৩. সমাধিভাৰনামযঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা

৪৩. সমাধিভাৰনামযঞাণনিদ্দেসে আদিতো তাৰ এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা সমাধিপ্পভেদং দস্সেন্তো একো সমাধীতিআদিমাহ. তত্থ চিত্তস্স একগ্গতাতি নানারম্মণৰিক্খেপাভাৰতো একং আরম্মণং অগ্গং উত্তমং অস্সাতি একগ্গো, একগ্গস্স ভাৰো একগ্গতা. সা পন একগ্গতা চিত্তস্স, ন সত্তস্সাতি দস্সনত্থং ‘‘চিত্তস্সা’’তি ৰুত্তং. দুকে লোকিযোতি লোকো ৰুচ্চতি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন ৰট্টং, তস্মিং পরিযাপন্নভাৰেন লোকে নিযুত্তোতি লোকিযো. লোকুত্তরোতি উত্তিণ্ণোতি উত্তরো, লোকে অপরিযাপন্নভাৰেন লোকতো উত্তরোতি লোকুত্তরো. তিকে সৰিতক্কো চ সো সৰিচারো চাতি সৰিতক্কসৰিচারো. এৰং অৰিতক্কঅৰিচারো. ৰিতক্কৰিচারেসু ৰিচারোৰ মত্তা পমাণং এতস্সাতি ৰিচারমত্তো, ৰিচারতো উত্থরি ৰিতক্কেন সদ্ধিং সম্পযোগং ন গচ্ছতীতি অত্থো. অৰিতক্কো চ সো ৰিচারমত্তো চাতি অৰিতক্কৰিচারমত্তো. তীসুপি ৰিচ্ছেদং কত্ৰাপি পঠন্তি. চতুক্কপঞ্চকা ৰুত্তত্থা. ছক্কে পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো সতিযেৰ অনুস্সতি, পৰত্তিতব্বট্ঠানম্হিযেৰ ৰা পৰত্তত্তা সদ্ধাপব্বজিতস্স কুলপুত্তস্স অনুরূপা সতীতিপি অনুস্সতি, বুদ্ধং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি বউদ্ধানুস্সতি. অরহতাদিবুদ্ধগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. তস্সা বুদ্ধানুস্সতিযা ৰসেন চিত্তস্স একগ্গতাযেৰ উদ্ধচ্চসঙ্খাতস্স ৰিক্খেপস্স পটিপক্খভাৰতো ন ৰিক্খেপোতি অৰিক্খেপো. ধম্মং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি ধম্মানুস্সতি. স্ৰাক্খাততাদিধম্মগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. সঙ্ঘং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সঙ্ঘানুস্সতি. সুপ্পটিপন্নতাদিসঙ্ঘগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. সীলং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সীলানুস্সতি. অত্তনো অখণ্ডতাদিসীলগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. চাগং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি চাগানুস্সতি. অত্তনো মুত্তচাগতাদিচাগগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. দেৰতা আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি দেৰতানুস্সতি. দেৰতা সক্খিট্ঠানে ঠপেত্ৰা অত্তনো সদ্ধাদিগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং.

সত্তকে সমাধিকুসলতাতি একৰিধাদিভেদেন অনেকভেদে সমাধিম্হি ‘‘অযমেৰংৰিধো সমাধি, অযমেৰংৰিধো সমাধী’’তি ছেকভাৰো. সমাধিপরিচ্ছেদকপঞ্ঞাযেতং অধিৰচনং. সমাধিউপ্পাদনৰিধানেপি ছেকভাৰো সমাধিকুসলতা.

সমাধিস্স সমাপত্তিকুসলতাতি উপ্পাদিতস্স সমাধিস্স সমাপজ্জনে ছেকভাৰো. এতেন সমাপজ্জনৰসিতা ৰুত্তা হোতি.

