ৰিস্সজ্জনুদ্দেসৰণ্ণনা

১. ইদানি যথানিক্খিত্তেন উদ্দেসেন সঙ্গহিতে ধম্মে পভেদতো দস্সেতুং কথং সোতাৰধানে পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণন্তিআদি নিদ্দেসৰারো আরদ্ধো. তত্থ যং ৰুত্তং, ‘‘সোতাৰধানে পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি, তং কথং হোতীতি? অযং কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. পঞ্চৰিধা হি পুচ্ছা – অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা, দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা, ৰিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা, অনুমতিপুচ্ছা, কথেতুকম্যতাপুচ্ছাতি. তাসং ইদং নানত্তং –

কতমা অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা? (মহানি. ১৫০; চূল়নি. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ১২) পকতিযা লক্খণং অঞ্ঞাতং হোতি অদিট্ঠং অতুলিতং অতীরিতং অৰিভূতং অৰিভাৰিতং, তস্স ঞাণায দস্সনায তুলনায তীরণায ৰিভূতায ৰিভাৰনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি, অযং অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা.

কতমা দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা? (মহানি. ১৫০; চূল়নি. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ১২) পকতিযা লক্খণং ঞাতং হোতি দিট্ঠং তুলিতং তীরিতং ৰিভূতং ৰিভাৰিতং, সো অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং সংসন্দনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি, অযং দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা.

কতমা ৰিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা? (মহানি. ১৫০; চূল়নি. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ১২) পকতিযা সংসযপক্খন্দো হোতি ৰিমতিপক্খন্দো দ্ৰেল়্হকজাতো ‘‘এৰং নু খো, ননু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি? সো ৰিমতিচ্ছেদনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি, অযং ৰিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা.

কতমা অনুমতিপুচ্ছা? ভগৰা ভিক্খূনং অনুমতিযা পঞ্হং পুচ্ছতি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি (মহাৰ. ২১), অযং অনুমতিপুচ্ছা.

কতমা কথেতুকম্যতাপুচ্ছা? ভগৰা ভিক্খূনং কথেতুকম্যতায পঞ্হং পুচ্ছতি – ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তারো’’তি (সং. নি. ৫.৩৯০)? অযং কথেতুকম্যতাপুচ্ছাতি. তাসু অযং থেরস্স কথেতুকম্যতাপুচ্ছাতি ৰেদিতব্বা.

ইদানি সমাতিকুদ্দেসায কথেতুকম্যতাপুচ্ছায ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যাতি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তিআদযো সোল়স ৰিস্সজ্জনুদ্দেসা. তত্থ ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যাতি ‘‘দেসযন্তস্সা’’তি পাঠসেসো. ইমে ধম্মা অভিজানিতব্বাতি সত্থুনো, অঞ্ঞতরস্স ৰা গরুট্ঠানিযস্স সব্রহ্মচারিস্স ধম্মং দেসযন্তস্স পুব্বে ৰুত্তনযেন সোতাৰধানং সুতং সোতাৰধানং নাম. তংপজাননা পঞ্ঞা তস্স সুতস্স পজাননা পরিযাযপরিচ্ছিন্দকপঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং নামাতি অত্থো. তস্স পজাননা তংপজাননাতি সামিৰচনসমাসো. তং পজাননাতি ৰিভত্তিৰিপল্লাসৰসেন উপযোগৰচনং ৰা. অভিঞ্ঞেয্যাতি চ সভাৰলক্খণাৰবোধৰসেন সোভনেনাকারেন জানিতব্বা. পরিঞ্ঞেয্যাতি সামঞ্ঞলক্খণাৰবোধৰসেন কিচ্চসমাপনৰসেন চ ব্যাপিত্ৰা জানিতব্বা. ভাৰেতব্বাতি ৰড্ঢেতব্বা. সচ্ছিকাতব্বাতি পচ্চক্খং কাতব্বা. দুৰিধা হি সচ্ছিকিরিযা পটিলাভসচ্ছিকিরিযা আরম্মণসচ্ছিকিরিযা চ. পচ্চনীকসমুদাচারৰসেন পরিহানিযসঙ্খাতং হানং ভজন্তীতি হানভাগিযা. তদনুধম্মতায সতিযা সণ্ঠানৰসেন ঠানসঙ্খাতং ঠিতিং ভজন্তীতি ঠিতিভাগিযা. উপরিৰিসেসাধিগমৰসেন ৰিসেসং ভজন্তীতি ৰিসেসভাগিযা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং দোসক্খন্ধং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি অরিযমগ্গো নিব্বেধো নাম, নিব্বিদাসহগতানং সঞ্ঞামনসিকারানং সমুদাচারৰসেন তং নিব্বেধং ভজন্তীতি নিব্বেধভাগিযা.

