৩৪. নিরোধসমাপত্তিঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা
৮৩. নিরোধসমাপত্তিঞাণনিদ্দেসে সমথবলন্তি কামচ্ছন্দাদযো পচ্চনীকধম্মে সমেতীতি সমথো, সোযেৰ অকম্পনীযট্ঠেন বলং. অনাগামিঅরহন্তানংযেৰ সমাধিপটিপক্খস্স কামচ্ছন্দস্স পহানেন সমাধিস্মিং পরিপূরকারিভাৰপ্পত্তত্তা তেসংযেৰ সমাধি বলপ্পত্তোতি কত্ৰা ‘‘সমথবল’’ন্তি ৰুচ্চতি, ন অঞ্ঞেসং. সমাধিবলন্তিপি পাঠো. ৰিপস্সনাবলন্তি অনিচ্চাদিৰসেন ৰিৰিধেহি আকারেহি ধম্মে পস্সতীতি ৰিপস্সনা, সাযেৰ অকম্পনীযট্ঠেন বলং. তেসংযেৰ উভিন্নং বলপ্পত্তং ৰিপস্সনাঞাণং. তত্থ সমথবলং অনুপুব্বেন চিত্তসন্তানৰূপসমনত্থং নিরোধে চ পটিপাদনত্থং, ৰিপস্সনাবলং পৰত্তে আদীনৰদস্সনত্থং নিরোধে চ আনিসংসদস্সনত্থং.
নীৰরণেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং, নীৰরণনিমিত্তং নীৰরণপচ্চযাতি অত্থো. করণত্থে ৰা ভুম্মৰচনং, নীৰরণেনাতি অত্থো. ন কম্পতীতি ঝানসমঙ্গীপুগ্গলো. অথ ৰা ঝানন্তি ঝানঙ্গানং অধিপ্পেতত্তা পঠমেন ঝানেন তংসম্পযুত্তসমাধি নীৰরণে ন কম্পতি. অযমেৰ চেত্থ যোজনা গহেতব্বা. উদ্ধচ্চে চাতি উদ্ধচ্চসহগতচিত্তুপ্পাদে উদ্ধচ্চে চ. উদ্ধচ্চন্তি চ উদ্ধতভাৰো, তং অৰূপসমলক্খণং. উদ্ধচ্চসহগতকিলেসে চাতি উদ্ধচ্চেন সহগতে একুপ্পাদাদিভাৰং গতে উদ্ধচ্চসম্পযুত্তে মোহঅহিরিকঅনোত্তপ্পকিলেসে চ. খন্ধে চাতি উদ্ধচ্চসম্পযুত্তচতুক্খন্ধে চ. ন কম্পতি ন চলতি ন ৰেধতীতি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি. উদ্ধচ্চে ন কম্পতি, উদ্ধচ্চসহগতকিলেসে ন চলতি, উদ্ধচ্চসহগতক্খন্ধে ন ৰেধতীতি যোজেতব্বং. ৰিপস্সনাবলং সত্তন্নংযেৰ অনুপস্সনানং ৰুত্তত্তা তাসংযেৰ ৰসেন ৰিপস্সনাবলং পরিপুণ্ণং হোতীতি ৰেদিতব্বং. অৰিজ্জায চাতি দ্ৰাদসসুপি অকুসলচিত্তুপ্পাদেসু অৰিজ্জায চ. অৰিজ্জাসহগতকিলেসে চাতি যথাযোগং অৰিজ্জায সম্পযুত্তলোভদোসমানদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাথিনউদ্ধচ্চঅহিরিকঅনোত্তপ্পকিলেসে চ.