সমাধিস্স ঠিতিকুসলতাতি সমাপন্নস্স সমাধিস্স সন্ততিৰসেন যথারুচি ঠপনে ছেকভাৰো. এতেন অধিট্ঠানৰসিতা ৰুত্তা হোতি. অথ ৰা নিমিত্তগ্গহণেন চস্স পুন তে আকারে সম্পাদযতো অপ্পনামত্তমেৰ ইজ্ঝতি, ন চিরট্ঠানং. চিরট্ঠানং পন সমাধিপরিপন্থানং ধম্মানং সুৰিসোধিতত্তা হোতি. যো হি ভিক্খু কামাদীনৰপচ্চৰেক্খণাদীহি কামচ্ছন্দং ন সুট্ঠু ৰিক্খম্ভেত্ৰা, কাযপস্সদ্ধিৰসেন কাযদুট্ঠুল্লং ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধং কত্ৰা, আরম্ভধাতুমনসিকারাদিৰসেন থিনমিদ্ধং ন সুট্ঠু পটিৰিনোদেত্ৰা, সমথনিমিত্তমনসিকারাদিৰসেন উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ন সুট্ঠু সমূহতং কত্ৰা, অঞ্ঞেপি সমাধিপরিপন্থে ধম্মে ন সুট্ঠু ৰিসোধেত্ৰা ঝানং সমাপজ্জতি, সো অৰিসোধিতং আসযং পৰিট্ঠভমরো ৰিয, অসুদ্ধং উয্যানং পৰিট্ঠরাজা ৰিয চ খিপ্পমেৰ নিক্খমতি. যো পন সমাধিপরিপন্থে ধম্মে সুট্ঠু ৰিসোধেত্ৰা ঝানং সমাপজ্জতি, সো সুৰিসোধিতং আসযং পৰিট্ঠভমরো ৰিয, সুপরিসুদ্ধং উয্যানং পৰিট্ঠরাজা ৰিয চ সকলম্পি দিৰসভাগং অন্তোসমাপত্তিযংযেৰ হোতি. তেনাহু পোরাণা –

‘‘কামেসু ছন্দং পটিঘং ৰিনোদযে, উদ্ধচ্চথীনং ৰিচিকিচ্ছপঞ্চমং;

ৰিৰেকপামোজ্জকরেন চেতসা, রাজাৰ সুদ্ধন্তগতো তহিং রমে’’তি .

তস্মা ‘‘চিরট্ঠিতিকামেন পারিপন্থিকধম্মে সোধেত্ৰা ঝানং সমাপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা তং ৰিধিং সম্পাদেত্ৰা সমাধিস্স চিরট্ঠিতিকরণে ছেকভাৰোতি ৰুত্তং হোতি.

সমাধিস্স ৰুট্ঠানকুসলতাতি সন্ততিৰসেন যথারুচি পৰত্তস্স সমাধিস্স যথাপরিচ্ছিন্নকালেযেৰ ৰুট্ঠানেন সমাধিস্স ৰুট্ঠানে ছেকভাৰো. ‘‘যস্স হি ধম্মং পুরিসো ৰিজঞ্ঞা’’তিআদীসু (জা. ১.১০.১৫২) ৰিয নিস্সক্কত্থে ৰা সামিৰচনং কতন্তি ৰেদিতব্বন্তি. এতেন ৰুট্ঠানৰসিতা ৰুত্তা হোতি.

সমাধিস্স কল্লতাকুসলতাতি অগিলানভাৰো অরোগভাৰো কল্লতা. গিলানো হি অকল্লকোতি ৰুচ্চতি. ৰিনযেপি ৰুত্তং ‘‘নাহং, ভন্তে, অকল্লকো’’তি (পারা. ১৫১). অনঙ্গণসুত্তৰত্থসুত্তেসু (ম. নি. ১.৫৭ আদযো, ৭০ আদযো) ৰুত্তানং ঝানপটিলাভপচ্চনীকানং পাপকানং ইচ্ছাৰচরানং অভাৰেন চ অভিজ্ঝাদীনং চিত্তস্স উপক্কিলেসানং ৰিগমেন চ সমাধিস্স অগিলানভাৰকরণে ছেকভাৰো সমাধিস্স কল্লতাকুসলতা, কিলেসগেলঞ্ঞরহিতভাৰে কুসলতাতি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা কল্লতাতি কম্মঞ্ঞতা কম্মঞ্ঞতাপরিযাযত্তা কল্লৰচনস্স. ‘‘যা চিত্তস্স অকল্লতা অকম্মঞ্ঞতা’’তি (ধ. স. ১১৬২) হি ৰুত্তং ‘‘কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৰিনীৰরণচিত্ত’’ন্তি (দী. নি. ১.২৯৮; ম. নি. ২.৩৯৫; মহাৰ. ২৬) চ. এত্থ কল্লসদ্দো কম্মঞ্ঞত্থো. তস্মা কসিণানুলোমতো কসিণপটিলোমতো কসিণানুলোমপটিলোমতো ঝানানুলোমতো ঝানপটিলোমতো ঝানানুলোমপটিলোমতো ঝানুক্কন্তিকতো কসিণুক্কন্তিকতো ঝানকসিণুক্কন্তিকতো অঙ্গসঙ্কন্তিতো আরম্মণসঙ্কন্তিতো অঙ্গারম্মণসঙ্কন্তিতো অঙ্গৰৰত্থানতো আরম্মণৰৰত্থানতোতি ইমেহি চুদ্দসহি আকারেহি, অঙ্গারম্মণৰৰত্থানতোতি ইমিনা সহ পঞ্চদসহি ৰা আকারেহি চিত্তপরিদমনেন সমাধিস্স কম্মঞ্ঞভাৰকরণে কুসলভাৰোতি ৰুত্তং হোতি.

