সাসনপট্ঠানৰারৰণ্ণনা
৮৯. এৰং সব্বথা নযসমুট্ঠানং ৰিভজিত্ৰা ইদানি সাসনপট্ঠানং ৰিভজন্তো যস্মা সঙ্গহৰারাদীসু মূলপদেহেৰ পট্ঠানং সঙ্গহেত্ৰা সরূপতো ন দস্সিতং, তস্মা যথা মূলপদেহি পট্ঠানং নিদ্ধারেতব্বং, এৰং পট্ঠানতোপি মূলপদানি নিদ্ধারেতব্বানীতি দস্সনত্থং ‘‘অট্ঠারস মূলপদা কুহিং দট্ঠব্বা? সাসনপট্ঠানে’’তি আহ. মূলপদসাসনপট্ঠানানঞ্হি অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্গহো পুব্বে দস্সিতো এৰাতি. অথ সাসনপট্ঠানন্তি কো ৰচনত্থো? সাসনস্স পট্ঠানন্তি সাসনপট্ঠানং, সাসনং দেসনা, তস্সা ৰেনেয্যজ্ঝাসযানুরূপং তেসং হিতসুখনিপ্ফাদনত্থং পকারেহি ঠানং পৰত্তি সাসনপট্ঠানং. ইধ পন তস্স তথাভাৰদীপনং ‘‘সাসনপট্ঠান’’ন্তি ৰেদিতব্বং. অথ ৰা সাসনং অধিসীলসিক্খাদযো. তেসং পৰত্তনুপাযভাৰতো পতিট্ঠহন্তি এতেহীতি পট্ঠানানি, সংকিলেসাদিধম্মা. তেসং পৰেদনতো তদুপচারেন সুত্তানি পট্ঠানানি. তেসং পন সমূহভাৰতো অযং পকরণপ্পদেসো পট্ঠানং নাম.
অপরো নযো – কেনট্ঠেন পট্ঠানং? পট্ঠিতট্ঠেন গমনট্ঠেনাতি অত্থো. ‘‘যে তে গোট্ঠা পট্ঠিতগাৰো’’তি (ম. নি. ১.১৫৬) আগতট্ঠানস্মিঞ্হি যেন পট্ঠানেন তে ‘‘গোট্ঠা পট্ঠিতগাৰো’’তি ৰুত্তা, তং অত্থতো গমনং হোতি. ইতি নাতিৰিত্থারিতনযেসু হারনযেসু অনিস্সঙ্গগমনস্স দেসনাঞাণস্স সংকিলেসভাগিযাদিলোকিযাদিভেদেসু তদুভযৰোমিস্সকভেদেসু চ ৰিত্থারিতনযলাভতো নিস্সঙ্গৰসেন পৰত্তগমনত্তা তে সংকিলেসভাগিযাদযো লোকিযাদযো চ ৰিসুং ৰিসুং ৰোমিস্সা চ অধিকরণৰসেন পট্ঠানং নাম. তেসং পকাসনতো অযং পকরণপ্পদেসো পট্ঠানন্তি ৰেদিতব্বং.
‘‘সংকিলেসভাগিয’’ন্তিআদীসু সংকিলিস্সতি এতেনাতি সংকিলেসো. সংকিলেসভাগে সংকিলেসকোট্ঠাসে পৰত্তং সংকিলেসভাগিযং. ৰাসনা পুঞ্ঞভাৰনা, ৰাসনাভাগে পৰত্তং ৰাসনাভাগিযং, ৰাসনং ভজাপেতীতি ৰা ৰাসনাভাগিযং. নিব্বিজ্ঝনং লোভক্খন্ধাদীনং পদালনং নিব্বেধো. নিব্বেধভাগে পৰত্তং, নিব্বেধং ভজাপেতীতি ৰা নিব্বেধভাগিযং. পরিনিট্ঠিতসিক্খাধম্মা অসেক্খা, অসেক্খভাৰে পৰত্তং, অসেক্খে ভজাপেতীতি ৰা অসেক্খভাগিযং. তেসু যত্থ তণ্হাদিসংকিলেসো ৰিভত্তো, ইদং সংকিলেসভাগিযং. যত্থ দানাদিপুঞ্ঞকিরিযৰত্থু ৰিভত্তং, ইদং ৰাসনাভাগিযং. যত্থ সেক্খা সীলক্খন্ধাদযো ৰিভত্তা, ইদং নিব্বেধভাগিযং. যত্থ পন অসেক্খা সীলক্খন্ধাদযো ৰিভত্তা, ইদং অসেক্খভাগিযং. ইতরানি তেসং ৰোমিস্সকনযৰসেন ৰুত্তানি.
তানি পন ছ দুকা চত্তারো তিকা একং চতুক্কং অপরম্পি একং চতুক্কন্তি দ্ৰাদস হোন্তি. তেসু চত্তারো দুকা দ্ৰে চ তিকা উদ্ধটা, ইতরে ন উদ্ধটা, অনুদ্ধরণে কারণং নত্থি. ইমিনা নযেন তেপি গহেতুং সক্কাতি পাল়িযং সংখিত্তাতি দট্ঠব্বং. তথা হি ৰক্খতি – ‘‘ইমানি চত্তারি সুত্তানি, সাধারণানি কতানি অট্ঠ ভৰন্তী’’তিআদি. তত্থ যস্মা কত্থচি সুত্তে তণ্হাসংকিলেসোৰ নিদ্দিসীযতি, কত্থচি দিট্ঠিসংকিলেসোৰ, কত্থচি দুচ্চরিতসংকিলেসোৰ নিদ্দিসীযতি, তস্মা সংকিলেসভাগিযং সুত্তং তিধা ৰিভজিত্ৰা উদ্দিট্ঠং ‘‘তণ্হাসংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদিনা. তথা ৰোদানং নাম সংকিলেসে সতি হোতীতি ৰোদানভাগিযং সুত্তং সংকিলেসৰিভাগেন তিধাৰ উদ্দিট্ঠং ‘‘তণ্হাৰোদানভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদিনা. তং পন অত্থতো ৰাসনাভাগিযাদি এৰ হোতি. অযঞ্চ নযো কেসুচি পোত্থকেসু নত্থি.
‘‘তত্থ সংকিলেসো তিৰিধো’’তিআদি সংকিলেসপটিপক্খতো সমথাদিনিদ্ধারণৰসেন ৰাসনাভাগিযাদিসুত্তানং ৰিসযদস্সনত্থং আরদ্ধং. তত্থ যদি আসত্তি উপ্পজ্জতি ভৰেসূতি ভৰেসু ছন্দরাগং পজহিতুং অসক্কোন্তস্স যদি ভৰপত্থনা উপ্পজ্জতি. এৰং সাযন্তি এৰমস্স পুগ্গলস্স অযং সমথৰিপস্সনাভাৰনামযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু ভৰতি পুজ্জভৰফলনিব্বত্তনতো. তত্রূপপত্তিযা সংৰত্ততীতি তত্র তত্র ভৰে উপপত্তিযা সংৰত্ততি. ইমানি চত্তারি সুত্তানীতি ইমানি সংকিলেসভাগিযাদীনি চত্তারি সুত্তানি. সাধারণানি কতানীতি সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ, সংকিলেসভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ, ৰাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চাতি এৰং পদন্তরসংযোজনৰসেন মিস্সিতানি কতানি. অট্ঠ ভৰন্তীতি পুরিমানি চত্তারি ইমানি চত্তারীতি এৰং অট্ঠ ভৰন্তি.