ৰচীসঙ্খারাতি ৰিতক্কৰিচারা. ‘‘পুব্বে খো, আৰুসো ৰিসাখ, ৰিতক্কেত্ৰা ৰিচারেত্ৰা পচ্ছা ৰাচং ভিন্দতি, তস্মা ৰিতক্কৰিচারা ৰচীসঙ্খারো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩) ৰচনতো ৰাচং সঙ্খরোন্তি উপ্পাদেন্তীতি ৰচীসঙ্খারা. কাযসঙ্খারাতি অস্সাসপস্সাসা. ‘‘অস্সাসপস্সাসা খো, আৰুসো ৰিসাখ, কাযিকা এতে ধম্মা কাযপটিবদ্ধা, তস্মা অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খারো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩) ৰচনতো কাযেন সঙ্খরীযন্তীতি কাযসঙ্খারা. সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধন্তি সঞ্ঞায ৰেদনায চ নিরোধং. চিত্তসঙ্খারাতি সঞ্ঞা চ ৰেদনা চ. ‘‘চেতসিকা এতে ধম্মা চিত্তপটিবদ্ধা, তস্মা সঞ্ঞা চ ৰেদনা চ চিত্তসঙ্খারো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩) ৰচনতো চিত্তেন সঙ্খরীযন্তীতি চিত্তসঙ্খারা.
৮৪. ঞাণচরিযাসু অনুপস্সনাৰসানে, ৰিৰট্টনানুপস্সনাগহণেন ৰা তস্সা আদিভূতা চরিযাকথায ঞাণচরিযাতি ৰুত্তা সেসানুপস্সনাপি গহিতা হোন্তীতি ৰেদিতব্বং. সোল়সহি ঞাণচরিযাহীতি চ উক্কট্ঠপরিচ্ছেদো, অনাগামিস্স পন অরহত্তমগ্গফলৰজ্জাহি চুদ্দসহিপি হোতি পরিপুণ্ণবলত্তা.
৮৫. নৰহি সমাধিচরিযাহীতি এত্থ পঠমজ্ঝানাদীহি অট্ঠ, পঠমজ্ঝানাদীনং পটিলাভত্থায সব্বত্থ উপচারজ্ঝানৰসেন একাতি নৰ সমাধিচরিযা. বলচরিযানং কিং নানত্তং? সমথবলেনপি হি ‘‘নেক্খম্মৰসেনা’’তিআদীহি সত্তহি পরিযাযেহি উপচারসমাধি ৰুত্তো, পেয্যালৰিত্থারতো ‘‘পঠমজ্ঝানৰসেনা’’তিআদীহি সমসত্ততিযা ৰারেহি যথাযোগং অপ্পনূপচারসমাধি ৰুত্তো, সমাধিচরিযাযপি ‘‘পঠমং ঝান’’ন্তিআদীহি অট্ঠহি পরিযাযেহি অপ্পনাসমাধি ৰুত্তো. পঠমং ঝানং পটিলাভত্থাযাতিআদীহি অট্ঠহি পরিযাযেহি উপচারসমাধি ৰুত্তোতি উভযত্থাপি অপ্পনূপচারসমাধিযেৰ ৰুত্তো. এৰং সন্তেপি অকম্পিযট্ঠেন বলানি ৰসীভাৰট্ঠেন চরিযাতি ৰেদিতব্বা. ৰিপস্সনাবলে পন সত্ত অনুপস্সনাৰ ‘‘ৰিপস্সনাবল’’ন্তি ৰুত্তা, ঞাণচরিযায সত্ত চ অনুপস্সনা ৰুত্তা, ৰিৰট্টনানুপস্সনাদযো নৰ চ ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা. ইদং নেসং নানত্তং. সত্ত অনুপস্সনা পন অকম্পিযট্ঠেন বলানি ৰসীভাৰট্ঠেন চরিযাতি ৰেদিতব্বা.
