৬. চতুব্যূহহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা

২৫. তত্থ কতমো চতুব্যূহো হারোতি চতুব্যূহহারৰিভঙ্গো. তত্থ ব্যঞ্জনেন সুত্তস্স নেরুত্তঞ্চ অধিপ্পাযো চ নিদানঞ্চ পুব্বাপরসন্ধি চ গৰেসিতব্বোতি সঙ্খেপেন তাৰ চতুব্যূহং দস্সেতি. ‘‘ব্যঞ্জনেনা’’তি ইমিনা হারানং সুত্তস্স ব্যঞ্জনৰিচযভাৰতো ব্যঞ্জনমুখেনেৰ এতে চতুব্যূহহারপদত্থা নিদ্ধারেতব্বাতি দস্সেতি. নেরুত্তন্তি নিরুত্তং নিব্বচনন্তি অত্থো. নিরুত্তমেৰ নেরুত্তং. তেনেৰাহ – ‘‘যা নিরুত্তিপদসংহিতা’’তি. তস্সত্থো – যা নিরুত্তি, ইদং নেরুত্তং. কা পন সা নিরুত্তি? পদসংহিতাতি পদেসু সংহিতা যুত্তা, লিঙ্গৰচনকালসাধনপুরিসাদিৰিসেসযোগেন যো যো অত্থো যথা যথা ৰত্তব্বো, তথা তথা পৰত্তসভাৰনিরুত্তীতি অত্থো. তথা হি ৰুত্তং ‘‘যং ধম্মানং নামসো ঞাণ’’ন্তি.

তত্থ যন্তি হেতুঅত্থে নিপাতো, যায কারণভূতাযাতি অত্থো. ধম্মানন্তি ঞেয্যধম্মানং. নামসোতি পথৰী ফস্সো খন্ধা ধাতু তিস্সো ফুস্সোতি এৰমাদিনামৰিসেসেন ঞাণং পৰত্ততি, অযং সভাৰনিরুত্তি নাম. পথৰীতি হি এৰমাদিকং সদ্দং গহেত্ৰা ততো পরং সঙ্কেতদ্ৰারেন তদত্থপটিপত্তি তংতংঅনিযতনামপঞ্ঞত্তিগ্গহণৰসেনেৰ হোতীতি. অথ ৰা পদসংহিতাতি পদেন সংহিতা. পদতো হি পদত্থাৰবোধো. সো পনস্স অত্থে পৰত্তিনিমিত্তভূতায পঞ্ঞত্তিযা গহিতায এৰ হোতীতি সা পন পঞ্ঞত্তি নিরুত্তিসঙ্খাতপদেন সংহিতা পদত্থং বোধেতীতি পদসংহিতাতি ৰুত্তা. ‘‘যদা হি ভিক্খূ’’তিআদিনা ‘‘ধম্মানং নামসো ঞাণ’’ন্তি পদস্স অত্থং ৰিৰরতি.

তত্থ অত্থস্সাতি সদ্দাভিধেয্যস্স অত্থস্স. নামং জানাতীতি নামপঞ্ঞত্তিৰসেন অযং নামাতি নামং জানাতি. ধম্মস্সাতি সভাৰধম্মস্স. তথা তথা নং অভিনিরোপেতীতি যো যো অত্থো ধম্মো চ যথা যথা চ ৰোহরিতব্বো, তথা তথা নং নামং ৰোহারং অভিনিরোপেতি দেসেতীতি অত্থো. এত্তাৰতা চ অযং ভিক্খু অত্থকুসলো যাৰ অনেকাধিৰচনকুসলোতি ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধিতব্বং.

তত্থ অত্থকুসলোতি পাল়িঅত্থে কুসলো. ধম্মকুসলোতি পাল়িযং কুসলো. ব্যঞ্জনকুসলোতি অক্খরেসু চ ৰাক্যেসু চ কুসলো. নিরুত্তিকুসলোতি নিব্বচনে কুসলো. পুব্বাপরকুসলোতি দেসনায পুব্বাপরকুসলো. দেসনাকুসলোতি ধম্মস্স দেসনায কুসলো. অতীতাধিৰচনকুসলোতি অতীতপঞ্ঞত্তিকুসলো. এস নযো সেসেসুপি. এৰং সব্বানি কাতব্বানি, জনপদনিরুত্তানীতি যত্তকানি সত্তৰোহারপদানি, তানি সব্বানি যথাসম্ভৰং সুত্তে নিব্বচনৰসেন কাতব্বানি ৰত্তব্বানীতি অত্থো. সব্বা চ জনপদনিরুত্তিযোতি সব্বা চ লোকসমঞ্ঞাযো যথারহং কাতব্বা. ‘‘সমঞ্ঞং নাতিধাৰেয্যা’’তি হি ৰুত্তং. তথা হি সম্মুতিসচ্চমুখেনেৰ পরমত্থসচ্চাধিগমো হোতীতি.

২৬. অধিপ্পাযকণ্ডে অনুত্তানং নাম নত্থি.

২৭. নিদানকণ্ডে ইমিনা ৰত্থুনাতি ইমিনা পুত্তগৰাদিকিত্তনসঙ্খাতেন কারণেন. কারণঞ্হেত্থ ৰত্থু নিদানন্তি চ ৰুত্তং. ইমিনা নযেন সব্বত্থ নিদাননিদ্ধারণং ৰেদিতব্বং.

কামন্ধাতি কিলেসকামেন অন্ধা. জালসঞ্ছন্নাতি তণ্হাজালপলিগুণ্ঠিতা. তণ্হাছদনছাদিতাতি তণ্হাসঙ্খাতেন অন্ধকারেন পিহিতা. বন্ধনাবদ্ধাতি কামগুণসঙ্খাতেন বন্ধনেন বদ্ধা. ‘‘পমত্তবন্ধনা’’তিপি পাঠো, পমাদেনাতি অত্থো. পুব্বাপরেনাতি পুব্বেন ৰা অপরেন ৰা দেসনন্তরেনাতি অধিপ্পাযো. যুজ্জতীতি যোগং উপেতি, সমেতীতি অত্থো. ইমেহি পদেহি পরিযুট্ঠানেহীতি ইমেহি যথাৰুত্তেহি গাথাপদেহি তণ্হাপরিযুট্ঠানদীপকেহি. সাযেৰ তণ্হাতি যা পুরিমগাথায ৰুত্তা, সাযেৰ তণ্হা. ‘‘যঞ্চাহা’’তিআদিনা দ্ৰিন্নম্পি গাথানং অত্থসংসন্দনেন পুব্বাপরং ৰিভাৰেতি. পযোগেনাতি সমুদাচারেন. তস্মাতি যত্থ সযং উপ্পন্না, তং সন্তানং নিস্সরিতুং অদেন্তী নানারম্মণেহি পলোভযমানা কিলেসেহি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি. তস্মা কিলেসৰসেন চ পরিযুট্ঠানৰসেন চ তণ্হাবন্ধনং ৰুত্তা.

পপঞ্চেন্তি সংসারে চিরং ঠপেন্তীতি পপঞ্চা. তিট্ঠন্তি এতাহীতি ঠিতী. বন্ধনট্ঠেন সন্দানং ৰিযাতি সন্দানং. নিব্বাননগরপ্পৰেসস্স পটিসেধনতো পলিঘং ৰিযাতি পলিঘং. অনৰসেসতণ্হাপহানেন নিত্তণ্হো. অত্তহিতপরহিতানং ইধলোকপরলোকানঞ্চ মুননতো মুনীতি এৰং গাথায পদত্থো ৰেদিতব্বো. পপঞ্চাদিঅত্থা পন পাল়িযং ৰিভত্তা এৰাতি. তত্থ যস্সেতে পপঞ্চাদযো অব্ভত্থং গতা, তস্স তণ্হায লেসোপি ন ভৰতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘যো এতং সব্বং সমতিক্কন্তো, অযং ৰুচ্চতি নিত্তণ্হো’’তি.