তানিযেৰ অট্ঠ সুত্তানি সাধারণানি কতানি সোল়স ভৰন্তীতি তানিযেৰ যথাৰুত্তানি অট্ঠ সুত্তানি ৰাসনাভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ, অসেক্খভাগিযঞ্চ সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ, নিব্বেধভাগিযঞ্চ সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ, অসেক্খভাগিযঞ্চ সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ, অসেক্খভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ, অসেক্খভাগিযঞ্চ সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ, নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ নেৰসংকিলেসভাগিযঞ্চ, নৰাসনাভাগিযঞ্চ ননিব্বেধভাগিযঞ্চ ন অসেক্খভাগিযঞ্চাতি এৰং সাধারণানি কতানি পুরিমানি অট্ঠ ইমানি অট্ঠাতি সোল়স ভৰন্তি. তেসু চত্তারো এককা, ছ দুকা, চত্তারো তিকা, একো চতুক্কো, অপরোপি একো চতুক্কোতি অযম্পি ৰিভাগো ৰেদিতব্বো. তত্থাপি দ্ৰে দুকা, দ্ৰে তিকা, দ্ৰে চতুক্কা চ পাল়িযং অনাগতাতি ৰেদিতব্বা.
ইদানি ইমস্স পট্ঠানস্স সকলসাসনসঙ্গহিতভাৰং ৰিভাৰেতুং ‘‘ইমেহি সোল়সহি সুত্তেহি ভিন্নেহি নৰৰিধং সুত্তং ভিন্নং ভৰতী’’তি ৰুত্তং. তস্সত্থো – ইমেহি সংকিলেসভাগিযাদীহি সোল়সহি সুত্তেহি পট্ঠাননযেন ৰিভত্তেহি সুত্তগেয্যাদিনৰৰিধং পরিযত্তিসাসনসঙ্খাতং সুত্তং ভিন্নং সোল়সধা ৰিভত্তং হোতি. ইমিনা সোল়সৰিধেন পট্ঠানেন অসঙ্গহিতো পরিযত্তিসাসনস্স পদেসো নত্থীতি অধিপ্পাযো. কথং পন সংকিলেসভাগিযাদিভাৰো গহেতব্বোতি? আহ ‘‘গাথায গাথা অনুমিনিতব্বা’’তিআদি. তত্থ গাথায গাথা অনুমিনিতব্বাতি অযং গাথা ৰিয গাথা সংকিলেসভাগিযাতি ৰা ৰাসনাভাগিযাতি ৰা নিব্বেধভাগিযাতি ৰা অসেক্খভাগিযাতি ৰা অনুমিনিতব্বা, অনু অনু মিনিত্ৰা তক্কেত্ৰা জানিতব্বাতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ গাথাৰেয্যাকরণৰিনিমুত্তা সব্বা পরিযত্তি ‘‘সুত্তেনা’’তিপদেন সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা.
৯০. ইদানি সংকিলেসভাগিযাদীনি সুত্তানি যথানিদ্দিট্ঠানি উদাহরণৰসেন ৰিভাৰেতুং ‘‘তত্থ কতমং সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি আরদ্ধং. তত্থ ‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না’’তি গাথায অত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. যথা ইমস্স, এৰং ইতো পরানম্পি হেট্ঠা ৰুত্তত্থানং উত্তানপদানঞ্চ অত্থং ন ৰণ্ণযিস্সাম.
অগতিগমনানীতি কাযাদীহি অযুত্তগমনানি, অকত্তব্বকরণানীতি অত্থো. ছন্দাতি ছন্দহেতু ইচ্ছাপচ্চযা. অগতিং গচ্ছতীতি অগন্তব্বং গতিং গচ্ছতি, অকত্তব্বং করোতীতি অত্থো. ধম্মন্তি সাধূনং অরিযানং ধম্মং. অতিৰত্ততীতি অতিমদ্দিত্ৰা ৰীতিক্কমতি. নিহীযতীতি হাযতি. যসোতি কিত্তি চ পরিৰারো চ.
‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি গাথাযং মনোতি যদিপি কামাৰচরকুসলাদিভেদং সব্বম্পি চতুভূমকচিত্তং মনো, ইমস্মিং পন ঠানে চক্খুপালত্থেরস্স (ধ. প. ১-২; থেরগা. ৯৫) পুরিমজাতিযং ৰেজ্জভূতস্স উপ্পন্নৰসেন নিযমিযমানং পটিঘসম্পযুত্তচিত্তমেৰ লব্ভতি. সো মনো পুব্বঙ্গমো এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা, মনসা পঠমগামিনা সমন্নাগতাতি অত্থো. ধম্মাতি নিস্সত্তনিজ্জীৰট্ঠেন ধম্মা, তে পন ৰেদনাদযো তযো অরূপিনো খন্ধা. এতে হি মনোপুব্বঙ্গমা. কথং পনেতেহি সদ্ধিং একস্মিং ৰত্থুস্মিং একস্মিঞ্চ আরম্মণে একক্খণে উপ্পজ্জমানো মনো পুব্বঙ্গমো নাম হোতীতি? উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন. যথা হি বহূসু একতো গামঘাতাদিকম্মানি করোন্তেসু ‘‘কো এতেসং পুব্বঙ্গমো’’তি ৰুত্তে যো তেসং পচ্চযো হোতি, যং যং নিস্সায তে তং কম্মং করোন্তি, সো দত্তো ৰা মিত্তো ৰা তেসং পুব্বঙ্গমোতি ৰুচ্চতি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. ইতি উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন মনো পুব্বঙ্গমো এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা. ন হি তে মনে অনুপ্পজ্জন্তে উপ্পজ্জিতুং সক্কুণন্তি, মনো পন একচ্চেসু চেতসিকেসু অনুপ্পজ্জন্তেসুপি উপ্পজ্জতি এৰ.
অধিপতিৰসেন মনো সেট্ঠো এতেসন্তি মনোসেট্ঠা. যথা হি চোরাদীনং চোরজেট্ঠকাদযো অধিপতিনো সেট্ঠা, তথা তেসম্পি মনো সেট্ঠো. যথা পন দারুআদীহি নিপ্ফন্নানি ভণ্ডানি দারুমযাদীনি নাম হোন্তি, তথা এতেপি মনতো নিপ্ফন্নত্তা মনোমযা নাম. পদুট্ঠেনাতি অভিজ্ঝাদীহি দোসেহি পদুট্ঠেন দূসিতেন ভাসতি ৰা করোতি ৰা. সো হি ভাসন্তো চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতমেৰ ভাসতি, করোন্তোপি তিৰিধং কাযদুচ্চরিতমেৰ করোতি, অভাসন্তো অকরোন্তো তেহি অভিজ্ঝাদীহি পদুট্ঠমনতায তিৰিধং মনোদুচ্চরিতং পূরেতি. এৰমস্স দস অকুসলকম্মপথা পারিপূরিং গচ্ছন্তি. ততো নং দুক্খমন্ৰেতীতি ততো তিৰিধদুচ্চরিততো তং পুগ্গলং দুক্খং অন্ৰেতি দুচ্চরিতানুভাৰেন চতূসু অপাযেসু দুক্খং অনুগচ্ছতি. যথা কিং? চক্কংৰ ৰহতো পদন্তি, যথা নাম সকটং ৰহতো বলীবদ্দস্স পদং পহরন্তং চক্কং অনুগচ্ছতি, এৰং নং পুগ্গলং দুক্খমনুগচ্ছতীতি.