সমাধিস্স গোচরকুসলতাতি সমাধিস্স গোচরেসু কসিণাদীসু আরম্মণেসু তং তং ঝানং সমাপজ্জিতুকামতায যথারুচি আৰজ্জনকরণৰসেন তেসু আরম্মণেসু ছেকভাৰো. এতেন কসিণাৰজ্জনৰসেন আৰজ্জনৰসিতা ৰুত্তা হোতি. অথ ৰা তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে কসিণফরণৰসেন এৰং ফুট্ঠস্স কসিণস্স চিরট্ঠানৰসেন চ সমাধিস্স গোচরেসু ছেকভাৰো.

সমাধিস্স অভিনীহারকুসলতাতি একত্তনযেন হেট্ঠাহেট্ঠাসমাধিং উপরূপরিসমাধিভাৰূপনযনেন অভিনীহরণে অভিনিন্নামনে ছেকভাৰো. উপচারজ্ঝানঞ্হি ৰসিপ্পত্তং পঠমজ্ঝানত্থায ৰিপস্সনত্থায ৰা অভিনীহরতি, এৰং পঠমজ্ঝানাদীনি দুতিযজ্ঝানাদিঅত্থায ৰিপস্সনত্থায ৰা, চতুত্থজ্ঝানং অরূপসমাপত্তত্থায অভিঞ্ঞত্থায ৰিপস্সনত্থায ৰা, আকাসানঞ্চাযতনাদযো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাদিঅত্থায ৰিপস্সনত্থায ৰা অভিনীহরতীতি এৰং সমাধিস্স তত্থ তত্থ অভিনীহারকুসলতা. যস্মা পন কুসলতা নাম পঞ্ঞা, সা সমাধি ন হোতি, তস্মা সমাধিপরিণাযকপঞ্ঞাৰসেন সত্তৰিধো সমাধি ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.

কেচি পন আচরিযা ‘‘সমাধিকুসলতাতি যেন মনসিকারেন চিত্তং ন ৰিক্খিপতি, তত্থ কুসলতা. সমাপত্তিকুসলতাতি যেন মনসিকারেন সমাপজ্জন্তস্স ঝানঙ্গানি পাতুভৰন্তি, তত্থ কুসলতা. ঠিতিকুসলতাতি যেন মনসিকারেন অপ্পিতো সমাধি ন ৰিক্খিপতি, তত্থ কুসলতা. ৰুট্ঠানকুসলতাতি নীৰরণৰুট্ঠানং জানাতি পঠমজ্ঝানে, অঙ্গৰুট্ঠানং জানাতি তীসু ঝানেসু, আরম্মণৰুট্ঠানং জানাতি অরূপসমাপত্তীসু, ৰিক্খেপৰুট্ঠানং জানাতি ৰিসযাধিমত্তেসু, সচ্ছন্দৰুট্ঠানং জানাতি পরিযন্তকালে চ অৰসানকরণীযকালে চ. কল্লতাকুসলতাতি চিত্তফাসুতায সরীরফাসুতায আহারফাসুতায সেনাসনফাসুতায পুগ্গলফাসুতায চ সমাধিস্স কল্লতা হোতীতি জানাতি. গোচরকুসলতাতি আরম্মণস্স পরিচ্ছেদং কাতুং জানাতি, দিসাফরণং কাতুং জানাতি, ৰড্ঢেতুং জানাতি. অভিনীহারকুসলতাতি তত্থ তত্থ সম্মা মনসিকারেন চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি, উপচারে ৰসিপ্পত্তে পঠমজ্ঝানে অভিনীহরতি, এৰং উপরূপরিঝানেসু অভিঞ্ঞাসু অরূপসমাপত্তীসু ৰিপস্সনাসু চ অভিনীহরতি. এৰং তত্থ তত্থ অভিনীহারকুসলতা’’তি এৰমেতেসং পদানং অত্থং ৰণ্ণযন্তি.

