নযসমুট্ঠানৰারৰণ্ণনা

৭৯. এৰং নানাসুত্তৰসেন একসুত্তৰসেন চ হারৰিচারং দস্সেত্ৰা ইদানি নযৰিচারং দস্সেতুং ‘‘তত্থ কতমং নযসমুট্ঠান’’ন্তিআদি আরদ্ধং. কস্মা পনেত্থ যথা ‘‘তত্থ কতমো দেসনাহারো, অস্সাদাদীনৰতাতি গাথা. অযং দেসনাহারো কিং দেসযতী’’তিআদিনা হারনিদ্দেসো আরদ্ধো, এৰং ‘‘তত্থ কতমো নন্দিযাৰট্টো, তণ্হঞ্চ অৰিজ্জম্পি চাতি গাথা, অযং নন্দিযাৰট্টো কিং নযতী’’তিআদিনা অনারভিত্ৰা সমুট্ঠানমুখেন আরদ্ধন্তি? ৰুচ্চতে – হারনযানং ৰিসযভেদতো. যথা হি হারা ব্যঞ্জনমুখেন সুত্তস্স অত্থসংৰণ্ণনা, ন এৰং নযা. নযা পন নানাসুত্ততো নিদ্ধারিতেহি তণ্হাৰিজ্জাদীহি মূলপদেহি চতুসচ্চযোজনায নযতো অনুবুজ্ঝিযমানো দুক্খাদিঅত্থো. সো হি মগ্গঞাণং নযতি সম্পাপেতীতি নযো. পটিৰিজ্ঝন্তানং পন উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদীনং তিণ্ণং ৰেনেয্যানং ৰসেন মূলপদৰিভাগতো তিধা ৰিভত্তা. একমেকো চেত্থ যতো নেতি, যঞ্চ নেতি, তেসং সংকিলেসৰোদানানং ৰিভাগতো দ্ৰিসঙ্গহো চতুছঅট্ঠদিসো চাতি ভিন্নো হারনযানং ৰিসযো. তথা হি ৰুত্তং – ‘‘হারা ব্যঞ্জনৰিচযো, সুত্তস্স নযা তযো চ সুত্তত্থো’’তি (নেত্তি. সঙ্গহৰার). এৰং ৰিসিট্ঠৰিসযত্তা হারনযানং হারেহি অঞ্ঞথা নযে নিদ্দিসন্তো ‘‘তত্থ কতমং নযসমুট্ঠান’’ন্তিআদিমাহ.

তত্থাযং ৰচনত্থো – সমুট্ঠহন্তি এতেনাতি সমুট্ঠানং. কে সমুট্ঠহন্তি? নযা. নযানং সমুট্ঠানং নযসমুট্ঠানং. কিং পন তং? তংতংমূলপদেহি চতুসচ্চযোজনা. সা হি নন্দিযাৰট্টাদীনং নযানং উপ্পত্তিট্ঠানতায সমুট্ঠানং ভূমীতি চ ৰুচ্চতি. তথা চ ৰক্খতি – ‘‘অযং ৰুচ্চতি নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স ভূমী’’তি (নেত্তি. ৮১). পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জায চ ভৰতণ্হায চাতিআদি নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স ভূমিদস্সনং. তত্থ পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতীতি অসুকস্স নাম বুদ্ধস্স ভগৰতো, অসুকস্স ৰা চক্কৰত্তিনো কালে অৰিজ্জা ভৰতণ্হা চ উপ্পন্না. ততো পুব্বে নাহোসীতি এৰং অৰিজ্জাভৰতণ্হানং ন কাচি পুরিমা মরিযাদা উপলব্ভতি. কস্মা? অনমতগ্গত্তা সংসারস্স. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো, পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতী’’তি (সং. নি. ২.১২৪; কথা. ৭৫) ৰিত্থারো. তত্থাতি অৰিজ্জাভৰতণ্হাসু. যদিপি অৰিজ্জায সংযোজনভাৰো, তণ্হায চ নীৰরণভাৰো পাল়িযং ৰুত্তো, তথাপি অৰিজ্জায পটিচ্ছাদিতাদীনৰেহি ভৰেহি তণ্হা সংযোজেতীতি ইমস্স অত্থস্স দস্সনত্থং ‘‘অৰিজ্জানীৰরণং তণ্হাসংযোজন’’ন্তি ৰুত্তং.

অৰিজ্জাসংযুত্তাতি অৰিজ্জায মিস্সিতা, অৰিজ্জায ৰা অভিনিৰেসৰত্থূসু বদ্ধা. অৰিজ্জাপক্খেন ৰিচরন্তীতি অৰিজ্জাপক্খেন অৰিজ্জাসহাযেন দ্ৰাদসৰিধেন ৰিপল্লাসেন অভিনিৰেসৰত্থুভূতে আরম্মণে পৰত্তন্তি. তে ৰুচ্চন্তি দিট্ঠিচরিতাতি তে অৰিজ্জাভিভূতা রূপাদীনি নিচ্চাদিতো অভিনিৰিসন্তা দিট্ঠিচরিতাতি ৰুচ্চন্তি, দিট্ঠিচরিতা নামাতি অত্থো. তণ্হাপক্খেনাতি অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতেন. দিট্ঠিৰিচরিতে তণ্হাৰিচরিতে চ পটিপত্তিযা ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠিচরিতা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অত্তকিলমথানুযোগন্তি অত্তনো কাযস্স কিলিস্সনপযোগং অত্তপরিতাপনপটিপত্তিং. কামসুখল্লিকানুযোগন্তি কামসুখস্স অল্লীযনপযোগং কামেসু পাতব্যতং.

যদিপি বাহিরকা ‘‘দুক্খং তণ্হা’’তি চ জানন্তি ‘‘ইদং দুক্খং, এত্তকং দুক্খ’’ন্তি, ‘‘অযং তণ্হা, অযং তস্সা ৰিরাগো’’তি পরিঞ্ঞেয্যপহাতব্বভাৰেন পন ন জানন্তি, ইতি পৰত্তিপৰত্তিহেতুমত্তম্পি ন জানন্তি. কা পন কথা নিৰত্তিনিৰত্তিহেতূসূতি আহ – ‘‘ইতো বহিদ্ধা নত্থি সচ্চৰৰত্থান’’ন্তিআদি. তত্থ সচ্চপ্পকাসনাতি সচ্চদেসনা. সমথৰিপস্সনাকোসল্লন্তি সমথৰিপস্সনাসু ভাৰনাকোসল্লং, তাসু উগ্গহপরিপুচ্ছাসৰনমনসিকারকোসল্লং ৰা. ৰিপস্সনাধিট্ঠানঞ্চেত্থ সমথং অধিপ্পেতং. উপসমসুখপ্পত্তীতি কিলেসানং ৰূপসমসুখাধিগমো. ৰিপরীতচেতাতি মিচ্ছাভিনিৰিট্ঠচেতা. নত্থি সুখেন সুখন্তি যং অনৰজ্জপচ্চযপরিভোগসুখেন কাযং চিত্তঞ্চ পটিপ্পস্সদ্ধদরথং কত্ৰা অরিযেহি পত্তব্বং উপসমসুখং, তং পটিক্খিপতি. দুক্খেনাতি কাযখেদনদুক্খেন.

সো লোকং ৰড্ঢযতীতি সো কামে পটিসেৰেন্তো অত্তভাৰসঙ্খাতং লোকং ৰড্ঢেতি পীনেতি. পুত্তনত্তুপরম্পরায ৰা সংসারস্স অনুপচ্ছেদনতো সত্তলোকং ৰড্ঢেতি. বহুং পুঞ্ঞং পসৰতীতি অত্তনো পঞ্চহি কামগুণেহি সন্তপ্পনেন পুত্তমুখদস্সনেন চ বহুং পুঞ্ঞং উপ্পাদেতি. অভিনিৰেসস্স নাতিদল়্হতায এৰংসঞ্ঞী. দল়্হতায এৰংদিট্ঠী দুক্খেন সুখং পত্থযমানা অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা কামেসু পুঞ্ঞসঞ্ঞী কামসুখল্লিকানুযোগমনুযুত্তা চ ৰিহরন্তীতি যোজেতব্বং.

তদভিঞ্ঞা সন্তাতি তথাসঞ্ঞিনো সমানা. রোগমেৰ ৰড্ঢযন্তীতি অত্তভাৰরোগমেৰ কিলেসরোগমেৰ ৰা অপরাপরং ৰড্ঢেন্তি. গণ্ডসল্লেসুপি এসেৰ নযো. রোগাভিতুন্নাতি যথাৰুত্তরোগব্যাধিতা. গণ্ডপটিপীল়িতাতি যথাৰুত্তগণ্ডবাধিতা. সল্লানুৰিদ্ধাতি যথাৰুত্তসল্লেন অনুপৰিট্ঠা. উম্মুজ্জনিমুজ্জানীতি উপপজ্জনচৰনানি. উগ্ঘাতনিগ্ঘাতন্তি উচ্চাৰচভাৰং. রোগগণ্ডসল্লভেসজ্জন্তি যথাৰুত্তরোগাদিতিকিচ্ছনং, সমথৰিপস্সনং সন্ধায ৰদতি. তেনেৰাহ – ‘‘সমথৰিপস্সনা রোগনিগ্ঘাতকভেসজ্জ’’ন্তি. তত্থ রোগনিগ্ঘাতকন্তি রোগৰূপসমনং. ‘‘সংকিলেসো দুক্খ’’ন্তিআদিনা সচ্চানি তেসং পরিঞ্ঞেয্যাদিভাৰেন কথেতি.

তত্থ সংকিলেসো দুক্খন্তি অত্তকিলমথানুযোগকামসুখল্লিকানুযোগসংকিলেসৰন্তো, তেহি ৰা সংকিলিস্সমানো রূপারূপকাযো দুক্খং অরিযসচ্চং. তদভিসঙ্গো তণ্হাতি তত্থ অভিসঙ্গো আসঙ্গোতি লদ্ধনামা তণ্হা.

৮০. ইদানি দিট্ঠিচরিততণ্হাচরিতানং সক্কাযদিট্ঠিদস্সনে পৰত্তিভেদং দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠিচরিতা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ দিট্ঠিচরিতা রূপং অত্ততো উপগচ্ছন্তীতি দিট্ঠিচরিতা দিট্ঠাভিনিৰেসস্স বলৰভাৰতো রূপং ‘‘অত্তা’’তি গণ্হন্তি. তেসঞ্হি অত্তাভিনিৰেসো বলৰা, ন তথা অত্তনিযাভিনিৰেসো. এস নযো ৰেদনন্তিআদীসুপি. তণ্হাচরিতা রূপৰন্তং অত্তানন্তি তণ্হাচরিতা তণ্হাভিনিৰেসস্স বলৰভাৰতো রূপং অত্তনো কিঞ্চনপলিবোধভাৰে ঠপেত্ৰা অৰসেসং ৰেদনাদিং ‘‘অত্তা’’তি গণ্হন্তি. অত্তনি ৰা রূপন্তি অত্তাধারং ৰা রূপং. রূপস্মিং ৰা অত্তানন্তি রূপাধারং ৰা অত্তানং. ৰেদনাৰন্তন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. এতেসঞ্হি অত্তনিযাভিনিৰেসো বলৰা, ন তথা অত্তাভিনিৰেসো. তস্মা যথালদ্ধং অত্তনিযন্তি কপ্পেত্ৰা তদঞ্ঞং ‘‘অত্তা’’তি গণ্হন্তি. অযং ৰুচ্চতি ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠীতি অযং পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু একেকস্মিং চতুন্নং চতুন্নং গাহানং ৰসেন ৰীসতিৰত্থুকা সতি ৰিজ্জমানে খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতে কাযে, সতী ৰা ৰিজ্জমানা তত্থ দিট্ঠীতি সক্কাযদিট্ঠি.