‘‘মিদ্ধী যদা হোতী’’তি গাথাযং মিদ্ধীতি থিনমিদ্ধাভিভূতো. মহগ্ঘসোতি মহাভোজনো আহরহত্থকঅলংসাটকতত্রৰট্টককাকমাসকভুত্তৰমিতকানং অঞ্ঞতরো ৰিয. নিদ্দাযিতাতি সুপনসীলো. সম্পরিৰত্তসাযীতি সেয্যসুখপস্সসুখানং অনুযুঞ্জনৰসেন সম্পরিৰত্তকসযনসীলো. নিৰাপপুট্ঠোতি কুণ্ডকাদিনা সূকরভত্তেন পুট্ঠো. ঘরসূকরো হি বালকালতো পট্ঠায পোসিযমানো থূলসরীরকালে গেহতো বহি নিক্খমিতুং অলভন্তো হেট্ঠামঞ্চাদীসু সম্পরিৰত্তিত্ৰা সম্পরিৰত্তিত্ৰা অস্সসন্তো পস্সসন্তো সযতেৰ. ইদং ৰুত্তং হোতি – যদা পুরিসো মিদ্ধী চ হোতি মহগ্ঘসো চ, নিৰাপপুট্ঠো মহাৰরাহো ৰিয অঞ্ঞেন ইরিযাপথেন যাপেতুং অসক্কোন্তো নিদ্দাসীলো সংপরিৰত্তসাযী, তদা সো ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি তীণি লক্খণানি মনসি কাতুং ন সক্কোতি. তেসং অমনসিকারা মন্দপঞ্ঞো পুনপ্পুনং গব্ভং উপেতি, গব্ভৰাসতো ন পরিমুচ্চতীতি.
‘‘অযসাৰ মল’’ন্তি গাথাযং অযসাতি অযতো. সমুট্ঠিতন্তি জাতং. ততুট্ঠাযাতি ততো উট্ঠহিত্ৰা. অতিধোনচারিনন্তি ধোনা ৰুচ্চতি চত্তারো পচ্চযে ইদমত্থিতায অলমেতেনাতি পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জনপঞ্ঞা, তং অতিক্কমিত্ৰা চরন্তো অতিধোনচারী নাম. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা অযতো মলং সমুট্ঠায যতো তং সমুট্ঠিতং, তমেৰ খাদতি ৰিনাসেতি, এৰমেৰং চত্তারো পচ্চযে অপ্পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তং অতিধোনচারিনং সানি কম্মানি অত্তনো সন্তানে উট্ঠিতত্তা অত্তনো সন্তকানেৰ তানি কম্মানি দুগ্গতিং নযন্তীতি.
‘‘চোরো যথা’’তি গাথাযং চোরো যথা সন্ধিমুখে গহীতোতি যথা চোরো ঘরসন্ধিং ছিন্দিত্ৰা গেহং পৰিসন্তো ঘরসন্ধিমুখে এৰ রাজপুরিসেহি গহিতো. সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চাতি তেন অত্তনা কতকম্মেন কসাভিতাল়নাদিনা হঞ্ঞতি চেৰ অদ্দুবন্ধনাদিনা বজ্ঝতি চ. এৰং অযং পেচ্চ পজা পরত্থাতি এৰম্পি অযং পাপকারিনী পজা ইতো চৰিত্ৰা পরলোকে. সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চাতি অত্তনাৰ কতেন পাপকম্মেন নিরযাদীসু নানপ্পকারেহি কম্মকারণাদীহি হঞ্ঞতি চেৰ পরিবজ্ঝতি চাতি.
‘‘সুখকামানী’’তি গাথাযং যো দণ্ডেন ৰিহিংসতীতি যো পুগ্গলো দণ্ডেন ৰা লেড্ডুআদীহি ৰা ৰিবাধতি. পেচ্চ সো ন লভে সুখন্তি সো পুগ্গলো পরলোকে মনুস্সসুখং ৰা দিব্বসুখং ৰা ন লভতি, নিব্বানসুখে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.
গুন্নং চে তরমানানন্তি গাৰীসু মহোঘং তরন্তীসু. জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৰোতি যদি যূথপতি উসভো কুটিলং গচ্ছতি. সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তীতি সব্বাপি তা গাৰিযো কুটিলমেৰ গচ্ছন্তি. কস্মা? নেত্তে জিম্হং গতে সতীতি নেত্তরি কুটিলং গতে সতি, নেত্তস্স কুটিলং গতত্তাতি অত্থো. সো হি তাসং পচ্চযিকো উপদ্দৰহরো চ.
‘‘এৰমেৰ’’ন্তি গাথাযং যথা চেতং, এৰমেৰং যো মনুস্সেসু পধানসম্মতো, যদি সো অধম্মচারী সিযা. যে তস্স অনুজীৰিনো, সব্বেপি অধম্মিকাৰ হোন্তি. সামিসম্পদা হি পকতিসম্পদং সম্পাদেতি. যস্মা চ এতদেৰ, তস্মা সব্বং রট্ঠং দুক্খং সেতি, রাজা চে হোতি অধম্মিকো. সুকিচ্ছরূপা ৰতাতি সুট্ঠু কিচ্ছাপন্নরূপা ৰত. উপধীসূতি কামগুণূপধীসু. রত্তাতি রাগাভিভূতা. কটুকন্তি দুক্খং.
কুক্কুচ্চজনকেনেৰ পত্তৰট্টিপ্পভৰস্স উপচ্ছিন্নত্তা ফলুপ্পত্তি কদলিযা পরাভৰায হোতীতি আহ – ‘‘ফলং ৰে কদলিং হন্তী’’তি. তথা ফলপরিযোসানত্তা ওসধীনং ‘‘ফলং ৰেল়ুং ফলং নল়’’ন্তি ৰুত্তং. ৰল়ৰায কুচ্ছিস্মিং গদ্রভস্স জাতা অস্সতরী নাম, সা গব্ভং গণ্হিত্ৰা কালে সম্পত্তে ৰিজাযিতুং ন সক্কোতি. পাদেহি ভূমিং পহরন্তী তিট্ঠতি, অথস্স চত্তারো পাদে চতূসু খাণুকেসু বন্ধিত্ৰা কুচ্ছিং ফালেত্ৰা পোতকং নীহরন্তি, সা তত্থেৰ মরতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘গব্ভো অস্সতরিং যথা’’তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা অত্তনো ফলং কদলিৰেল়ুনল়েপি ৰিনাসেতি, গব্ভো চ অস্সতরিং, এৰং অত্তনো কম্মফলভূতো সক্কারো অসপ্পুরিসং ৰিনাসেতীতি.