‘‘ৰসীভাৰতা পঞ্ঞা’’তি (পটি. ম. ১.৩৪ মাতিকা) এত্থ ৰুত্তৰসিযো ৰিস্সজ্জেতুং ৰসীতি পঞ্চ ৰসিযোতি ইত্থিলিঙ্গৰোহারেন ৰুত্তং. ৰসো এৰ ৰসীতি ৰুত্তং হোতি. পুন পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায তা ৰসিযো ৰিস্সজ্জেন্তো আৰজ্জনৰসীতিআদিমাহ. আৰজ্জনায ৰসো আৰজ্জনৰসো, সো অস্স অত্থীতি আৰজ্জনৰসী. এসেৰ নযো সেসেসু. পঠমং ঝানং যত্থিচ্ছকন্তি যত্থ যত্থ পদেসে ইচ্ছতি গামে ৰা অরঞ্ঞে ৰা, তত্থ তত্থ আৰজ্জতি. যদিচ্ছকন্তি যদা যদা কালে সীতকালে ৰা উণ্হকালে ৰা, তদা তদা আৰজ্জতি. অথ ৰা যং যং পঠমং ঝানং ইচ্ছতি পথৰীকসিণারম্মণং ৰা সেসারম্মণং ৰা, তং তং আৰজ্জতি. একেককসিণারম্মণস্সাপি ঝানস্স ৰসিতানং ৰুত্তত্তা পুরিমযোজনাযেৰ সুন্দরতরা. যাৰতিচ্ছকন্তি যাৰতকং কালং ইচ্ছতি অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তং সত্তাহং ৰা, তাৰতকং কালং আৰজ্জতি. আৰজ্জনাযাতি মনোদ্ৰারাৰজ্জনায. দন্ধাযিতত্তন্তি অৰসৰত্তিভাৰো, অলসভাৰো ৰা. সমাপজ্জতীতি পটিপজ্জতি, অপ্পেতীতি অত্থো. অধিট্ঠাতীতি অন্তোসমাপত্তিযং অধিকং কত্ৰা তিট্ঠতি. ৰুট্ঠানৰসিযংপঠমং ঝানন্তি নিস্সক্কত্থে উপযোগৰচনং, পঠমজ্ঝানাতি অত্থো. পচ্চৰেক্খতীতি পচ্চৰেক্খণজৰনেহি নিৰত্তিত্ৰা পস্সতি. অযমেত্থ পাল়িৰণ্ণনা.
অযং পন অত্থপ্পকাসনা – পঠমজ্ঝানতো ৰুট্ঠায ৰিতক্কং আৰজ্জযতো ভৰঙ্গং উপচ্ছিন্দিত্ৰা পৰত্তাৰজ্জনানন্তরং ৰিতক্কারম্মণানেৰ চত্তারি পঞ্চ ৰা জৰনানি জৰন্তি, ততো দ্ৰে ভৰঙ্গানি, ততো পুন ৰিচারারম্মণং আৰজ্জনং ৰুত্তনযেনেৰ জৰনানীতি এৰং পঞ্চসু ঝানঙ্গেসু যদা নিরন্তরং চিত্তং পেসেতুং সক্কোতি, অথস্স আৰজ্জনৰসী সিদ্ধাৰ হোতি. অযং পন মত্থকপ্পত্তা ৰসী ভগৰতো যমকপাটিহারিযেৰ লব্ভতি. ইতো পরং সীঘতরা আৰজ্জনৰসী নাম নত্থি. অঞ্ঞেসং পন অন্তরন্তরা ভৰঙ্গৰারে গণনা নত্থি. মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স নন্দোপনন্দদমনে ৰিয সীঘং সমাপত্তিসমাপজ্জনসমত্থতা সমাপজ্জনৰসী নাম. অচ্ছরামত্তং ৰা দসচ্ছরামত্তং ৰা খণং সমাপত্তিং ঠপেতুং সমত্থতা অধিট্ঠানৰসী নাম. তথেৰ ততো লহুং ৰুট্ঠানসমত্থতা ৰুট্ঠানৰসী নাম. পচ্চৰেক্খণৰসী পন আৰজ্জনৰসিযা এৰ ৰুত্তা. পচ্চৰেক্খণজৰনানেৰ হি তত্থ আৰজ্জনানন্তরানীতি. ইতি আৰজ্জনৰসিযা সিদ্ধায পচ্চৰেক্খণৰসী