লোকুত্তরা সম্মাদিট্ঠীতি পঠমমগ্গসম্মাদিট্ঠি. অন্ৰাযিকাতি সম্মাদিট্ঠিযা অনুগামিনো. যদা সম্মাদিট্ঠি সক্কাযদিট্ঠিযা পজহনৰসেন পৰত্তা, তদা তস্সা অনুগুণভাৰেন পৰত্তমানকাতি অত্থো. কে পন তেতি? আহ ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পো’’তিআদি. ‘‘তে তযো খন্ধা’’তিআদিনা অরিযমগ্গতো খন্ধমুখেন সমথৰিপস্সনা নিদ্ধারেতি. ‘‘তত্থ সক্কাযো’’তিআদি চতুসচ্চনিদ্ধারণং. তং সব্বং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

পুন ‘‘তত্থ যে রূপং অত্ততো উপগচ্ছন্তী’’তিআদিনা সক্কাযদস্সনমুখেন উচ্ছেদাদিঅন্তদ্ৰযং, মজ্ঝিমঞ্চ পটিপদং নিদ্ধারেতি. তত্থ ইমে ৰুচ্চন্তি উচ্ছেদৰাদিনোতি ইমে রূপাদিকে পঞ্চক্খন্ধে অত্ততো উপগচ্ছন্তা রূপাদীনং অনিচ্চভাৰতো উচ্ছিজ্জতি অত্তা ৰিনস্সতি ন হোতি পরং মরণাতি এৰং অভিনিৰিসনতো ‘‘উচ্ছেদৰাদিনো’’তি ৰুচ্চন্তি. ইমে ৰুচ্চন্তি সস্সতৰাদিনোতি ইমে ‘‘রূপৰন্তং ৰা অত্তান’’ন্তিআদিনা রূপাদিৰিনিমুত্তো অঞ্ঞো কোচি অত্তাতি উপগচ্ছন্তা ‘‘সো নিচ্চো ধুৰো সস্সতো’’তি অভিনিৰিসনতো ‘‘সস্সতৰাদিনো’’তি ৰুচ্চন্তি. ‘‘উচ্ছেদসস্সতৰাদা উভো অন্তা, অযং সংসারপৰত্তী’’তিআদি সচ্চনিদ্ধারণং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যং.

উচ্ছেদসস্সতং সমাসতো ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠীতি অত্তা উচ্ছিজ্জতি অত্তা নিচ্চোতি চ আদিপ্পৰত্তনতো উচ্ছেদসস্সতদস্সনং সঙ্খেপতো ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি এৰ হোতি. সব্বোপি হি অত্তৰাদো সক্কাযদিট্ঠিঅন্তোগধো এৰাতি. ৰিত্থারতো দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানীতি উচ্ছেদসস্সতদস্সনং ৰিত্থারেন ব্রহ্মজালে (দী. নি. ১.২৮ আদযো) আগতানি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি. তেসন্তি এৰং সঙ্খেপৰিত্থারৰন্তানং উচ্ছেদসস্সতদস্সনানং. পটিপক্খোতি পহাযকপটিপক্খো. তেচত্তালীসং বোধিপক্খিযা ধম্মাতি অনিচ্চসঞ্ঞা দুক্খসঞ্ঞা অনত্তসঞ্ঞা পহানসঞ্ঞা ৰিরাগসঞ্ঞা নিরোধসঞ্ঞা চত্তারো সতিপট্ঠানা…পে… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি এতে তেচত্তালীসং বোধিপক্খিযা ধম্মা.

এৰং ৰিপস্সনাৰসেন পটিপক্খং দস্সেত্ৰা পুন সমথৰসেন দস্সেতুং ‘‘অট্ঠ ৰিমোক্খা দস চ কসিণাযতনানী’’তি ৰুত্তং. দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি মোহজালন্তি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি মোহজালহেতুকত্তা মোহজালঞ্চ. অনাদিঅনিধনপ্পৰত্তন্তি পুরিমায কোটিযা অভাৰতো অনাদি. অসতি পটিপক্খাধিগমে সন্তানৰসেন অনুপচ্ছেদেন পৰত্তনতো অনিধনপ্পৰত্তং. যস্মা পন মোহজালহেতুকানি দিট্ঠিগতানি মোহজালে পদালিতে পদালিতানি হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘তেচত্তালীসং বোধিপক্খিযা ধম্মা ঞাণৰজিরং মোহজালপ্পদালন’’ন্তি.

তত্থ ঞাণৰজিরন্তি ৰজিরূপমঞাণং. অট্ঠ সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৰা তেজেত্ৰা তিক্খসভাৰং আপাদিতং ৰিপস্সনাঞাণং মগ্গঞাণঞ্চ ঞাণৰজিরং. ইদমেৰ হি ঞাণং ভগৰতো পৰত্তং ‘‘মহাৰজিরঞাণ’’ন্তি ৰুচ্চতি. তং পন সসম্ভারং কত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘তেচত্তালীসং বোধিপক্খিযা ধম্মা’’তি আহ. মোহজালপ্পদালনন্তি পুব্বভাগে ৰিক্খম্ভনৰসেন মগ্গক্খণে সমুচ্ছেদৰসেন অৰিজ্জাভৰতণ্হানং পদালনং. অতীতাদিভেদভিন্নেসু রূপাদীসু সকঅত্তভাৰাদীসু চ সংসিব্বনৰসেন পৰত্তনতো জালং ভৰতণ্হা. তস্সা হি তণ্হা জালিনী সিব্বিনী জালন্তি চ অধিৰচনন্তি. এৰং অত্তকিলমথানুযোগকামসুখল্লিকানুযোগদিট্ঠিতণ্হাভিনিৰেসসস্সতুচ্ছেদানং নিদ্ধারণৰসেন মোহজালপরিযাযৰিসেসতো অৰিজ্জাতণ্হা ৰিভজিত্ৰা যথানুসন্ধিনা সংকিলেসপক্খং নিগমেন্তো ‘‘তেন ৰুচ্চতি পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জায চ ভৰতণ্হায চা’’তি আহ.

৮১. ‘‘তত্থ দিট্ঠিচরিতো’’তিআদিনা ৰোদানপক্খং দস্সেতি. তত্থ সল্লেখানুসন্ততৰুত্তীতি অনুপদ্দুতসল্লেখৰুত্তি. কস্মা? যস্মা সল্লেখে তিব্বগারৰো. দিট্ঠিচরিতো হি তপোজিগুচ্ছাদিনা অনুপাযেনপি যেভুয্যেন কিলেসানং সল্লেখনাধিপ্পাযেন চরতি, তস্মা সো সাসনে পব্বজিতো ধুতধম্মৰসেন সল্লেখপটিপদং পূরেতি. সিক্খানুসন্ততৰুত্তীতি অচ্ছিদ্দচতুপারিসুদ্ধিসীলৰুত্তি. দিট্ঠিযা সৰিসযে পঞ্ঞাসদিসী পৰত্তীতি সো ৰিসুজ্ঝমানো পঞ্ঞাধিকো হোতীতি আহ – ‘‘দিট্ঠিচরিতো সম্মত্তনিযামং ওক্কমন্তো ধম্মানুসারী ভৰতী’’তি. তণ্হাৰসেন মিচ্ছাৰিমোক্খো হোতীতি তণ্হাচরিতো ৰিসুজ্ঝমানো সদ্ধাধিকোৰ হোতি, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘তণ্হাচরিতো সম্মত্তনিযামং ওক্কমন্তো সদ্ধানুসারী ভৰতী’’তি. দিট্ঠিচরিতো সুখায পটিপদাযাতিআদি পটিপদানিদ্দেসো হেট্ঠা দেসনাহারৰিভঙ্গে (নেত্তি. ৫ আদযো) আগতো এৰ, অত্থোপি তত্থ সব্বপ্পকারতো ৰুত্তো এৰ.

অপুব্বপদেসু পন ৰিৰেচিযমানোতি ৰিমোচিযমানো. পটিনিস্সরতীতি নিয্যাতি ৰিমুচ্চতীতি অত্থো. দন্ধঞ্চ ধম্মং আজানাতীতি তণ্হাচরিতস্স মন্দপঞ্ঞস্স ৰসেন ৰুত্তং. তিক্খপঞ্ঞো পন খিপ্পং ধম্মং আজানাতীতি. ‘‘সত্তাপি দুৰিধা’’তিআদিনা ইন্দ্রিযৰিভাগেন পুন পটিপদাৰিভাগং দস্সেতি, তং সুৰিঞ্ঞেয্যং.

‘‘যে হি কেচী’’তিআদিনা তাসং পটিপদানং নিয্যানে তীসুপি কালেসু একন্তিকভাৰং দস্সেতি. তত্থ ইমাহি এৰ চতূহি পটিপদাহীতি ইমাহি এৰ চতূহি পটিপদাহি, তব্বিনিমুত্তায অঞ্ঞায পটিপদায অভাৰতো. চতুক্কমগ্গন্তি পটিপদাচতুক্কং, পটিপদা হি মগ্গোতি. অথ ৰা চতুক্কমগ্গন্তি নন্দিযাৰট্টস্স চতুদ্দিসাসঙ্খাতং মগ্গং. তা পন চতস্সো দিসা দিসালোচননযে আগমিস্সন্তি. কিমত্থং পন চতুক্কমগ্গং পঞ্ঞপেন্তীতি আহ ‘‘অবুধজনসেৰিতাযা’’তিআদি. তত্থ অবুধজনসেৰিতাযাতি অপণ্ডিতজনসেৰিতায. বালকন্তাযাতি বালজনকামিতায. রত্তৰাসিনিযাতি রত্তেসু রাগাভিভূতেসু ৰসতীতি রত্তৰাসিনী, তস্সা. নন্দিযাতি তত্র তত্রাভিনন্দনট্ঠেন নন্দীসঙ্খাতায. অৰট্টনত্থন্তি সমুচ্ছিন্দনত্থং. অযং ৰুচ্চতি নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স ভূমীতি অযং তণ্হাৰিজ্জানং ৰসেন সংকিলেসপক্খে দ্ৰে দিসা সমথৰিপস্সনানং ৰসেন ৰোদানপক্খেপি দ্ৰে দিসা চতুসচ্চযোজনা নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স সমুট্ঠানতায ভূমীতি.

৮২. এৰং নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স ভূমিং নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি তস্স দিসাভূতধম্মে নিদ্দিসন্তেন যস্মা চস্স দিসাভূতধম্মেসু ৰুত্তেসু দিসালোচননযো ৰুত্তোযেৰ হোতি, তস্মা ‘‘ৰেয্যাকরণেসু হি যে কুসলাকুসলা’’তি দিসালোচনলক্খণং একদেসেন পচ্চামসিত্ৰা ‘‘তে দুৰিধা উপপরিক্খিতব্বা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ তেতি দিসাভূতধম্মা. দুৰিধাতি ‘‘ইমে সংকিলেসধম্মা, ইমে ৰোদানধম্মা’’তি এৰং দুৰিধেন. উপপরিক্খিতব্বাতি উপপত্তিতো পরিতো ইক্খিতব্বা, ধম্মযুত্তিতো তংতংদিসাভাৰেন পেক্খিতব্বা আলোচিতব্বাতি অত্থো.

যং পকারং সন্ধায ‘‘দুৰিধা উপপরিক্খিতব্বা’’তি ৰুত্তং, তং দস্সেতি ‘‘লোকৰট্টানুসারী চ লোকৰিৰট্টানুসারী চা’’তি. তস্সত্থো – লোকো এৰ ৰট্টং লোকৰট্টং. লোকৰট্টভাৰেন অনুসরতি পৰত্ততীতি লোকৰট্টানুসারী, সংকিলেসধম্মোতি অত্থো. লোকস্স, লোকতো ৰা ৰিৰট্টং লোকৰিৰট্টং, নিব্বানং. তং অনুসরতি অনুলোমনৰসেন গচ্ছতীতি লোকৰিৰট্টানুসারী, ৰোদানধম্মোতি অত্থো. তেনেৰাহ – ‘‘ৰট্টং নাম সংসারো, ৰিৰট্টং নিব্বান’’ন্তি.