কোধমক্খগরূতি কুজ্ঝনলক্খণং কোধং, পরগুণমক্খনলক্খণং মক্খঞ্চ গরুং কত্ৰা উদ্ধং কত্ৰা উক্খিপিত্ৰা চরন্তো. সুখেত্তেতি সুখেত্তেপি. পূতিবীজংৰাতি পূতিভাৰং গতং বীজং ৰিয. ছকণরসাদিপরিভাৰনসুক্খাপনসুখসযাদীনি অকরণেন বীজদোসদুট্ঠন্তি অত্থো.
৯১. চেতসাতি অত্তনো চিত্তেন. চেতোতি তস্স পুগ্গলস্স চিত্তং. পরিচ্চাতি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা. ইরিযতীতি পৰত্ততি. যথাভতন্তি যথা কিঞ্চি আহরিত্ৰা ঠপিতং.
মাকত্থাতি মা অকত্থ. ন পমুত্যত্থীতি পমোক্খো নত্থি. উপেচ্চাপীতি সঞ্চিচ্চাপি, বুদ্ধিপুব্বেনাপীতি অত্থো.
‘‘অধম্মেনা’’তি ৰত্ৰাপি ‘‘মুসাৰাদেনা’’তি ৰচনং মুসাৰাদস্স মহাসাৰজ্জভাৰদস্সনত্থং. তেনেৰাহ – ‘‘একং ধম্মং অতীতস্সা’’তিআদি (ধ. প. ১৭৬), তথা ‘‘এৰং পরিত্তং খো, রাহুল, তেসং সামঞ্ঞং, যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৰাদে লজ্জা’’তিআদি (ম. নি. ২.১০৮). তং কথং নু ভৰিস্সতীতি তং ধনং কেন নু পকারেন তেসং ভৰিস্সতি. অধম্মেন তেসং সম্ভতত্তা তেসু নচিরট্ঠিতিকং হোতীতি অত্থো. অন্তরাযা সু ভৰিস্সন্তীতি অধম্মিযৰোহারাদিতো রাজন্তরাযাদযো ভৰিস্সন্তি. সূতি নিপাতমত্তং. সম্ভতস্স ৰিনস্সতীতি ইমস্স সম্ভতং সজ্জিতং ৰিনস্সতি. সগ্গন্তি সুগতিং. সা হি রূপাদীহি সোভনেহি অগ্গোতি সগ্গোতি অধিপ্পেতা. এত্তাৰতাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকানং অত্থানং হানিযা. হতাতি ৰিনট্ঠা.
ৰিৰট্টতেতি নিৰট্টতি. লোভা খণতি অত্তানন্তি লোভহেতু অপুঞ্ঞানি করোন্তো কাযৰিসমাদিযোগেন অত্তানং খণতি নাম. মিত্তেহি জীরতীতি মিত্তভাৰেহি হাযতি.
চরন্তীতি চতূহি ইরিযাপথেহি অকুসলমেৰ করোন্তা ৰিচরন্তি. বালাতি ইধলোকত্থং পরলোকত্থঞ্চ অজানন্তা ইধ বালা নাম. দুম্মেধাতি নিপ্পঞ্ঞা. ন হি পঞ্ঞায দুট্ঠত্তং নাম অত্থি. অমিত্তেনেৰাতি অমিত্তভূতেন ৰিয ৰেরিনা ৰিয হুত্ৰা. কটুকপ্ফলন্তি তিখিণফলং, দুক্খফলন্তি অত্থো. ন তং কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৰা অনুতপ্পতীতি যং কম্মং নিরযাদীসু নিব্বত্তনসমত্থং দুক্খুদযং কত্ৰা অনুস্সরিতানুস্সরিতক্খণে অনুতপ্পতি অনুসোচতি, তং কতং ন সাধু ন সুন্দরং ন ভদ্দকং. যস্স অস্সুমুখোতি যস্স অস্সূহি তিন্তমুখো রোদন্তো ৰিপাকং পটিসেৰতি অনুভোতি.
দুক্করন্তি ৰত্তপটিৰত্তপূরণাদিৰসেন আভিসমাচারিকসীলস্স কাতুং অসক্কুণেয্যতায দুক্করং. সমাদানতো পট্ঠায খণ্ডং অকত্ৰা ৰিসেসতো আদিব্রহ্মচরিযকস্স চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায দুত্তিতিক্খং, সীলসংৰরাদযো ৰা অপরিক্খতে কত্ৰা সম্পাদেতুং অসক্কুণেয্যতায দুক্করং. অধিৰাসেতব্বানং পন দুস্সহনতো খন্তিসংৰরংৰসেন দুত্তিতিক্খং. অব্যত্তেনাতি মন্দপঞ্ঞেন. সামঞ্ঞন্তি সমণভাৰো. তত্থাতি তস্স সামঞ্ঞস্স. সম্বাধাতি দুন্নিৰত্থদুপ্পারুতমাতুগামাদিসম্মদ্দা. যত্থাতি সীলসংৰরাদীনং পরিবন্ধভূতেসু সম্বাধসঙ্খাতেসু ৰিসভাগারম্মণাদীসু. অথ ৰা দুক্করন্তিপদস্স অত্থং দস্সেতুং দুত্তিতিক্খন্তি ৰুত্তং. দুত্তিতিক্খন্তি দুক্খমং দুরধিৰাসিযং. অব্যত্তেনাতি বালেন. সামঞ্ঞন্তি সমণধম্মো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যং পণ্ডিতা কুলপুত্তা দসপি ৰস্সানি ৰীসতিপি…পে… সট্ঠিপি ৰস্সানি দন্তেভি দন্তমাধায জিৰ্হায তালুং আহচ্চ চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হিত্ৰা একাসনং একভত্তং পটিসেৰমানা আপাণকোটিকং ব্রহ্মচরিযং চরন্তা সামঞ্ঞং করোন্তি, তং বালা অব্যত্তা কাতুং ন সক্কোন্তীতি. বহূহি তত্থ সম্বাধাতি তস্মিং সামঞ্ঞসঙ্খাতে অরিযমগ্গে বহূ সম্বাধা, মগ্গাধিগমায পটিপন্নস্স বহূ পরিস্সযাতি অত্থো.
অপ্পমেয্যং পমিনন্তোতি অপ্পমেয্যং খীণাসৰপুগ্গলং ‘‘এত্তকসীলো অযং এত্তকসমাধি এত্তকপঞ্ঞো’’তি এৰং মিনন্তো. কোধ ৰিদ্ৰা ৰিকপ্পযেতি কো ইধ ৰিদ্ৰা মেধাৰী ৰিকপ্পেয্য, খীণাসৰোৰ খীণাসৰং মিনন্তো ৰিকপ্পেয্যাতি দীপেতি. নিৰুতং মঞ্ঞেতি যো পন পুথুজ্জনো মিনেতুং আরভতি, তং নিৰুতং অৰকুজ্জপঞ্ঞং মঞ্ঞামি. অকিস্সৰন্তি কিস্সৰা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, নিপ্পঞ্ঞন্তি অত্থো.
