২৫-২৮. পটিসম্ভিদাঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা
৭৬. পটিসম্ভিদাঞাণনিদ্দেসে যস্মা ধম্মে অৰুত্তে তস্স কিচ্চং ন সক্কা ৰত্তুং, তস্মা উদ্দিট্ঠানং পটিপাটিং অনাদিযিত্ৰা পঠমং ধম্মা নিদ্দিট্ঠা. ধম্মাদীনং অত্থা ৰুত্তাযেৰ. সদ্ধিন্দ্রিযং ধম্মোতিআদীহি ধম্মসদ্দপরিযাপন্নে ধম্মে ৰত্ৰা নানত্তসদ্দস্স অত্থং দস্সেন্তো অঞ্ঞো সদ্ধিন্দ্রিযং ধম্মোতিআদিমাহ. ‘‘অঞ্ঞো ধম্মো’’তি হি ৰুত্তে ধম্মানং নানত্তং দস্সিতং হোতি. পটিৰিদিতাতি অভিমুখভাৰেন ৰিদিতা পাকটা নাম হোন্তি. তেন পটিসম্ভিদাপদস্স অত্থো ৰুত্তো. অধিমোক্খট্ঠো অত্থোতিআদীহি তেসং সদ্ধাদীনং অধিমুচ্চনাদিকিচ্চং অত্থো নামাতি দস্সেতি. সন্দস্সেতুন্তি পরং ঞাপেতুকামস্স পরং সন্দস্সেতুং. পরস্স পন ৰচনং সুণন্তস্সাপি লব্ভতিযেৰ. ব্যঞ্জননিরুত্তাভিলাপাতি নামব্যঞ্জনং নামনিরুত্তি নামাভিলাপো. নামঞ্হি অত্থং ব্যঞ্জযতীতি ব্যঞ্জনং, ‘‘সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা সঙ্খারাতি ৰুচ্চন্তী’’তি (সং. নি. ৩.৭৯) এৰং নিদ্ধারেত্ৰা সহেতুকং কত্ৰা ৰুচ্চমানত্তা নিরুত্তি, অভিলপীযতি এতেন অত্থোতি অভিলাপোতি ৰুচ্চতি.
নামঞ্চ নামেতং চতুব্বিধং – সামঞ্ঞনামং, গুণনামং, কিত্তিমনামং, ওপপাতিকনামন্তি. তত্থ পঠমকপ্পিকেসু মহাজনেন সম্মন্নিত্ৰা ঠপিতত্তা ‘‘মহাসম্মতো’’তি রঞ্ঞো নামং সামঞ্ঞনামং. যং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘মহাজনসম্মতোতি খো, ৰাসেট্ঠ, ‘মহাসম্মতো মহাসম্মতো’ত্ৰেৰ পঠমং অক্খরং উপনিব্বত্ত’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৩১). ‘‘ধম্মকথিকো পংসুকূলিকো ৰিনযধরো তিপিটকধরো সদ্ধো সতো’’তি এৰরূপং গুণতো আগতনামং গুণনামং. ‘‘ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তিআদীনিপি তথাগতস্স অনেকানি নামসতানি গুণনামানেৰ. তেন ৰুত্তং –
‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো;
গুণেহি নামমুদ্ধেয্যং, অপি নামসহস্সতো’’তি.
যং পন জাতস্স কুমারকস্স নামগ্গহণদিৰসে দক্খিণেয্যানং সক্কারং কত্ৰা সমীপে ঠিতা ঞাতকা কপ্পেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা ‘‘অযং অসুকো নামা’’তি নামং করোন্তি, ইদং কিত্তিমনামং. যা পন পুরিমপঞ্ঞত্তি অপরপঞ্ঞত্তিযং পততি, পুরিমৰোহারো পচ্ছিমৰোহারে পততি. সেয্যথিদং, পুরিমকপ্পেপি চন্দো চন্দোযেৰ নাম, এতরহিপি চন্দোযেৰ. অতীতে সূরিযো, সমুদ্দো, পথৰী, পব্বতো পব্বতোযেৰ নাম, এতরহিপি পব্বতোযেৰাতি, ইদং ওপপাতিকনামং. ইদং চতুব্বিধম্পি নামং একং নামমেৰ হোতি, তং লোকসঙ্কেতমত্তসিদ্ধং পরমত্থতো অৰিজ্জমানং. অঞ্ঞে পন ‘‘নামং নাম অত্থজোতকো সদ্দো’’তি ৰদন্তি. বলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গানং ৰুত্তনযানুসারেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.
পটিসম্ভিদাঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.