অট্ঠকং ৰুত্তত্থমেৰ. নৰকে রূপাৰচরোতি ‘‘কতমে ধম্মা রূপাৰচরা? হেট্ঠতো ব্রহ্মপারিসজ্জং পরিযন্তং করিত্ৰা উপরিতো অকনিট্ঠে দেৰে অন্তোকরিত্ৰা’’তিআদিনা (ধ. স. ১২৮৯) নযেন ৰুত্তেসু রূপাৰচরধম্মেসু পরিযাপন্নো. তত্রাযং ৰচনত্থো – রূপক্খন্ধসঙ্খাতং রূপং এত্থ অৰচরতি, ন কামোতি রূপাৰচরো. রূপক্খন্ধোপি হি রূপন্তি ৰুচ্চতি ‘‘রূপক্খন্ধো রূপ’’ন্তিআদীসু (যম. ১.খন্ধযমক.২) ৰিয. সো পন ব্রহ্মপারিসজ্জব্রহ্মপুরোহিতমহাব্রহ্মানং পরিত্তাভঅপ্পমাণাভআভস্সরানং পরিত্তসুভঅপ্পমাণসুভসুভকিণ্হানং অসঞ্ঞসত্তৰেহপ্ফলানং অৰিহাতপ্পসুদস্সসুদস্সীঅকনিট্ঠানঞ্চ ৰসেন সোল়সৰিধো পদেসো. সো রূপাৰচরসঙ্খাতো পদেসো উত্তরপদলোপং কত্ৰা ‘‘রূপ’’ন্তি ৰুচ্চতি, তস্মিং রূপে অৰচরতীতি রূপাৰচরো. রূপভৰো ৰা রূপং, তস্মিং অৰচরতীতি রূপাৰচরং. কিঞ্চাপি হি এসো সমাধি কামভৰেপি অৰচরতি, যথা পন সঙ্গামে অৰচরণতো সঙ্গামাৰচরোতি লদ্ধনামো নাগো নগরে চরন্তোপি সঙ্গামাৰচরোতি ৰুচ্চতি, থলচরা জলচরা চ পাণিনো অথলে অজলে চ ঠিতাপি থলচরা জলচরাতি ৰুচ্চন্তি, এৰমযং অঞ্ঞত্থ অৰচরন্তোপি রূপাৰচরোতি ৰুত্তো. অপিচ রূপভৰসঙ্খাতে রূপে পটিসন্ধিং অৰচারেতীতিপি রূপাৰচরো. হীনোতি লামকো. হীনুত্তমানং মজ্ঝে ভৰো মজ্ঝো. মজ্ঝিমোতিপি পাঠো, সোযেৰত্থো. পধানভাৰং নীতো পণীতো, উত্তমোতি অত্থো. এতে পন আযূহনৰসেন ৰেদিতব্বা. যস্স হি আযূহনক্খণে ছন্দো ৰা হীনো হোতি ৰীরিযং ৰা চিত্তং ৰা ৰীমংসা ৰা, সো হীনো নাম. যস্স তে ধম্মা মজ্ঝিমা, সো মজ্ঝিমো. যস্স পণীতা, সো পণীতো. উপ্পাদিতমত্তো ৰা হীনো, নাতিসুভাৰিতো মজ্ঝিমো, অতিসুভাৰিতো ৰসিপ্পত্তো পণীতো. অরূপাৰচরো রূপাৰচরে ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বো.

