঞ্ঞাযতি, ন ইদ্ধিমা. তং মহকসুত্তেন (সং. নি. ৪.৩৪৬) চ ব্রহ্মনিমন্তনিকসুত্তেন (ম. নি. ১.৫০১ আদযো) চ দীপেতব্বং.

তিরোকুট্টন্তি পরকুট্টং, কুট্টস্স পরভাগন্তি ৰুত্তং হোতি. এস নযো তিরোপাকারতিরোপব্বতেসু. কুট্টোতি চ গেহভিত্তি. পাকারোতি গেহৰিহারগামাদীনং পরিক্খেপপাকারো. পব্বতোতি পংসুপব্বতো ৰা পাসাণপব্বতো ৰা. অসজ্জমানোতি অলগ্গমানো. সেয্যথাপি আকাসেতি আকাসে ৰিয. এৰং গন্তুকামেন পন আকাসকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায কুট্টং ৰা পাকারং ৰা পব্বতং ৰা আৰজ্জিত্ৰা কতপরিকম্মেন ‘‘আকাসো হোতূ’’তি অধিট্ঠাতব্বো, আকাসোৰ হোতি. অধো ওতরিতুকামস্স, উদ্ধং ৰা আরোহিতুকামস্স সুসিরো হোতি, ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা গন্তুকামস্স ছিদ্দো. সো তত্থ অসজ্জমানো গচ্ছতি. সচে পনস্স ভিক্খুনো অধিট্ঠহিত্ৰা গচ্ছন্তস্স অন্তরা পব্বতো ৰা রুক্খো ৰা উট্ঠেতি, কিং পুন সমাপজ্জিত্ৰা অধিট্ঠাতব্বন্তি? দোসো নত্থি. পুন সমাপজ্জিত্ৰা অধিট্ঠানঞ্হি উপজ্ঝাযস্স সন্তিকে নিস্সযগ্গহণসদিসং হোতি. ইমিনা পন ভিক্খুনা ‘‘আকাসো হোতূ’’তি অধিট্ঠিতত্তা আকাসো হোতিযেৰ. পুরিমাধিট্ঠানবলেনেৰ চস্স অন্তরা অঞ্ঞো পব্বতো ৰা রুক্খো ৰা উতুমযো উট্ঠহিস্সতীতি অট্ঠানমেতং. অঞ্ঞেন ইদ্ধিমতা নিম্মিতে পন পঠমং নিম্মানং বলৰং হোতি. ইতরেন তস্স উদ্ধং ৰা অধো ৰা গন্তব্বং.

পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জন্তি এত্থ উম্মুজ্জন্তি উট্ঠানং, নিমুজ্জন্তি সংসীদনং, উম্মুজ্জঞ্চ নিমুজ্জঞ্চ উম্মুজ্জনিমুজ্জং. এৰং কত্তুকামেন পন আপোকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা উট্ঠায ‘‘এত্তকে ঠানে পথৰী উদকং হোতূ’’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পরিকম্মং কত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অধিট্ঠাতব্বং. সহ অধিট্ঠানা যথাপরিচ্ছিন্নে ঠানে পথৰী উদকমেৰ হোতি. সো তত্থ উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোতি সেয্যথাপি উদকে. ন কেৰলঞ্চ উম্মুজ্জনিমুজ্জমেৰ, ন্হানপানমুখধোৰনভণ্ডকধোৰনাদীসু যং যং ইচ্ছতি, তং তং করোতি. ন কেৰলঞ্চ উদকমেৰ করোতি, সপ্পিতেলমধুফাণিতাদীসুপি যং যং ইচ্ছতি, তং তং ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ এত্তকং হোতূ’’তি আৰজ্জিত্ৰা পরিকম্মং কত্ৰা অধিট্ঠহন্তস্স যথাধিট্ঠিতমেৰ হোতি. উদ্ধরিত্ৰা ভাজনগতং করোন্তস্স সপ্পি সপ্পিযেৰ হোতি, তেলাদীনি তেলাদীনিযেৰ, উদকং উদকমেৰ. সো তত্থ তেমিতুকামোৰ তেমেতি, ন তেমিতুকামো ন তেমেতি. তস্সেৰ চ সা পথৰী উদকং হোতি, সেসজনস্স পথৰীযেৰ. তত্থ মনুস্সা পত্তিকাপি গচ্ছন্তি, যানাদীহিপি গচ্ছন্তি, কসিকম্মাদীনিপি করোন্তিযেৰ. সচে পনাযং ‘‘তেসম্পি উদকং হোতূ’’তি ইচ্ছতি, হোতিযেৰ. পরিচ্ছিন্নকালং পন অতিক্কমিত্ৰা যং পকতিযা ঘটতল়াকাদীসু উদকং, তং ঠপেত্ৰা অৰসেসং পরিচ্ছিন্নট্ঠানং পথৰীযেৰ হোতি.

উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতীতি এত্থ যং উদকং অক্কমিত্ৰা সংসীদতি, তং ভিজ্জমানন্তি ৰুচ্চতি, ৰিপরীতং অভিজ্জমানং. এৰং গন্তুকামেন পন পথৰীকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘এত্তকে ঠানে উদকং পথৰী হোতূ’’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পরিকম্মং কত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অধিট্ঠাতব্বং. সহ অধিট্ঠানা যথাপরিচ্ছিন্নট্ঠানে উদকং পথৰীযেৰ হোতি. সো তত্থ গচ্ছতি সেয্যথাপি পথৰিযং. ন কেৰলঞ্চ গচ্ছতি, যং যং ইরিযাপথং ইচ্ছতি, তং তং কপ্পেতি. ন কেৰলঞ্চ পথৰিমেৰ করোতি, মণিসুৰণ্ণপব্বতরুক্খাদীসুপি যং যং ইচ্ছতি, তং তং ৰুত্তনযেনেৰ আৰজ্জিত্ৰা অধিট্ঠাতি, যথাধিট্ঠিতমেৰ হোতি. তস্সেৰ চ তং উদকং পথৰী হোতি, সেসজনস্স উদকমেৰ. মচ্ছকচ্ছপা চ উদককাকাদযো চ যথারুচি ৰিচরন্তি. সচে পনাযং অঞ্ঞেসম্পি মনুস্সানং তং পথৰিং কাতুং ইচ্ছতি, করোতিযেৰ. যথাপরিচ্ছিন্নকালাতিক্কমেন পন উদকমেৰ হোতি.

আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতীতি অন্তলিক্খে সমন্ততো ঊরুবদ্ধাসনেন গচ্ছতি. পক্খী সকুণোতি পক্খেহি যুত্তো সকুণো, ন অপরিপুণ্ণপক্খো লূনপক্খো ৰা. তাদিসো হি আকাসে গন্তুং ন সক্কোতি. এৰমাকাসে গন্তুকামেন পন পথৰীকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায সচে নিসিন্নো গন্তুমিচ্ছতি, পল্লঙ্কপ্পমাণং ঠানং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পরিকম্মং কত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অধিট্ঠাতব্বং. সচে নিপন্নো গন্তুকামো হোতি, মঞ্চপ্পমাণং, সচে পদসা গন্তুকামো হোতি, মগ্গপ্পমাণন্তি এৰং যথানুরূপং ঠানং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘পথৰী হোতূ’’তি অধিট্ঠাতব্বং. সহ অধিট্ঠানা পথৰীযেৰ হোতি. আকাসে গন্তুকামেন চ ভিক্খুনা দিব্বচক্খুলাভিনাপি ভৰিতব্বং. কস্মা? যস্মা অন্তরা উতুসমুট্ঠানা ৰা পব্বতরুক্খাদযো হোন্তি, নাগসুপণ্ণাদযো ৰা উসূযন্তা মাপেন্তি, তেসং দস্সনত্থং. তে পন দিস্ৰা কিং কাতব্বন্তি? পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘আকাসো হোতূ’’তি পরিকম্মং কত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং. অপিচ ওকাসে ওরোহণত্থম্পি ইমিনা দিব্বচক্খুলাভিনা ভৰিতব্বং. অযঞ্হি সচে অনোকাসে ন্হানতিত্থে ৰা গামদ্ৰারে ৰা ওরোহতি, মহাজনস্স পাকটো হোতি, তস্মা দিব্বচক্খুনা পস্সিত্ৰা অনোকাসং ৰজ্জেত্ৰা ওকাসে ওতরতীতি.

ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰেতি এত্থ চন্দিমসূরিযানং দ্ৰাচত্তালীসযোজনসহস্সোপরিচরণেন মহিদ্ধিকতা, তীসু দীপেসু একক্খণে আলোককরণেন মহানুভাৰতা ৰেদিতব্বা, এৰং উপরিচরণআলোকফরণেহি ৰা মহিদ্ধিকে, তেনেৰ মহিদ্ধিকত্তেন মহানুভাৰে. পরামসতীতি পরিগ্গণ্হাতি, একদেসে ৰা ফুসতি. পরিমজ্জতীতি সমন্ততো আদাসতলং ৰিয পরিমজ্জতি. অযং পনস্স ইদ্ধি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানৰসেনেৰ ইজ্ঝতি, নত্থেত্থ কসিণসমাপত্তিনিযমো. স্ৰাযং যদি ইচ্ছতি গন্ত্ৰা পরামসিতুং, গন্ত্ৰা পরামসতি. সচে পন ইধেৰ নিসিন্নকো ৰা নিপন্নকো ৰা পরামসিতুকামো হোতি, ‘‘হত্থপাসে হোতূ’’তি অধিট্ঠাতি. অধিট্ঠানবলেন ৰণ্টা মুত্ততালফলং ৰিয আগন্ত্ৰা হত্থপাসে ঠিতে ৰা পরামসতি, হত্থং ৰা ৰড্ঢেত্ৰা পরামসতি. হত্থং ৰড্ঢেন্তস্স পন কিং উপাদিন্নকং ৰড্ঢতি অনুপাদিন্নকং ৰাতি? উপাদিন্নকং নিস্সায অনুপাদিন্নকং ৰড্ঢতি. যো এৰং কত্ৰা ন কেৰলং চন্দিমসূরিযে পরামসতি, সচে ইচ্ছতি, পাদকথলিকং কত্ৰা পাদে ঠপেতি, পীঠং কত্ৰা নিসীদতি, মঞ্চং কত্ৰা নিপজ্জতি, অপস্সেনফলকং কত্ৰা অপস্সযতি. যথা একো, এৰং অপরোপি. অনেকেসুপি হি ভিক্খুসতসহস্সেসু এৰং করোন্তেসু তেসঞ্চ একমেকস্স তথেৰ ইজ্ঝতি. চন্দিমসূরিযানঞ্চ গমনম্পি আলোককরণম্পি তথেৰ হোতি. যথা হি পাতিসহস্সেসু উদকপূরেসু সব্বপাতীসু চন্দমণ্ডলানি দিস্সন্তি, পাকতিকমেৰ চন্দস্স গমনং আলোককরণঞ্চ হোতি, তথূপমমেতং পাটিহারিযং. যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতীতি ব্রহ্মলোকং পরিচ্ছেদং কত্ৰা এত্থন্তরে অনেকৰিধং অভিঞ্ঞং করোন্তো অত্তনো কাযেন ৰসং ইস্সরিযং ৰত্তেতি. ৰিত্থারো পনেত্থ ইদ্ধিকথাযং আৰিভৰিস্সতীতি.

ইদ্ধিৰিধঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.