সিদ্ধা হোতি, অধিট্ঠানৰসিযা চ সিদ্ধায ৰুট্ঠানৰসী সিদ্ধা হোতি. এৰং সন্তেপি ‘‘অযং পন মত্থকপ্পত্তা ৰসী ভগৰতো যমকপাটিহারিযেৰ লব্ভতী’’তি ৰুত্তত্তা পাটিহারিযকালে ঝানঙ্গপচ্চৰেক্খণানং অভাৰতো নানাৰিধৰণ্ণাদিনিম্মানস্স নানাকসিণৰসেন ইজ্ঝনতো তংতংকসিণারম্মণং ঝানং সমাপজ্জিতুকামস্স যথারুচি লহুং তস্মিং কসিণে ৰুত্তনযেন আৰজ্জনপৰত্তনসমত্থতা আৰজ্জনৰসী, তদাৰজ্জনৰীথিযংযেৰ তস্স ঝানস্স অপ্পনাসমত্থতাসমাপজ্জনসমত্থতা সমাপজ্জনৰসী. এৰঞ্হি ৰুচ্চমানে যুত্তি চ ন ৰিরুজ্ঝতি, ৰসীপটিপাটি চ যথাক্কমেনেৰ যুজ্জতি. ঝানঙ্গপচ্চৰেক্খণাযং পন ‘‘মত্থকপ্পত্তাযেৰ পঞ্চ জৰনানী’’তি ৰুত্তত্তা ৰুত্তনযেন সত্তসুপি জৰনেসু জৰন্তেসু পচ্চৰেক্খণৰসীযেৰ হোতি. এৰং সন্তে ‘‘পঠমজ্ঝানং আৰজ্জতী’’তি ৰচনং ন যুজ্জতীতি চে? যথা কসিণে পৰত্তং ঝানং কারণোপচারেন কসিণন্তি ৰুত্তং, তথা ঝানপচ্চযং কসিণং ‘‘সুখো বুদ্ধানমুপ্পাদো’’তিআদীসু (ধ. প. ১৯৪) ৰিয ফলোপচারেন ঝানন্তি ৰুত্তং. যথাপরিচ্ছিন্নে কালে ঠত্ৰা ৰুট্ঠিতস্স নিদ্দায পবুদ্ধস্স পুন নিদ্দোক্কমনে ৰিয পুন ঝানোক্কমনে সতিপি অধিট্ঠানৰসীযেৰ নাম, যথাপরিচ্ছেদেন ৰুট্ঠিতস্স পন ৰুট্ঠানেযেৰ অধিট্ঠানে সতিপি ৰুট্ঠানৰসী নাম হোতীতি অযং তেসং ৰিসেসো.
নিরোধসমাপত্তিযা ৰিভাৰনত্থং পন ইদং পঞ্হকম্মং – কা নিরোধসমাপত্তি, কে তং সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তি, কত্থ সমাপজ্জন্তি, কস্মা সমাপজ্জন্তি, কথঞ্চস্সা সমাপজ্জনং হোতি, কথং ঠানং, কথং ৰুট্ঠানং, ৰুট্ঠিতস্স কিন্নিন্নং চিত্তং হোতি, মতস্স চ সমাপন্নস্স চ কো ৰিসেসো, নিরোধসমাপত্তি কিং সঙ্খতা অসঙ্খতা লোকিযা লোকুত্তরা নিপ্ফন্না অনিপ্ফন্নাতি?
তত্থ কা নিরোধসমাপত্তীতি? যা অনুপুব্বনিরোধৰসেন চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং অপ্পৰত্তি.
কে তং সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তীতি? সব্বেপি পুথুজ্জনা সোতাপন্না সকদাগামিনো সুক্খৰিপস্সকা চ অনাগামী অরহন্তো ন সমাপজ্জন্তি, অট্ঠসমাপত্তিলাভিনো পন অনাগামিনো চ খীণাসৰা চ সমাপজ্জন্তি.
কত্থ সমাপজ্জন্তীতি? পঞ্চৰোকারভৰে. কস্মা? অনুপুব্বসমাপত্তিসব্ভাৰতো. চতুৰোকারভৰে পন পঠমজ্ঝানাদীনং উপ্পত্তিযেৰ নত্থি, তস্মা ন সক্কা তত্থ সমাপজ্জিতুং.
