সচ্ছিকাতব্বনিদ্দেসৰণ্ণনা

২৯. সচ্ছিকাতব্বনিদ্দেসে দস একুত্তরৰিস্সজ্জনানি পটিলাভসচ্ছিকিরিযাৰসেন ৰুত্তানি. তত্থ অকুপ্পা চেতোৰিমুত্তীতি অরহত্তফলৰিমুত্তি. সা হি ন কুপ্পতি ন চলতি ন পরিহাযতীতি অকুপ্পা, সব্বকিলেসেহি চিত্তস্স ৰিমুত্তত্তা চেতোৰিমুত্তীতি ৰুচ্চতি. ৰিজ্জাতি তিস্সো ৰিজ্জা. ৰিমুত্তীতি দসুত্তরপরিযাযেন অরহত্তফলং ৰুত্তং, সঙ্গীতিপরিযাযেন পন ‘‘ৰিমুত্তীতি দ্ৰে ৰিমুত্তিযো চিত্তস্স চ অধিমুত্তি নিব্বানঞ্চা’’তি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩০৪) ৰুত্তং. এত্থ চ অট্ঠ সমাপত্তিযো নীৰরণাদীহি সুট্ঠু ৰিমুত্তত্তা ৰিমুত্তি নাম, নিব্বানং সব্বসঙ্খততো ৰিমুত্তত্তা ৰিমুত্তি নাম. তিস্সো ৰিজ্জাতি পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং ৰিজ্জা সত্তানং চুতূপপাতে ঞাণং ৰিজ্জা আসৰানং খযে ঞাণং ৰিজ্জা. তমৰিজ্ঝনট্ঠেন ৰিজ্জা, ৰিদিতকরণট্ঠেনাপি ৰিজ্জা. পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণঞ্হি উপ্পজ্জমানং পুব্বেনিৰাসং ছাদেত্ৰা ঠিতং তমং ৰিজ্ঝতি, পুব্বেনিৰাসঞ্চ ৰিদিতং করোতীতি ৰিজ্জা. চুতূপপাতে ঞাণং চুতিপটিসন্ধিচ্ছাদকং তমং ৰিজ্ঝতি, চুতূপপাতঞ্চ ৰিদিতং করোতীতি ৰিজ্জা. আসৰানং খযে ঞাণং চতুসচ্চচ্ছাদকং তমং ৰিজ্ঝতি, চতুসচ্চধম্মে চ ৰিদিতং করোতীতি ৰিজ্জা. চত্তারি সামঞ্ঞফলানীতি সোতাপত্তিফলং, সকদাগামিফলং, অনাগামিফলং, অরহত্তফলং. পাপধম্মে সমেতি ৰিনাসেতীতি সমণো, সমণস্স ভাৰো সামঞ্ঞং. চতুন্নং অরিযমগ্গানমেতং নামং. সামঞ্ঞস্স ফলানি সামঞ্ঞফলানি.

পঞ্চ ধম্মক্খন্ধাতি সীলক্খন্ধো, সমাধিক্খন্ধো, পঞ্ঞাক্খন্ধো, ৰিমুত্তিক্খন্ধো, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধো. ধম্মক্খন্ধাতি ধম্মৰিভাগা ধম্মকোট্ঠাসা. সীলক্খন্ধাদীসুপি এসেৰ নযো. লোকিযলোকুত্তরা সীলসমাধিপঞ্ঞা এৰ সীলসমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধা. সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সরণৰিমুত্তিযো এৰ ৰিমুত্তিক্খন্ধো. তিৰিধা ৰিমুত্তিপচ্চৰেক্খণা এৰ ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধো. সো লোকিযো এৰ. জাননট্ঠেন ঞাণমেৰ দস্সনট্ঠেন দস্সনন্তি ঞাণদস্সনং, ৰিমুত্তীনং ঞাণদস্সনং ৰিমুত্তিঞাণদস্সনন্তি ৰুচ্চতি. ৰিক্খম্ভনতদঙ্গৰিমুত্তিযো পন সমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধেহেৰ সঙ্গহিতা. ইমে পঞ্চ ধম্মক্খন্ধা সেক্খানং সেক্খা, অসেক্খানং অসেক্খাতি ৰুত্তা. এতেসু হি লোকিযা চ নিস্সরণৰিমুত্তি চ নেৰসেক্খানাসেক্খা. সেক্খা হোন্তাপি সেক্খানং ইমে ইতি সেক্খা, অসেক্খানং ইমে ইতি অসেক্খাতি ৰুচ্চন্তি. ‘‘সেক্খেন ৰিমুত্তিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতী’’তি এত্থ পন নিস্সরণৰিমুত্তিযা আরম্মণকরণৰসেন সমন্নাগতোতি ৰেদিতব্বো. ছ অভিঞ্ঞাতি ছ অধিকানি ঞাণানি. কতমা ছ? ইদ্ধিৰিধঞাণং, দিব্বসোতধাতুঞাণং, পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং, চেতোপরিযঞাণং, দিব্বচক্খুঞাণং, আসৰানং খযে ঞাণন্তি ইমা ছ.

