১০. ৰেৰচনহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা
৩৭. তত্থ কতমো ৰেৰচনো হারোতি ৰেৰচনহারৰিভঙ্গো. তত্থ যথা ৰেৰচননিদ্দেসো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘একং ভগৰা ধম্মং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি ৰেৰচনেহি নিদ্দিসতী’’তি ৰুত্তং. ৰেৰচনেহীতি পরিযাযসদ্দেহীতি অত্থো. পদত্থো পুব্বে ৰুত্তো এৰ. কস্মা পন ভগৰা একং ধম্মং অনেকপরিযাযেহি নিদ্দিসতীতি? ৰুচ্চতে – দেসনাকালে আযতিঞ্চ কস্সচি কথঞ্চি তদত্থপটিবোধো সিযাতি পরিযাযৰচনং, তস্মিং খণে ৰিক্খিত্তচিত্তানং অঞ্ঞৰিহিতানং অঞ্ঞেন পরিযাযেন তদত্থাৰবোধনত্থং পরিযাযৰচনং. তেনেৰ পদেন পুন ৰচনে তদঞ্ঞেসং তত্থ অধিগততা সিযাতি মন্দবুদ্ধীনং পুনপ্পুনং তদত্থসল্লক্খণে অসম্মোসনত্থং পরিযাযৰচনং. অনেকেপি অত্থা সমানব্যঞ্জনা হোন্তীতি যা অত্থন্তরপরিকপ্পনা সিযা, তস্সা পরিৰজ্জনত্থম্পি পরিযাযৰচনং অনঞ্ঞস্স ৰচনে অনেকাহি তাহি তাহি সঞ্ঞাহি তেসং তেসং অত্থানং ঞাপনত্থম্পি পরিযাযৰচনং সেয্যথাপি নিঘণ্টুসত্থে. ধম্মকথিকানং তন্তিঅত্থুপনিবন্ধনপরাৰবোধনানং সুখসিদ্ধিযাপি পরিযাযৰচনং. অত্তনো ধম্মনিরুত্তিপটিসম্ভিদাপ্পত্তিযা ৰিভাৰনত্থং, ৰেনেয্যানং তত্থ বীজাৰাপনত্থং ৰা পরিযাযৰচনং ভগৰা নিদ্দিসতি.
কিং বহুনা যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধা যথা সব্বস্মিং অত্থে অপ্পটিহতঞাণাচারা, তথা সব্বস্মিং সদ্দৰোহারেতি একম্পি অত্থং অনেকেহি পরিযাযেহি বোধেতি, ন তত্থ দন্ধাযিতত্তং ৰিত্থাযিতত্তং অত্থস্স. নাপি ধম্মদেসনাহানি, আৰেণিকোৰাযং বুদ্ধধম্মোতি পরিযাযদেসনং দস্সেন্তো ‘‘আসা’’তিআদিমাহ. তত্থ অত্থং দস্সেন্তো ‘‘আসা নাম ৰুচ্চতি যা ভৰিস্সস্স অত্থস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ ভৰিস্সস্স অত্থস্সাতি অনাগতস্স ইচ্ছিতব্বস্স অত্থস্স. ‘‘অৰস্সং আগমিস্সতী’’তিআদিনা তস্সা পৰত্তিযাকারং দস্সেতি. অনাগতত্থৰিসযা তণ্হা আসা. অনাগতপচ্চুপ্পন্নত্থৰিসযা তণ্হা পিহাতি অযমেতাসং ৰিসেসো.
অত্থনিপ্ফত্তিপটিপালনাতি যায ইচ্ছিতস্স অত্থস্স নিপ্ফত্তিং পটিপালেতি আগমেতি, যায ৰা নিপ্ফন্নং অত্থং পটিপালেতি রক্খতি. অযং অভিনন্দনা নাম, যথালদ্ধস্স অত্থস্স কেলাযনা নামাতি অত্থো. তং অত্থনিপ্ফত্তিং সত্তসঙ্খারৰসেন ৰিভজিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘পিযং ৰা ঞাতি’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ধম্মন্তি রূপাদিআরম্মণধম্মং, অতিইট্ঠারম্মণং অভিনন্দতি, অনিট্ঠারম্মণেহিপি তং দস্সেতুং ‘‘অপ্পটিক্কূলতো ৰা অভিনন্দতী’’তি ৰুত্তং. পটিক্কূলেপি হি ৰিপল্লাসৰসেন সত্তং, সঙ্খারং ৰা অপ্পটিক্কূলতো অভিনন্দতি.