কস্মা সমাপজ্জন্তীতি? সঙ্খারানং পৰত্তিভেদে উক্কণ্ঠিত্ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে অচিত্তকা হুত্ৰা ‘‘নিরোধং নিব্বানং পত্ৰা সুখং ৰিহরিস্সামা’’তি সমাপজ্জন্তি.
কথং চস্সা সমাপজ্জনং হোতীতি? সমথৰিপস্সনাৰসেন উস্সক্কিত্ৰা কতপুব্বকিচ্চস্স নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নিরোধযতো এৰমস্সা সমাপজ্জনং হোতি. যো হি সমথৰসেনেৰ উস্সক্কতি, সো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পত্ৰা তিট্ঠতি. যো ৰিপস্সনাৰসেনেৰ উস্সক্কতি, সো ফলসমাপত্তিং পত্ৰা তিট্ঠতি. যো পন উভযৰসেন উস্সক্কিত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নিরোধেতি, সো তং সমাপজ্জতীতি অযমেত্থ সঙ্খেপো.
অযং পন ৰিত্থারো – ইধ ভিক্খু নিরোধং সমাপজ্জিতুকামো কতভত্তকিচ্চো সুধোতহত্থপাদো ৰিৰিত্তে ওকাসে সুপঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. সো পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায তত্থ সঙ্খারে অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৰিপস্সতি. ৰিপস্সনা পনেসা তিৰিধা হোতি – সঙ্খারপরিগ্গণ্হনকৰিপস্সনা, ফলসমাপত্তিৰিপস্সনা, নিরোধসমাপত্তিৰিপস্সনাতি. তত্থ সঙ্খারপরিগ্গণ্হনকৰিপস্সনা মন্দা ৰা হোতু তিক্খা ৰা, মগ্গস্স পদট্ঠানং হোতিযেৰ. ফলসমাপত্তিৰিপস্সনা তিক্খাৰ ৰট্টতি মগ্গভাৰনাসদিসা. নিরোধসমাপত্তিৰিপস্সনা পন নাতিমন্দা নাতিতিক্খা ৰট্টতি. তস্মা এস নাতিমন্দায নাতিতিক্খায ৰিপস্সনায তে সঙ্খারে ৰিপস্সতি. ততো দুতিযজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায তত্থ সঙ্খারে তথেৰ ৰিপস্সতি. ততো ততিযজ্ঝানং…পে… ততো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায তত্থ সঙ্খারে তথেৰ ৰিপস্সতি. অথ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায চতুব্বিধং পুব্বকিচ্চং করোতি – নানাবদ্ধঅৰিকোপনং, সঙ্ঘপটিমাননং, সত্থুপক্কোসনং, অদ্ধানপরিচ্ছেদন্তি.
তত্থ নানাবদ্ধঅৰিকোপনন্তি যং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং একাবদ্ধং ন হোতি, নানাবদ্ধং হুত্ৰা ঠিতং পত্তচীৰরং ৰা মঞ্চপীঠং ৰা নিৰাসগেহং ৰা অঞ্ঞং ৰা পন কিঞ্চি পরিক্খারজাতং, তং যথা ন ৰিকুপ্পতি, অগ্গিউদকৰাতচোরউন্দূরাদীনং ৰসেন ন ৰিনস্সতি, এৰং অধিট্ঠাতব্বং. তত্রিদং অধিট্ঠানৰিধানং – ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ইমস্মিং সত্তাহব্ভন্তরে মা অগ্গিনা ঝাযতু, মা উদকেন ৰুয্হতু, মা ৰাতেন ৰিদ্ধংসতু, মা চোরেহি হরীযতু, মা উন্দূরাদীহি খজ্জতূ’’তি. এৰং অধিট্ঠিতে তং সত্তাহং তস্স ন কোচি পরিস্সযো হোতি, অনধিট্ঠহতো পন অগ্গিআদীহি ৰিনস্সতি. ইদং নানাবদ্ধঅৰিকোপনং নাম. যং পন একাবদ্ধং হোতি নিৰাসনপারুপনং ৰা নিসিন্নাসনং ৰা, তত্থ ৰিসুং অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি, সমাপত্তিযেৰ নং রক্খতি.