তং কথং দট্ঠব্বন্তি তং কথং কেন পকারেন দট্ঠব্বন্তি চে? উপচযেন. যথা কতং কম্মং ফলদানসমত্থং হোতি, তথা কতং উপচিতন্তি ৰুচ্চতি. এৰং উপচিতভাৰে কম্মং নাম হোতি, ৰিপাকৰট্টস্স কারণং হোতীতি অত্থো. সব্বেপি কিলেসা চতূহি ৰিপল্লাসেহি নিদ্দিসিতব্বা, দসন্নম্পি কিলেসানং ৰিপল্লাসহেতুভাৰতো. তে কত্থ দট্ঠব্বাতি তে পন ৰিপল্লাসা কত্থ পস্সিতব্বাতি আহ – ‘‘দস ৰত্থুকে কিলেসপুঞ্জে’’তি. দসৰিধকারণে কিলেসসমূহেতি অত্থো. তত্থ কিলেসাপি কিলেসৰত্থু, কিলেসানং পচ্চযধম্মাপি কিলেসৰত্থু. তেসু কারণভাৰেন পুরিমসিদ্ধা কিলেসা পরতো পরেসং কিলেসানং পচ্চযভাৰতো কিলেসাপি কিলেসৰত্থু. অযোনিসোমনসিকারো, অযোনিসোমনসিকারপরিক্খতা চ ধম্মা কিলেসুপ্পত্তিহেতুভাৰতো কিলেসপ্পচ্চযাপি কিলেসৰত্থূতি দট্ঠব্বং.

চত্তারো আহারাতি এত্থ আহারসীসেন তব্বিসযা কিলেসাপি অধিপ্পেতা. চতস্সো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. ‘‘পঠমে আহারে’’তিআদিনা দসৰত্থুকে কিলেসপুঞ্জে পুরিমং পুরিমং পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স কারণন্তি দস্সেতি. তত্থ পঠমে আহারেতি ৰিসযভূতে পঠমে আহারে পঠমো ৰিপল্লাসো পৰত্ততীতি অত্থো. সেসাহারেসুপি এসেৰ নযো. পঠমে ৰিপল্লাসেতি পঠমে ৰিপল্লাসে অপ্পহীনে সতি পঠমং উপাদানং পৰত্ততীতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং নিদ্দেসেযেৰ কথযিস্সাম.

৮৩. ইদানি দসৰত্থুকং কিলেসপুঞ্জং তণ্হাৰিজ্জাৰসেন দ্ৰে কোট্ঠাসে করোন্তো ‘‘যো চ কবল়ীকারো আহারো’’তিআদিমাহ. তত্থ কবল়ীকারাহারং ফস্সাহারঞ্চ অপরিজানন্তস্স তণ্হাচরিতস্স যথাক্কমং কাযৰেদনাসু তিব্বো ছন্দরাগো হোতি, ইতি উপক্কিলেসস্স ছন্দরাগস্স হেতুভাৰতো যো চ কবল়ীকারো আহারো, যো চ ফস্সো আহারো, ইমে তণ্হাচরিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসাতি ৰুত্তা. তথা মনোসঞ্চেতনাহারং ৰিঞ্ঞাণাহারঞ্চ অপরিজানন্তো দিট্ঠিচরিতো তেসু অত্তসঞ্ঞী নিচ্চসঞ্ঞী চ হোতীতি ৰুত্তনযেনেৰ তে দিট্ঠিচরিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসাতি ৰুত্তা. তথা পুরিমকা দ্ৰে ৰিপল্লাসা পুরিমকানি এৰ চ দ্ৰে দ্ৰেউপাদানযোগগন্থাসৰওঘসল্লৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিঅগতিগমনানি তণ্হাপধানত্তা তণ্হাসভাৰত্তা তণ্হাৰিসযত্তা চ তণ্হাচরিতস্স উপক্কিলেসাতি ৰুত্তা. পচ্ছিমকানি পন তানি দিট্ঠিপধানত্তা দিট্ঠিসভাৰত্তা দিট্ঠিৰিসযত্তা চ দিট্ঠিচরিতস্স উপক্কিলেসাতি ৰুত্তাতি দট্ঠব্বা.

৮৪. কবল়ীকারে আহারে ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৰিপল্লাসোতি চতূসু আহারেসু কবল়ীকারে আহারে চতূসু চ ৰিপল্লাসেসু ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৰিপল্লাসো দট্ঠব্বো কবল়ীকারাহারস্স অসুভসভাৰত্তা অসুভসমুট্ঠানত্তা চ. তথা ফস্সাহারস্স দুক্খসভাৰত্তা দুক্খপচ্চযত্তা চ ৰিসেসতো তত্থ ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৰিপল্লাসো. তথা যেভুয্যেন সত্তা ৰিঞ্ঞাণে নিচ্চসঞ্ঞিনো, সঙ্খারেসু চ অত্তসঞ্ঞিনো, চেতনাপধানা চ সঙ্খারাতি ৰুত্তং – ‘‘ৰিঞ্ঞাণে আহারে…পে… অত্তাতি ৰিপল্লাসো’’তি. পঠমে ৰিপল্লাসে ঠিতো কামে উপাদিযতীতি ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৰিপরিযেসগ্গাহী কিলেসকামেন ৰত্থুকামে দল়্হং গণ্হাতি. ইদং ৰুচ্চতি কামুপাদানন্তি যং তথা কামানং গহণং, ইদং ৰুচ্চতি কামুপাদানং. ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৰিপরিযেসগ্গাহী ‘‘সীলব্বতেহি অনাগতে ভৰৰিসুদ্ধীতি তং নিব্বুতিসুখ’’ন্তি দল়্হং গণ্হাতি. ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৰিপরিযেসগ্গাহী ‘‘সব্বে ভৰা নিচ্চা ধুৰা সস্সতা অৰিপরিণামধম্মা’’তি সংসারাভিনন্দিনিং ভৰদিট্ঠিং দল়্হং গণ্হাতি. ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৰিপরিযেসগ্গাহী ‘‘অসতি অত্তনি কস্সিদং কম্মফলং, তস্মা সো করোতি, সো পটিসংৰেদেতী’’তি অত্তদিট্ঠিং দল়্হং গণ্হাতীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘দুতিযে ৰিপল্লাসে ঠিতো’’তিআদিনা.

অযং ৰুচ্চতি কামযোগোতি যেন কামরাগসঙ্খাতেন কামুপাদানেন ৰত্থুকামেহি সহ সত্তো সংযোজীযতি, অযং কামরাগো ‘‘কামযোগো’’তি ৰুচ্চতি. অযং ৰুচ্চতি ভৰযোগোতি যতো সীলব্বতুপাদানসঙ্খাতেন ভৰুপাদানেন ভৰেন সহ সত্তো সংযোজীযতি, অযং ভৰরাগো ‘‘ভৰযোগো’’তি ৰুচ্চতি. অযং ৰুচ্চতি দিট্ঠিযোগোতি যায অহেতুকদিট্ঠিআদিসঙ্খাতায পাপিকায দিট্ঠিযা, সক্কাযদিট্ঠিআদিঅৰসিট্ঠদিট্ঠিযা চ সত্তো দুক্খেন সহ সংযোজীযতি, অযং পাপিকা দিট্ঠি ‘‘দিট্ঠিযোগো’’তি ৰুচ্চতি. অযং ৰুচ্চতি অৰিজ্জাযোগোতি যায অত্তৰাদুপাদানেন সকলৰট্টদুক্খেন চ সহ সত্তো সংযোজীযতি, অযং অৰিজ্জা ‘‘অৰিজ্জাযোগো’’তি ৰুচ্চতি.

যস্মা পন কামযোগাদযো অভিজ্ঝাকাযগন্থাদীনং পচ্চযা হোন্তি, তস্মা ‘‘পঠমে যোগে ঠিতো অভিজ্ঝায কাযং গন্থতী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অভিজ্ঝায কাযং গন্থতীতি পরাভিজ্ঝাযনলক্খণায অভিজ্ঝায নামকাযং গন্থতি ঘট্টেতীতি অত্থো. তথা ভৰপত্থনায অপ্পহীনত্তা ভৰদিট্ঠিভৰরাগৰসেন আঘাতৰত্থূসু সত্তা চিত্তানি পদূসেন্তীতি আহ – ‘‘দুতিযে যোগে ঠিতো ব্যাপাদেন কাযং গন্থতী’’তি. তথা দিট্ঠিৰসেন অৰিজ্জাৰসেন চ সীলব্বতেহি সুজ্ঝতি, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি চ অভিনিৰিসতীতি আহ – ‘‘ততিযে…পে… ইদংসচ্চাভিনিৰেসেন কাযং গন্থতী’’তি.

তস্সাতি তস্স অভিজ্ঝাদীহি সমন্নাগতস্স পুগ্গলস্স. এৰং গন্থিতাতি এৰং অভিজ্ঝাযনাদিৰসেন নামকাযং গন্থিত্ৰা ঠিতা. আসৰন্তীতি আসৰভাৰেন পৰত্তন্তি. কুতো চ ৰুচ্চতি আসৰন্তীতি কুতো পন হেতুতো তে কিলেসা আসৰন্তীতি আসৰহেতুং পুচ্ছতি. যস্মা পন কিলেসা কুসলপ্পৰত্তিং নিৰারেত্ৰা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তা, মগ্গেন অসমুচ্ছিন্না এৰ ৰা আসৰানং উপ্পত্তিহেতু হোন্তি, তস্মা ‘‘অনুসযতো ৰা পরিযুট্ঠানতো ৰা’’তি ৰুত্তং. অভিজ্ঝাকাযগন্থেন কামাসৰোতি অভিজ্ঝাকাযগন্থেন সিদ্ধেন কামরাগসভাৰত্তা কামাসৰো সিদ্ধো হোতি. কত্থচিদেৰ ৰিসযে দোমনস্সিতো তপ্পটিপক্খে ৰিসযে তব্বিসযবহুলে চ ভৰে পত্থেতীতি আহ – ‘‘ব্যাপাদকাযগন্থেন ভৰাসৰো’’তি. পরামাসকাযগন্থেন দিট্ঠাসৰোতি সীলব্বতপরামাসকাযগন্থেন সিদ্ধেন তংসভাৰত্তা অপরাপরং ৰা দিট্ঠিযো গন্থেন্তস্স দিট্ঠাসৰো সিদ্ধো হোতি. ইদংসচ্চাভিনিৰেসকাযগন্থেন অৰিজ্জাসৰোতি ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অভিনিৰিসন্তস্স অযোনিসোমনসিকারতো অনেকেহি অকুসলেহি ধম্মেহি সদ্ধিং অৰিজ্জাসৰো উপ্পজ্জতি, সব্বেসং ৰা অকুসলধম্মানং অৰিজ্জাপুব্বঙ্গমত্তা ইদংসচ্চাভিনিৰেসকাযগন্থেন সিদ্ধেন তস্স হেতুভূতো অৰিজ্জাসৰো সিদ্ধো হোতি.

যস্মা পন আসৰা এৰ পরিবুদ্ধা ৰট্টস্মিং ওহনন্তি ওসাদেন্তীতি ‘‘ওঘা’’তি ৰুচ্চন্তি, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘তস্স ইমে চত্তারো আসৰা’’তিআদি.