সুঞ্ঞতো সমাধীতিআদীসু ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা’’তি ৰিপস্সনাপটিপাটিযা ৰিপস্সন্তস্স অনত্তানুপস্সনায মগ্গৰুট্ঠানে জাতে যস্মা সা ৰিপস্সনা অত্তৰিরহিতেসু সঙ্খারেসু সুঞ্ঞতো পৰত্তা, তস্মা সুঞ্ঞতা নাম হোতি. তায সিদ্ধো অরিযমগ্গসমাধি সুঞ্ঞতো সমাধি নাম হোতি, সুঞ্ঞতৰসেন পৰত্তসমাধীতি অত্থো. ৰিপস্সনায পৰত্তাকারেন হি সো পৰত্ততি. অনিচ্চানুপস্সনায মগ্গৰুট্ঠানে জাতে যস্মা সা ৰিপস্সনা নিচ্চনিমিত্তপটিপক্খৰসেন পৰত্তা, তস্মা অনিমিত্তা নাম হোতি. তায সিদ্ধো অরিযমগ্গসমাধি অনিমিত্তো সমাধি নাম হোতি, নিচ্চনিমিত্তৰিরহিতো সমাধীতি অত্থো. ৰিপস্সনায পৰত্তাকারেন হি সো পৰত্ততি. দুক্খানুপস্সনায মগ্গৰুট্ঠানে জাতে যস্মা সা ৰিপস্সনা পণিধিপটিপক্খৰসেন পৰত্তা, তস্মা অপ্পণিহিতা নাম হোতি. তায সিদ্ধো অরিযমগ্গসমাধি অপ্পণিহিতো সমাধি নাম হোতি, পণিধিৰিরহিতো সমাধীতি অত্থো. ৰিপস্সনায পৰত্তাকারেন হি সো পৰত্ততি. তাদিসা এৰ তযো ফলসমাধযোপি এতেহিযেৰ তীহি সমাধীহি গহিতা হোন্তীতি ৰেদিতব্বা. লোকুত্তরসমাধীনং পন পণীতত্তা হীনাদিভেদো ন উদ্ধটো.

দসকে উদ্ধুমাতকসঞ্ঞাৰসেনাতিআদীসু ভস্তা ৰিয ৰাযুনা উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানা যথানুক্কমং সমুগ্গতেন সূনভাৰেন উদ্ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং, উদ্ধুমাতমেৰ উদ্ধুমাতকং, পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতন্তি উদ্ধুমাতকং. তথারূপস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. ৰিনীলং ৰুচ্চতি ৰিপরিভিন্নৰণ্ণং, ৰিনীলমেৰ ৰিনীলকং, পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিনীলন্তি ৰিনীলকং. মংসুস্সদট্ঠানেসু রত্তৰণ্ণস্স, পুব্বসন্নিচযট্ঠানেসু সেতৰণ্ণস্স, যেভুয্যেন চ নীলৰণ্ণস্স নীলট্ঠানে নীলসাটকপারুতস্সেৰ ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. পরিভিন্নট্ঠানেসু ৰিস্সন্দমানপুব্বং ৰিপুব্বং, ৰিপুব্বমেৰ ৰিপুব্বকং, পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিপুব্বন্তি ৰিপুব্বকং. তথারূপস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. ৰিচ্ছিদ্দং ৰুচ্চতি দ্ৰিধা ছিন্দনেন অপধারিতং, ৰিচ্ছিদ্দমেৰ ৰিচ্ছিদ্দকং, পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিচ্ছিদ্দন্তি ৰিচ্ছিদ্দকং. ৰেমজ্ঝে ছিন্নস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. ইতো চ এত্তো চ ৰিৰিধাকারেন সোণসিঙ্গালাদীহি খাযিতন্তি ৰিক্খাযিতং, ৰিখাযিতন্তি ৰত্তব্বে ৰিক্খাযিতন্তি ৰুত্তং. ৰিক্খাযিতমেৰ ৰিক্খাযিতকং, পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিক্খাযিতন্তি ৰিক্খাযিতকং. তথারূপস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. ৰিৰিধং খিত্তং ৰিক্খিত্তং, ৰিক্খিত্তমেৰ ৰিক্খিত্তকং, পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিক্খিত্তন্তি ৰিক্খিত্তকং. অঞ্ঞেন হত্থং অঞ্ঞেন পাদং অঞ্ঞেন সীসন্তি এৰং ততো ততো খিত্তস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. হতঞ্চ তং পুরিমনযেনেৰ ৰিক্খিত্তকঞ্চাতি হতৰিক্খিত্তকং. কাকপদাকারেন অঙ্গপচ্চঙ্গেসু সত্থেন হনিত্ৰা ৰুত্তনযেন ৰিক্খিত্তস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. লোহিতং কিরতি ৰিক্খিপতি ইতো চিতো চ পগ্ঘরতীতি লোহিতকং. পগ্ঘরিতলোহিতমক্খিতস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. পুল়ৰা ৰুচ্চন্তি কিমযো, পুল়ৰে কিরতীতি পুল়ৰকং. কিমিপরিপুণ্ণস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. অট্ঠিযেৰ অট্ঠিকং, পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং অট্ঠীতি অট্ঠিকং. অট্ঠিসঙ্খলিকাযপি একট্ঠিকস্সপি এতং অধিৰচনং. ইমানি চ পন উদ্ধুমাতকাদীনি নিস্সায উপ্পন্ননিমিত্তানম্পি নিমিত্তেসু পটিলদ্ধজ্ঝানানম্পি এতানেৰ নামানি. ইধ পন উদ্ধুমাতকনিমিত্তে পটিকূলাকারগাহিকা অপ্পনাৰসেন উপ্পন্না সঞ্ঞা উদ্ধুমাতকসঞ্ঞা, তস্সা উদ্ধুমাতকসঞ্ঞায ৰসেন উদ্ধুমাতকসঞ্ঞাৰসেন. সেসেসুপি এসেৰ নযো. পঞ্চপঞ্ঞাস সমাধীতি এককাদিৰসেন ৰুত্তা.