সঙ্ঘপটিমাননন্তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স পটিমাননং উদিক্খনং. যাৰ এসো ভিক্খু আগচ্ছতি, তাৰ সঙ্ঘকম্মস্স অকরণন্তি অত্থো. এত্থ চ ন পটিমাননং এতস্স পুব্বকিচ্চং, পটিমাননাৰজ্জনং পন পুব্বকিচ্চং. তস্মা এৰং আৰজ্জিতব্বং – ‘‘সচে মযি সত্তাহং নিরোধং সমাপজ্জিত্ৰা নিসিন্নে সঙ্ঘো অপলোকনকম্মাদীসু কিঞ্চিদেৰ কম্মং কত্তুকামো হোতি, যাৰ মং কোচি ভিক্খু আগন্ত্ৰা ন পক্কোসতি, তাৰদেৰ ৰুট্ঠহিস্সামী’’তি. এৰং কত্ৰা সমাপন্নো হি তস্মিং সমযে ৰুট্ঠাতিযেৰ. যো পন এৰং ন করোতি, সঙ্ঘো চ সন্নিপতিত্ৰা তং অপস্সন্তো ‘‘অসুকো ভিক্খু কুহি’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নিরোধং সমাপন্নো’’তি ৰুত্তে কঞ্চি ভিক্খুং পেসেতি ‘‘গচ্ছ তং সঙ্ঘস্স ৰচনেন পক্কোসা’’তি. অথস্স তেন ভিক্খুনা সৰনূপচারে ঠত্ৰা ‘‘সঙ্ঘো তং আৰুসো পটিমানেতী’’তি ৰুত্তমত্তেযেৰ ৰুট্ঠানং হোতি. এৰংগরুকা হি সঙ্ঘস্স আণা নাম. তস্মা তং আৰজ্জিত্ৰা যথা সযমেৰ ৰুট্ঠাতি, এৰং সমাপজ্জিতব্বং.
সত্থুপক্কোসনন্তি ইধাপি সত্থুপক্কোসনাৰজ্জনমেৰ ইমস্স পুব্বকিচ্চং. তস্মা তম্পি এৰং আৰজ্জিতব্বং – ‘‘সচে মযি সত্তাহং নিরোধং সমাপজ্জিত্ৰা নিসিন্নে সত্থা ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং সিক্খাপদং ৰা পঞ্ঞপেতি, তথারূপায ৰা অট্ঠুপ্পত্তিযা ধম্মং দেসেতি. যাৰ মং কোচি আগন্ত্ৰা ন পক্কোসতি, তাৰদেৰ ৰুট্ঠহিস্সামী’’তি. এৰং কত্ৰা নিসিন্নো হি তস্মিং সমযে ৰুট্ঠাতিযেৰ. যো পন এৰং ন করোতি, সত্থা চ সঙ্ঘে সন্নিপতিতে তং অপস্সন্তো ‘‘অসুকো ভিক্খু কুহি’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নিরোধং সমাপন্নো’’তি ৰুত্তে কঞ্চি ভিক্খুং পেসেতি ‘‘গচ্ছ তং মম ৰচনেন পক্কোসা’’তি. অথস্স তেন ভিক্খুনা সৰনূপচারে ঠত্ৰা সত্থা আযস্মন্তং আমন্তেতী’’তি ৰুত্তমত্তেযেৰ ৰুট্ঠানং হোতি. এৰংগরুকঞ্হি সত্থুপক্কোসনং. তস্মা তং আৰজ্জিত্ৰা যথা সযমেৰ ৰুট্ঠাতি, এৰং সমাপজ্জিতব্বং.