২৮. পরিযুট্ঠানন্তি ‘‘তণ্হায পরিযুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তানি তণ্হাৰিচরিতানি. সঙ্খারাতি ‘‘তদভিসঙ্খতা সঙ্খারা’’তি ৰুত্তা তণ্হাদিট্ঠিমানহেতুকা সঙ্খারা. তে পন যস্মা সত্তসু জৰনচেতনাসু পঠমচেতনা সতি পচ্চযসমৰাযে ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ফলং দেতি. পচ্ছিমচেতনা অনন্তরে অত্তভাৰে. উভিন্নং ৰেমজ্ঝচেতনা যত্থ কত্থচি ফলং দেতি, তস্মা ৰিপচ্চনোকাসৰসেন ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠধম্মৰেদনীযা ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. যস্মা পন তংতংচেতনাসম্পযুত্তা তণ্হাপি চেতনা ৰিয দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদিৰসেন তিধা হোতি, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘এৰং তণ্হা তিৰিধং ফলং দেতী’’তি. পুব্বাপরেন যুজ্জতীতি যং পুব্বং পুরিমং সঙ্খারানং দিট্ঠধম্মৰেদনীযতাদিৰচনং ৰুত্তং, তং ইমিনা অপরেন কম্মস্স দিট্ঠধম্মৰেদনীযতাদিৰচনেন যুজ্জতি গঙ্গোদকং ৰিয যমুনোদকেন সংসন্দতি সমেতীতি অত্থো.

সঙ্খারা দস্সনবলেনাতি চতূসু দিট্ঠিগতসম্পযুত্তেসু ৰিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তে চাতি পঞ্চসু চিত্তুপ্পাদেসু সঙ্খারা পঠমমগ্গপঞ্ঞাবলেন. ছত্তিংস তণ্হাৰিচরিতানি ভাৰনাবলেনাতি পঠমমগ্গেন পহীনাৰসেসৰসেন ৰুত্তং, ন সব্বেসং ৰসেন.

অনুবন্ধোতি তণ্হাদীনং অনুপ্পবন্ধেন পৰত্তি. যো চাপি পপঞ্চোতিআদিনা ‘‘পপঞ্চেতী’’তিআদিনা ৰুত্তং রাধসুত্তঞ্চসংসন্দতি. তেনেৰাহ – ‘‘ইদং একত্থ’’ন্তি. যদিপি অত্থতো একং, দেসনায পন ৰিসেসো ৰিজ্জতীতি দস্সেতুং ‘‘অপি চা’’তিআদি ৰুত্তং. এৰন্তি ইমিনা ৰুত্তপ্পকারেন. সুত্তেনাতি সংৰণ্ণিযমানেন সুত্তেন. সুত্তন্তি সুত্তন্তরং. সংসন্দযিত্ৰাতি ৰিমিস্সিত্ৰা অত্থতো অভিন্নং কত্ৰা. পুব্বাপরেন সদ্ধিং যোজযিত্ৰাতি পুব্বেন ৰা অপরেন ৰা সুত্তেন সদ্ধিং অত্থতো সম্বন্ধং যোজেত্ৰা. ৰুত্তমেৰত্থং পাকটং করোতি তেন সুত্তস্স অত্থো নিদ্দিট্ঠো হোতি ৰিত্থারিতো সুত্তন্তরদস্সনেন.

ন কেৰলং সুত্তন্তরসংসন্দনমেৰ পুব্বাপরসন্ধি, অথ খো অঞ্ঞোপি অত্থীতি দস্সেতুং ‘‘সো চায’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অত্থসন্ধীতি কিরিযাকারকাদিৰসেন অত্থস্স সম্বন্ধো. সো পন যস্মা সঙ্কাসনাদীনং ছন্নং অত্থপদানংযেৰ হোতি, সব্বস্সাপি পদত্থস্স তদৰরোধতো.

সম্বন্ধো চ নাম ন কোচি অত্থো. তস্মা ‘‘অত্থসন্ধি ছপ্পদানী’’তিআদি ৰুত্তং. ব্যঞ্জনসন্ধীতি পদস্স পদন্তরেন সম্বন্ধো. যস্মা পন সব্বম্পি নামাদিপদং ছহি ব্যঞ্জনপদেহি অসঙ্গহিতং নাম নত্থি, তস্মা ‘‘ব্যঞ্জনসন্ধি ছপ্পদানী’’তিআদি ৰুত্তং.

দেসনাসন্ধীতি যথাৰুত্তদেসনন্তরেন দেসনায সংসন্দনং. ন চ পথৰিং নিস্সাযাতি পথৰিং ৰিসযসঙ্খাতং নিস্সযং কত্ৰা, পথৰিং আলম্বিত্ৰাতি অত্থো. ঝাযীতি ফলসমাপত্তিঝানেন ঝাযী. সো হি সব্বসঙ্খারনিস্সটং নিব্বানং আলম্বিত্ৰা সমাপজ্জনৰসেন ঝাযতি, ন পথৰিং নিস্সায ঝাযতীতি ৰুত্তো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ চতূহি মহাভূতেহি রূপপ্পটিবদ্ধৰুত্তিতায সব্বো কামভৰো রূপভৰো চ গহিতা. অরূপভৰো পন সরূপেনেৰ গহিতোতি সব্বং লোকং পরিযাদিযিত্ৰা পুন অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন তং দস্সেতুং ‘‘ন চ ইমং লোক’’ন্তিআদিমাহ. সব্বো হি লোকো ইধলোকো পরলোকো চাতি দ্ৰেৰ কোট্ঠাসা হোন্তি. যস্মা পন ‘‘ইধলোকো’’তি ৰিসেসতো দিট্ঠধম্মভূতো সত্তসন্তানো ৰুচ্চতি. ‘‘পরলোকো’’তি ভৰন্তরসঙ্খেপগতো সত্তসন্তানো তদুভযৰিনিমুত্তো অনিন্দ্রিযবদ্ধো রূপসন্তানো. তস্মা তং সন্ধায ‘‘যমিদং উভযমন্তরেনা’’তিআদি ৰুত্তং.

