১৭. চরিযানানত্তঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা
৬৮. চরিযানানত্তঞাণনিদ্দেসে ৰিঞ্ঞাণচরিযাতিআদীসু আরম্মণে চরতীতি চরিযা, ৰিঞ্ঞাণমেৰ চরিযা ৰিঞ্ঞাণচরিযা. অঞ্ঞাণেন চরণং, অঞ্ঞাণেন ৰা চরতি, অঞ্ঞাতে ৰা চরতি, অঞ্ঞাণস্স ৰা চরণন্তি অঞ্ঞাণচরিযা. ঞাণমেৰ চরিযা, ঞাণেন ৰা চরিযা, ঞাণেন ৰা চরতি, ঞাতে ৰা চরতি, ঞাণস্স ৰা চরণন্তি ঞাণচরিযা. দস্সনত্থাযাতি রূপদস্সনত্থায পৰত্তা. আৰজ্জনকিরিযাব্যাকতাতি ভৰঙ্গসন্তানতো অপনেত্ৰা রূপারম্মণে চিত্তসন্তানং আৰজ্জেতি নামেতীতি আৰজ্জনং, ৰিপাকাভাৰতো করণমত্তন্তি কিরিযা, কুসলাকুসলৰসেন ন ব্যাকতাতি অব্যাকতা. দস্সনট্ঠোতি পস্সন্তি তেন, সযং ৰা পস্সতি, দস্সনমত্তমেৰ ৰা তন্তি দস্সনং, দস্সনমেৰ অত্থো দস্সনট্ঠো. চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তি কুসলৰিপাকং ৰা অকুসলৰিপাকং ৰা. দিট্ঠত্তাতি অদিট্ঠে সম্পটিচ্ছনস্স অভাৰতো চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপারম্মণস্স দিট্ঠত্তা. অভিনিরোপনা ৰিপাকমনোধাতূতি দিট্ঠারম্মণমেৰ আরোহতীতি অতিনিরোপনা, উভযৰিপাকা সম্পটিচ্ছনমনোধাতু. অভিনিরোপিতত্তাতি রূপারম্মণং অভিরুল়্হত্তা. ৰিপাকমনোৰিঞ্ঞাণধাতূতি উভযৰিপাকা সন্তীরণমনোৰিঞ্ঞাণধাতু. এস নযো সোতদ্ৰারাদীসুপি. সন্তীরণানন্তরং ৰোট্ঠব্বনে অৰুত্তেপি অট্ঠকথাচরিযেহি ৰুত্তত্তা লব্ভতীতি গহেতব্বং. ৰিজাননত্থাযাতি ধম্মারম্মণস্স চেৰ রূপাদিআরম্মণস্স চ ৰিজাননত্থায. আৰজ্জনকিরিযাব্যাকতাতি মনোদ্ৰারাৰজ্জনচিত্তং. ৰিজাননট্ঠোতি তদনন্তরজৰনৰসেন আরম্মণস্স ৰিজাননমেৰ অত্থো, ন অঞ্ঞো. উপরি অকুসলজৰনানং ৰিপস্সনামগ্গফলজৰনানঞ্চ ৰিসুং ৰুত্তত্তা সেসজৰনানি ইধ গহেতব্বানি সিযুং. ‘‘কুসলেহি কম্মেহি ৰিপ্পযুত্তা চরতীতি ৰিঞ্ঞাণচরিযা’’তিআদিৰচনতো (পটি. ম. ১.৭০) পন হসিতুপ্পাদচিত্তজৰনমেৰ গহেতব্বং. ছসু দ্ৰারেসু অহেতুকানংযেৰ চিত্তানং ৰুত্তত্তা দ্ৰে আৰজ্জনানি দ্ৰে পঞ্চৰিঞ্ঞাণানি দ্ৰে সম্পটিচ্ছনানি তীণি সন্তীরণানি একং হসিতুপ্পাদচিত্তন্তি অট্ঠারস অহেতুকচিত্তানিযেৰ ৰিঞ্ঞাণচরিযাতি ৰেদিতব্বানি.
