১৮. ভূমিনানত্তঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা

৭২. ভূমিনানত্তঞাণনিদ্দেসে ভূমিযোতি ভাগা পরিচ্ছেদা ৰা. কামাৰচরাতি এত্থ দুৰিধো কামো কিলেসকামো ৰত্থুকামো চ. কিলেসকামো ছন্দরাগো, ৰত্থুকামো তেভূমকৰট্টং. কিলেসকামো কামেতীতি কামো, ৰত্থুকামো কামীযতীতি কামো. সো দুৰিধো কামো পৰত্তিৰসেন যস্মিং পদেসে অৰচরতি, সো পদেসো কামো এত্থ অৰচরতীতি কামাৰচরো. সো পন পদেসো চতুন্নং অপাযানং, মনুস্সলোকস্স, ছন্নঞ্চ দেৰলোকানং ৰসেন একাদসৰিধো. যথা হি যস্মিং পদেসে সসত্থা পুরিসা অৰচরন্তি, সো ৰিজ্জমানেসুপি অঞ্ঞেসু দ্ৰিপদচতুপ্পদেসু অৰচরন্তেসু তেসং অভিলক্খিতত্তা ‘‘সসত্থাৰচরো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং ৰিজ্জমানেসুপি অঞ্ঞেসু রূপাৰচরাদীসু তত্থ অৰচরন্তেসু তেসং অভিলক্খিতত্তা অযং পদেসো ‘‘কামাৰচরো’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. স্ৰাযং যথা রূপভৰো রূপং, এৰং উত্তরপদলোপং কত্ৰা ‘‘কামো’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. তপ্পটিবদ্ধো একেকো ধম্মো ইমস্মিং একাদসৰিধপদেসসঙ্খাতে কামে অৰচরতীতি কামাৰচরো. কিঞ্চাপি হি এত্থ কেচি ধম্মা রূপারূপভৰেসুপি অৰচরন্তি, যথা পন সঙ্গামে অৰচরণতো ‘‘সঙ্গামাৰচরো’’তি লদ্ধনামো নাগো নগরে চরন্তোপি ‘‘সঙ্গামাৰচরো’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চতি, থলজলচরা চ পাণিনো অথলে অজলে চ ঠিতাপি ‘‘থলচরা জলচরা’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চন্তি, এৰং তে অঞ্ঞত্থ অৰচরন্তাপি কামাৰচরাযেৰাতি ৰেদিতব্বা. আরম্মণকরণৰসেন ৰা এতেসু ৰুত্তপ্পকারেসু ধম্মেসু কামো অৰচরতীতি কামাৰচরা. কামঞ্চেস রূপারূপাৰচরধম্মেসুপি অৰচরতি, যথা পন ‘‘ৰদতীতি ৰচ্ছো, মহিযং সেতীতি মহিংসো’’তি ৰুত্তে ন যত্তকা ৰদন্তি, মহিযং ৰা সেন্তি, সব্বেসং তং নামং হোতি. এৰংসম্পদমিদং ৰেদিতব্বং. এত্থ সব্বে তে ধম্মে একরাসিং কত্ৰা ৰুত্তভূমিসদ্দমপেক্খিত্ৰা কামাৰচরাতি ইত্থিলিঙ্গৰচনং কতং. রূপাৰচরাতিআদীসু রূপভৰো রূপং, তস্মিং রূপে অৰচরন্তীতি রূপাৰচরা. অরূপভৰো অরূপং, তস্মিং অরূপে অৰচরন্তীতি অরূপাৰচরা. তেভূমকৰট্টে পরিযাপন্না অন্তোগধাতি পরিযাপন্না, তস্মিং ন পরিযাপন্নাতি অপরিযাপন্না.