অনুসযসহগতাতি অনুসযভাৰং অপ্পটিক্খিপিত্ৰা গতা পৰত্তা, অনুসযভূতা ৰা. অজ্ঝাসযন্তি চিত্তং. অনুপৰিট্ঠাতি ওগাল়্হা. হদযং আহচ্চ তিট্ঠন্তীতি চিত্তস্স অব্ভন্তরসঙ্খাতং হদযং আহন্ত্ৰা তিট্ঠন্তি. তথা হি ৰুত্তং অট্ঠসালিনিযং (ধ. স. অট্ঠ. ৫) ‘‘অব্ভন্তরট্ঠেন হদয’’ন্তি. তেন ৰুচ্চন্তি সল্লাতি যস্মা অজ্ঝাসযং অনুপৰিট্ঠা হদযং আহচ্চ তিট্ঠন্তি, তেন ৰুচ্চন্তি ‘‘সল্লা’’তি. পীল়াজননং দুরুদ্ধরণতা চ সল্লট্ঠো. ‘‘এসো মে অত্তা’’তি গহণমুখেন ‘‘এসোহমস্মী’’তি গহণং হোতীতি দিট্ঠিং নিস্সাযপি মানং জপ্পেন্তীতি আহ ‘‘দিট্ঠোঘেন মানসল্লো’’তি.

পরিযাদিন্নন্তি অঞ্ঞস্স ওকাসং অদত্ৰা সমন্ততো গহিতং. চতূসু ধম্মেসু সণ্ঠহতীতি আরম্মণপচ্চযতায আরম্মণভূতেসু চতূসু ধম্মেসু পতিট্ঠহতি. তানি সরূপতো দস্সেতি ‘‘রূপে ৰেদনায সঞ্ঞায সঙ্খারেসূ’’তি. নন্দূপসেচনেনাতি লোভসহগতস্স সম্পযুত্তা নন্দী সহজাতকোটিযা, ইতরস্স উপনিস্সযকোটিযা উপসেচনন্তি নন্দূপসেচনং, তেন নন্দূপসেচনেন. কেন পন তং নন্দূপসেচনন্তি আহ – ‘‘রাগসল্লেন নন্দূপসেচনেন ৰিঞ্ঞাণেনা’’তি.

তত্থ রাগসল্লেনাতি রাগসল্লেন হেতুভূতেন নন্দূপসেচনেন ৰিঞ্ঞাণেনাতি ইত্থম্ভূতলক্খণে করণৰচনং. রূপূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীতি রূপমেৰ আরম্মণকরণৰসেন উপগন্তব্বতো, ৰিঞ্ঞাণস্স পতিট্ঠাভাৰতো চ রূপূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি. তিট্ঠতি এত্থাতি ঠিতি. পঞ্চৰোকারভৰস্মিঞ্হি অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণং রূপক্খন্ধং নিস্সায তিট্ঠতি. দোসসল্লেনাতি সহজাতেন দোসসল্লেন. যদা ৰেদনূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি ৰুচ্চতি, তদা উপনিস্সযকোটিযাৰ নন্দিযা উপসিত্তং ৰিঞ্ঞাণং দট্ঠব্বং. ৰেদনাপি দোমনস্সৰেদনাৰ. যদা চ উপনিস্সযপচ্চযভূতেন দোসসল্লেন ৰেদনূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি ৰুচ্চতি, তদা সহজাতকোটিযা, উপনিস্সযকোটিযা ৰা নন্দিযা উপসিত্তং ৰিঞ্ঞাণং দট্ঠব্বং. ৰেদনা পন তিস্সোপি তিস্সন্নং ৰেদনানং আরম্মণূপনিস্সযভাৰতো. তত্থ পঠমনযো দোমনস্সারম্মণস্স অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স ৰসেন ৰুত্তো. দুতিযো সব্বৰেদনারম্মণস্স ৰসেনাপি দট্ঠব্বং.

মানসল্লেনাতি মানসল্লেন সহজাতেন, উপনিস্সযভূতেন ৰা. মোহসল্লেনাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. এত্থ চ অনাদিমতিসংসারে ইত্থিপুরিসা রূপাভিরামাতি রাগসল্লৰসেন পঠমা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি যোজিতা. সব্বাযপি ৰেদনায দুক্খপরিযাযসব্ভাৰতো দুক্খায চ দোসো অনুসেতীতি দোসসল্লৰসেন দুতিযা, সঞ্ঞাৰসেন ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মঞ্ঞনা হোতীতি মানসল্লৰসেন ততিযা, সঙ্খারেসু সমূহঘনং দুব্বিনিব্ভোগন্তি মোহসল্লৰসেন চতুত্থী ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি যোজিতাতি দট্ঠব্বা.

উপত্থদ্ধন্তি ওলুব্ভারম্মণভূতাহি ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীহি উপত্থম্ভিতং. তঞ্চ কম্মন্তি যং ‘‘চেতনা চেতসিক’’ন্তি পুব্বে (নেত্তি. ৮২) ৰুত্তং. ইমে চ কিলেসাতি ইমে চ দসৰত্থুকা কিলেসা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

৮৫. ইদানি আহারাদযো নযানং সংকিলেসপক্খে দিসাভাৰেন ৰৰত্থপেতুং ‘‘ইমা চতস্সো দিসা’’তিআদি আরদ্ধং, তং উত্তানমেৰ. পুন কবল়ীকারো আহারোতিআদি আহারাদীসুযেৰ যস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা, তং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং আরদ্ধং. তত্থ দসন্নং সুত্তানন্তি একদেসেসু সমুদাযৰোহারেন ৰুত্তং. সমুদাযেসু হি পৰত্তা সমঞ্ঞা অৰযৰেসুপি দিস্সতি, ‘‘যথা পটো দড্ঢো, সমুদ্দো দিট্ঠো’’তি চ. একো অত্থোতি একস্স অত্থস্স নিপ্ফাদনতো ৰুত্তং. ব্যঞ্জনমেৰ নানন্তি এত্থ ব্যঞ্জনগ্গহণেন ব্যঞ্জনত্থোপি গহিতোতি দট্ঠব্বং. দসহিপি সুত্তপদেহি সৰত্থুকা তণ্হা ৰুত্তা. তণ্হা চ রাগচরিতং পুগ্গলং খিপ্পং দূসেতীতি আহ – ‘‘ইমে রাগচরিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা’’তি. যথা চ পঠমদিসাভাৰেন ৰুত্তধম্মা রাগচরিতস্স উপক্কিলেসা, এৰং দুতিযদিসাভাৰেন ৰুত্তধম্মা দোসচরিতস্স. ততিযচতুত্থদিসাভাৰেন ৰুত্তধম্মা যথাক্কমং দিট্ঠিচরিতস্স মন্দস্স তিক্খস্স চ উপক্কিলেসা ৰুত্তা. তেসং উপক্কিলেসভাৰো ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বো.

আহারৰিপল্লাসাদযো যদিপি সব্বেহি তীহি ৰিমোক্খমুখেহি পুব্বভাগে যথারহং পরিঞ্ঞেয্যা পহাতব্বা চ. যস্স পন দুক্খানুপস্সনা পুরিমে আহারদ্ৰযে দুক্খাকারেন বহুলং পৰত্ততি, তস্স ৰসেন যো চ কবল়ীকারো আহারো, যো চ ফস্সো আহারো, ইমে অপ্পণিহিতেন ৰিমোক্খমুখেন পরিঞ্ঞং গচ্ছন্তীতি ৰুত্তং. এস নযো সেসেসু. এৰঞ্চেতং, ন অঞ্ঞথা. ন হি অরিযমগ্গানং ৰিয পহাতব্বেসু ৰিমোক্খমুখানং পরিঞ্ঞেয্যপহাতব্বেসু কোচি নিযমো সম্ভৰতি. ইতি সব্বে লোকৰট্টানুসারিনো ধম্মা নিয্যন্তি, তে লোকা তীহি ৰিমোক্খমুখেহীতি নিগমনং. তস্সত্থো – ইতি এৰং ৰুত্তপ্পকারা সব্বে আহারাদযো লোকসঙ্খাতৰট্টানুসারিনো ধম্মা তে লোকভূতা ৰট্টতো নিয্যন্তি অনিচ্চানুপস্সনাদীহি তীহি ৰিমোক্খমুখেহীতি.

৮৬. এৰং সংকিলেসপক্খে দিসাভূতধম্মে নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি ৰোদানপক্খে দিসাভূতধম্মে দস্সেতুং ‘‘চতস্সো পটিপদা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ দিব্বব্রহ্মঅরিযআনেঞ্জৰিহারোতি চত্তারো ৰিহারা. মানপ্পহানআলযসমুগ্ঘাতঅৰিজ্জাপহানভৰূপসমা চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা. সচ্চাধিট্ঠানাদীনি চত্তারি অধিট্ঠানানি. ছন্দসমাধিভাৰনাদযো চতস্সো সমাধিভাৰনা. ইন্দ্রিযসংৰরো তপসঙ্খাতো পুঞ্ঞধম্মো বোজ্ঝঙ্গভাৰনা সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গসঙ্খাতং নিব্বানঞ্চাতি চত্তারো সুখভাগিযা ধম্মা ৰেদিতব্বাতি.

পঠমা পটিপদাতিআদি পটিপদাসতিপট্ঠানাদীনং অভেদসন্দস্সনং. যদি এৰং কস্মা ৰিসুং গহণং কতন্তি? দসৰত্থুকস্স কিলেসপুঞ্জস্স পটিপক্খভাৰদস্সনত্থং পটিপদাদিদসকনিদ্দেসো. তথা হি ৰক্খতি – ‘‘চত্তারো আহারা তেসং পটিপক্খো চতস্সো পটিপদা’’তিআদি (নেত্তি. ৮৭). কিঞ্চাপি চতূসু সতিপট্ঠানেসু ‘‘ইদং নাম সতিপট্ঠানং ইমায এৰ পটিপদায ইজ্ঝতী’’তি নিযমো নত্থি, তথাপি পঠমায পটিপদায পঠমং সতিপট্ঠানং সম্ভৰতীতি সম্ভৰৰসেন এৰং ৰুত্তং – ‘‘পঠমা পটিপদা, পঠমং সতিপট্ঠান’’ন্তি. যস্মা পন আহারৰিপল্লাসাদীনং ৰিয পটিপদাসতিপট্ঠানাদীনং অত্থতো নানত্তং নত্থি. সতিপট্ঠানানিযেৰ হি তথা তথা পটিপজ্জমানানি দুক্খাপটিপদাদন্ধাভিঞ্ঞাদিনামকানি হোন্তি, তস্মা যথা সংকিলেসপক্খে ‘‘পঠমে আহারে পঠমো ৰিপল্লাসো’’তিআদিনা অধিকরণভেদেন ৰুত্তং, এৰং অধিকরণভেদং অকত্ৰা ‘‘পঠমা পটিপদা, পঠমং সতিপট্ঠান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. সেসেসুপি এসেৰ নযো.

অন্ধস্স পব্বতারোহনং ৰিয কদাচিদেৰ উপ্পজ্জনকং অচ্ছরিযং, অচ্ছরাযোগ্গং অচ্ছরিযন্তি পোরাণা. অভূতপুব্বং ভূতন্তি অব্ভুতং. উভযম্পেতং ৰিম্হযাৰহস্স অধিৰচনং. ন হি মানপ্পহানাদিতো অঞ্ঞং দুরভিসম্ভৰতরং ৰিম্হনীযঞ্চ উপলব্ভতীতি অধিতিট্ঠতি এতেন, এত্থ ৰা অধিট্ঠানমত্তমেৰ ৰা তন্তি অধিট্ঠানং. সচ্চঞ্চ তং অধিট্ঠানঞ্চ, সচ্চস্স ৰা অধিট্ঠানং, সচ্চং অধিট্ঠানং এতস্সাতি ৰা সচ্চাধিট্ঠানং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. সমাধি এৰ ভাৰেতব্বতায সমাধিভাৰনা. সুখং ভজতীতি সুখভাগিযো, সুখভাগস্স ৰা সুখকোট্ঠাসস্স হিতোতি সুখভাগিযো. একস্সপি সত্তস্স অসুভভাৰনাদযো ৰিয একদেসে অৰত্তিত্ৰা অনৰসেসপরিযাদানতো নত্থি এতিস্সা পমাণন্তি অপ্পমঞ্ঞা.