অদ্ধানপরিচ্ছেদোতি জীৰিতদ্ধানস্স পরিচ্ছেদো. ইমিনা হি ভিক্খুনা অদ্ধানপরিচ্ছেদে কুসলেন ভৰিতব্বং. ‘‘অত্তনো আযুসঙ্খারা সত্তাহং পৰত্তিস্সন্তি, ন পৰত্তিস্সন্তী’’তি আৰজ্জিত্ৰাৰ সমাপজ্জিতব্বং. সচে হি সত্তাহব্ভন্তরে নিরুজ্ঝনকে আযুসঙ্খারে অনাৰজ্জিত্ৰাৰ সমাপজ্জতি, তস্স নিরোধসমাপত্তি মরণং পটিবাহিতুং ন সক্কোতি. অন্তোনিরোধে মরণস্স নত্থিতায অন্তরাৰ সমাপত্তিতো ৰুট্ঠাতি, তস্মা এতং আৰজ্জিত্ৰাৰ সমাপজ্জিতব্বং. অৰসেসঞ্হি অনাৰজ্জিতুম্পি ৰট্টতি, ইদং পন আৰজ্জিতব্বমেৰাতি ৰুত্তং. সো এৰং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ইমং পুব্বকিচ্চং কত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি. অথেকং ৰা দ্ৰে ৰা চিত্তৰারে অতিক্কমিত্ৰা অচিত্তকো হোতি, নিরোধং ফুসতি. কস্মা পনস্স দ্ৰিন্নং চিত্তানং উপরি চিত্তানি নপ্পৰত্তন্তীতি? নিরোধস্স পযোগত্তা. ইদঞ্হি ইমস্স ভিক্খুনো দ্ৰে সমথৰিপস্সনাধম্মে যুগনদ্ধে কত্ৰা অট্ঠসমাপত্তিআরোহনং অনুপুব্বনিরোধস্স পযোগো, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাতি নিরোধস্স পযোগত্তা দ্ৰিন্নং চিত্তানং উপরি নপ্পৰত্তন্তি.
কথং ঠানন্তি? এৰং সমাপন্নায পনস্সা কালপরিচ্ছেদৰসেন চেৰ অন্তরা আযুক্খযসঙ্ঘপটিমাননসত্থুপক্কোসনাভাৰেন চ ঠানং হোতি.
কথং ৰুট্ঠানন্তি? অনাগামিস্স অনাগামিফলসমাপত্তিযা অরহতো অরহত্তফলসমাপত্তিযাতি এৰং দ্ৰেধা ৰুট্ঠানং হোতি.
ৰুট্ঠিতস্স কিন্নিন্নং চিত্তং হোতীতি? নিব্বাননিন্নং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধসমাপত্তিযা ৰুট্ঠিতস্স খো, আৰুসো ৰিসাখ, ভিক্খুনো ৰিৰেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৰিৰেকপোণং ৰিৰেকপব্ভার’’ন্তি (ম. নি. ১.৪৬৪).
মতস্স চ সমাপন্নস্স চ কো ৰিসেসোতি? অযম্পি অত্থো সুত্তে ৰুত্তোযেৰ. যথাহ – ‘‘যো চাযং, আৰুসো, মতো কালঙ্কতো, তস্স কাযসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৰচীসঙ্খারা, চিত্তসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু পরিক্খীণো, উস্মা ৰূপসন্তা, ইন্দ্রিযানি পরিভিন্নানি. য্ৰাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নো, তস্সপি কাযসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৰচীসঙ্খারা, চিত্তসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু অপরিক্খীণো, উস্মা অৰূপসন্তা, ইন্দ্রিযানি অপরিভিন্নানী’’তি (ম. নি. ১.৪৫৭).
নিরোধসমাপত্তি কিং সঙ্খতাতিআদিপুচ্ছাযং পন ‘‘সঙ্খতা’’তিপি ‘‘অসঙ্খতা’’তিপি ‘‘লোকিযা’’তিপি ‘‘লোকুত্তরা’’তিপি ন ৰত্তব্বা. কস্মা? সভাৰতো নত্থিতায. যস্মা পন সমাপজ্জন্তস্স ৰসেন সমাপন্নো নাম হোতি, তস্মা নিপ্ফন্নাতি ৰত্তুং ৰট্টতি, নো অনিপ্ফন্নাতি.
‘‘ইতি সন্তা সমাপত্তি, অযং অরিযনিসেৰিতা;
দিট্ঠেৰ ধম্মে নিব্বানমিতি সঙ্খমুপাগতা’’তি.
নিরোধসমাপত্তিঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.