যে পন ‘‘উভযমন্তরেনা’’তি ৰচনং গহেত্ৰা অন্তরাভৰং ইচ্ছন্তি, তেসং তং মিচ্ছা. অন্তরাভৰো হি অভিধম্মে পটিক্খিত্তোতি. দিট্ঠন্তি রূপাযতনং. সুতন্তি সদ্দাযতনং. মুতন্তি পত্ৰা গহেতব্বতো গন্ধাযতনং রসাযতনং ফোট্ঠব্বাযতনঞ্চ. ৰিঞ্ঞাতন্তি অৰসিট্ঠং ধম্মারম্মণপরিযাপন্নরূপং. পত্তন্তি পরিযেসিত্ৰা ৰা অপরিযেসিত্ৰা ৰা পত্তং. পরিযেসিতন্তি পত্তং ৰা অপ্পত্তং ৰা পরিযেসিতং. ৰিতক্কিতং ৰিচারিতন্তি ৰিতক্কনৰসেন অনুমজ্জনৰসেন চ আলম্বিতং. মনসানুচিন্তিতন্তি চিত্তেন অনু অনু চিন্তিতং. অযং সদেৰকে…পে… অনিস্সিতেন চিত্তেন ন ঞাযতি ঝাযন্তোতি অযং খীণাসৰো ফলসমাপত্তিঝানেন ঝাযন্তো পুব্বেৰ তণ্হাদিট্ঠিনিস্সযানং সুট্ঠু পহীনত্তা সদেৰকে লোকে…পে… মনুস্সায যত্থ কত্থচিপি অনিস্সিতেন চিত্তেন ঝাযতি নাম. ততো এৰ লোকে কেনচিপি ন ঞাযতি ‘‘অযং ইদং নাম নিস্সায ঝাযতী’’তি. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘নমো তে পুরিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুরিসুত্তম;

যস্স তে নাভিজানাম, কিং ত্ৰং নিস্সায ঝাযসী’’তি. (নেত্তি. ১০৪);

ইদানি খীণাসৰচিত্তস্স কত্থচিপি অনিস্সিতভাৰং গোধিকসুত্তেন (সং. নি. ১.১৫৯) ৰক্কলিসুত্তেন (সং. নি. ৩.৮৭) চ ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা মারো’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিঞ্ঞাণং সমন্ৰেসন্তোতি পরিনিব্বানতো উদ্ধং ৰিঞ্ঞাণং পরিযেসন্তো. ‘‘পপঞ্চাতীতো’’তিআদিনা অদস্সনস্স কারণমাহ. অনিস্সিতচিত্তা ন ঞাযন্তি ঝাযমানাতি ন কেৰলং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা খীণাসৰস্স চিত্তগতিং মারাদযো ন জানন্তি, অপি চ খো সউপাদিসেসাযপি নিব্বানধাতুযা তস্স তং ন জানন্তীতি অত্থো. অযং দেসনাসন্ধীতি গোধিকসুত্তৰক্কলিসুত্তানং ৰিয সুত্তন্তানং অঞ্ঞমঞ্ঞঅত্থসংসন্দনা দেসনাসন্ধি নাম.

নিদ্দেসসন্ধীতি নিদ্দেসস্স সন্ধি নিদ্দেসসন্ধি, নিদ্দেসেন ৰা সন্ধি নিদ্দেসসন্ধি. পুরিমেন সুত্তস্স নিদ্দেসেন তস্সেৰ পচ্ছিমস্স নিদ্দেসস্স, পচ্ছিমেন ৰা পুরিমস্স সম্বন্ধনন্তি অত্থো. তং দস্সেতুং যস্মা ভগৰা যেভুয্যেন পঠমং ৰট্টং দস্সেত্ৰা পচ্ছা ৰিৰট্টং দস্সেতি, তস্মা ‘‘নিস্সিতচিত্তা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ নিস্সিতং চিত্তং এতেসন্তি নিস্সিতচিত্তা, পুগ্গলা, নিদ্দিসিতব্বা পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনাযাতি অধিপ্পাযো. ধম্মাধিট্ঠানায পন নিস্সিতং চিত্তং এত্থাতি নিস্সিতচিত্তা, নিস্সিতচিত্তৰন্তো তণ্হাদিট্ঠিনিস্সযৰসেন পৰত্তা সুত্তপদেসা. সেসমেত্থ সব্বং পাকটমেৰ.

চতুব্যূহহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. আৰট্টহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা

২৯. তত্থ কতমো আৰট্টো হারোতি আৰট্টহারৰিভঙ্গো. তত্থ আরম্ভথাতি আরম্ভধাতুসঙ্খাতং ৰীরিযং করোথ. নিক্কমথাতি কোসজ্জপক্খতো নিক্খন্তত্তা নিক্কমধাতুসঙ্খাতং তদুত্তরিৰীরিযং করোথ. যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনেতি যস্মা সীলসংৰরো ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা সতিসম্পজঞ্ঞন্তি ইমেসু ধম্মেসু পতিট্ঠিতানং জাগরিযানুযোগৰসেন আরম্ভনিক্কমধাতুযো সম্পজ্জন্তি, তস্মা তথাভূতসমথৰিপস্সনাসঙ্খাতে ভগৰতো সাসনে যুত্তপ্পযুত্তা হোথ. ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নল়াগারংৰ কুঞ্জরোতি এৰং পটিপজ্জন্তা চ তেধাতুইস্সরস্স মচ্চুরাজস্স ৰসং সত্তে নেতীতি তস্স সেনাসঙ্খাতং অবলং দুব্বলং যথা নাম বলূপপন্নো কুঞ্জরো নল়েহি কতং অগারং খণেনেৰ ৰিদ্ধংসেতি, এৰমেৰ কিলেসগণং ধুনাথ ৰিধমথ ৰিদ্ধংসেথাতি অত্থো (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.১৮৫).

ইদানি যদত্থং অযং গাথা নিক্খিত্তা, তং যোজেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘আরম্ভথ নিক্কমথাতি ৰীরিযস্স পদট্ঠান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ আরম্ভথ নিক্কমথাতি ইদং ৰচনং ৰীরিযস্স পদট্ঠানং ৰীরিযপযোগস্স কারণং ৰীরিযারম্ভে নিযোজনতো, ‘‘যোগা ৰে জাযতী ভূরী’’তি (ধ. প. ২৮২) ৰচনতো যোগো ভাৰনা. তত্থ ৰিপস্সনাভাৰনায ৰক্খমানত্তা সমাধিভাৰনা ইধাধিপ্পেতাতি ৰুত্তং – ‘‘যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনেতি সমাধিস্স পদট্ঠান’’ন্তি. ‘‘মচ্চুনো সেন’’ন্তি ৰুত্তায কিলেসসেনায সম্মা ধুননং ঞাণেনেৰ হোতীতি আহ – ‘‘ধুনাথ…পে… পদট্ঠান’’ন্তি. পুন যথাৰুত্তৰীরিযসমাধিপঞ্ঞাসম্পযুত্তেসু আধিপচ্চকিচ্চতায পপঞ্চপ্পহানসমত্থা ৰট্টমূলং ছিন্দিত্ৰা ৰিৰট্টং পাপেন্তি চাতি দস্সনত্থং ‘‘আরম্ভথ নিক্কমথাতি ৰীরিযিন্দ্রিযস্স পদট্ঠান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ইমানি পদট্ঠানানি দেসনাতি ‘‘যানিমানি ৰীরিযস্স পদট্ঠান’’ন্তিআদিনা ৰীরিযাদীনং পদট্ঠানানি ৰুত্তানি, সা আরম্ভথ নিক্কমথাতি আদিদেসনা, ন ৰীরিযারম্ভৰত্থুআদীনীতি অত্থো. তথা চেৰ সংৰণ্ণিতং.

এৰং যথানিক্খিত্তায দেসনায পদট্ঠানৰসেন অত্থং নিদ্ধারেত্ৰা ইদানি তং সভাগৰিসভাগধম্মৰসেন আৰট্টেতুকামো তস্স ভূমিং দস্সেতুং ‘‘অযুঞ্জন্তানং ৰা সত্তানং যোগে যুঞ্জন্তানং ৰা আরম্ভো’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যোগে ভাৰনাযং তং অযুঞ্জন্তানং ৰা সত্তানং অপরিপক্কঞাণানং ৰাসনাভাগেন আযতিং ৰিজাননত্থং অযং দেসনারম্ভো যুঞ্জন্তানং ৰা পরিপক্কঞাণানন্তি.