সব্বে সঙ্খারাতি সব্বে সপ্পচ্চযা ধম্মা. তে হি সঙ্খতসঙ্খারা নাম. পচ্চযেহি সঙ্গম্ম করীযন্তীতি সঙ্খারা, তে এৰ পচ্চযেহি সঙ্গম্ম কতত্তা সঙ্খতাতি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা. কম্মনিব্বত্তা তেভূমকরূপারূপধম্মা অভিসঙ্খতসঙ্খারাতি অট্ঠকথাসু (ৰিসুদ্ধি. ২.৫৮৭; ৰিভ. অট্ঠ. ২২৬ সঙ্খারপদনিদ্দেস) ৰুত্তা. তেপি ‘‘অনিচ্চা ৰ সঙ্খারা’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১৮৬; ২.১৪৩; দী. নি. ২.২২১, ২৭২) সঙ্খতসঙ্খারেসু সঙ্গহং গচ্ছন্তি. ‘‘অৰিজ্জাগতো অযং, ভিক্খৰে, পুরিসপুগ্গলো পুঞ্ঞঞ্চেৰ সঙ্খারং অভিসঙ্খরোতী’’তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাৰ আগতা তেভূমিককুসলাকুসলচেতনা অভিসঙ্খরণকসঙ্খারা নাম. ‘‘যাৰতিকা অভিসঙ্খারস্স গতি, তাৰতিকং গন্ত্ৰা অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসী’’তিআদীসু আগতং কাযিকং চেতসিকং ৰীরিযং পযোগাভিসঙ্খারো নাম. ‘‘সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নস্স খো, আৰুসো ৰিসাখ, ভিক্খুনো পঠমং নিরুজ্ঝতি ৰচীসঙ্খারো, ততো কাযসঙ্খারো, ততো চিত্তসঙ্খারো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৬৪) আগতা ৰিতক্কৰিচারা. ৰাচং সঙ্খরোন্তীতি ৰচীসঙ্খারা. অস্সাসপস্সাসা কাযেন সঙ্খরীযন্তীতি কাযসঙ্খারা. সঞ্ঞা চ ৰেদনা চ চিত্তেন সঙ্খরীযন্তীতি চিত্তসঙ্খারা. ইধ পন সঙ্খতসঙ্খারা অধিপ্পেতা.