৬৯. ইদানি ৰিসযৰিজাননমত্তট্ঠেন ৰিঞ্ঞাণচরিযাতি দস্সেতুং নীরাগা চরতীতিআদিমাহ, ৰিঞ্ঞাণঞ্হি রাগাদিসম্পযোগে সদ্ধাদিসম্পযোগে চ অৰত্থন্তরং পাপুণাতি, তেসু অসতি সকাৰত্থাযমেৰ তিট্ঠতি. তস্মা নীরাগাদিৰচনেন তেসং ৰুত্তৰিঞ্ঞাণানং ৰিঞ্ঞাণকিচ্চমত্তং দস্সেতি. নত্থি এতিস্সা রাগোতি নীরাগা. নিরাগাতি রস্সং কত্ৰাপি পঠন্তি. সো পন রজ্জনৰসেন রাগো. ইতরেসু দুস্সনৰসেন দোসো. মুয্হনৰসেন মোহো. মঞ্ঞনৰসেন মানো. ৰিপরীতদস্সনৰসেন দিট্ঠি. উদ্ধতভাৰো, অৰূপসন্তভাৰো ৰা উদ্ধচ্চং. ৰিচিকিচ্ছা ৰুত্তত্থা. অনুসেন্তীতি অনুসযা. ‘‘নিরনুসযা’’তি ৰত্তব্বে নানুসযাতি ৰুত্তং, সোযেৰত্থো. পরিযুট্ঠানপ্পত্তানমেৰেত্থ অভাৰো ৰেদিতব্বো. ন হি ৰিঞ্ঞাণচরিযা পহীনানুসযানংযেৰ ৰুত্তা. যা চ নীরাগাদিনামা, সা রাগাদীহি ৰিপ্পযুত্তাৰ নাম হোতীতি পরিযাযন্তরদস্সনত্থং রাগৰিপ্পযুত্তাতিআদিমাহ. পুন অঞ্ঞেহি চ ৰিপ্পযুত্ততং দস্সেতুং কুসলেহি কম্মেহীতিআদিমাহ. কুসলানিযেৰ রাগাদিৰজ্জাভাৰা অনৰজ্জানি. পরিসুদ্ধভাৰকরেহি হিরিওত্তপ্পেহি যুত্তত্তা সুক্কানি. পৰত্তিসুখত্তা সুখো উদযো উপ্পত্তি এতেসন্তি সুখুদ্রযানি, সুখৰিপাকত্তা ৰা সুখো উদযো ৰড্ঢি এতেসন্তি সুখুদ্রযানি. ৰুত্তৰিপক্খেন অকুসলানি যোজেতব্বানি. ৰিঞ্ঞাতে চরতীতি ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাযমানং আরম্মণং ৰিঞ্ঞাতং নাম, তস্মিং ৰিঞ্ঞাতে আরম্মণে. কিং ৰুত্তং হোতি? নীলৰণ্ণযোগতো নীলৰত্থং ৰিয ৰিঞ্ঞাণযোগতো ৰিঞ্ঞাতং ৰিঞ্ঞাণং নাম হোতি, তস্মিং ৰিঞ্ঞাণে চরতীতি ৰিঞ্ঞাণচরিযাতি ৰুত্তং হোতি. ৰিঞ্ঞাণস্স এৰরূপা চরিযা হোতীতি ৰুত্তপ্পকারস্স ৰিঞ্ঞাণস্স ৰুত্তপ্পকারা চরিযা হোতীতি অত্থো. ‘‘ৰিঞ্ঞাণস্স চরিযা’’তি চ ৰোহারৰসেন ৰুচ্চতি, ৰিঞ্ঞাণতো পন ৰিসুং চরিযা নত্থি. পকতিপরিসুদ্ধমিদং চিত্তং নিক্কিলেসট্ঠেনাতি ইদং ৰুত্তপ্পকারং চিত্তং রাগাদিকিলেসাভাৰেন পকতিযা এৰ পরিসুদ্ধং. তস্মা ৰিজাননমত্তমেৰ চরিযাতি ৰিঞ্ঞাণচরিযাতি ৰুত্তং হোতি. নিক্লেসট্ঠেনাতিপি পাঠো.