সো পমাদো দুৰিধোতি যেন পমাদেন ভাৰনং নানুযুঞ্জন্তি, সো পমাদো অত্তনো কারণভেদেন দুৰিধো. অঞ্ঞাণেনাতি পঞ্চন্নং খন্ধানং সলক্খণসামঞ্ঞলক্খণপটিচ্ছাদকেন সম্মোহেন. নিৰুতোতি ছাদিতো. ঞেয্যট্ঠানন্তি ঞেয্যঞ্চ তং ‘‘ইতি রূপং, ইতি রূপস্স সমুদযো’’তিআদিনা ঞাণস্স পৰত্তনট্ঠানঞ্চাতি ঞেয্যট্ঠানং. অনেকভেদত্তা পাপধম্মানং তব্বসেন অনেকভেদোপি পমাদো মূলভূতায অৰিজ্জায ৰসেন একো এৰাতি আহ – ‘‘একৰিধো অৰিজ্জাযা’’তি. লাভৰিনিচ্ছযপরিগ্গহমচ্ছরিযানি পরিযেসনাআরক্খাপরিভোগেসু অন্তোগধানি. ছন্দরাগজ্ঝোসানা তণ্হা এৰাতি তণ্হামূলকেপি ধম্মে এত্থেৰ পক্খিপিত্ৰা ‘‘তিৰিধো তণ্হাযা’’তি ৰুত্তং.

রূপীসু ভৰেসূতি রূপধম্মেসু. অজ্ঝোসানন্তি তণ্হাভিনিৰেসো. এতেন ‘‘তণ্হায রূপকাযো পদট্ঠান’’ন্তি পদস্স অত্থং ৰিৰরতি. অনাদিমতি হি সংসারে ইত্থিপুরিসা অঞ্ঞমঞ্ঞরূপাভিরামা, অযঞ্চত্থো চিত্তপরিযাদানসুত্তেন (অ. নি. ১.১-১০) দীপেতব্বো. অরূপীসু সম্মোহোতি ফস্সাদীনং অতিসুখুমসভাৰত্তা সন্ততিসমূহকিচ্চারম্মণঘনৰিনিব্ভোগস্স দুক্করত্তা চ অরূপধম্মেসু সম্মোহো, সত্তানং পতিট্ঠিতোতি ৰচনসেসো. এৰং নিদ্ধারিতে রূপকাযনামকাযসঙ্খাতে উপাদানক্খন্ধপঞ্চকে আরম্মণকরণৰসেন পৰত্তং তণ্হঞ্চ অৰিজ্জঞ্চ অৰিসেসেন ৰুত্তং চতুপাদানানং ৰসেন ৰিভজিত্ৰা তেসং খন্ধানং উপাদানানঞ্চ দুক্খসমুদযভাৰেন সহপরিঞ্ঞেয্যপহাতব্বভাৰং দস্সেতি ‘‘তত্থ রূপকাযো’’তিআদিনা.

৩০. এৰং পমাদমুখেন পুরিমসচ্চদ্ৰযং নিদ্ধারেত্ৰা পমাদমুখেনেৰ অপরম্পি সচ্চদ্ৰযং নিদ্ধারেতুং ‘‘তত্থ যো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তস্সাতি তস্স পমাদস্স. সম্পটিৰেধেনাতি সম্মা পরিজাননেন অস্সাদাদীনং জাননেন. রক্খণা পটিসংহরণাতি অত্তনো চিত্তস্স রক্খণসঙ্খাতা পমাদস্স পটিসংহরণা, তপ্পটিপক্খেন সঙ্কোচনা অপ্পমাদানুযোগেন যা খেপনা. অযং সমথোতি কিচ্চেন সমাধিং দস্সেতি. অযং ৰোদানপক্খৰিসভাগধম্মৰসেন আৰট্টনা. ‘‘যদা জানাতি কামানং…পে… আনিসংস’’ন্তি ইমিনা সমথাধিগমস্স উপাযং দস্সেতি.

তত্থ কামানন্তি ৰত্থুকামানঞ্চ কিলেসকামানঞ্চ. অস্সাদঞ্চ অস্সাদতোতি কামে পটিচ্চ উপ্পজ্জমানং সুখসোমনস্সসঙ্খাতং অস্সাদং অস্সাদতায অস্সাদমত্ততো. আদীনৰন্তি ‘‘অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩৬) ৰুত্তং আদীনৰং দোসং. নিস্সরণন্তি পঠমজ্ঝানং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘কামানমেতং নিস্সরণং যদিদং নেক্খম্ম’’ন্তি (ইতিৰু. ৭২). ওকারন্তি লামকভাৰং. সংকিলেসন্তি সংকিলিস্সনং. কামহেতু হি সত্তা সংকিলিস্সন্তি. ৰোদানন্তি ৰিসুজ্ঝনং. নেক্খম্মে চ আনিসংসন্তি নীৰরণপ্পহানাদিগুণৰিসেসযোগং. তত্থাতি তস্মিং যথাৰুত্তে সমথে সতি. যা ৰীমংসাতি যা পঞ্ঞা. ‘‘সমাহিতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৭১) হি ৰুত্তং. যথা তণ্হাসহিতাৰ অৰিজ্জা সঙ্খারানং পচ্চযো, এৰং অৰিজ্জাসহিতাৰ তণ্হা উপাদানানং পচ্চযো. তাসু নিরুদ্ধাসু উপাদানাদীনং অভাৰো এৰাতি তণ্হাঅৰিজ্জাপহানেন সকলৰট্টদুক্খনিরোধং দস্সেন্তো ‘‘ইমেসু দ্ৰীসু ধম্মেসু পহীনেসূ’’তিআদিমাহ. ইমানি চত্তারি সচ্চানি ৰিসভাগসভাগধম্মাৰট্টনৰসেন নিদ্ধারিতানীতি অধিপ্পাযো.

এৰং ৰোদানপক্খং নিক্খিপিত্ৰা তস্স ৰিসভাগধম্মৰসেন সভাগধম্মৰসেন চ আৰট্টনং দস্সেত্ৰা ইদানি সংকিলেসপক্খং নিক্খিপিত্ৰা তস্স ৰিসভাগধম্মৰসেন সভাগধম্মৰসেন চ আৰট্টনং দস্সেতুং ‘‘যথাপি মূলে’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যথা নাম পতিট্ঠাহেতুভাৰেন মূলন্তি লদ্ধৰোহারে ভূমিগতে রুক্খস্স অৰযৰে ফরসুছেদাদিঅন্তরাযাভাৰেন অনুপদ্দৰে ততো এৰ দল়্হে থিরে সতি খন্ধে ছিন্নেপি অস্সত্থাদিরুক্খো রুহতি, এৰমেৰ তণ্হানুসযসঙ্খাতে অত্তভাৰরুক্খস্স মূলে মগ্গঞাণফরসুনা অনুপচ্ছিন্নে তযিদং দুক্খং পুনপ্পুনং অপরাপরভাৰেন নিব্বত্ততি ন নিরুজ্ঝতীতি. কামতণ্হাদিনিৰত্তনত্থং ‘‘ভৰতণ্হাযা’’তি ৰুত্তং. এতস্স ধম্মস্স পচ্চযোতি এতস্স ভৰতণ্হাসঙ্খাতস্স ধম্মস্স ভৰেসু আদীনৰপ্পটিচ্ছাদনাদিৰসেন অস্সাদগ্গহণস্স পচ্চযো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘সংযোজনীযেসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু অস্সাদানুপস্সিনো তণ্হা পৰড্ঢতী’’তি (সং. নি. ২.৫৭). তেনেৰাহ – ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা হি ভৰতণ্হা’’তি. ইধ সমথো ৰিপস্সনা চ মগ্গসমাধি মগ্গপঞ্ঞা চ অধিপ্পেতাতি আহ – ‘‘যেন তণ্হানুসযং সমূহনতী’’তিআদি. ইমানি চত্তারি সচ্চানীতি ৰিসভাগসভাগধম্মাৰট্টনৰসেন নিদ্ধারিতানীতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