সত্ত খীণাসৰবলানীতি খীণা আসৰা অস্সাতি খীণাসৰো, খীণাসৰস্স বলানি খীণাসৰবলানি. কতমানি সত্ত? ৰুত্তানি ভগৰতা –

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অনিচ্চতো সব্বে সঙ্খারা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. যম্পি, ভিক্খৰে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অনিচ্চতো সব্বে সঙ্খারা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি, ইদম্পি, ভিক্খৰে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি ‘খীণা মে আসৰা’তি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অঙ্গারকাসূপমা কামাতি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. যম্পি, ভিক্খৰে…পে… ইদম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি…পে….

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো ৰিৰেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৰিৰেকপোণং ৰিৰেকপব্ভারং ৰিৰেকট্ঠং নেক্খম্মাভিরতং ব্যন্তীভূতং সব্বসো আসৰট্ঠানিযেহি ধম্মেহি. যম্পি, ভিক্খৰে…পে… ইদম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি…পে….

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা. পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰিতানি হোন্তি সুভাৰিতানি. সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা. অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো. যম্পি, ভিক্খৰে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো, ইদম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি ‘খীণা মে আসৰা’’’তি (অ. নি. ১০.৯০; দী. নি. ৩.৩৫৭; পটি. ম. ২.৪৪).

তত্থ পঠমেন বলেন দুক্খসচ্চপটিৰেধো, দুতিযেন সমুদযসচ্চপটিৰেধো, ততিযেন নিরোধসচ্চপটিৰেধো, চতূহি মগ্গসচ্চপটিৰেধো পকাসিতো হোতি.

অট্ঠ ৰিমোক্খাতি আরম্মণে অধিমুচ্চনট্ঠেন পচ্চনীকধম্মেহি চ সুট্ঠু মুচ্চনট্ঠেন ৰিমোক্খা. ‘‘কতমে অট্ঠ? রূপী রূপানি পস্সতি, অযং পঠমো ৰিমোক্খো. অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি, অযং দুতিযো ৰিমোক্খো. ‘সুভ’ন্তেৰ অধিমুত্তো হোতি, অযং ততিযো ৰিমোক্খো. সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং চতুত্থো ৰিমোক্খো. সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং পঞ্চমো ৰিমোক্খো. সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং ছট্ঠো ৰিমোক্খো. সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং সত্তমো ৰিমোক্খো. সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং অট্ঠমো ৰিমোক্খো’’তি (দী. নি. ২.১৭৪; ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৬৬).