পঠমা পটিপদা ভাৰিতা বহুলীকতা পঠমং সতিপট্ঠানং পরিপূরেতীতি পঠমায পটিপদায ভাৰনাবহুলীকারো পঠমস্স সতিপট্ঠানস্স ভাৰনাপারিপূরীতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. যথা হি অরিযমগ্গে ভাৰিতে সতিপট্ঠানাদযো বোধিপক্খিযধম্মা সব্বেপি ভাৰিতা এৰ হোন্তি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

কাযানুপস্সনায কামরাগস্স উজুৰিপচ্চনীকভাৰতো ‘‘পঠমো সতিপট্ঠানো ভাৰিতো বহুলীকতো কামপটিপক্খং পঠমং ঝানং পরিপূরেতী’’তি ৰুত্তং. তথা পীতিপটিসংৰেদনাদিৰসেন পৰত্তমানং দুতিযং সতিপট্ঠানং, সপ্পীতিকস্স দুতিযজ্ঝানস্স চিত্তস্স অভিপ্পমোদনৰসেন পৰত্তমানং ততিযং সতিপট্ঠানং উক্কংসগতসুখস্স ততিযজ্ঝানস্স অনিচ্চৰিরাগাদিৰসেন পৰত্তিযা সঙ্খারেসু উপেক্খকং চতুত্থং সতিপট্ঠানং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিভাৰতো চতুত্থজ্ঝানস্স পারিপূরিযা সংৰত্ততি.

যস্মা পন রূপাৰচরপঠমজ্ঝানং রূপাৰচরসমাপত্তীনং, দুতিযজ্ঝানং ব্যাপাদৰিতক্কাদিদূরীভাৰেন ব্রহ্মৰিহারানং, ততিযজ্ঝানং পীতিৰিরাগেন সুখেন ৰিপস্সনায অধিট্ঠানভূতং অরিযৰিহারানং, চতুত্থজ্ঝানং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিআনেঞ্জপ্পত্তং আনেঞ্জৰিহারানং ৰিসেসতো পচ্চযো হোতি, তস্মা ‘‘পঠমং ঝানং ভাৰিতং বহুলীকতং পঠমং ৰিহারং পরিপূরেতী’’তিআদি ৰুত্তং. ইতি যো যস্স ৰিসেসপচ্চযো, সো তং পরিপূরেতীতি ৰুত্তোতি দট্ঠব্বং.

৮৭. ইদানি পটিপদাদযো ৰোদানপক্খে দিসাভাৰেন ৰৰত্থপেতুং ‘‘তত্থ ইমা চতস্সো দিসা’’তিআদি ৰুত্তং. তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. পুন ‘‘পঠমা পটিপদা’’তিআদি পটিপদাচতুক্কাদীসু যেন যস্স পুগ্গলস্স ৰোদানং, তং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং আরদ্ধং. তং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. যদিপি তীসু ৰিমোক্খমুখেসু ‘‘ইদং নাম ৰিমোক্খমুখং ইমায এৰ পটিপদায ইজ্ঝতী’’তি নিযমো নত্থি. যেসং পন পুগ্গলানং পুরিমাহি দ্ৰীহি পটিপদাহি অপ্পণিহিতেন ৰিমোক্খমুখেন অরিযমগ্গাধিগমো. তথা যস্স ততিযায পটিপদায সুঞ্ঞতৰিমোক্খমুখেন, যস্স চ চতুত্থায পটিপদায অনিমিত্তৰিমোক্খমুখেন অরিযমগ্গাধিগমো, তেসং পুগ্গলানং ৰসেন অযং পটিপদাৰিমোক্খমুখসংসন্দনা. সতিপট্ঠানাদীহি ৰিমোক্খমুখসংসন্দনাযপি এসেৰ নযো.

তেসং ৰিক্কীল়িতন্তি তেসং অসন্তাসনজৰপরক্কমাদিৰিসেসযোগেন সীহানং বুদ্ধানং পচ্চেকবুদ্ধানং বুদ্ধসাৰকানঞ্চ ৰিক্কীল়িতং ৰিহরণং. যদিদং আহারাদিকিলেসৰত্থুসমতিক্কমনমুখেন সপরসন্তানে পটিপদাদিসম্পাদনা. ইদানি আহারাদীনং পটিপদাদীহি যেন সমতিক্কমনং, তং নেসং পটিপক্খভাৰং দস্সেন্তো ‘‘চত্তারো আহারা তেসং পটিপক্খো চতস্সো পটিপদা’’তিআদিমাহ. তত্থ তেসং পটিপক্খভাৰো পহাতব্বভাৰো পহাযকভাৰো চ আহারৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীনঞ্চেত্থ পহাতব্বভাৰো তপ্পটিবন্ধছন্দরাগৰসেন দট্ঠব্বো. তত্থ ‘‘ৰিক্কীল়িতং ভাৰনা সচ্ছিকিরিযা চা’’তিআদি তস্সাযং সঙ্খেপত্থো – তেসং ৰিক্কীল়িতন্তি এত্থ যদেতং ৰিক্কীল়িতং নাম ভাৰেতব্বানং বোধিপক্খিযধম্মানং ভাৰনা, সচ্ছিকাতব্বানং ফলনিব্বানানং সচ্ছিকিরিযা চ. তথা পহাতব্বস্স দসৰত্থুকস্স কিলেসপুঞ্জস্স তদঙ্গাদিৰসেন পহানং ব্যন্তীকিরিযা অনৰসেসনন্তি. ইদানি তং সঙ্খেপেন দস্সেন্তো ‘‘ইন্দ্রিযাধিট্ঠানং ৰিক্কীল়িতং ৰিপরিযাসানধিট্ঠান’’ন্তি আহ.

ইন্দ্রিযাধিট্ঠানন্তি ইন্দ্রিযানং পৰত্তনং ভাৰনা সচ্ছিকিরিযা চ. ৰিপরিযাসানধিট্ঠানন্তি ৰিপল্লাসানং অপৰত্তনং পহানং অনুপ্পাদনং. ইন্দ্রিযানি সদ্ধম্মগোচরোতি ইন্দ্রিযানি চেত্থ সদ্ধম্মস্স গোচরভূতানি পৰত্তিহেতূতি অধিপ্পেতানি সদ্ধিন্দ্রিযাদীনীতি অত্থো. ৰিপরিযাসা কিলেসগোচরোতি ৰিপল্লাসা সংকিলেসপক্খস্স পৰত্তিট্ঠানং পৰত্তিহেতূতি. অযং ৰুচ্চতি সীহৰিক্কীল়িতস্স নযস্স ভূমীতি যাযং ‘‘চত্তারো আহারা’’তিআদিনা সংকিলেসপক্খে দসন্নং চতুক্কানং, ‘‘চতস্সো পটিপদা’’তিআদিনা ৰোদানপক্খেপি দসন্নং চতুক্কানং তণ্হাচরিতাদীনং উপক্কিলেসৰোদানৰিভাৰনামুখেন নিদ্ধারণা, অযং সীহৰিক্কীল়িতস্স নযস্স ভূমি নাম.

৮৮. ইদানি উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদিপুগ্গলত্তযৰসেন তিপুক্খলনযস্স ভূমিং ৰিভাৰেতুকামো যস্মা পন নযানং অঞ্ঞমঞ্ঞানুপ্পৰেসস্স ইচ্ছিতত্তা সীহৰিক্কীল়িতনযতো তিপুক্খলনযো নিগ্গচ্ছতি, তস্মা পটিপদাৰিভাগতো চত্তারো পুগ্গলে সীহৰিক্কীল়িতনযস্স ভূমিং নিদ্দিসিত্ৰা ততো এৰ উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদিপুগ্গলত্তযে নিদ্ধারেতুং ‘‘তত্থ যে দুক্খায পটিপদাযা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ ইমে দ্ৰে পুগ্গলাতি ইমে পুরিমানং দ্ৰিন্নং পটিপদানং ৰসেন দ্ৰে পুগ্গলা. এস নযো ইতরত্থাপি. পুন ‘‘তত্থ যে দুক্খায পটিপদাযা’’তিআদি যথাৰুত্তপুগ্গলচতুক্কতো উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদিপুগ্গলত্তযং নিদ্ধারেতুং ৰুত্তং. তত্থ যো সাধারণাযাতি দুক্খাপটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায, সুখাপটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায চ নিয্যাতীতি সম্বন্ধো. কথং পন পটিপদাদ্ৰযং একস্স সম্ভৰতীতি? নযিদমেৰং দট্ঠব্বং. একস্স পুগ্গলস্স একস্মিং দ্ৰে পটিপদা সম্ভৰন্তীতি. যথাৰুত্তাসু পন দ্ৰীসু পটিপদাসু যো যায কাযচি নিয্যাতি, অযং ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. যস্মা পন অট্ঠসালিনিযং (ধ. স. অট্ঠ. ৩৫০) পটিপদা চলতি ন চলতীতি ৰিচারণাযং ‘‘চলতী’’তি ৰুত্তং, তস্মা একস্সপি পুগ্গলস্স ঝানন্তরমগ্গন্তরেসু পটিপদাভেদো ইচ্ছিতোৰাতি.

‘‘তত্থ ভগৰা’’তিআদিনা দেসনাৰিভাগেহিপি তমেৰ পুগ্গলৰিভাগং ৰিভাৰেতি. তং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. তত্থ অধিচিত্তন্তি অধিচিত্তসিক্খঞ্চাতি চ-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. তেন অধিচিত্তসিক্খঞ্চ অধিপঞ্ঞাসিক্খঞ্চ ৰিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স পঞ্ঞপেতীতি অত্থো. অধিসীলন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. অধিসীলসিক্খং অধিচিত্তসিক্খং অধিপঞ্ঞাসিক্খঞ্চাতি যোজেতব্বং.

চত্তারি হুত্ৰা তীণি ভৰন্তীতি লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তং, চত্তারো পুগ্গলা হুত্ৰা তযো পুগ্গলা হোন্তীতি অত্থো.

অযং সংকিলেসোতি অযং অকুসলমূলাদিদ্ৰাদসত্তিকসঙ্গহো সংকিলিস্সতি এতেনাতি সংকিলেসোতি কত্ৰা. ইদং ৰোদানন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো.

তীণি হুত্ৰা দ্ৰে ভৰন্তীতি নন্দিযাৰট্টনযস্স দিসাভূতধম্মদস্সনত্থং ৰুত্তং. তেনেৰাহ – ‘‘তণ্হা চ অৰিজ্জা চা’’তিআদি, তং সব্বং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

কস্মা পনেত্থ নযানং উদ্দেসানুক্কমেন নিদ্দেসো ন কতোতি? নযানং নযেহি সম্ভৰদস্সনত্থং. পঠমনযতো হি পুগ্গলাধিট্ঠানৰসেন ততিযনযস্স, ততিযনযতো চ দুতিযনযস্স সম্ভৰোতি ইমস্স ৰিসেসস্স দস্সনত্থং পঠমনযানন্তরং ততিযনযো, ততিযনযানন্তরঞ্চ দুতিযনযো নিদ্দিট্ঠো. ধম্মাধিট্ঠানৰসেন পন ততিযনযতো দুতিযনযো, দুতিযনযতো পঠমনযোপি সম্ভৰতীতি ইমস্স ৰিসেসস্স দস্সনত্থং অন্তে ‘‘তণ্হা চ অৰিজ্জা চা’’তিআদিনা পঠমনযস্স ভূমি দস্সিতা. তেনেৰ হি ‘‘চত্তারি হুত্ৰা তীণি ভৰন্তি, তীণি হুত্ৰা দ্ৰে ভৰন্তী’’তি ৰুত্তং. যদি এৰং ‘‘দ্ৰে হুত্ৰা চত্তারি ভৰন্তি, দ্ৰে হুত্ৰা তীণি ভৰন্তি, তীণি হুত্ৰা চত্তারি ভৰন্তী’’তি অযম্পি নযো ৰত্তব্বো সিযাতি? সচ্চমেতং, অযং পন নযো অত্থতো দস্সিতো এৰাতি কত্ৰা ন ৰুত্তো. যস্মা তিণ্ণং অত্থনযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অনুপ্পৰেসো ইচ্ছিতো, সতি চ অনুপ্পৰেসে ততো ৰিনিগ্গমোপি সম্ভৰতি এৰাতি. অযঞ্চ অত্থো পেটকোপদেসেন ৰিভাৰেতব্বো.