কামাৰচরাদিভূমিনিদ্দেসেসু হেট্ঠতোতি হেট্ঠাভাগেন. অৰীচিনিরযন্তি জালানং ৰা সত্তানং ৰা ৰেদনানং ৰা ৰীচি অন্তরং ছিদ্দং এত্থ নত্থীতি অৰীচি. সুখসঙ্খাতো অযো এত্থ নত্থীতি নিরযো, নিরতিঅত্থেনপি নিরযো. পরিযন্তং করিত্ৰাতি তং অৰীচিসঙ্খাতং নিরযং অন্তং কত্ৰা. উপরিতোতি উপরিভাগেন. পরনিম্মিতৰসৰত্তী দেৰেতি পরনিম্মিতেসু কামেসু ৰসং ৰত্তনতো এৰংলদ্ধৰোহারে দেৰে. অন্তো করিত্ৰাতি অন্তো পক্খিপিত্ৰা. যং এতস্মিং অন্তরেতি যে এতস্মিং ওকাসে. যন্তি চ লিঙ্গৰচনৰিপল্লাসো কতো. এত্থাৰচরাতি ইমিনা যস্মা তস্মিং অন্তরে অঞ্ঞেপি চরন্তি কদাচি কত্থচি সম্ভৰতো, তস্মা তেসং অসঙ্গণ্হনত্থং অৰচরাতি ৰুত্তং. তেন যে একস্মিং অন্তরে ওগাল়্হা হুত্ৰা চরন্তি, সব্বত্থ সদা চ সম্ভৰতো, অধোভাগে চ চরন্তি অৰীচিনিরযস্স হেট্ঠা ভূতূপাদায পৰত্তিভাৰেন, তেসং সঙ্গহো কতো হোতি. তে হি ওগাল়্হা চরন্তি, অধোভাগে চ চরন্তীতি অৰচরা. এত্থ পরিযাপন্নাতি ইমিনা পন যস্মা এতে এত্থাৰচরা অঞ্ঞত্থাপি অৰচরন্তি, ন পন তত্থ পরিযাপন্না হোন্তি, তস্মা তেসং অঞ্ঞত্থাপি অৰচরন্তানং পরিগ্গহো কতো হোতি.

ইদানি তে এত্থ পরিযাপন্নে ধম্মে রাসিসুঞ্ঞতাপচ্চযভাৰতো চেৰ সভাৰতো চ দস্সেন্তো খন্ধধাতুআযতনাতিআদিমাহ. ব্রহ্মলোকন্তি পঠমজ্ঝানভূমিসঙ্খাতং ব্রহ্মট্ঠানং. অকনিট্ঠেতি উত্তমট্ঠেন ন কনিট্ঠে. সমাপন্নস্সাতি সমাপত্তিং সমাপন্নস্স. এতেন কুসলজ্ঝানং ৰুত্তং. উপপন্নস্সাতি ৰিপাকৰসেন ব্রহ্মলোকে উপপন্নস্স. এতেন ৰিপাকজ্ঝানং ৰুত্তং. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারিস্সাতি দিট্ঠেৰ ধম্মে পচ্চক্খে অত্তভাৰে সুখো ৰিহারো দিট্ঠধম্মসুখৰিহারো, সো অস্স অত্থীতি দিট্ঠধম্মসুখৰিহারী, অরহা. তস্স দিট্ঠধম্মসুখৰিহারিস্স. এতেন কিরিযজ্ঝানং ৰুত্তং. চেতসিকাতি চেতসি ভৰা চেতসিকা, চিত্তসম্পযুত্তাতি অত্থো. আকাসানঞ্চাযতনূপগেতি আকাসানঞ্চাযতনসঙ্খাতং ভৰং উপগতে. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. মগ্গাতি চত্তারো অরিযমগ্গা. মগ্গফলানীতি চত্তারি অরিযমগ্গফলানি. অসঙ্খতা চ ধাতূতি পচ্চযেহি অকতা নিব্বানধাতু.