যাসু অনেকধাতূসু পৰত্তিযা তণ্হা ‘‘অনেকধাতূসু সরা’’তি ৰুত্তা, তা ধাতুযো ৰিভাগেন দস্সেতুং ‘‘চক্খুধাতূ’’তিআদি ৰুত্তং. কিঞ্চাপি ধাতুৰিভঙ্গাদীসু (ৰিভ. ১৭২ আদযো) কামধাতুআদযো অঞ্ঞাপি অনেকধাতুযো আগতা, তাসম্পি এত্থেৰ সমৰরোধোতি দস্সনত্থং অট্ঠারসেৰেত্থ দস্সিতা. কেচি রূপাধিমুত্তাতিআদি তাসু ধাতূসু তণ্হায পৰত্তিদস্সনং. তত্থ যস্মা পঞ্চ অজ্ঝত্তিকা ধাতুযো সত্ত চ ৰিঞ্ঞাণধাতুযো ধম্মধাতু চ ধম্মারম্মণেনেৰ সঙ্গহিতা, তস্মা অট্ঠারস ধাতুযো উদ্দিসিত্ৰা ছল়েৰ তণ্হায পৰত্তিট্ঠানানি ৰিভত্তানীতি দট্ঠব্বং. তণ্হাপক্খা নেক্খম্মস্সিতাপি দোমনস্সুপৰিচারা তস্স অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি ‘‘পিহপচ্চযা দোমনস্স’’ন্তি ৰচনতো, কো পন ৰাদো গেহস্সিতেসু দোমনস্সুপৰিচারেসূতি ইমানি চতুৰীসতি পদানি ‘‘তণ্হাপক্খো’’তি ৰুত্তং. গেহস্সিতা পন উপেক্খা অঞ্ঞাণুপেক্খতায যথাভিনিৰেসস্স পচ্চযো হোতীতি ‘‘যা ছ উপেক্খা গেহস্সিতা, অযং দিট্ঠিপক্খো’’তি ৰুত্তং.
৩৮. ইদানি তেসং উপৰিচারানং তণ্হাপরিযাযং দস্সেন্তো ‘‘সাযেৰ পত্থনাকারেন ধম্মনন্দী’’তিআদিমাহ. পুন চিত্তং পঞ্ঞা ভগৰা ধম্মো সঙ্ঘো সীলং চাগোতি ইমেসং পরিযাযৰচননিদ্ধারণেন ৰেৰচনহারং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘চিত্তং মনো ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদি আরদ্ধং. তত্থ ‘‘অঞ্ঞম্পি এৰং জাতিয’’ন্তি ইমিনা পঞ্ঞা পজাননা ৰিচযো পৰিচযো ধম্মৰিচযো সল্লক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণা পণ্ডিচ্চং কোসল্লং নেপুঞ্ঞং ৰেভব্যা চিন্তা উপপরিক্খা ভূরী মেধা পরিণাযিকা ৰিপস্সনা সম্পজঞ্ঞং পতোদো পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবলং পঞ্ঞাসত্থং পঞ্ঞাপাসাদো পঞ্ঞাআলোকো পঞ্ঞাওভাসো পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞারতনং অমোহোতি (মহানি. ১৪৯) এৰমাদীনম্পি পঞ্ঞায পরিযাযসদ্দানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