কুঠারীতি অত্তচ্ছেদকট্ঠেন কুঠারিসদিসী ফরুসৰাচা. ছিন্দতীতি কুসলমূলসঙ্খাতে মূলেযেৰ নিকন্ততি. ৰিসং হলাহলং ইৰাতি হলাহলসঙ্খাতং ৰিসং ইৰ. এৰং ৰিরদ্ধং পাতেতীতি ৰিরদ্ধং অপরদ্ধং খলিতপুগ্গলং এৰং অপাযেসু ৰিনিপাতেতি. ৰাচা দুব্ভাসিতা যথাতি যথা ৰাচা অরিযূপৰাদনৰসেন দুব্ভাসিতা.
৯২. নিন্দিযন্তি নিন্দনীযং. তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযোতি যো গুণৰিসিট্ঠতায পসংসারহো পুগ্গলো, তং ৰা সো পাপিচ্ছতাদীনি আরোপেত্ৰা গরহতি. ৰিচিনাতীতি উপচিনাতি. কলিন্তি অপরাধং. অযং কলীতি অযং অপরাধো. অক্খেসূতি জূতকীল়নক্খেসু. সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেন অত্তনো ধনেনাপি অত্তনাপি সদ্ধিং. সুগতেসূতি সোভনগমনত্তা, সুন্দরং ঠানং গতত্তা, সম্মা গতত্তা, সম্মা চ গদত্তা সুগতসঙ্খাতেসু বুদ্ধাদীসু. মনং পদোসযেতি যো মনং পদোসেয্য, তস্স অযং মনোপদোসো এৰ মহত্তরো কলীতি ৰুত্তং হোতি. কস্মা? যস্মা সতং সহস্সানং…পে… পাপকন্তি. তত্থ সতং সহস্সানন্তি নিরব্বুদগণনায সতসহস্সং. ছত্তিংসতীতি অপরানি ছত্তিংসতি নিরব্বুদানি. পঞ্চ চাতি অব্বুদগণনায পঞ্চ চ অব্বুদানি. তস্মা ৰস্সগণনায এত্তকো সো কালো, যং কালং অরিযগরহিৰাচং মনঞ্চ পণিধায পাপকং নিরযং উপেতি, তত্থ পচ্চতীতি ৰুত্তং হোতি. ইদঞ্চ সঙ্খেপেন পদুমনিরযে আযুপ্পমাণং, ৰিত্থারেন পন পরতো আগমিস্সতি.
লোভগুণেতি ‘‘গুণো’’তি বালেহি দিট্ঠত্তা, অনেকক্খত্তুং পৰত্তিতত্তা চ লোভোযেৰ লোভগুণো, তস্মিং লোভগুণে, তণ্হাযাতি অত্থো. অনুযুত্তোতি অনু অনু যুত্তো. অৰদঞ্ঞূতি অৰচনঞ্ঞূ, বুদ্ধানম্পি ওৰাদস্স অগ্গহণতো. মচ্ছরীতি পঞ্চৰিধমচ্ছরিযেন মচ্ছরী. পেসুণিযং অনুযুত্তোতি পেসুণিযস্মিং অনুযুত্তো অগ্গসাৰকানং ভেদনেন. কোকালিকঞ্হি মীযমানং ওৰদন্তেন আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন ভাসিতা ইমা গাথাতি. মুখদুগ্গাতি মুখৰিসম. ৰিভূতাতি ৰিগতভূত অলিকৰাদি. অনরিযাতি অসপ্পুরিস. ভূনহূতি ভূতিহনক অত্তনো বুদ্ধিৰিনাসক. পুরিসন্তাতি পুরিসাধম. কলীতি অলক্খিপুরিস. অৰজাতকপুত্তাতি বুদ্ধস্স ভগৰতো অৰজাতপুত্ত. মা বহুভাণিধ নেরযিকোসীতি ইদানি বহুভাণী মা হোহি, নেরযিকো অসি জাতো. রজমাকিরসীতি কিলেসরজং অত্তনি পক্খিপসি. সন্তেতি সমিতকিলেসে খীণাসৰে. কিব্বিসকারীতি পাপকারি. পপতন্তি নরকং.
ইদং সংকিলেসভাগিযন্তি ইদং তণ্হাদীনং সভাৰভেদতো অৰত্থাভেদতো চ অনেকভেদকং দস্সেতুং অনেকেহি সুত্তপদেহি উদাহরণৰসেন দস্সিতং সংকিলেসভাগিযং সুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
পসন্নেনাতি কম্মকম্মফলাদীনি সদ্দহন্তেন.
৯৩. ইদ্ধন্তি হত্থূপগসীসূপগাদিঅলঙ্কারেহি মণিকনকাদীহি চ সমিদ্ধং. ফীতন্তি তেলমধুফাণিতাদীহি চ ধনধঞ্ঞাদীহি চ ৰিপুলং. আকিণ্ণমনুস্সন্তি নিরন্তরমনুস্সং. সম্বাধব্যূহন্তি ব্যূহা ৰুচ্চন্তি অনিব্বিদ্ধরচ্ছাযো. যেসু পৰিট্ঠমগ্গেনেৰ নিগ্গচ্ছন্তি, তে সম্বাধা ব্যূহকা এত্থাতি সম্বাধব্যূহং. ইমিনাপি তস্স নগরস্স ঘনৰাসমেৰ দীপেতি. ভন্তেনাতি দমথং অনুপগতেন, ইতো চিতো চ পরিব্ভমন্তেন ৰা. অপাপকন্তি অলামকং. অৰেচ্চপ্পসাদেনাতি অচলপ্পসাদেন, সচ্চপ্পটিৰেধতো আগতেন পসাদেন.
পেচ্চ সো লভতেতি যো ভূতে দণ্ডেন ন হিংসতি, সো পুগ্গলো পরলোকে মনুস্সভূতো মনুস্সসুখং দেৰভূতো দিব্বসুখং উভযং অতিক্কন্তো নিব্বানসুখং লভতীতি অত্থো.
৯৪. চারিকং পক্কমিস্সতীতি জনপদচারিকং গমিস্সতি. কস্মা পন ভগৰা জনপদচারিকং চরতীতি? সত্তহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো জনপদচারিকং চরন্তি – দেসন্তরগতানং ৰেনেয্যানং ৰিনযনত্তং, তত্র ঠিতানং উস্সুক্কসমুপ্পাদনং, ভাৰকানং একস্মিং ঠানে নিবদ্ধৰাসপরিহরণং অত্তনো চ তত্থ অনাসঙ্গদস্সনং, সম্বুদ্ধৰসিতট্ঠানতায দেসানং চেতিযভাৰসম্পাদনং, বহূনং সত্তানং দস্সনূপসঙ্কমনাদীহি পুঞ্ঞোঘপ্পসৰনং, অৰুট্ঠিআদিউপদ্দৰূপসমনঞ্চাতি ইমেহি সত্তহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো জনপদচারিকং চরন্তীতি ৰেদিতব্বং.