তত্থাযং আদিতো পট্ঠায ৰিভাৰনা – চত্তারো পুগ্গলা তণ্হাচরিতো দুৰিধো মুদিন্দ্রিযো তিক্খিন্দ্রিযো চ. তথা দিট্ঠিচরিতোতি. তত্থ তণ্হাচরিতো মুদিন্দ্রিযো দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, তিক্খিন্দ্রিযো দুক্খায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, দিট্ঠিচরিতো পন মুদিন্দ্রিযো সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, তিক্খিন্দ্রিযো সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি. ইতি ইমাসু পটিপদাসু যথারহং ঠিতেহি তণ্হাচরিতদিট্ঠিচরিতেহি চত্তারো আহারা তপ্পটিবন্ধছন্দরাগপ্পহানেন পহাতব্বা. চত্তারো সতিপট্ঠানে ভাৰেত্ৰা চত্তারো ৰিপল্লাসা দট্ঠব্বাতি সব্বো যথাৰুত্তনযো অনুগন্তব্বো.

তত্থাযং পাল়ি – তত্থ যে দিট্ঠিচরিতা সত্তা, তে কামেসু দোসদিট্ঠী, ন চ যে কামেসু অনুসযা সমূহতা, তে অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরন্তি. তেসং সত্থা ৰা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিযো সব্রহ্মচারী ‘‘কামেহি নত্থি অত্থো’’তি, তে চ পুব্বেযেৰ কামেহি অনত্থিকা, ইতি কামে অপ্পকসিরেন পটিনিস্সজ্জন্তি, তে চেতসিকেন দুক্খেন অনজ্ঝোসিতা. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সুখা পটিপদা’’তি. যে পন তণ্হাচরিতা সত্তা, তে কামেসু অজ্ঝোসিতা, তেসং সত্থা ৰা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতরো ৰা ভিক্খু ‘‘কামেহি নত্থি অত্থো’’তি, তে পিযরূপং দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘দুক্খা পটিপদা’’তি. ইতি ইমে সব্বে সত্তা দ্ৰীসু পটিপদাসু সমোসরণং গচ্ছন্তি দুক্খাযঞ্চ সুখাযঞ্চ.

তত্থ যে দিট্ঠিচরিতা সত্তা, তে দ্ৰিধা তিক্খিন্দ্রিযা চ মুদিন্দ্রিযা চ. তত্থ যে দিট্ঠিচরিতা সত্তা তিক্খিন্দ্রিযা, তে সুখেন পটিনিস্সজ্জন্তি, খিপ্পঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি. তত্থ যে দিট্ঠিচরিতা সত্তা মুদিন্দ্রিযা পঠমং তিক্খিন্দ্রিযং উপাদায দন্ধতরং অভিসমেন্তি, তে সুখেন পটিনিস্সজ্জন্তি, দন্ধঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা’’তি. তত্থ তণ্হাচরিতা সত্তা দুৰিধা তিক্খিন্দ্রিযা চ মুদিন্দ্রিযা চ. তত্থ যে তণ্হাচরিতা সত্তা তিক্খিন্দ্রিযা, তে দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি, খিপ্পঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি. তত্থ যে তণ্হাচরিতা সত্তা মুদিন্দ্রিযা পঠমং তিক্খিন্দ্রিযং উপাদায দন্ধতরং অভিসমেন্তি, তে দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি, দন্ধঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা’’তি. ইমা চতস্সো পটিপদাযো অপঞ্চমা অছট্ঠা. যে হি কেচি নিব্বুতা নিব্বাযন্তি নিব্বাযিস্সন্তি ৰা ইমাহি চতূহি পটিপদাহি অনঞ্ঞাহি, অযং পটিপদা চতুক্কমগ্গেন কিলেসে নিদ্দিসতি. যা চতুক্কমগ্গেন অরিযধম্মেসু নিদ্দিসিতব্বা, অযং ৰুচ্চতি সীহৰিক্কীল়িতো নাম নযো.

তত্রিমে চত্তারো আহারা, চত্তারো ৰিপল্লাসা উপাদানা যোগা গন্থা আসৰা ওঘা সল্লা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো অগতিগমনানীতি এৰং ইমানি সব্বানি দস পদানি. অযং সুত্তস্স সংসন্দনা.

চত্তারো আহারা, তত্থ যো চ কবল়ীকারো আহারো, যো চ ফস্সো আহারো, ইমে তণ্হাচরিতেন পহাতব্বা. তত্থ যো চ মনোসঞ্চেতনাহারো, যো চ ৰিঞ্ঞাণাহারো, ইমে দিট্ঠিচরিতেন পহাতব্বা.

তত্থ পঠমো আহারো পঠমো ৰিপল্লাসো, দুতিযো আহারো দুতিযো ৰিপল্লাসো, ততিযো আহারো ততিযো ৰিপল্লাসো, চতুত্থো আহারো চতুত্থো ৰিপল্লাসো, ইমে চত্তারো ৰিপল্লাসা অপঞ্চমা অছট্ঠা. ইদঞ্চ পমাণা চত্তারো আহারা.

তত্থ পঠমে ৰিপল্লাসে ঠিতো কামে উপাদিযতি, ইদং কামুপাদানং. দুতিযে ৰিপল্লাসে ঠিতো অনাগতং ভৰং উপাদিযতি, ইদং সীলব্বতুপাদানং. ততিযে ৰিপল্লাসে ঠিতো ৰিপরীতদিট্ঠিং উপাদিযতি, ইদং দিট্ঠুপাদানং. চতুত্থে ৰিপল্লাসে ঠিতো খন্ধে অত্ততো উপাদিযতি, ইদং অত্তৰাদুপাদানং.

তত্থ কামুপাদানে ঠিতো কামে অভিজ্ঝায গন্থতি, অযং অভিজ্ঝাকাযগন্থো. সীলব্বতুপাদানে ঠিতো ব্যাপাদং গন্থতি, অযং ব্যাপাদকাযগন্থো. দিট্ঠুপাদানে ঠিতো পরামাসং গন্থতি, অযং পরামাসকাযগন্থো. অত্তৰাদুপাদানে ঠিতো পপঞ্চেন্তো গন্থতি, অযং ইদংসচ্চাভিনিৰেসকাযগন্থো.

তস্স গন্থগন্থিতা কিলেসা আসৰন্তি. কিং পন ৰুচ্চতি আসৰন্তীতি? ৰিপ্পটিসারা. যে ৰিপ্পটিসারা, তে অনুসযা. তত্থ অভিজ্ঝাকাযগন্থেন কামাসৰো, ব্যাপাদকাযগন্থেন ভৰাসৰো, পরামাসকাযগন্থেন দিট্ঠাসৰো, ইদংসচ্চাভিনিৰেসকাযগন্থেন অৰিজ্জাসৰো.

তে চত্তারো আসৰা ৰেপুল্লং গতা ওঘা হোন্তি, তেন ৰুচ্চন্তি ‘‘ওঘা’’তি. তত্থ কামাসৰো কামোঘো, ভৰাসৰো ভৰোঘো, অৰিজ্জাসৰো অৰিজ্জোঘো, দিট্ঠাসৰো দিট্ঠোঘো.

তে চত্তারো ওঘা আসযমনুপৰিট্ঠা অনুসযসহগতা ৰুচ্চন্তি সল্লাতি হদযমাহচ্চ তিট্ঠন্তি. তত্থ কামোঘো রাগসল্লং, ভৰোঘো দোসসল্লং, অৰিজ্জোঘো মোহসল্লং, দিট্ঠোঘো দিট্ঠিসল্লং.

ইমেহি চতূহি সল্লেহি পরিযাদিন্নং ৰিঞ্ঞাণং চতূসু ধম্মেসু তিট্ঠতি রূপে ৰেদনায সঞ্ঞায সঙ্খারেসু. ইমা চতস্সো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. তত্থ রাগসল্লেন নন্দূপসেচনং রূপূপগং ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠতি. দোসসল্লেন ৰেদনূপগং. মোহসল্লেন সঞ্ঞূপগং. দিট্ঠিসল্লেন নন্দূপসেচনং সঙ্খারূপগং ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠতি.

চতূহি ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীহি চতুব্বিধং অগতিং গচ্ছন্তি ছন্দা দোসা ভযা মোহা. রাগেন ছন্দা অগতিং গচ্ছতি, দোসেন দোসা অগতিং গচ্ছতি, মোহেন মোহা অগতিং গচ্ছতি, দিট্ঠিযা ভযা অগতিং গচ্ছতি, ইতি ইমানি চ কম্মানি ইমে চ কিলেসা অযং সংসারহেতু.

তত্থিমা চতস্সো দিসা কবল়ীকারো আহারো ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৰিপল্লাসো কামুপাদানং কামযোগো অভিজ্ঝাকাযগন্থো কামাসৰো কামোঘো রাগসল্লং রূপূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি ছন্দা অগতিগমনং, অযং পঠমা দিসা.

ফস্সো আহারো ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৰিপল্লাসো সীলব্বতুপাদানং ভৰযোগো ব্যাপাদকাযগন্থো ভৰাসৰো ভৰোঘো দোসসল্লং ৰেদনূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি দোসা অগতিগমনং, অযং দুতিযা দিসা.

মনোসঞ্চেতনাহারো ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৰিপল্লাসো দিট্ঠুপাদানং দিট্ঠিযোগো পরামাসকাযগন্থো দিট্ঠাসৰো দিট্ঠোঘো দিট্ঠিসল্লং সঞ্ঞূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি ভযা অগতিগমনং, অযং ততিযা দিসা.

ৰিঞ্ঞাণাহারো ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৰিপল্লাসো অত্তৰাদুপাদানং অৰিজ্জাযোগো ইদংসচ্চাভিনিৰেসোকাযগন্থো অৰিজ্জাসৰো অৰিজ্জোঘো মোহসল্লং সঙ্খারূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি মোহা অগতিগমনং, অযং চতুত্থী দিসা. ইতি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং পঠমেন পদেন পঠমায দিসায আলোকনং, দুতিযেন পদেন দুতিযায দিসায, ততিযেন পদেন ততিযায দিসায, চতুত্থেন পদেন চতুত্থিযা দিসায আলোকনং, অযং ৰুচ্চতি দিসা আলোকনা. ইমিনা নযেন সব্বে কিলেসা চতূসু পদেসু পক্খিপিতব্বা. অযং অকুসলপক্খো.