পঞ্চিন্দ্রিযানি লোকুত্তরানীতি খযে ঞাণন্তিআদীনি পঞ্চিন্দ্রিযানি লোকুত্তরানি, লোকুত্তরপঞ্ঞায ৰেৰচনানীতি অত্থো. সব্বা পঞ্ঞাতি ইতরেহি ৰেৰচনেহি ৰুত্তা সব্বা পঞ্ঞা লোকিযলোকুত্তরমিস্সিকাতি অত্থো. ‘‘অপি চা’’তিআদিনা ইমিনাপি পরিযাযেন ৰেৰচনং ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি. আধিপতেয্যট্ঠেনাতি অধিমোক্খলক্খণে আধিপতেয্যট্ঠেন. যথা চ বুদ্ধানুস্সতিযং ৰুত্তন্তি যথা বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে (ৰিসুদ্ধি. ১.১২৩) ‘‘ইতিপি সো ভগৰা’’তিআদিনা পাল়িযা সো ভগৰা ইতিপি অরহং…পে… ইতিপি ভগৰাতি অনেকেহি ৰেৰচনেহি ভগৰা অনুস্সরিতব্বোতি ৰুত্তং. ইমিনাৰ নযেন বলনিপ্ফত্তিগতো ৰেসারজ্জপ্পত্তো যাৰ ধম্মোভাসপজ্জোতকরোতি, এতেহি পরিযাযেহি বুদ্ধস্স ভগৰতো ৰেৰচনং বুদ্ধানুস্সতিযং ৰত্তব্বন্তি পদং আহরিত্ৰা সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. এতানিপি কতিপযানি এৰ ভগৰতো ৰেৰচনানি. অসঙ্খ্যেয্যা হি বুদ্ধগুণা গুণনেমিত্তকানি চ ভগৰতো নামানি. ৰুত্তঞ্হেতং ধম্মসেনাপতিনা –
‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো;
গুণেন নামমুদ্ধেয্যং, অপি নাম সহস্সতো’’তি. (উদা. অট্ঠ. ৫৩);
ধম্মানুস্সতিযং ‘‘অসঙ্খত’’ন্তিআদীসু ন কেনচি পচ্চযেন সঙ্খতন্তি অসঙ্খতং. নত্থি এতস্স অন্তো ৰিনাসোতি অনন্তং. আসৰানং অনারম্মণতো অনাসৰং. অৰিপরীতসভাৰত্তা সচ্চং. সংসারস্স পরতীরভাৰতো পারং. নিপুণঞাণৰিসযত্তা সুখুমসভাৰত্তা চ নিপুণ. অনুপচিতঞাণসম্ভারেহি দট্ঠুং ন সক্কাতি সুদুদ্দসং. উপ্পাদজরাহি অনব্ভাহতত্তা অজজ্জরং. থিরভাৰেন ধুৰং. জরামরণেহি অপলুজ্জনতো অপলোকিতং. মংসচক্খুনা দিব্বচক্খুনা চ অপস্সিতব্বত্তা অনিদস্সনং. রাগাদিপপঞ্চাভাৰেন নিপ্পপঞ্চং. কিলেসাভিসঙ্খারানং ৰূপসমহেতুতায সন্তং.
অমতহেতুতায ভঙ্গাভাৰতো চ অমতং. উত্তমট্ঠেন অতপ্পকট্ঠেন চ পণীতং. অসিৰানং কম্মকিলেসৰিপাকৰট্টানং অভাৰেন সিৰং. চতূহি যোগেহি অনুপদ্দৰভাৰেন খেমং. তণ্হা খীযতি এত্থাতি তণ্হক্খযো. কতপুঞ্ঞেহিপি কদাচিদেৰ পস্সিতব্বত্তা অচ্ছরিযং. অভূতপুব্বত্তা অব্ভুতং. অনন্তরাযত্তা অনীতিকং. অনন্তরাযভাৰহেতুতো অনীতিকধম্মং (সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.৩৭৭-৪০৯).