ইদানি ন কেৰলং নিদ্ধারিতেহেৰ ৰিসভাগসভাগধম্মেহি আৰট্টনং, অথ খো পাল়িআগতেহিপি তেহি আৰট্টনং আৰট্টহারোতি দস্সনত্থং ‘‘সব্বপাপস্স অকরণ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ সব্বপাপস্সাতি সব্বাকুসলস্স. অকরণন্তি অনুপ্পাদনং. কুসলস্সাতি চতুভূমককুসলস্স. উপসম্পদাতি পটিলাভো. সচিত্তপরিযোদাপনন্তি অত্তনো চিত্তৰোদানং, তং পন অরহত্তেন হোতি. ইতি সীলসংৰরেন সব্বপাপং পহায সমথৰিপস্সনাহি কুসলং সম্পাদেত্ৰা অরহত্তফলেন চিত্তং পরিযোদপেতব্বন্তি এতং বুদ্ধান সাসনং ওৰাদো অনুসিট্ঠীতি অযং সঙ্খেপত্থো, ৰিত্থারতো পন অত্থো পাল়িতো এৰ ৰিঞ্ঞাযতি.

তত্থ ‘‘সব্বপাপং নামা’’তিআদীসু দোসসমুট্ঠানন্তি দোসো সমুট্ঠানমেৰ এতস্সাতি দোসসমুট্ঠানং, ন দোসো এৰ সমুট্ঠানন্তি. লোভসমুট্ঠানাযপি পিসুণৰাচায সম্ভৰতো. কাযদুচ্চরিতন্তি পদং অপেক্খিত্ৰা ‘‘দোসসমুট্ঠান’’ন্তি নপুংসকনিদ্দেসো. লোভসমুট্ঠানং মোহসমুট্ঠানন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. সম্ফপ্পলাপো উদ্ধচ্চচিত্তেন পৰত্তযতীতি অধিপ্পাযেন তস্স মোহসমুট্ঠানতা ৰুত্তা.

এৰং দুচ্চরিতঅকুসলকম্মপথকম্মৰিভাগেন ‘‘সব্বপাপ’’ন্তি এত্থ ৰুত্তপাপং ৰিভজিত্ৰা ইদানিস্স অকুসলমূলৰসেন অগতিগমনৰিভাগম্পি দস্সেতুং ‘‘অকুসলমূল’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অকুসলমূলং পযোগং গচ্ছন্তন্তি লোভাদিঅকুসলানি কাযৰচীপযোগং গচ্ছন্তানি, কাযৰচীপযোগং সমুট্ঠাপেন্তানীতি অত্থো. ছন্দাতি ছন্দহেতু. যং ছন্দা অগতিং গচ্ছতি, ইদং লোভসমুট্ঠানন্তি ছন্দা অগতিং গচ্ছতীতি যদেতং অগতিগমনং, ইদং লোভসমুট্ঠানন্তি. এৰং সেসেসুপি অত্থো দট্ঠব্বো. এত্তাৰতা ‘‘সব্বপাপস্স অকরণ’’ন্তি এত্থ পাপং দস্সেত্ৰা ইদানি তস্স অকরণং দস্সেন্তো ‘‘লোভো…পে… পঞ্ঞাযা’’তি তীহি কুসলমূলেহি তিণ্ণং অকুসলমূলানং পহানৰসেন সব্বপাপস্স অকরণং অনুপ্পাদনমাহ. তথা লোভো উপেক্খাযাতিআদিনা ব্রহ্মৰিহারেহি. তত্থ অরতিং ৰূপসমেন্তী মুদিতা তস্সা মূলভূতং মোহং পজহতীতি কত্ৰা ৰুত্তং – ‘‘মোহো মুদিতায পহানং অব্ভত্থং গচ্ছতী’’তি.

৩১. ইদানি অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন পাপং তস্স অকরণঞ্চ দস্সেত্ৰা সেসপদানঞ্চ অত্থৰিভাৰনমুখেন সভাগৰিসভাগধম্মাৰট্টনং দস্সেতুং ‘‘সব্বপাপং নাম অট্ঠ মিচ্ছত্তানী’’তিআদি ৰুত্তং. অকিরিযা অকরণং অনজ্ঝাচারোতি তীহিপি পদেহি মিচ্ছত্তানং অনুপ্পাদনমেৰ ৰদতি. তথা কিরিযা করণং অজ্ঝাচারোতি তীহিপি পদেহি উপ্পাদনমেৰ ৰদতি. অজ্ঝাচারোতি অধিট্ঠহিত্ৰা আচরণং. অতীতস্সাতি চিরকালপ্পৰত্তিৰসেন পুরাণস্স. মগ্গস্সাতি অরিযমগ্গস্স. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘পুরাণমগ্গং পুরাণং অঞ্জসন্তি খো অরিযস্সেতং অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৰচন’’ন্তি (সং. নি. ২.৬৫ অত্থতো সমানং). অতীতেন ৰা ৰিপস্সিনা ভগৰতা যথাধিগতং দেসিতভাৰং সন্ধায ‘‘অতীতস্স মগ্গস্সা’’তি ৰুত্তং. ৰিপস্সিনো হি অযং ভগৰতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতিমোক্খুদ্দেসগাথাতি.

যং পটিৰেধেনাতি যস্স পরিঞ্ঞাভিসমযেন. যং পরিযোদাপিতং, অযং নিরোধোতি যদিপি অসঙ্খতা ধাতু কেনচি সংকিলেসেন ন সংকিলিস্সতি, অধিগচ্ছন্তস্স পন পুগ্গলস্স ৰসেন এৰং ৰুত্তং. তস্স হি যাৰ সংকিলেসা ন ৰিগচ্ছন্তি, তাৰ অসঙ্খতা ধাতু অপরিযোদপিতাতি ৰুচ্চতি. যথা নিব্বানাধিগমেন যে খন্ধা ৰূপসমেতব্বা, তেসং সেসভাৰেন অসেসভাৰেন চ ‘‘সউপাদিসেসা’’তি চ, ‘‘অনুপাদিসেসা’’তি চ ৰুচ্চতি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

ইমানি পাল়িআগতধম্মানং সভাগৰিসভাগধম্মাৰট্টনৰসেন নিদ্ধারিতানি চত্তারি সচ্চানি পুনপি পাল়িআগতধম্মানং সভাগৰিসভাগধম্মাৰট্টনেন আৰট্টহারং দস্সেতুং ‘‘ধম্মো হৰে রক্খতী’’তি গাথমাহ. তস্সা পদত্থো পুব্বে ৰুত্তো এৰ. ধম্মোতি পুঞ্ঞধম্মো ইধাধিপ্পেতো. তং ৰিভজিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘ধম্মো নাম দুৰিধো ইন্দ্রিযসংৰরো মগ্গো চা’’তি আহ. ইন্দ্রিযসংৰরসীসেন চেত্থ সব্বম্পি সীলং গহিতন্তি দট্ঠব্বং. সব্বা উপপত্তিযো দুগ্গতি দুক্খদুক্খতাদিযোগেন দুক্খা গতিযোতি কত্ৰা. যথাৰুত্তে দুৰিধে ধম্মে পঠমো ধম্মো যথা সুচিণ্ণো হোতি, যতো চ সো রক্খতি, যত্থ চ পতিট্ঠাপেতি, তং সব্বং দস্সেতুং ‘‘তত্থ যা সংৰরসীলে অখণ্ডকারিতা’’তিআদি ৰুত্তং. ইদানি তস্স ধম্মস্স অপাযতো রক্খণে একন্তিকভাৰং ৰিভাৰেতুং গামণিসংযুত্তে (সং. নি. ৪.৩৫৮) অসিবন্ধকপুত্তসুত্তং আভতং.