৪৪. এৰং এককাদিৰসেন সমাধিপ্পভেদং দস্সেত্ৰা ইদানি অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন সমাধিং দস্সেতুকামো অপিচাতি অঞ্ঞং পরিযাযারম্ভং দস্সেত্ৰা পঞ্চৰীসতীতিআদিমাহ. তত্থ সমাধিস্স সমাধিট্ঠাতি সমাধিস্স সমাধিভাৰে সভাৰা, যেহি সভাৰেহি সো সমাধি হোতি, তে তস্মিং অত্থা নাম. পরিগ্গহট্ঠেন সমাধীতি সদ্ধাদীহি ইন্দ্রিযেহি পরিগ্গহিতত্তা তস্মা পরিগ্গহিতসভাৰেন সমাধি. তানেৰ চ ইন্দ্রিযানি অঞ্ঞমঞ্ঞপরিৰারানি হোন্তি, ভাৰনাপারিপূরিযা পরিপুণ্ণানি চ হোন্তি. তস্মা পরিৰারট্ঠেন পরিপূরট্ঠেন সমাধি. তেসংযেৰ সমাধিৰসেন একারম্মণমপেক্খিত্ৰা একগ্গট্ঠেন, নানারম্মণৰিক্খেপাভাৰমপেক্খিত্ৰা অৰিক্খেপট্ঠেন, লোকুত্তরস্সেৰ মহতা ৰীরিযবলপগ্গহেন পত্তব্বত্তা লোকুত্তরমগ্গস্সেৰ চ পরিহানিৰসেন ৰিসারাভাৰতো হেট্ঠা গহিতপগ্গহট্ঠঅৰিসারট্ঠা ইধ ন গহিতাতি ৰেদিতব্বা. কিলেসকালুস্সিযস্সাভাৰেন অনাৰিলট্ঠেন সমাধি. অৰিকম্পত্তা অনিঞ্জনট্ঠেন সমাধি. ৰিক্খম্ভনৰসেন সমুচ্ছেদৰসেন ৰা কিলেসেহি ৰিমুত্তত্তা আরম্মণে চ অধিমুত্তত্তা ৰিমুত্তট্ঠেন সমাধি.

একত্তুপট্ঠানৰসেন চিত্তস্স ঠিতত্তাতি সমাধিযোগেনেৰ একারম্মণে ভুসং পতিট্ঠানৰসেন চিত্তস্স আরম্মণে নিচ্চলভাৰেন পতিট্ঠিতত্তা. অট্ঠসু যুগলেসু এসতি নেসতি, আদিযতি নাদিযতি, পটিপজ্জতি ন পটিপজ্জতীতি ইমানি তীণি যুগলানি অপ্পনাৰীথিতো পুব্বভাগে উপচারস্স মুদুমজ্ঝাধিমত্ততাৰসেন ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি, ঝাযতি ঝাপেতীতি ইদং অপ্পনাৰীথিযং উপচারৰসেন ৰেদিতব্বং. এসিতত্তা নেসিতত্তা, আদিন্নত্তা অনাদিন্নত্তা, পটিপন্নত্তা নপ্পটিপন্নত্তা, ঝাতত্তা ন ঝাপিতত্তাতি ইমানি চত্তারি যুগলানি অপ্পনাৰসেন ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি.