অঞ্ঞাণচরিযায মনাপিযেসূতি মনসি অপ্পেন্তি পসীদন্তি, মনং ৰা অপ্পাযন্তি ৰড্ঢেন্তীতি মনাপানি, মনাপানিযেৰ মনাপিযানি. তেসু মনাপিযেসু. তানি পন ইট্ঠানি ৰা হোন্তু অনিট্ঠানি ৰা, গহণৰসেন মনাপিযানি. ন হি ইট্ঠস্মিংযেৰ রাগো অনিট্ঠস্মিংযেৰ দোসো উপ্পজ্জতি. রাগস্স জৰনত্থাযাতি সন্ততিৰসেন রাগস্স জৰনত্থায পৰত্তা. আৰজ্জনকিরিযাব্যাকতাতি চক্খুদ্ৰারে অযোনিসো মনসিকারভূতা আৰজ্জনকিরিযাব্যাকতা মনোধাতু. রাগস্স জৰনাতি যেভুয্যেন সত্তক্খত্তুং রাগস্স পৰত্তি, পুনপ্পুনং পৰত্তো রাগোযেৰ. অঞ্ঞাণচরিযাতি অঞ্ঞাণেন রাগস্স সম্ভৰতো অঞ্ঞাণেন রাগস্স চরিযাতি ৰুত্তং হোতি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. তদুভযেন অসমপেক্খনস্মিং ৰত্থুস্মিন্তি রাগদোসৰসেন সমপেক্খনৰিরহিতে রূপারম্মণসঙ্খাতে ৰত্থুস্মিং. মোহস্স জৰনত্থাযাতি ৰিচিকিচ্ছাউদ্ধচ্চৰসেন মোহস্স জৰনত্থায. অঞ্ঞাণচরিযাতি অঞ্ঞাণস্সেৰ চরিযা, ন অঞ্ঞস্স. ৰিনিবন্ধস্সাতিআদীনি মানাদীনং সভাৰৰচনানি. তত্থ ৰিনিবন্ধস্সাতি উন্নতিৰসেন ৰিনিবন্ধিত্ৰা ঠিতস্স. পরামট্ঠাযাতি রূপস্স অনিচ্চভাৰাদিং অতিক্কমিত্ৰা পরতো নিচ্চভাৰাদিং আমট্ঠায গহিতায. ৰিক্খেপগতস্সাতি রূপারম্মণে ৰিক্খিত্তভাৰং গতস্স. অনিট্ঠঙ্গতাযাতি অসন্নিট্ঠানভাৰং গতায. থামগতস্সাতি বলপ্পত্তস্স. ধম্মেসূতি রূপাদীসু ৰা ধম্মারম্মণভূতেসু ৰা ধম্মেসু.