তত্থ এৰন্তি পকারেন. চ-সদ্দো সম্পিণ্ডনে, ইমিনাপি পকারেন অযমত্থো ৰেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো. অসিবন্ধকপুত্তোতি অসিবন্ধকস্স নাম পুত্তো. গামে জেট্ঠকতায গামণী. পচ্ছাভূমকাতি পচ্ছাভূমিৰাসিনো. কামণ্ডলুকাতি সকমণ্ডলুনো. সেৰালমালিকাতি পাতোৰ উদকতো সেৰালঞ্চেৰ উপ্পলাদীনি চ গহেত্ৰা উদকসুদ্ধিভাৰজাননত্থং মালং কত্ৰা পিল়ন্ধনকা. উদকোরোহকাতি সাযং পাতং উদকং ওরোহণকা. উয্যাপেন্তীতি উপরিযাপেন্তি. সঞ্ঞাপেন্তীতি সম্মা যাপেন্তি. সগ্গং নাম ওক্কামেন্তীতি পরিৰারেত্ৰা ঠিতাৰ ‘‘গচ্ছ, ভো, ব্রহ্মলোকং, গচ্ছ, ভো, ব্রহ্মলোক’’ন্তি ৰদন্তা সগ্গং পৰেসেন্তি.

অনুপরিসক্কেয্যাতি অনুপরিগচ্ছেয্য. উম্মুজ্জাতি উট্ঠহ. উপ্লৰাতি জলস্স উপরিপ্লৰ. থলমুপ্লৰাতি থলং অভিরুহ. তত্র যাস্সাতি তত্র যং অস্স, যং ভৰেয্য. সক্খরকঠলন্তি সক্খরা ৰা কঠলা ৰা. সা অধোগামী অস্সাতি সা অধো গচ্ছেয্য, হেট্ঠাগামী ভৰেয্য. অধো গচ্ছেয্যাতি হেট্ঠা গচ্ছেয্য. মগ্গস্সাতি অরিযমগ্গস্স. তিক্খতাতি তিখিণতা. সা চ খো ন সত্থকস্স ৰিয নিসিতকরণতা, অথ খো ইন্দ্রিযানং পটুভাৰোতি দস্সেতুং ‘‘অধিমত্ততা’’তি আহ. ননু চ অরিযমগ্গো অত্তনা পহাতব্বকিলেসে অনৰসেসং সমুচ্ছিন্দতীতি অতিখিণো নাম নত্থীতি? সচ্চমেতং, তথাপি নো চ খো ‘‘যথা দিট্ঠিপ্পত্তস্সা’’তি ৰচনতো সদ্ধাৰিমুত্তদিট্ঠিপ্পত্তানং কিলেসপ্পহানং পতি অত্থি কাচি ৰিসেসমত্তাতি সক্কা ৰত্তুং. অযং পন ৰিসেসো ন ইধাধিপ্পেতো, সব্বুপপত্তিসমতিক্কমনস্স অধিপ্পেতত্তা. যস্মা পন অরিযমগ্গেন ওধিসো কিলেসা পহীযন্তি, তঞ্চ নেসং তথাপহানং মগ্গধম্মেসু ইন্দ্রিযানং অপাটৰপাটৰতরপাটৰতমভাৰেন হোতীতি যো ৰজিরূপমধম্মেসু মত্থকপ্পত্তানং অগ্গমগ্গধম্মানং পটুতমভাৰো. অযং ইধ মগ্গস্স তিক্খতাতি অধিপ্পেতা. তেনেৰাহ – ‘‘অযং ধম্মো সুচিণ্ণো সব্বাহি উপপত্তীহি রক্খতী’’তি. ‘‘তস্মা রক্খিতচিত্তস্সা’’তিআদিনা সুত্তন্তরেন (উদা. ৩২) সুগতিসঞ্ঞিতানম্পি উপপত্তীনং দুগ্গতিভাৰং সাধেতি.

৩২. ইদানি যথাৰুত্তস্স ধম্মস্স ৰিসভাগধম্মানং তণ্হাৰিজ্জাদীনং সভাগধম্মানঞ্চ সমথৰিপস্সনাদীনং নিদ্ধারণৰসেন আৰট্টহারং যোজেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘তত্থ দুগ্গতীনং হেতু তণ্হা চ অৰিজ্জা চা’’তিআদিমাহ. তং পুব্বে ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. ইদং ৰুচ্চতি ব্রহ্মচরিযন্তি ইদং অরিযং সমথৰিপস্সনাসঙ্খাতং মগ্গব্রহ্মচরিযন্তি ৰুচ্চতি. যং রক্খতীতি সব্বাহি দুগ্গতীহি রক্খন্তস্স অরিযমগ্গস্স আরম্মণভূতো নিরোধো রক্খন্তো ৰিয ৰুত্তো, নিমিত্তস্স কত্তুভাৰেন উপচরিতত্তা. ইমানি চত্তারি সচ্চানি ৰিসভাগসভাগধম্মাৰট্টনৰসেন নিদ্ধারিতানীতি অধিপ্পাযো.

আৰট্টহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ৰিভত্তিহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা

৩৩. তত্থ কতমো ৰিভত্তিহারোতি ৰিভত্তিহারৰিভঙ্গো. তত্থ ধম্মৰিভত্তিভূমিৰিভত্তিপদট্ঠানৰিভত্তীতি তিৰিধা ৰিভত্তি. তাসু যস্মা ধম্মেসু ৰিভাগতো নিদ্দিট্ঠেসু তত্থ লব্ভমানো ভূমিৰিভাগো পদট্ঠানৰিভাগো চ নিদ্দিসিযমানো সুৰিঞ্ঞেয্যো হোতি, তস্মা ধম্মৰিভত্তিং তাৰ নিদ্দিসন্তো সোল়সৰিধে পট্ঠানে যেসং সুত্তানং ৰসেন ৰিসেসতো ৰিভজিতব্বা, তানি সুত্তানি দস্সেতুং ‘‘দ্ৰে সুত্তানি ৰাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চা’’তি ৰুত্তং. তত্থ ৰাসনা পুঞ্ঞভাৰনা, তস্সা ভাগো কোট্ঠাসো ৰাসনাভাগো, তস্স হিতন্তি ৰাসনাভাগিযং, সুত্তং. নিব্বিজ্ঝনং লোভক্খন্ধাদীনং পদালনং নিব্বেধো, তস্স ভাগোতি সেসং পুরিমসদিসমেৰ. যস্মিং সুত্তে তীণি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি দেসিতানি, তং সুত্তং ৰাসনাভাগিযং. যস্মিং পন সেক্খাসেক্খা দেসিতা, তং নিব্বেধভাগিযং. অযঞ্চ অত্থো পাল়িযংযেৰ আগমিস্সতি.