তত্থ সমং এসতীতি সমাধীতিআদীসু সমন্তি অপ্পনং. সা হি পচ্চনীকধম্মে সমেতি নাসেতীতি সমা, পচ্চনীকৰিসমাভাৰতো ৰা সমভূতাতি সমা. তং সমং এসতি অজ্ঝাসযৰসেন গৰেসতি. ইতিসদ্দো কারণত্থো, যস্মা সমং এসতি, তস্মা সমাধীতি অত্থো. ৰিসমং নেসতীতি তং তং ঝানপচ্চনীকসঙ্খাতং ৰিসমং ন এসতি. মুদুভূতো হি পুব্বভাগসমাধি আদিভূতত্তা সমং এসতি, ৰিসমং নেসতি নাম. মজ্ঝিমভূতো থিরভূতত্তা সমং আদিযতি, ৰিসমং নাদিযতি নাম. অধিমত্তভূতো অপ্পনাৰীথিযা আসন্নভূতত্তা সমং পটিপজ্জতি, ৰিসমং নপ্পটিপজ্জতি নাম. সমং ঝাযতীতি ভাৰনপুংসকৰচনং, সমং হুত্ৰা ঝাযতি, সমেন ৰা আকারেন ঝাযতীতি অত্থো. অপ্পনাৰীথিযঞ্হি সমাধি পচ্চনীকধম্মৰিগমেন সন্তত্তা, সন্তায অপ্পনায অনুকূলভাৰেন চ ঠিতত্তা সমেনাকারেন পৰত্ততি. ঝাযতীতি চ পজ্জলতীতি অত্থো ‘‘এতে মণ্ডলমাল়ে দীপা ঝাযন্তি (দী. নি. ১.১৫৯) সব্বরত্তিং, সব্বরত্তিযো চ তেলপ্পদীপো ঝাযতি, তেলপ্পদীপো চেত্থ ঝাযেয্যা’’তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৫৫-২৫৬) ৰিয. সমং জাযতীতিপি পাঠো, সমেনাকারেন উপ্পজ্জতীতি অত্থো. ঝাযতি ঝাপেতীতি যুগলত্তা পন পুরিমপাঠোৰ সুন্দরতরো. ঝাপেতীতি চ দহতীতি অত্থো. সো হি সমাধিপচ্চনীকধম্মে দূরতরকরণেন দহতি নাম. এসনানেসনাদীনং পন অপ্পনায সিদ্ধত্তা ‘‘এসিতত্তা নেসিতত্তা’’তিআদীহি অপ্পনাসমাধি ৰুত্তো. সমং ঝাতত্তাতি সমং জলিতত্তা. সমং জাতত্তাতিপি পাঠো. ইতি ইমেসং অট্ঠন্নং যুগলানং ৰসেন সোল়স, পুরিমা চ নৰাতি ইমে পঞ্চৰীসতি সমাধিস্স সমাধিট্ঠা.

সমো চ হিতো চ সুখো চাতি সমাধীতি ইদং পন পঞ্চৰীসতিযা আকারেহি সাধিতস্স সমাধিস্স অত্থসাধনত্থং ৰুত্তং. তত্থ সমোতি সমসদ্দস্স, সংসদ্দস্স ৰা অত্থো. সো হি পচ্চনীকক্খোভৰিসমৰিরহিতত্তা সমো. হিতোতি আধিসদ্দস্স অত্থো, আরম্মণে আহিতো নিচ্চলভাৰকরণেন পতিট্ঠাপিতোতি অধিপ্পাযো. উভযেন সমো চ আহিতো চাতি সমাধীতি ৰুত্তং হোতি. সুখোতি সন্তট্ঠেন সুখো. ‘‘যাযং, ভন্তে, অদুক্খমসুখা ৰেদনা, সন্তস্মিং এসা পণীতে সুখে ৰুত্তা ভগৰতা’’তি (ম. নি. ২.৮৮) চ ‘‘উপেক্খা পন সন্তত্তা, সুখমিচ্চেৰ ভাসিতা’’তি চ ৰুত্তত্তা তেন সন্তত্থেন সুখসদ্দেন উপেক্খাসহগতসমাধিপি গহিতো হোতি. অনিযামেন হি সব্বসমাধযো ইধ ৰুচ্চন্তি. তেন চ সুখসদ্দেন আহিতভাৰস্স কারণং ৰুত্তং হোতি. যস্মা সন্তো, তস্মা একারম্মণে আহিতোতি অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বোতি.

সমাধিভাৰনামযঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.