চতস্সো পটিপদা, চত্তারি ঝানানি, চত্তারো সতিপট্ঠানা, চত্তারো ৰিহারা দিব্বো ব্রহ্মা অরিযো আনেঞ্জো, চত্তারো সম্মপ্পধানা, চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, চত্তারো অধিট্ঠানা, চত্তারো সমাধযো ছন্দসমাধি ৰীরিযসমাধি চিত্তসমাধি ৰীমংসাসমাধি, চত্তারো ধম্মা সুখভাগিযা নাঞ্ঞত্র বোজ্ঝঙ্গা নাঞ্ঞত্র তপসা নাঞ্ঞত্র ইন্দ্রিযসংৰরা নাঞ্ঞত্র সব্বনিস্সগ্গা, চত্তারি অপ্পমাণানি.

তত্থ দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা ভাৰিযমানা বহুলীকরিযমানা পঠমং ঝানং পরিপূরেতি, পঠমং ঝানং পরিপুণ্ণং পঠমং সতিপট্ঠানং পরিপূরেতি, পঠমং সতিপট্ঠানং পরিপুণ্ণং পঠমং ৰিহারং পরিপূরেতি, পঠমো ৰিহারো পরিপুণ্ণো পঠমং সম্মপ্পধানং পরিপূরেতি, পঠমং সম্মপ্পধানং পরিপুণ্ণং পঠমং অচ্ছরিযং অব্ভুতং ধম্মং পরিপূরেতি, পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পরিপুণ্ণো পঠমং অধিট্ঠানং পরিপূরেতি, পঠমং অধিট্ঠানং পরিপুণ্ণং ছন্দসমাধিং পরিপূরেতি, ছন্দসমাধি পরিপুণ্ণো ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযসংৰরো পরিপুণ্ণো পঠমং অপ্পমাণং পরিপূরেতি. এৰং যাৰ সব্বনিস্সগ্গা চতুত্থং অপ্পমাণং পরিপূরেতি.

তত্থ পঠমা চ পটিপদা পঠমঞ্চ ঝানং পঠমঞ্চ সতিপট্ঠানং দিব্বো চ ৰিহারো পঠমঞ্চ সম্মপ্পধানং পঠমো চ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সচ্চাধিট্ঠানঞ্চ ছন্দসমাধি চ ইন্দ্রিযসংৰরো চ মেত্তা চ অপ্পমাণং. অযং পঠমা দিসা.

দুতিযা চ পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা দুতিযঞ্চ ঝানং দুতিযঞ্চ সতিপট্ঠানং ব্রহ্মা চ ৰিহারো দুতিযঞ্চ সম্মপ্পধানং দুতিযো চ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো চাগাধিট্ঠানঞ্চ চিত্তসমাধি চ তপো চ করুণা চ অপ্পমাণং. অযং দুতিযা দিসা.

ততিযা চ পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা ততিযঞ্চ ঝানং ততিযঞ্চ সতিপট্ঠানং অরিযো চ ৰিহারো ততিযঞ্চ সম্মপ্পধানং ততিযো চ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সচ্চাধিট্ঠানঞ্চ ৰীরিযসমাধি চ বোজ্ঝঙ্গা চ মুদিতা চ অপ্পমাণং. অযং ততিযা দিসা.

চতুত্থী চ পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা চতুত্থঞ্চ ঝানং চতুত্থঞ্চ সতিপট্ঠানং আনেঞ্জো চ ৰিহারো চতুত্থঞ্চ সম্মপ্পধানং চতুত্থো চ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো উপসমাধিট্ঠানঞ্চ ৰীমংসাসমাধি চ সব্বনিস্সগ্গো চ উপেক্খা চ অপ্পমাণং. অযং চতুত্থী দিসা. ইমাসং চতুন্নং দিসানং যা আলোকনা, অযং ৰুচ্চতি দিসালোচনো নাম নযো.

তত্থাযং যোজনা – চত্তারো চ আহারা, চতস্সো চ পটিপদা, চত্তারো চ ৰিপল্লাসা, চত্তারো চ সতিপট্ঠানা, চত্তারি চ উপাদানানি, চত্তারি চ ঝানানি, চত্তারো চ যোগা, চত্তারো চ ৰিহারা, চত্তারো চ গন্থা, চত্তারো চ সম্মপ্পধানা, চত্তারো চ আসৰা, চত্তারো চ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, চত্তারো চ ওঘা, চত্তারি চ অধিট্ঠানানি, চত্তারি চ সল্লানি, চত্তারো চ সমাধযো, চতস্সো চ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো, চত্তারো চ সুখভাগিযা ধম্মা, চত্তারি চ অগতিগমনানি চত্তারি চ অপ্পমাণানি. ইতি কুসলাকুসলানং পক্খপটিপক্খৰসেন যোজনা. অযং সীহৰিক্কীল়িতে দিসালোচনো নযো.

তস্স চত্তারি সামঞ্ঞফলানি পরিযোসানং, তত্থ পঠমায দিসায সোতাপত্তিফলং পরিযোসানং, দুতিযায সকদাগামিফলং, ততিযায অনাগামিফলং, চতুত্থিযা অরহত্তফলং পরিযোসানন্তি.

তত্থ কতমো তিপুক্খলনযো? পটিপদাৰিভাগেন চতূসু পুগ্গলেসু যো সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, অযং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যো সুখায ৰা পটিপদায, দন্ধাভিঞ্ঞায, দুক্খায ৰা পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, অযং ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যো দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, অযং নেয্যো. ইতি চত্তারো হুত্ৰা তযো হোন্তি. তত্থ উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স সমথপুব্বঙ্গমা ৰিপস্সনা সপ্পাযা. নেয্যস্স ৰিপস্সনাপুব্বঙ্গমো সমথো, ৰিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স সমথৰিপস্সনা যুগনদ্ধা. উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স মুদুকা দেসনা, নেয্যস্স তিক্খা দেসনা, ৰিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স তিক্খমুদুকা দেসনা.

উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স অধিপঞ্ঞাসিক্খা, ৰিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স অধিচিত্তসিক্খা চ অধিপঞ্ঞাসিক্খা চ, নেয্যস্স অধিসীলসিক্খা চ অধিচিত্তসিক্খা চ অধিপঞ্ঞাসিক্খা চ. ইতি ইমেসং পুগ্গলানং চতূহি পটিপদাহি নিয্যানং.

তত্থাযং সংকিলেসপক্খো, তীণি অকুসলমূলানি, তযো ফস্সা, তিস্সো ৰেদনা, তযো উপৰিচারা, তযো কিলেসা, তযো ৰিতক্কা, তযো পরিল়াহা, তীণি সঙ্খতলক্খণানি, তিস্সো দুক্খতা.

তীণি অকুসলমূলানীতি লোভো অকুসলমূলং, দোসো অকুসলমূলং, মোহো অকুসলমূলং. তযো ফস্সাতি সুখৰেদনীযো ফস্সো, দুক্খৰেদনীযো ফস্সো, অদুক্খমসুখৰেদনীযো ফস্সো. তিস্সো ৰেদনাতি সুখা ৰেদনা, দুক্খা ৰেদনা, অদুক্খমসুখা ৰেদনা. তযো উপৰিচারাতি সোমনস্সূপৰিচারো, দোমনস্সূপৰিচারো, উপেক্খূপৰিচারো. তযো কিলেসাতি লোভো, দোসো, মোহো. তযো ৰিতক্কাতি কামৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কো. তযো পরিল়াহাতি রাগজো, দোসজো, মোহজো. তীণি সঙ্খতলক্খণানীতি উপ্পাদো, ঠিতি, ৰযো. তিস্সো দুক্খতাতি দুক্খদুক্খতা, ৰিপরিণামদুক্খতা, সঙ্খারদুক্খতা.

তত্থ লোভো অকুসলমূলং মনাপিকেন আরম্মণেন সমুট্ঠহতি. তদেৰ মনাপিকারম্মণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৰেদনীযো ফস্সো, সুখৰেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখা ৰেদনা, সুখং ৰেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সোমনস্সূপৰিচারো, সোমনস্সূপৰিচারং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি রাগো, রাগং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো, কামৰিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি রাগজো পরিল়াহো, রাগজং পরিল়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি উপ্পাদো সঙ্খতলক্খণং, উপ্পাদং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ৰিপরিণামদুক্খতা.

দোসো অকুসলমূলং অমনাপিকেন আরম্মণেন সমুট্ঠহতি. তদেৰ অমনাপিকারম্মণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খৰেদনীযো ফস্সো, দুক্খৰেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খা ৰেদনা, দুক্খং ৰেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দোমনস্সূপৰিচারো, দোমনস্সূপৰিচারং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দোসো, দোসং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ব্যাপাদৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দোসজো পরিল়াহো, দোসজং পরিল়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং সঙ্খতলক্খণং, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খদুক্খতা.

মোহো অকুসলমূলং উপেক্খাঠানিযং আরম্মণেন সমুট্ঠহতি. তদেৰ উপেক্খাঠানিযং আরম্মণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখৰেদনীযো ফস্সো, অদুক্খমসুখৰেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৰেদনা, অদুক্খমসুখং ৰেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি উপেক্খূপৰিচারো, উপেক্খূপৰিচারং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি মোহো, মোহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ৰিহিংসাৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি মোহজো পরিল়াহো, মোহজং পরিল়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ৰযো সঙ্খতলক্খণং, ৰযং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সঙ্খারদুক্খতা. ইতি অযং তীহি আকারেহি কিলেসানং নিদ্দেসো. যো কোচি অকুসলপক্খো, সব্বো সো তীসু অকুসলমূলেসু সমোসরতীতি.

তত্থ কতমো কুসলপক্খো? তীণি কুসলমূলানি অলোভো, অদোসো, অমোহো. তিস্সো পঞ্ঞা সুতমযী, চিন্তামযী, ভাৰনামযী. তযো সমাধী সৰিতক্কসৰিচারো, অৰিতক্কৰিচারমত্তো, অৰিতক্কঅৰিচারো. তিস্সো সিক্খা অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা. তীণি নিমিত্তানি সমথনিমিত্তং, পগ্গহনিমিত্তং, উপেক্খানিমিত্তং. তযো ৰিতক্কা নেক্খম্মৰিতক্কো, অব্যাপাদৰিতক্কো, অৰিহিংসাৰিতক্কো. তীণি ইন্দ্রিযানি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং, অঞ্ঞিন্দ্রিযং, অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং. তযো উপৰিচারা নেক্খম্মূপৰিচারো, অব্যাপাদূপৰিচারো, অৰিহিংসূপৰিচারো তিস্সো এসনা কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা. তযো খন্ধা সীলক্খন্ধো, সমাধিক্খন্ধো, পঞ্ঞাক্খন্ধো.

তত্থ অলোভো কুসলমূলং সুতমযিপঞ্ঞং পরিপূরেতি. সুতমযি পঞ্ঞা পরিপুণ্ণা সৰিতক্কসৰিচারং সমাধিং পরিপূরেতি, সৰিতক্কসৰিচারো সমাধি পরিপুণ্ণো অধিসীলসিক্খং পরিপূরেতি, অধিসীলসিক্খা পরিপুণ্ণা সমথনিমিত্তং পরিপূরেতি, সমথনিমিত্তং পরিপুণ্ণং নেক্খম্মৰিতক্কং পরিপূরেতি, নেক্খম্মৰিতক্কো পরিপুণ্ণো অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং পরিপুণ্ণং নেক্খম্মসিতূপৰিচারং পরিপূরেতি, নেক্খম্মূপৰিচারং পরিপুণ্ণো কামেসনং পজহতি. কামেসনপ্পহানং সীলক্খন্ধং পরিপূরেতি.