পুঞ্ঞভাগিযাতি পুঞ্ঞভাগে ভৰা. তথা ফলভাগিযা ৰেদিতব্বা. ফলন্তি পন সামঞ্ঞফলং. সংৰরসীলন্তি পাতিমোক্খসংৰরো, সতিসংৰরো, ঞাণসংৰরো, খন্তিসংৰরো, ৰীরিযসংৰরোতি পঞ্চ সংৰরা সংৰরসীলং. পহানসীলন্তি তদঙ্গপ্পহানং, ৰিক্খম্ভনপ্পহানং, সমুচ্ছেদপ্পহানং, পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং, নিস্সরণপ্পহানন্তি পঞ্চপ্পহানানি. তেসু নিস্সরণপ্পহানৰজ্জানং পহানানং ৰসেন পহানসীলং ৰেদিতব্বং. সোতি যো ৰাসনাভাগিযসুত্তসম্পটিগ্গাহকো, সো. তেন ব্রহ্মচরিযেনাতি তেন সংৰরসীলসঙ্খাতেন সেট্ঠচরিযেন কারণভূতেন ব্রহ্মচারী ভৰতি. এত্থ চ অট্ঠসমাপত্তিব্রহ্মচরিযস্স ন পটিক্খেপো, কেচি পন ‘‘তেনেৰ ব্রহ্মচরিযেনা’’তি পঠন্তি, তেসং মতেন সিযা তস্স পটিক্খেপো.

পহানসীলে ঠিতোতি সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানানং ৰসেন পহানসীলে ঠিতো. তেন ব্রহ্মচরিযেনাতি তেন পহানসীলেন ৰিসেসভূতেন মগ্গব্রহ্মচরিযেন. যে পন ‘‘তেনেৰ ব্রহ্মচরিযেনা’’তি পঠন্তি, তেসং অযং পাঠো ‘‘ৰাসনাভাগিযং নাম সুত্তং দানকথা, সীলকথা, সগ্গকথা, পুঞ্ঞৰিপাককথা’’তি. যে পন ‘‘তেন ব্রহ্মচরিযেনা’’তি পঠন্তি, তেসং অযং পাঠো – ‘‘ৰাসনাভাগিযং নাম সুত্তং দানকথা, সীলকথা, সগ্গকথা কামানং আদীনৰো নেক্খম্মে আনিসংসো’’তি. তত্থ কতমো পাঠো যুত্ততরোতি? পচ্ছিমো পাঠোতি নিট্ঠং গন্তব্বং. যস্মা ‘‘নিব্বেধভাগিযং নাম সুত্তং যা চতুসচ্চপ্পকাসনা’’তি ৰক্খতি, ন হি মহাথেরো সাৰসেসং কত্ৰা ধম্মং দেসেসীতি.

‘‘নত্থি পজাননা’’তিআদিনা উভিন্নং সুত্তানং সাতিসযং অসঙ্করকারণং দস্সেতি. তত্থ পজাননাতি অরিযমগ্গস্স পদট্ঠানভূতা ৰুট্ঠানগামিনী ৰিপস্সনাপঞ্ঞা. ইমানি চত্তারি সুত্তানীতি ইমেসং সুত্তানং ৰাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযানং ৰক্খমানানঞ্চ সংকিলেসভাগিযঅসেক্খভাগিযানং ৰসেন চত্তারি সুত্তানি. দেসনাযাতি দেসনানযেন. সব্বতো ৰিচযেন হারেন ৰিচিনিত্ৰাতি সব্বতোভাগেন একাদসসু ঠানেসু পক্খিপিত্ৰা ৰিচযেন হারেন ৰিচিনিত্ৰা. ‘‘যুত্তিহারেন যোজেতব্বানী’’তি এতেন ৰিচযহারযুত্তিহারা ৰিভত্তিহারস্স পরিকম্মট্ঠানন্তি দস্সেতি. ‘‘যাৰতিকা ঞাণস্স ভূমী’’তি ইমিনা ৰিভত্তিহারস্স মহাৰিসযতং দস্সেতি.

৩৪. এৰং ৰাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযভাৰেহি ধম্মে একদেসেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি তেসং কিলেসভাগিযঅসেক্খভাগিযভাৰেহি সাধারণাসাধারণভাৰেহি ৰিভজিতুং ‘‘তত্থ কতমে ধম্মা সাধারণা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ কতমে ধম্মাতি কতমে সভাৰধম্মা. সাধারণাতি অৰিসিট্ঠা, সমানাতি অত্থো. দ্ৰে ধম্মাতি দুৰে পকতিযো. পকতিঅত্থো হি অযং ধম্ম-সদ্দো ‘‘জাতিধম্মানং সত্তান’’ন্তিআদীসু (পটি. ম. ১.৩৩) ৰিয. নামসাধারণাতি নামেন সাধারণা, কুসলাকুসলাতি সমাননামাতি অত্থো. ৰত্থুসাধারণাতি ৰত্থুনা নিস্সযেন সাধারণা, একসন্ততিপতিততায সমানৰত্থুকাতি অত্থো. ৰিসেসতো সংকিলেসপক্খে পহানেকট্ঠা নামসাধারণা, সহজেকট্ঠা ৰত্থুসাধারণা. অঞ্ঞম্পি এৰং জাতিযন্তি কিচ্চপচ্চযপটিপক্খাদীহি সমানং সঙ্গণ্হাতি. মিচ্ছত্তনিযতানং অনিযতানন্তি ইদং পুথুজ্জনানং উপলক্খণং. তস্মা সস্সতৰাদা উচ্ছেদৰাদাতি আদিকো সব্বো পুথুজ্জনভেদো আহরিত্ৰা ৰত্তব্বো. দসনপ্পহাতব্বা কিলেসা সাধারণা মিচ্ছত্তনিযতানং অনিযতানং এৰ চ সম্ভৰতো সম্মত্তনিযতানং অসম্ভৰতো চ. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো.

অরিযসাৰকোতি সেক্খং সন্ধায ৰদতি. সব্বা সা অৰীতরাগেহি সাধারণাতি লোকিযসমাপত্তি রূপাৰচরা অরূপাৰচরা দিব্বৰিহারো ব্রহ্মৰিহারো পঠমজ্ঝানসমাপত্তীতি এৰমাদীহি পরিযাযেহি সাধারণা. কুসলসমাপত্তি পন ইমিনা পরিযাযেন সিযা অসাধারণা, ইমং পন দোসং পস্সন্তা কেচি ‘‘যং কিঞ্চি…পে… সব্বা সা অৰীতরাগেহি সাধারণা’’তি পঠন্তি. কথং তে ওধিসো গহিতা, অথ ওধিসো গহেতব্বা, কথং সাধারণাতি? অনুযোগং মনসিকত্ৰা তং ৰিসোধেন্তো আহ – ‘‘সাধারণা হি ধম্মা এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞ’’ন্তিআদি. তস্সত্থো – যথা মিচ্ছত্তনিযতানং অনিযতানঞ্চ সাধারণাতি ৰুত্তং, এৰং সাধারণা ধম্মা ন সব্বসত্তানং সাধারণতায সাধারণা, কস্মা? যস্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং পরং পরং সকং সকং ৰিসযং নাতিৰত্তন্তি. পটিনিযতঞ্হি তেসং পৰত্তিট্ঠানং, ইতরথা তথা ৰোহারো এৰ ন সিযাতি অধিপ্পাযো. যস্মা চ এতে এৰ ধম্মা এৰং নিযতা ৰিসযা, তস্মা ‘‘যোপি ইমেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ন সো তং ধম্মং উপাতিৰত্ততী’’তি আহ. ন হি মিচ্ছত্তনিযতানং অনিযতানঞ্চ দস্সনেন পহাতব্বা কিলেসা ন সন্তি, অঞ্ঞেসং ৰা সন্তীতি এৰং সেসেপি ৰত্তব্বং.