ইসিদত্তপুরাণাতি ইসিদত্তো চ পুরাণো চ, তেসু ইসিদত্তো সকদাগামী. পুরাণো সোতাপন্নো. সাকেতেতি ‘‘সাকেতো’’তি লদ্ধনামে অত্তনো ভোগগামকে. মগ্গে পুরিসং ঠপেসুন্তি তেসং কির গামদ্ৰারেন ভগৰতো গমনমগ্গো, তস্মা ‘‘সচে ভগৰা অম্হাকং সুত্তানং ৰা পমত্তানং ৰা গচ্ছেয্য, অথ পস্সিতুং ন লভেয্যামা’’তি মগ্গমজ্ঝে পুরিসং ঠপেসুং. অনুবন্ধিংসূতি ন দূরতোৰ, পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু. ভগৰা হি সকটমগ্গস্স মজ্ঝে জঙ্ঘমগ্গেন অগমাসি, ইতরে উভোসু পস্সেসু অনুগচ্ছন্তা অগমংসু. মগ্গা ওক্কম্মাতি বুদ্ধা হি কেনচি সদ্ধিং গচ্ছন্তাৰ পটিসন্থারং করোন্তি কেনচি সদ্ধিং ঠিতা কেনচি সদ্ধিং দিৰসভাগম্পি নিসিন্না, তস্মা ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমে ময্হং সাসনে ৰল্লভা আগতফলা, ইমেহি সদ্ধিং নিসীদিত্ৰা দিৰসভাগং পটিসন্থারং করিস্সামী’’তি. মগ্গতো ওক্কমিত্ৰা যেনঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি. পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদীতি তে কির ছত্তুপাহনকত্তরদণ্ডপাদব্ভঞ্জনতেলানি চেৰ অট্ঠৰিধঞ্চ পানকং সরভপাদপল্লঙ্কঞ্চ গাহাপেত্ৰা আগমংসু. অথ নং পল্লঙ্কং পঞ্ঞপেত্ৰা অদংসু. সত্থা তত্থ নিসীদি. একমন্তং নিসীদিংসূতি ‘‘ছত্তুপাহনাদীনি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দেথা’’তি ৰত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু.
সাৰত্থিযা কোসলেসু চারিকং পক্কমিস্সতীতিআদি সব্বং মজ্ঝিমদেসৰসেনেৰ ৰুত্তং. কস্মা? নিযতাচিণ্ণত্তা. ভগৰতো হি চারিকচরণং মজ্ঝিমদেসেযেৰ. সচেপি পচ্চন্তদেসে গচ্ছতি, মজ্ঝিমদেসেযেৰ অরুণং উট্ঠাপেতীতি নিযতাচিণ্ণং, তস্মা মজ্ঝিমদেসৰসেনেৰ ৰুত্তং. কাসীসূতি কাসিরট্ঠতো. তথা মগধেসূতি মগধরট্ঠতো. আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতীতি এত্থ ন কেৰলং আসন্নত্তা এৰ তেসং সোমনস্সং হোতি, অথ খো ‘‘ইদানি দানং দাতুং গন্ধমালাদিপূজং কাতুং ধম্মং সোতুং পঞ্হং পুচ্ছিতুং লভিস্সামা’’তি নেসং সোমনস্সং হোতি.
তস্মাতিহ থপতযো সম্বাধো ঘরাৰাসোতি থপতযো যস্মা তুম্হাকং মযি দূরীভূতে অনপ্পকং দোমনস্সং আসন্নে অনপ্পকং সোমনস্সং হোতি, তস্মাপি ৰেদিতব্বমেতং ‘‘সম্বাধো ঘরাৰাসো’’তি. ঘরাৰাসস্স হি দোসেন তুম্হাকং এৰং হোতি. সচে পন ঘরাৰাসং পহায পব্বজিতা অস্সথ, এৰং ৰো মযা সদ্ধিংযেৰ গচ্ছন্তানঞ্চ আগচ্ছন্তানঞ্চ তং ন ভৰেয্যাতি ইমমত্থং দীপেন্তো এৰমাহ. তত্থ সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন সম্বাধতা ৰেদিতব্বা. মহাঘরে ৰসন্তস্সাপি হি সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘরাৰাসো সম্বাধোৰ. রজোপথোতি রাগাদিরজানং আগমনপথো, আগমনট্ঠানন্তি অত্থো. অব্ভোকাসো পব্বজ্জাতি পব্বজ্জা পন অকিঞ্চনঅপলিবোধট্ঠেন অব্ভোকাসো. চতুরতনিকেপি হি গব্ভে দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং পল্লঙ্কেন পল্লঙ্কং ঘট্টেত্ৰা নিসিন্নানম্পি অকিঞ্চনাপলিবোধট্ঠেন পব্বজ্জা অব্ভোকাসো নাম হোতি. অলঞ্চ পন ৰো থপতযো অপ্পমাদাযাতি এৰং সম্বাধঘরাৰাসে ৰসন্তানং তুম্হাকং অপ্পমাদমেৰ কাতুং যুত্তন্তি অত্থো.
নাগাতি হত্থিনো. ওপৰয্হাতি রঞ্ঞো আরোহনযোগ্গা. একং পুরতো একং পচ্ছতো নিসীদাপেমাতি তে কির দ্ৰেপি জনা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা দ্ৰীসু নাগেসু তা ইত্থিযো এৰং নিসীদাপেত্ৰা রঞ্ঞো নাগং মজ্ঝে কত্ৰা উভোসু পস্সেসু গচ্ছন্তি, তস্মা এৰমাহংসু. নাগোপি রক্খিতব্বোতি যথা কিঞ্চি ৰিসেসিতং ন করোতি, এৰং রক্খিতব্বো হোতি. তাপি ভগিনিযোতি যথা পমাদং নাপজ্জন্তি, এৰং রক্খিতব্বা হোন্তি. অত্তাপীতি সিতকথিতৰিক্খেপিতাদীনি অকরোন্তেহি অত্তাপি রক্খিতব্বো হোতি. এৰং করোন্তো হি ‘‘সামিদুব্ভকো এসো’’তি নিগ্গহেতব্বো হোতি.
তস্মাতিহ থপতযোতি যস্মা তুম্হে রাজা নিচ্চং রাজভণ্ডং পটিচ্ছাপেতি, তস্মাপি সম্বাধো ঘরাৰাসো রজোপথো. যস্মা পন পংসুকূলিকং ভিক্খুং এৰং পটিচ্ছাপেন্তো নত্থি, তস্মা অব্ভোকাসো পব্বজ্জা, এৰং সব্বত্থাপি. অলঞ্চ খো থপতযো অপ্পমাদায, অপ্পমাদমেৰ করোথাতি দস্সেতি.