অনিচ্চাতি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন. দুক্খাতি পীল়নট্ঠেন. সব্বে ধম্মাতি নিব্বানম্পি অন্তোকত্ৰা ৰুত্তা. অনত্তাতি অৰসৰত্তনট্ঠেন. ইদং দুক্খং অরিযসচ্চন্তিআদীসু ‘‘দুক্খসমুদযো দুক্খনিরোধো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘দুক্খসমুদযং দুক্খনিরোধ’’ন্তি লিঙ্গৰিপল্লাসো কতো. যস্মা পন বুদ্ধাদযো অরিযা পটিৰিজ্ঝন্তি, তস্মা অরিযসচ্চানীতি ৰুচ্চন্তি. যথাহ ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি…পে… ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি. অরিযা ইমানি পটিৰিজ্ঝন্তি, তস্মা অরিযসচ্চানীতি ৰুচ্চন্তী’’তি. অরিযস্স সচ্চানীতিপি অরিযসচ্চানি. যথাহ ‘‘সদেৰকে লোকে…পে… সদেৰমনুস্সায তথাগতো অরিযো, তস্মা অরিযসচ্চানীতি ৰুচ্চন্তী’’তি (সং. নি. ৫.১০৯৮). এতেসং অভিসম্বুদ্ধত্তা অরিযভাৰসিদ্ধিতোপি অরিযসচ্চানি. যথাহ ‘‘ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং অরিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধত্তা তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অরিযোতি ৰুচ্চতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৯৩). অরিযানি সচ্চানীতিপি অরিযসচ্চানি. অরিযানীতি অৰিতথানি, অৰিসংৰাদকানীতি অত্থো. যথাহ ‘‘ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানি, তস্মা অরিযসচ্চানীতি ৰুচ্চন্তী’’তি (সং. নি. ৫.১০৯৭). সচ্চানীতি কো সচ্চট্ঠোতি চে? যো পঞ্ঞাচক্খুনা উপপরিক্খমানানং মাযাৰ ৰিপরীতো, মরীচীৰ ৰিসংৰাদকো, তিত্থিযানং পরিকপ্পিতঅত্তাৰ অনুপলব্ভসভাৰো চ ন হোতি, অথ খো বাধনপভৰসন্তিনিয্যানপ্পকারেন তচ্ছাৰিপরীতভূতভাৰেন অরিযঞাণস্স গোচরো হোতিযেৰ. এস অগ্গিলক্খণং ৰিয লোকপকতি ৰিয চ তচ্ছাৰিপরীতভূতভাৰো সচ্চট্ঠোতি ৰেদিতব্বো. যথাহ ‘‘ইদং দুক্খন্তি, ভিক্খৰে, তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১০৯০) ৰিত্থারো. অপিচ –

নাবাধকং যতো দুক্খং, দুক্খা অঞ্ঞং ন বাধকং;

বাধকত্তনিযামেন, ততো সচ্চমিদং মতং.

তং ৰিনা নাঞ্ঞতো দুক্খং, ন হোতি ন চ তং ততো;

দুক্খহেতু নিযামেন, ইতি সচ্চং ৰিসত্তিকা.

নাঞ্ঞা নিব্বানতো সন্তি, সন্তং ন চ ন তং যতো;

সন্তভাৰনিযামেন, ততো সচ্চমিদং মতং.

মগ্গা অঞ্ঞং ন নিয্যানং, অনিয্যানো ন চাপি সো;

তচ্ছনিয্যানভাৰেন, ইতি সো সচ্চসম্মতো.

ইতি তচ্ছাৰিপল্লাস-ভূতভাৰং চতূস্ৰপি;

দুক্খাদীস্ৰৰিসেসেন, সচ্চট্ঠং আহু পণ্ডিতাতি.

সো পনাযং সচ্চসদ্দো অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতি. সেয্যথিদং – ‘‘সচ্চং ভণে ন কুজ্ঝেয্যা’’তিআদীসু (ধ. প. ২২৪) ৰাচাসচ্চে. ‘‘সচ্চে ঠিতা সমণব্রাহ্মণা চা’’তিআদীসু (জা. ২.২১.৪৩৩) ৰিরতিসচ্চে. ‘‘কস্মা নু সচ্চানি ৰদন্তি নানা, পৰাদিযাসে কুসলাৰদানা’’তিআদীসু (সু. নি. ৮৯১) দিট্ঠিসচ্চে. ‘‘একঞ্হি সচ্চং ন দুতীযমত্থি, যস্মিং পজা নো ৰিৰদে পজান’’ন্তিআদীসু (সু. নি. ৮৯০; মহানি. ১১৯) পরমত্থসচ্চে নিব্বানে চেৰ মগ্গে চ. ‘‘চতুন্নং সচ্চানং কতি কুসলা কতি অকুসলা’’তিআদীসু (ৰিভ. ২১৬) অরিযসচ্চে. স্ৰাযমিধাপি অরিযসচ্চে পৰত্ততীতি.

নিদ্দেসৰারসঙ্গহিতস্স ৰিস্সজ্জনুদ্দেসস্স

অত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.