অদোসো কুসলমূলং চিন্তামযিপঞ্ঞং পরিপূরেতি, চিন্তামযিপঞ্ঞা পরিপুণ্ণা অৰিতক্কৰিচারমত্তং সমাধিং পরিপূরেতি, অৰিতক্কৰিচারমত্তো সমাধি পরিপুণ্ণো অধিচিত্তসিক্খং পরিপূরেতি, অধিচিত্তসিক্খা পরিপুণ্ণা উপেক্খানিমিত্তং পরিপূরেতি, উপেক্খানিমিত্তং পরিপুণ্ণং অব্যাপাদৰিতক্কং পরিপূরেতি, অব্যাপাদৰিতক্কো পরিপুণ্ণো অঞ্ঞিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, অঞ্ঞিন্দ্রিযং পরিপুণ্ণং অব্যাপাদূপৰিচারং পরিপূরেতি, অব্যাপাদূপৰিচারো পরিপুণ্ণো ভৰেসনং পজহতি, ভৰেসনপ্পহানং সমাধিক্খন্ধং পরিপূরেতি.

অমোহো কুসলমূলং ভাৰনামযিপঞ্ঞং পরিপূরেতি, ভাৰনামযিপঞ্ঞা পরিপুণ্ণা অৰিতক্কঅৰিচারং সমাধিং পরিপূরেতি, অৰিতক্কঅৰিচারো সমাধি পরিপুণ্ণো অধিপঞ্ঞাসিক্খং পরিপূরেতি, অধিপঞ্ঞাসিক্খা পরিপুণ্ণা পগ্গহনিমিত্তং পরিপূরেতি, পগ্গহনিমিত্তং পরিপুণ্ণং অৰিহিংসাৰিতক্কং পরিপূরেতি, অৰিহিংসাৰিতক্কো পরিপুণ্ণো অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং পরিপুণ্ণং অৰিহিংসূপৰিচারং পরিপূরেতি, অৰিহিংসূপৰিচারো পরিপুণ্ণো ব্রহ্মচরিযেসনং পরিপূরেতি, ব্রহ্মচরিযেসনা পরিপুণ্ণা পঞ্ঞাক্খন্ধং পরিপূরেতি.

ইতি ইমে তযো ধম্মা অকুসলপক্খিকা কুসলপক্খিকা চ তিকনিদ্দেসেহি নিদ্দিট্ঠা তিপুক্খলনযস্স দিসা নাম. তস্স পরিযোসানং তযো ৰিমোক্খা অপ্পণিহিতো সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো, অযং তিপুক্খলো নাম দুতিযো নযো.

তত্থ যে ইমে তযো পুগ্গলা উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যোতি ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং দ্ৰে পুগ্গলা সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায, সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, দ্ৰেযেৰ পুগ্গলা দুক্খায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায, দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, ইমে চত্তারো. তে ৰিসেসেন দ্ৰে হোন্তি দিট্ঠিচরিতো চ তণ্হাচরিতো চ. ইমে চত্তারো হুত্ৰা তযো হোন্তি, তযো হুত্ৰা দ্ৰে হোন্তি. ইমেসং দ্ৰিন্নং পুগ্গলানং অযং সংকিলেসো – অৰিজ্জা চ তণ্হা চ অহিরীকঞ্চ অনোত্তপ্পঞ্চ অসতি চ অসম্পজঞ্ঞঞ্চ নীৰরণানি চ সংযোজনানি চ অজ্ঝোসানঞ্চ অভিনিৰেসো চ অহংকারো চ মমংকারো চ অস্সদ্ধিযঞ্চ দোৰচস্সতা চ কোসজ্জঞ্চ অযোনিসোমনসিকারো চ ৰিচিকিচ্ছা চ অৰিজ্জা চ অসদ্ধম্মস্সৰনঞ্চ অসমাপত্তি চ.

তত্থ অৰিজ্জা চ অহিরীকঞ্চ অসতি চ নীৰরণানি চ অজ্ঝোসানঞ্চ অহংকারো চ অস্সদ্ধিযঞ্চ কোসজ্জঞ্চ ৰিচিকিচ্ছা চ অসদ্ধম্মস্সৰনঞ্চ, অযং একা দিসা.

তণ্হা চ অনোত্তপ্পঞ্চ অসম্পজঞ্ঞঞ্চ সংযোজনানি চ অভিনিৰেসো চ মমংকারো চ দোৰচস্সতা চ অযোনিসোমনসিকারো চ অৰিজ্জা চ অসমাপত্তি চ, অযং দুতিযা দিসা. দসন্নং দুকানং দস পদানি পঠমা দিসাতি কাতব্বানি. সংখিত্তেন অত্থং ঞাপেন্তি পটিপক্খে কণ্হপক্খস্স দসন্নং দুকানং দস পদানি দুতিযকানি, অযং দুতিযা দিসা.

তত্থ কতমো কুসলপক্খো? সমথো চ ৰিপস্সনা চ ৰিজ্জা চ চরণঞ্চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চ অহংকারপ্পহানঞ্চ মমংকারপ্পহানঞ্চ সম্মাৰাযামো চ যোনিসোমনসিকারো চ সম্মাসতি চ সম্মাসমাধি চ পঞ্ঞা চ নিব্বিদা চ সমাপত্তি চ সদ্ধম্মস্সৰনঞ্চ সোমনস্সঞ্চ ধম্মানুধম্মপটিপত্তি চ.

দসন্নং দুকানং সমথাদীনি সোমনস্সপরিযোসানানি পঠমানি দস পদানি পঠমা দিসা, ৰিপস্সনাদীনি ধম্মানুধম্মপটিপত্তিপরিযোসানানি দুতিযানি দস পদানি দুতিযা দিসা. ইতি অকুসলপক্খে কুসলপক্খে চ নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স চতস্সো দিসা.

তাসু কুসলপক্খে সমথাদীহি অকুসলপক্খে তণ্হাদযো পহানং গচ্ছন্তি, তেসং পহানা রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, কুসলপক্খে ৰিপস্সনাদীহি অকুসলপক্খে অৰিজ্জাদযো পহানং গচ্ছন্তি, তেসং পহানা অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি. ইতি ইমা দ্ৰে ৰিমুত্তিযো নন্দিযাৰট্টনযে পরিযোসানং.

তত্থ তণ্হা অৰিজ্জা সমথো ৰিপস্সনাতি চত্তারি পদানি, তেসু অট্ঠারস মূলপদানি সমোসরন্তি. কথং? সমথো চ অলোভো চ অদোসো চ অসুভসঞ্ঞা চ দুক্খসঞ্ঞা চাতি ইমানি পঞ্চ পদানি সমথং ভজন্তি, ৰিপস্সনা চ অমোহো চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ অনত্তসঞ্ঞা চাতি ইমানি চত্তারি পদানি ৰিপস্সনং ভজন্তি. এৰং নৰ পদানি কুসলানি দ্ৰীসু পদেসু সমোসরন্তি. তণ্হা চ লোভো চ দোসো চ সুভসঞ্ঞা চ সুখসঞ্ঞা চাতি ইমানি পঞ্চ পদানি তণ্হং ভজন্তি, অৰিজ্জা চ মোহো চ নিচ্চসঞ্ঞা চ অত্তসঞ্ঞা চাতি ইমানি চত্তারি পদানি অৰিজ্জং ভজন্তি. এৰং নৰ পদানি অকুসলানি দ্ৰীসু পদেসু সমোসরন্তি. ইতি তিপুক্খলো চ সীহৰিক্কীল়িতো চ নন্দিযাৰট্টনযং অনুপ্পৰিসন্তি.

কথং তিপুক্খলে নযে ইতরে দ্ৰে নযা অনুপ্পৰিসন্তি? ৰিপস্সনা চ অমোহো চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ অনত্তসঞ্ঞা চাতি ইমানি চত্তারি পদানি অমোহো, সমথো চ অলোভো চ অসুভসঞ্ঞা চ দুক্খসঞ্ঞা চাতি ইমানি চত্তারি পদানি অলোভো, অদোসো অদোসো এৰ. এৰং নৰ পদানি কুসলানি তীসু পদেসু সমোসরন্তি. তণ্হা চ লোভো চ সুভসঞ্ঞা চ সুখসঞ্ঞা চাতি ইমানি চত্তারি পদানি লোভো, অৰিজ্জা চ মোহো চ নিচ্চসঞ্ঞা চ অত্তসঞ্ঞা চাতি ইমানি চত্তারি পদানি মোহো, দোসো দোসো এৰ. এৰং নৰ পদানি অকুসলানি তীসু পদেসু সমোসরন্তি. ইতি তিপুক্খলে নযে ইতরে দ্ৰে নযা অনুপ্পৰিসন্তি.

কথং চতূসু পদেসু অট্ঠারস মূলপদানি সমোসরন্তি? তণ্হা চ সুভসঞ্ঞা চ, অযং পঠমো ৰিপল্লাসো. লোভো চ সুখসঞ্ঞা চ, অযং দুতিযো ৰিপল্লাসো. অৰিজ্জা চ নিচ্চসঞ্ঞা চ, অযং ততিযো ৰিপল্লাসো. মোহো চ অত্তসঞ্ঞা চ, অযং চতুত্থো ৰিপল্লাসো. ইতি নৰ পদানি অকুসলানি চতূসু পদেসু সমোসরন্তি. সমথো চ অসুভসঞ্ঞা চ পঠমং সতিপট্ঠানং, অলোভো চ দুক্খসঞ্ঞা চ দুতিযং সতিপট্ঠানং, ৰিপস্সনা চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ ততিযং সতিপট্ঠানং, অমোহো চ অনত্তসঞ্ঞা চ চতুত্থং সতিপট্ঠানং. ইতি নৰ পদানি কুসলানি চতূসু পদেসু সমোসরন্তি. এৰং সীহৰিক্কীল়িতনযে ইতরে দ্ৰে নযা অনুপ্পৰিসন্তি. তিণ্ণঞ্হি নযানং যা ভূমিযো গোচরো, সো একেকং নযং অনুপ্পৰিসতি. তস্মা একেকস্স নযস্স অকুসলে ৰা ধম্মে ৰিঞ্ঞাতে কুসলে ৰা পটিপক্খো অন্ৰেসিতব্বো. পটিপক্খং অন্ৰেসিত্ৰা সো নযো নিদ্দিসিতব্বো. তম্হি নযে নিদ্দিট্ঠে যথা একম্হি নযে ইতরেসং নযানং মূলপদানি অনুপ্পৰিট্ঠানি, ততো ততো নীহরিত্ৰা নিদ্দিসিতব্বানি. একেকস্মিঞ্হি নযে অট্ঠারস মূলপদানি অনুপ্পৰিট্ঠানি.

তত্থ একেকস্মিং ধম্মে ৰিঞ্ঞাতে সব্বে ধম্মা ৰিঞ্ঞাতা হোন্তি. ইমেসং তিণ্ণং নযানং সীহৰিক্কীল়িতস্স নযস্স চত্তারি ফলানি পরিযোসানং পঠমায দিসায পঠমং ফলং, দুতিযায দিসায দুতিযং ফলং, ততিযায দিসায ততিযং ফলং, চতুত্থায দিসায চতুত্থং ফলং পরিযোসানং.

তিপুক্খলস্স নযস্স তযো ৰিমোক্খা পরিযোসানং পঠমায দিসায অপ্পণিহিতো, দুতিযায সুঞ্ঞতো, ততিযায অনিমিত্তো ৰিমোক্খো পরিযোসানং.

নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স দ্ৰে ৰিমুত্তিযো পরিযোসানং পঠমায দিসায তণ্হাৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, দুতিযায দিসায অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি পরিযোসানং. ইমেসু তীসু নযেসু যা অট্ঠারসন্নং পদানং আলোচনা, অযং দিসালোচনো নযো. যা আলোকেত্ৰা কুসলপক্খে অকুসলপক্খে চ ‘‘অযং ধম্মো ইমং ধম্মং ভজতী’’তি জানন্তেন সম্মা যোজনা, অযং অঙ্কুসো নযোতি ইমে পঞ্চ নযা.

নযসমুট্ঠানৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.