মুত্তচাগোতি ৰিস্সট্ঠচাগো. পযতপাণীতি আগতাগতানং দানত্থায ধোতহত্থো. ৰোসগ্গরতোতি ৰোসগ্গসঙ্খাতে চাগে রতো. যাচযোগোতি যাচিতব্বযুত্তো. ‘‘যাজযোগো’’তিপি পাঠো, দানযুত্তোতি অত্থো. দানসংৰিভাগরতোতি এতেন অপ্পমত্তকম্পি কিঞ্চি লভিত্ৰা ততোপি সংৰিভাগে রতো. অপ্পটিৰিভত্তন্তি ‘‘ইদং অম্হাকং ভৰিস্সতি, ইদং অয্যান’’ন্তি এৰং অকতৰিভাগং, সব্বং দাতব্বমেৰ হুত্ৰা ঠিতন্তি অত্থো. ইমেহি খো থপতযো চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতীতি সোতাপন্নো ইমেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতীতি অত্থো. এতেন সোতাপন্নেন ইমেসং চতুন্নং ধম্মানং একন্ততো লব্ভমানতং দস্সেতি.
এৰং তেসং থপতীনং ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং পরিযাযেন দস্সেত্ৰা ইদানি নিপ্পরিযাযেন তং দস্সেতুং ‘‘তুম্হে খো থপতযো’’তিআদি ৰুত্তং.
৯৫. সহস্সং কপ্পকোটিযোতি সহস্সং অত্তভাৰা অহেসুন্তি অত্থো. ‘‘অসীতি কপ্পকোটিযো’’তিপি পাঠো, অসীতিআযুকপ্পকোটিযো অহেসুন্তি অত্থো. কত্থ পন তে অহেসুন্তি? আহ ‘‘দেৰে চেৰ মনুস্সে চা’’তি, দেৰেসু চেৰ মনুস্সেসু চাতি অত্থো. সংৰিরুল়্হম্হীতি সমন্ততো পল্লৰগ্গহণেন ৰিরুল়্হে. অলভিংহন্তি অলভিং অহং. অজ্জ তিংসং ততো কপ্পাতি ততো কপ্পতো অজ্জ সম্পতি অযং কপ্পো তিংসতিমো. তস্সা সঞ্ঞায ৰাসনাতি তস্স বুদ্ধগতায সঞ্ঞায ৰাসনতো.
তণ্হানিঘাতকোতি তণ্হায সমুচ্ছেদকো. ৰটংসকোতি পুপ্ফমযকণ্ণিকো. সব্বপুপ্ফেহিলঙ্কতোতি নানাপুপ্ফেহি অলঙ্কতো. লপনন্তরাতি উত্তরাধরোট্ঠানং অন্তরতো. ওক্কাতি পভা. মুদ্ধনন্তরধাযথাতি মুদ্ধনি অন্তরধাযথ. কঙ্খং ৰিতরাতি ৰিমতিং ৰিনোদেহি. যস্স তং সব্বধম্মেসু, সদা ঞাণং পৰত্ততীতি তন্তি নিপাতমত্তং. যস্স সব্বধম্মেসু আকঙ্খপ্পটিবদ্ধত্তা সদা ঞাণং পৰত্ততি. সো সব্বঞ্ঞূ ভগৰা থেরং আনন্দং এতদব্রৰীতি সম্বন্ধো. রাজা রট্ঠে ভৰিস্সতীতি সব্বস্মিং রট্ঠে রাজা ভৰিস্সতি. চরিমন্তি চরিমভৰং. সচ্ছিকত্ৰাতি পচ্চক্খং কত্ৰা. ধম্মতন্তি চতুসচ্চধম্মং, পচ্চেকবোধিং ৰা.
৯৬. সুৰণ্ণচ্ছদনং নাৰন্তি উভোসু পস্সেসু সুৰণ্ণালঙ্কারেহি পটিমণ্ডিতৰসেন ছাদিতং সুৰণ্ণনাৰং. পঞ্হং পুট্ঠা ৰিযাকাসি, সক্কস্স ইতি মে সুতন্তি যথা সা দেৰতা পঞ্হং পুট্ঠা সক্কস্স ব্যাকাসি, এৰং মযাপি সুতন্তি আযস্মা মহামোগ্গল্লানো অত্তনা যথাসুতং তং ভগৰতো ৰদতি.
পংসুথূপেসূতি সরীরধাতুং অব্ভন্তরে ঠপেত্ৰা পংসূহি কতথূপেসু. এৰঞ্হি তে ভগৰন্তং উদ্দিস্সকতা নাম হোন্তি, তেনেৰাহ – ‘‘উদ্দিস্সকতেসু দসবলধরান’’ন্তি.
৯৭. দেৰপুত্তসরীরৰণ্ণাতি দেৰপুত্তসরীরসদিসৰণ্ণা. সুভগসণ্ঠিতীতি সোভগ্গযুত্তসণ্ঠানা. উল়ারং ৰত তং আসীতি তং মযা কতং পুঞ্ঞং উল়ারং ৰত অহোসি. যাহন্তি যা অহং. সতসহস্সং কপ্পে, মুদিতো থূপং অপূজেসীতি থূপং পূজেত্ৰা সতসহস্সং আযুকপ্পে অহং মুদিতোতি অত্থো. অনাগন্তুন ৰিনিপাতন্তি অপাযুপপত্তিং অনুপগন্ত্ৰা. যং চক্খুন্তি যং পঞ্ঞাচক্খুং. পণিহিতন্তি ঠপিতং. ৰিমুত্তচিত্তম্হীতি ৰিমুত্তচিত্তো অম্হি. ৰিধূতলতোতি ৰিধূততণ্হালতো, সমুচ্ছিন্নতণ্হোতি অত্থো.
৯৮. সামাকপত্থোদনমত্তন্তি সামাকতিণানং নাল়িকোদনমত্তং. অখিলেতি পঞ্চন্নং চেতোখিলানং অভাৰেন অখিলে. তস্মিঞ্চ ওকপ্পযি ধম্মমুত্তমন্তি তস্মিং পচ্চেকবুদ্ধে উত্তমধম্মং পচ্চেকবোধিং ‘‘উত্তমধম্মেন নাম ইমস্মিং ভৰিতব্ব’’ন্তি সদ্দহিং. ‘‘তস্মিঞ্চ ধম্মে পণিধেসিং মানস’’ন্তি ইমিনা পটিলদ্ধধম্মং অহম্পি সচ্ছিকরেয্যন্তি চিত্তং পণিদহিং. ভৰে কুদাসুপি চ মা অপেক্খৰাতি কত্থচি ভৰে অপেক্খৰা মা ভৰেয্যন্তি চ পণিধেসিং মানসন্তি সম্বন্ধো.