নৰ অনুপুব্বনিরোধাতি নৰ অনুপটিপাটিযা নিরোধা. ‘‘কতমে নৰ? পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স কামসঞ্ঞা নিরুদ্ধা হোতি, দুতিযং ঝানং সমাপন্নস্স ৰিতক্কৰিচারা নিরুদ্ধা হোন্তি, ততিযং ঝানং সমাপন্নস্স পীতি নিরুদ্ধা হোতি, চতুত্থং ঝানং সমাপন্নস্স অস্সাসপস্সাসা নিরুদ্ধা হোন্তি, আকাসানঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স রূপসঞ্ঞা নিরুদ্ধা হোতি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিরুদ্ধা হোতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিরুদ্ধা হোতি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিরুদ্ধা হোতি, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নস্স সঞ্ঞা চ ৰেদনা চ নিরুদ্ধা হোন্তী’’তি (অ. নি. ৯.৩১; দী. নি. ৩.৩৪৪, ৩৫৯).

দস অসেক্খা ধম্মাতি উপরি সিক্খিতব্বাভাৰতো ন সিক্খন্তীতি অসেক্খা. অথ ৰা তীসু সিক্খাসু সিক্খন্তীতি সেক্খা, ৰুদ্ধিপ্পত্তা সেক্খাতি অসেক্খা, অরহন্তো. অসেক্খানং ইমে ইতি অসেক্খা. ‘‘কতমে দস? অসেক্খা সম্মাদিট্ঠি, অসেক্খো সম্মাসঙ্কপ্পো, অসেক্খা সম্মাৰাচা, অসেক্খো সম্মাকম্মন্তো, অসেক্খো সম্মাআজীৰো, অসেক্খো সম্মাৰাযামো, অসেক্খা সম্মাসতি, অসেক্খো সম্মাসমাধি, অসেক্খং সম্মাঞাণং, অসেক্খা সম্মাৰিমুত্তী’’তি (দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০). অসেক্খং সম্মাঞাণন্তি অরহত্তফলপঞ্ঞং ঠপেত্ৰা সেসলোকিযপঞ্ঞা. সম্মাৰিমুত্তীতি অরহত্তফলৰিমুত্তি. অট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩৪৮) পন ৰুত্তং –

‘‘অসেক্খা সম্মাদিট্ঠীতিআদযো সব্বেপি ফলসম্পযুত্তধম্মা এৰ. এত্থ চ সম্মাদিট্ঠি সম্মাঞাণন্তি দ্ৰীসু ঠানেসু পঞ্ঞাৰ কথিতা. সম্মাৰিমুত্তীতি ইমিনা পন পদেন ৰুত্তাৰসেসা ফলসমাপত্তিধম্মা সঙ্গহিতা’’তি.

সব্বং, ভিক্খৰে, সচ্ছিকাতব্বন্তিআদীসু আরম্মণসচ্ছিকিরিযা ৰেদিতব্বা. রূপং পস্সন্তো সচ্ছিকরোতীতিআদীসু রূপাদীনি লোকিযানি পস্সিতব্বাকারেন পস্সন্তো তানেৰ রূপাদীনি আরম্মণসচ্ছিকিরিযায সচ্ছিকরোতি, রূপাদীনি ৰা পস্সিতব্বাকারেন পস্সন্তো তেন হেতুনা সচ্ছিকাতব্বং নিব্বানং সচ্ছিকরোতি. পস্সন্তোতি হি পদং হেতুঅত্থেপি অক্খরচিন্তকা ইচ্ছন্তি. অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযাদীনি পন লোকুত্তরানি পচ্চৰেক্খণৰসেন পস্সন্তো তানেৰ আরম্মণসচ্ছিকিরিযায সচ্ছিকরোতি. ‘‘অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন সচ্ছিকরোতী’’তি ইদং পরিঞ্ঞেয্যপহাতব্বসচ্ছিকাতব্বভাৰেতব্বেসু সচ্ছিকাতব্বত্তা উজুকমেৰ. যে যে ধম্মা সচ্ছিকতা হোন্তি, তে তে ধম্মা ফস্সিতা হোন্তীতি আরম্মণসচ্ছিকিরিযায সচ্ছিকতা আরম্মণফস্সেন ফুট্ঠা হোন্তি, পটিলাভসচ্ছিকিরিযায সচ্ছিকতা পটিলাভফস্সেন ফুট্ঠা হোন্তীতি.

সচ্ছিকাতব্বনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.