অপরাপি চতস্সো ভূমিযোতি একেকচতুক্কৰসেন ৰেদিতব্বা. চত্তারো সতিপট্ঠানাতি কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ৰেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. তস্সত্থো – পতিট্ঠাতীতি পট্ঠানং, উপট্ঠাতি ওক্কন্দিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা পৰত্ততীতি অত্থো. সতিযেৰ পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. অথ ৰা সরণট্ঠেন সতি, উপট্ঠানট্ঠেন পট্ঠানং, সতি চ সা পট্ঠানঞ্চাতিপি সতিপট্ঠানং. আরম্মণৰসেন বহুকা তা সতিযোতি সতিপট্ঠানা. চত্তারো সম্মপ্পধানাতি অনুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদায সম্মপ্পধানং, উপ্পন্নানং অকুসলানং পহানায সম্মপ্পধানং, অনুপ্পন্নানং কুসলানং উপ্পাদায সম্মপ্পধানং, উপ্পন্নানং কুসলানং ঠিতিযা সম্মপ্পধানং. পদহন্তি ৰাযমন্তি এতেনাতি পধানং, ৰীরিযস্সেতং নামং. সম্মপ্পধানন্তি অৰিপরীতপ্পধানং কারণপ্পধানং উপাযপ্পধানং যোনিসোপধানং. একমেৰ ৰীরিযং কিচ্চৰসেন চতুধা কত্ৰা সম্মপ্পধানাতি ৰুত্তং. চত্তারো ইদ্ধিপাদাতি ছন্দিদ্ধিপাদো, চিত্তিদ্ধিপাদো, ৰীরিযিদ্ধিপাদো, ৰীমংসিদ্ধিপাদো. তস্সত্থো ৰুত্তোযেৰ. চত্তারি ঝানানীতি ৰিতক্কৰিচারপীতিসুখচিত্তেকগ্গতাৰসেন পঞ্চঙ্গিকং পঠমজ্ঝানং. পীতিসুখচিত্তেকগ্গতাৰসেন তিৰঙ্গিকং দুতিযজ্ঝানং, সুখচিত্তকগ্গতাৰসেন দুৰঙ্গিকং ততিযজ্ঝানং, উপেক্খাচিত্তেকগ্গতাৰসেন দুৰঙ্গিকং চতুত্থজ্ঝানং. ইমানি হি অঙ্গানি আরম্মণূপনিজ্ঝানট্ঠেন ঝানন্তি ৰুচ্চন্তি. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযোতি মেত্তা, করুণা, মুদিতা, উপেক্খা. ফরণঅপ্পমাণৰসেন অপ্পমঞ্ঞাযো. এতাযো হি আরম্মণৰসেন অপ্পমাণে ৰা সত্তে ফরন্তি, একং সত্তম্পি ৰা অনৰসেসফরণৰসেন ফরন্তীতি ফরণঅপ্পমাণৰসেন অপ্পমঞ্ঞাযোতি ৰুচ্চন্তি. চতস্সো অরূপসমাপত্তিযোতি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি. চতস্সো পটিসম্ভিদা ৰুত্তত্থা এৰ.

চতস্সো পটিপদাতি ‘‘দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি (দী. নি. ৩.৩১১) ৰুত্তা চতস্সো পটিপদা. চত্তারি আরম্মণানীতি পরিত্তং পরিত্তারম্মণং, পরিত্তং অপ্পমাণারম্মণং, অপ্পমাণং পরিত্তারম্মণং, অপ্পমাণং অপ্পমাণারম্মণন্তি (ধ. স. ১৮১ আদযো) ৰুত্তানি চত্তারি আরম্মণানি. কসিণাদিআরম্মণানং অৰৰত্থাপেতব্বতো আরম্মণৰন্তানি ঝানানি ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি. চত্তারো অরিযৰংসাতি অরিযা ৰুচ্চন্তি বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ তথাগতসাৰকা চ, তেসং অরিযানং ৰংসা তন্তিযো পৰেণিযোতি অরিযৰংসা. কে পন তে? চীৰরসন্তোসো পিণ্ডপাতসন্তোসো সেনাসনসন্তোসো ভাৰনারামতাতি ইমে চত্তারো. গিলানপচ্চযসন্তোসো পিণ্ডপাতসন্তোসে ৰুত্তে ৰুত্তোযেৰ হোতি. যো হি পিণ্ডপাতে সন্তুট্ঠো, সো কথং গিলানপচ্চযে অসন্তুট্ঠো ভৰিস্সতি.

চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনীতি চত্তারি জনসঙ্গণ্হনকারণানি – দানঞ্চ পেয্যৰজ্জঞ্চ অত্থচরিযা চ সমানত্ততা চাতি ইমানি চত্তারি. দানন্তি যথারহং দানং. পেয্যৰজ্জন্তি যথারহং পিযৰচনং. অত্থচরিযাতি তত্থ তত্থ কত্তব্বস্স করণৰসেন কত্তব্বাকত্তব্বানুসাসনৰসেন চ ৰুদ্ধিকিরিযা. সমানত্ততাতি সহ মানেন সমানো, সপরিমাণো সপরিগণনোতি অত্থো. সমানো পরস্স অত্তা এতেনাতি সমানত্তো, সমানত্তস্স ভাৰো সমানত্ততা, ‘‘অযং মযা হীনো, অযং মযা সদিসো, অযং মযা অধিকো’’তি পরিগণেত্ৰা তদনুরূপেন উপচরণং করণন্তি অত্থো. ‘‘সমানসুখদুক্খতা সমানত্ততা’’তি চ ৰদন্তি.