৭০. যস্মা রাগাদযো অঞ্ঞাণেন হোন্তি, তস্মা রাগাদিসম্পযোগেন অঞ্ঞাণং ৰিসেসেন্তো সরাগা চরতীতিআদিমাহ. তত্থ সরাগা চরতীতি মোহমানদিট্ঠিমানানুসযদিট্ঠানুসযঅৰিজ্জানুসযজৰনৰসেন চরিযা ৰেদিতব্বা. সদোসা চরতীতি মোহঅৰিজ্জানুসযজৰনৰসেন. সমোহা চরতীতি রাগদোসমানদিট্ঠিউদ্ধচ্চৰিচিকিচ্ছানুসযজৰনৰসেন. সমানা চরতীতি রাগমোহকামরাগভৰরাগাৰিজ্জানুসযজৰনৰসেন. সদিট্ঠি চরতীতি রাগমোহকামরাগাৰিজ্জানুসযজৰনৰসেন. সউদ্ধচ্চা চরতি সৰিচিকিচ্ছা চরতীতি মোহঅৰিজ্জানুসযজৰনৰসেন. সানুসযা চরতীতি এত্থাপি ৰুত্তনযেনেৰ একেকং অনুসযং মূলং কত্ৰা তস্মিং চিত্তে লব্ভমানকসেসানুসযৰসেন সানুসযতা যোজেতব্বা. রাগসম্পযুত্তাতিআদি সরাগাদিৰেৰচনমেৰ. সা এৰ হি চরিযা সম্পযোগৰসেন সহ রাগাদীহি ৰত্ততীতি সরাগাদিআদীনি নামানি লভতি. রাগাদীহি সমং একুপ্পাদেকনিরোধেকৰত্থেকারম্মণাদীহি পকারেহি যুত্তাতি রাগসম্পযুত্তানীতিআদীনি নামানি লভতি. সাযেৰ চ যস্মা কুসলাদীহি কম্মেহি ৰিপ্পযুত্তা, অকুসলাদীহি কম্মেহি সম্পযুত্তা, তস্মাপি অঞ্ঞাণচরিযাতি দস্সেতুং কুসলেহি কম্মেহীতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞাতেতি মোহস্স অঞ্ঞাণলক্খণত্তা যথাসভাৰেন অঞ্ঞাতে আরম্মণে. সেসং ৰুত্তত্থমেৰ.
৭১. ঞাণচরিযাযং যস্মা ৰিৰট্টনানুপস্সনাদীনং অনন্তরপচ্চযভূতা আৰজ্জনকিরিযাব্যাকতা নত্থি, তস্মা তেসং অত্থায আৰজ্জনকিরিযাব্যাকতং অৰত্ৰা ৰিৰট্টনানুপস্সনাদযোৰ ৰুত্তা. অনুলোমঞাণত্থায এৰ হি আৰজ্জনা হোতি, ততো ৰিৰট্টনানুপস্সনামগ্গফলানি. ফলসমাপত্তীতি চেত্থ মগ্গানন্তরজা ৰা হোতু কালন্তরজা ৰা, উভোপি অধিপ্পেতা. নীরাগা চরতীতিআদীসু রাগাদীনং পটিপক্খৰসেন নীরাগাদিতা ৰেদিতব্বা, ৰিঞ্ঞাণচরিযাযং রাগাদীনং অভাৰমত্তট্ঠেন. ঞাতেতি যথাসভাৰতো ঞাতে. অঞ্ঞা ৰিঞ্ঞাণচরিযাতিআদীহি তিস্সন্নং চরিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞমসম্মিস্সতং দস্সেতি. ৰিঞ্ঞাণকিচ্চমত্তৰসেন হি অহেতুকচিত্তুপ্পাদা ৰিঞ্ঞাণচরিযা, অঞ্ঞাণকিচ্চৰতং দ্ৰাদসন্নং অকুসলচিত্তুপ্পাদানং ৰসেনেৰ অঞ্ঞাণচরিযা, ৰিসেসেন ঞাণকিচ্চকারীনং ৰিপস্সনামগ্গফলানং ৰসেন ঞাণচরিযা. এৰমিমা অঞ্ঞমঞ্ঞমসম্মিস্সা চ, ৰিপস্সনং ঠপেত্ৰা সহেতুককামাৰচরকিরিযাকুসলা চ, সহেতুককামাৰচরৰিপাকা চ, রূপাৰচরারূপাৰচরকুসলাব্যাকতা চ তীহি চরিযাহি ৰিনিমুত্তাতি ৰেদিতব্বা. নিব্বানারম্মণায ৰিৰট্টনানুপস্সনায ঞাণচরিযায নিদ্দিট্ঠত্তা নিব্বানমগ্গফলপচ্চৰেক্খণভূতানি সেক্খাসেক্খানং পচ্চৰেক্খণঞাণানি ঞাণচরিযায সঙ্গহিতানীতি ৰেদিতব্বানি. তানিপি হি ৰিসেসেন ঞাণকিচ্চকরানেৰাতি.
চরিযানানত্তঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.