অসাধারণো নাম ধম্মো তস্স তস্স পুগ্গলস্স পচ্চত্তনিযতো অরিযেসু সেক্খাসেক্খধম্মৰসেন অনরিযেসু সব্বাভব্বপহাতব্বৰসেন গৰেসিতব্বো, ইতরস্স তথা নিদ্দিসিতব্বভাৰাভাৰতো. সো চ খো সাধারণাৰিধুরতায তং তং উপাদায তথাৰুত্তদেসনানুসারেনাতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘কতমে ধম্মা অসাধারণা যাৰ দেসনং উপাদায গৰেসিতব্বা সেক্খাসেক্খা ভব্বাভব্বা’’তি ইমিনা. অট্ঠমকস্সাতি সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নস্স. ধম্মতাতি ধম্মসভাৰো পঠমস্স মগ্গট্ঠতা দুতিযস্স ফলট্ঠতা. পঠমস্স ৰা পহীযমানকিলেসতা. দুতিযস্স পহীনকিলেসতা. পুন অট্ঠমকস্সাতি অনাগামিমগ্গট্ঠস্স. নামন্তি সেক্খাতি নামং. ধম্মতাতি তংতংমগ্গট্ঠতা হেট্ঠিমফলট্ঠতা চ. পটিপন্নকানন্তি মগ্গসমঙ্গীনং. নামন্তি পটিপন্নকাতি নামং. এৰং ‘‘অট্ঠমকস্সা’’তিআদিনা অরিযপুগ্গলেসু অসাধারণধম্মং দস্সেত্ৰা ইতরেসু নযদস্সনত্থং ‘‘এৰং ৰিসেসানুপস্সিনা’’তিআদি ৰুত্তং. লোকিযধম্মেসু এৰ হি হীনাদিভাৰো. তত্থ ৰিসেসানুপস্সিনাতি অসাধারণধম্মানুপস্সিনা. মিচ্ছত্তনিযতানং অনিযতা ধম্মা সাধারণা মিচ্ছত্তনিযতা ধম্মা অসাধারণা. মিচ্ছত্তনিযতেসুপি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকানং অনিযতা ধম্মা সাধারণা. নিযতমিচ্ছাদিট্ঠি অসাধারণাতি ইমিনা নযেন ৰিসেসানুপস্সিনা ৰেদিতব্বা.

এৰং নানানযেহি ধম্মৰিভত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি ভূমিৰিভত্তিং পদট্ঠানৰিভত্তিঞ্চ ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘দস্সনভূমী’’তিআদিমাহ. তত্থ দস্সনভূমীতি পঠমমগ্গো. যস্মা পন পঠমমগ্গক্খণে অরিযসাৰকো সম্মত্তনিযামং ওক্কমন্তো নাম হোতি, ততো পরং ওক্কন্তো, তস্মা ‘‘দস্সনভূমি নিযামাৰক্কন্তিযা পদট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. কিঞ্চাপি হেট্ঠিমো হেট্ঠিমো মগ্গো উপরিউপরিমগ্গাধিগমস্স কারণং হোতি, সক্কাযদিট্ঠিআদীনি অপ্পহায কামরাগব্যাপাদাদিপ্পহানস্স অসক্কুণেয্যত্তা. তথাপি অরিযমগ্গো অত্তনো ফলস্স ৰিসেসকারণং আসন্নকারণঞ্চাতি দস্সেতুং ‘‘ভাৰনাভূমি উত্তরিকানং ফলানং পত্তিযা পদট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা ঞাণুত্তরস্স তথাৰিধপচ্চযসমাযোগে চ হোতীতি সা ৰিপস্সনায পদট্ঠানন্তি ৰুত্তা. ইতরা পন তিস্সোপি পটিপদা সমথং আৰহন্তি এৰ. তাসু সব্বমুদুতায দস্সিতায সেসাপি দস্সিতা এৰাতি আহ – ‘‘দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা সমথস্স পদট্ঠান’’ন্তি.

দানমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূতি দানমেৰ দানমযং, পুজ্জফলনিব্বত্তনট্ঠেন পুঞ্ঞং, তদেৰ কত্তব্বতো কিরিযা, পযোগসম্পত্তিযাদীনং অধিট্ঠানভাৰতো ৰত্থু চাতি দানমযপুঞ্ঞকিরিযৰত্থু. পরতোঘোসস্সাতি ধম্মস্সৰনস্স. সাধারণন্তি ন বীজং ৰিয অঙ্কুরস্স, দস্সনভূমিআদযো ৰিয ৰা নিযামাৰক্কন্তিআদীনং আৰেণিকং, অথ খো সাধারণং, তদঞ্ঞকারণেহিপি পরতোঘোসস্স পৰত্তনতোতি অধিপ্পাযো. তত্থ কেচি দাযকস্স দানানুমোদনং আচিণ্ণন্তি দানং পরতোঘোসস্স কারণন্তি ৰদন্তি. দাযকো পন দক্খিণাৰিসুদ্ধিং আকঙ্খন্তো দানসীলাদিগুণৰিসেসানং সৰনে যুত্তপ্পযুত্তো হোতীতি দানং ধম্মস্সৰনস্স কারণং ৰুত্তং.

সীলসম্পন্নো ৰিপ্পটিসারাভাৰেন সমাহিতো ধম্মচিন্তাসমত্থো হোতীতি সীলং চিন্তামযঞাণস্স কারণন্তি আহ ‘‘সীলময’’ন্তিআদি. ভাৰনামযন্তি সমথসঙ্খাতং ভাৰনামযং. ভাৰনামযিযাতি উপরিঝানসঙ্খাতায ৰিপস্সনাসঙ্খাতায চ ভাৰনামযিযা. পুরিমং পুরিমঞ্হি পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স পদট্ঠানং. ইদানি যস্মা দানং সীলং লোকিযভাৰনা চ ন কেৰলং যথাৰুত্তপরতোঘোসাদীনংযেৰ, অথ খো যথাক্কমং পরিযত্তিবাহুসচ্চকম্মট্ঠানানুযোগমগ্গসম্মাদিট্ঠীনম্পি পচ্চযা হোন্তি, তস্মা তম্পি নযং দস্সেতুং পুন ‘‘দানময’’ন্তিআদিনা দেসনং ৰড্ঢেসি. তথা পতিরূপদেসৰাসাদযো কাযৰিৰেকচিত্তৰিৰেকাদীনং কারণং হোতীতি ইমং নযং দস্সেতুং ‘‘পতিরূপদেসৰাসো’’তিআদিমাহ. তত্থ কুসলৰীমংসাযাতি পটিসঙ্খানুপস্সনায. অকুসলপরিচ্চাগোতি ইমিনা পহানপরিঞ্ঞা ৰুত্তাতি. সমাধিন্দ্রিযস্সাতি মগ্গসমাধিন্দ্রিযস্স. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

ৰিভত্তিহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.