অনিব্বত্তিসভাৰত্তা অজাতং. ততো এৰ অভূতং. উভযেনাপি উপ্পাদরহিতন্তি ৰুত্তং হোতি. কেনচি অনুপদ্দুতত্তা অনুপদ্দৰং. ন কেনচি পচ্চযেন কতন্তি অকতং. নত্থি এত্থ সোকোতি অসোকং. সোকহেতুৰিগমেন ৰিসোকং. কেনচি অনুপসজ্জিতব্বত্তা অনুপসগ্গং. অনুপসগ্গভাৰহেতুতো অনুপসগ্গধম্মং.
গম্ভীরঞাণগোচরতো গম্ভীরং. সম্মাপটিপত্তিং ৰিনা পস্সিতুং পত্তুং অসক্কুণেয্যত্তা দুপ্পস্সং. সব্বলোকং উত্তরিত্ৰা ঠিতন্তি উত্তরং. নত্থি এতস্স উত্তরন্তি অনুত্তরং. সমস্স সদিসস্স অভাৰেন অসমং. পটিভাগাভাৰেন অপ্পটিসমং. উত্তমট্ঠেন জেট্ঠং, পাসংসতমত্তা ৰা জেট্ঠং. সংসারদুক্খট্টিতেহি লেতব্বতো লেণং. ততো রক্খণতো তাণং. রণাভাৰেন অরণং. অঙ্গণাভাৰেন অনঙ্গণং. নিদ্দোসতায অকাচং. রাগাদিমলাপগমেন ৰিমলং. চতূহি ওঘেহি অনজ্ঝোত্থরণীযতো দীপো. সংসারৰূপসমসুখতায সুখং. পমাণকরধম্মাভাৰতো অপ্পমাণং, গণেতুং এতস্স ন সক্কাতি চ অপ্পমাণং. সংসারসমুদ্দে অনোসীদনট্ঠানতায পতিট্ঠা. রাগাদিকিঞ্চনাভাৰেন পরিগ্গহাভাৰেন চ অকিঞ্চনন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো.
সঙ্ঘানুস্সতিযং সত্তানং সারোতি সীলসারাদিসারগুণযোগতো সত্তেসু সারভূতো. সত্তানং মণ্ডোতি গোরসেসু সপ্পিমণ্ডো ৰিয সত্তেসু মণ্ডভূতো. সারগুণৰসেনেৰ সত্তেসু উদ্ধরিতব্বতো সত্তানং উদ্ধারো. নিচ্চলগুণতায সত্তানং এসিকা. গুণসোভাসুরভিভাৰেন সত্তানং পসূনং সুরভি কুসুমন্তি অত্থো.
গুণেসু উত্তমঙ্গং পঞ্ঞা তস্সা উপসোভাহেতুতায সীলং উত্তমঙ্গোপসোভনং ৰুত্তং. সীলেসু পরিপূরকারিনো অনিজ্ঝন্তা নাম গুণা নত্থীতি ‘‘নিধানঞ্চ সীলং সব্বদোভগ্গসমতিক্কমনট্ঠেনা’’তি ৰুত্তং. অযঞ্চ অত্থো আকঙ্খেয্যসুত্তেন (ম. নি. ১.৬৪ আদযো) দীপেতব্বো. অপরম্পি ৰুত্তং – ‘‘ইজ্ঝতি, ভিক্খৰে, সীলৰতো চেতোপণিধি ৰিসুদ্ধত্তা’’তি (দী. নি. ৩.৩৩৭; সং. নি. ৪.৩৫২; অ. নি. ৮.৩৫). সিপ্পন্তি ধনুসিপ্পং. ধঞ্ঞন্তি ধনাযিতব্বং. ধম্মৰোলোকনতাযাতি সমথৰিপস্সনাদিধম্মস্স ৰোলোকনভাৰেন. ৰোলোকনট্ঠেনাতি সত্তভূমকাদিপাসাদে ৰিয সীলে ঠত্ৰা অভিঞ্ঞাচক্খুনা লোকস্স ৰোলোকেতুং সক্কাতি ৰুত্তং. সব্বভূমানুপরিৰত্তি চ সীলং চতুভূমককুসলস্সাপি তদনুৰত্তনতো. সেসং উত্তানমেৰাতি.
ৰেৰচনহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.