চত্তারি চক্কানীতি এত্থ চক্কং নাম দারুচক্কং, রতনচক্কং, ধম্মচক্কং, ইরিযাপথচক্কং, সম্পত্তিচক্কন্তি পঞ্চৰিধং. তত্থ ‘‘যং পন তং, দেৰ, চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছারত্তূনেহী’’তি (অ. নি. ৩.১৫) ইদং দারুচক্কং. ‘‘চক্কং ৰত্তযতো পরিগ্গহেত্ৰা’’তি (জা. ১.১৩.৬৮) ইদং রতনচক্কং. ‘‘মযা পৰত্তিতং চক্ক’’ন্তি (সু. নি. ৫৬২) ইদং ধম্মচক্কং. ‘‘চতুচক্কং নৰদ্ৰার’’ন্তি (সং. নি. ১.২৯) ইদং ইরিযাপথচক্কং. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, চক্কানি, যেহি সমন্নাগতানং দেৰমনুস্সানং চতুচক্কং ৰত্ততি. কতমানি চত্তারি? পতিরূপদেসৰাসো, সপ্পুরিসাৰস্সযো, অত্তসম্মাপণিধি, পুব্বে চ কতপুঞ্ঞতা’’তি (অ. নি. ৪.৩১) ইদং সম্পত্তিচক্কং. ইধাপি এতদেৰ অধিপ্পেতং. তত্থ পতিরূপদেসৰাসোতি যত্থ চতস্সো পরিসা সন্দিস্সন্তি, এৰরূপে অনুচ্ছৰিকে দেসে ৰাসো. সপ্পুরিসাৰস্সযোতি বুদ্ধাদীনং সপ্পুরিসানং অৰস্সযনং সেৰনং ভজনং. অত্তসম্মাপণিধীতি অত্তনো সম্মা পতিট্ঠাপনং. সচে পুব্বে অস্সদ্ধাদীহি সমন্নাগতো হোতি, তানি পহায সদ্ধাদীসু পতিট্ঠাপনং. পুব্বে চ কতপুঞ্ঞতাতি পুব্বে উপচিতকুসলতা. ইদমেৰ চেত্থ পমাণং. যেন হি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন কুসলকম্মং কতং হোতি, তদেৰ কুসলং তং পুরিসং পতিরূপদেসে উপনেতি, সপ্পুরিসে ভজাপেতি, সো এৰ পুগ্গলো অত্তানং সম্মা ঠপেতীতি.

চত্তারি ধম্মপদানীতি চত্তারো ধম্মকোট্ঠাসা. কতমানি চত্তারি? অনভিজ্ঝা ধম্মপদং, অব্যাপাদো ধম্মপদং, সম্মাসতি ধম্মপদং, সম্মাসমাধি ধম্মপদং. অনভিজ্ঝা ধম্মপদং নাম অলোভো ৰা অনভিজ্ঝাৰসেন অধিগতজ্ঝানৰিপস্সনামগ্গফলনিব্বানানি ৰা. অব্যাপাদো ধম্মপদং নাম অকোপো ৰা মেত্তাসীসেন অধিগতজ্ঝানাদীনি ৰা. সম্মাসতি ধম্মপদং নাম সূপট্ঠিতস্সতি ৰা সতিসীসেন অধিগতজ্ঝানাদীনি ৰা. সম্মাসমাধি ধম্মপদং নাম অট্ঠসমাপত্তি ৰা অট্ঠসমাপত্তিসীসেন অধিগতজ্ঝানাদীনি ৰা. দসঅসুভৰসেন ৰা অধিগতজ্ঝানাদীনি অনভিজ্ঝা ধম্মপদং, চতুব্রহ্মৰিহারৰসেন অধিগতানি অব্যাপাদো ধম্মপদং, দসানুস্সতিআহারেপটিকূলসঞ্ঞাৰসেন অধিগতানি সম্মাসতি ধম্মপদং, দসকসিণআনাপানৰসেন অধিগতানি সম্মাসমাধি ধম্মপদন্তি. ইমা চতস্সো ভূমিযোতি একেকং চতুক্কৰসেনেৰ যোজেতব্বং.

ভূমিনানত্তঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.