কুরূসূতি উত্তরকুরূসু. দীঘাযুকেসূতি তেসং ৰস্সসহস্সাযুকতায ৰুত্তং. অমমেসূতি অপরিগ্গহেসু. পাণীসূতি সত্তেসু. অহীনগামীসূতি যথালদ্ধসম্পত্তীহি যাৰতাযুকং অপরিহীনসভাৰেসু. তিদসোপপজ্জথাতি তাৰতিংসো হুত্ৰা উপপজ্জিং, তিদসে ৰা তাৰতিংসভৰনে উপপজ্জিং. ৰিসিট্ঠকাযূপগতোতি ৰিসিট্ঠকাযেসু নানাৰণ্ণকাযেসু উপগতো. যসস্সিসূতি পরিৰারৰন্তেসু. হিতাহিতাসিহীতি কুসলাকুসলে ৰীতিৰত্তীহি. পচ্চক্খং খ্ৰিমন্তি পচ্চক্খং খো ইমং ৰচনন্তি অধিপ্পাযো.
সকাসীতি সো অকাসি. বলিমাভিহারীতি পূজাবলিং অভিহরি. পতিতস্স একন্তি তস্স হত্থতো একপুপ্ফং পতিতং.
উপরিট্ঠন্তি উপরি ৰেহাসে ঠিতং. অরিট্ঠন্তি অরিট্ঠং নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধং. অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চাতি অজ্ঝত্তৰিসযা চ বহিদ্ধৰিসযা চ. যে মে ৰিজ্জিংসূতি যে মে পুব্বে ৰিজ্জমানা অহেসুং. জাতিমরণসংসারো, নত্থি দানি পুনব্ভৰোতি পুনপ্পুনং জাযনমীযনভূতো সংসারো পুনব্ভৰোতি চ ৰুচ্চতি, সো চ দানি নত্থীতি অত্থো.
ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তন্তি ইদং ৰাসনাভাগপুঞ্ঞৰিভাৰনানং নানাসুত্তপদানং উদাহরণৰসেন দস্সিতং ৰাসনাভাগিযং সুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
৯৯. ‘‘উদ্ধং অধো…পে… অপুনব্ভৰাযা’’তি ইদং নিব্বেধভাগিযং সুত্তন্তি ৰুত্তং ওঘতরণস্স অরিযমগ্গকিচ্চত্তা. ন চেতনা করণীযাতি ন চিত্তং উপ্পাদেতব্বং. ধম্মতাতি ধম্মসভাৰো.
১০০. যদা হৰেতি যস্মিং হৰে কালে. পাতুভৰন্তীতি উপ্পজ্জন্তি. ধম্মাতি অনুলোমপচ্চযাকারপটিৰেধসাধকা বোধিপক্খিযধম্মা. পাতুভৰন্তীতি ৰা পকাসেন্তি, অভিসমযৰসেন পাকটা হোন্তি. ধম্মাতি চতুঅরিযসচ্চধম্মা. আতাপো ৰুচ্চতি কিলেসসন্তাপনট্ঠেন ৰীরিযং. আতাপিনোতি সম্মপ্পধানৰীরিযৰতো. ঝাযতোতি আরম্মণূপনিজ্ঝানলক্খণেন লক্খণূপনিজ্ঝানলক্খণেন চ ঝানেন ঝাযন্তস্স. ব্রাহ্মণস্সাতি বাহিতপাপস্স খীণাসৰস্স. অথস্স কঙ্খা ৰপযন্তি সব্বাতি অথস্স এৰং পাতুভূতধম্মস্স যা তা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ফুসতীতি? নো কল্লো পঞ্হোতি ভগৰা অৰোচা’’তিআদিনা (সং. নি. ২.১২) নযেন ‘‘কতমং নু খো, ভন্তে, জরামরণং, কস্স পনিদং জরামরণন্তি? নো কল্লো পঞ্হোতি ভগৰা অৰোচা’’তিআদিনা (সং. নি. ২.৩৫) চ নযেন পচ্চযাকারকঙ্খা ৰুত্তা. যা চ পচ্চযাকারস্সেৰ অপ্পটিৰিদ্ধত্তা ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধান’’ন্তিআদিকা (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) সোল়সকঙ্খা ‘‘বুদ্ধে কঙ্খতি ধম্মে কঙ্খতী’’তিআদিকা (ধ. স. ১০০৮) অট্ঠ চ কঙ্খা আগতা, তা সব্বা ৰপযন্তি অপগচ্ছন্তি নিরুজ্ঝন্তি, কস্মা? যতো পজানাতি সহেতুধম্মং, যস্মা অৰিজ্জাদিকেন হেতুনা সহেতুকং ইমং সঙ্খারাদিং কেৰলং দুক্খক্খন্ধধম্মং পজানাতি অঞ্ঞাসি পটিৰিজ্ঝতি.
যতো খযং পচ্চযানং অৰেদীহি যস্মা পচ্চযানং খযসঙ্খাতং নিব্বানং অৰেদি অঞ্ঞাসি পটিৰিজ্ঝি, তস্মা যদাস্স আতাপিনো ঝাযতো ব্রাহ্মণস্স ৰুত্তপ্পকারা ধম্মা পাতুভৰন্তি. অথস্স যা নিব্বানস্স অৰিদিতত্তা কঙ্খা উপ্পজ্জেয্যুং, সব্বাপি তা কঙ্খা ৰপযন্তীতি.
আরঞ্ঞন্তি আরঞ্ঞকং. অঞ্ঞাতুঞ্ছেন যাপেন্তন্তি কুলেসু অঞ্ঞাতো নিচ্চনৰোযেৰ হুত্ৰা উঞ্ছেন পিণ্ডচরিযায যাপেন্তং. অথ ৰা অভিলক্খিতেসু ইস্সরজনগেহেসু কটুকভণ্ডসম্ভারং সুগন্ধভোজনং পরিযেসন্তস্স উঞ্ছনং ঞাতুঞ্ছনং নাম, ঘরপটিপাটিযা পন দ্ৰারে ঠিতেন লদ্ধমিস্সকভোজনং অঞ্ঞাতুঞ্ছনং নাম. ইদং ইধ অধিপ্পেতং. তেন যাপেন্তং. কামেসু অনপেক্খিনন্তি ৰত্থুকামকিলেসকামেসু নিরপেক্খং.
ছেত্ৰাতি ৰধিত্ৰা. সুখং সেতীতি কোধপরিল়াহেন অপরিদয্হমানত্তা সুখং সযতি. ন সোচতীতি কোধৰিনাসেন ৰিনট্ঠদোমনস্সত্তা ন সোচতি. ৰিসমূলস্সাতি দুক্খৰিপাকস্স. মধুরগ্গস্সাতি যং অক্কুট্ঠস্স পচ্চক্কোসিত্ৰা পহটস্স পটিপ্পহরিত্ৰা সুখং উপ্পজ্জতি, তং সন্ধায সো ‘‘মধুরগ্গো’’তি ৰুত্তো. ইমস্মিঞ্হি ঠানে পরিযোসানং ‘‘অগ্গ’’ন্তি ৰুত্তং. অরিযাতি বুদ্ধাদযো.
হনেতি হনেয্য. উপ্পতিতন্তি অসমুগ্ঘাটিতং অৰিক্খম্ভিতুপ্পন্নৰসেন সমুদাচারুপ্পন্নৰসেন সমুদাচরন্তং. ৰিনোদযেতি অত্তনো সন্তানতো নীহরেয্য.
১০১. সত্তিযাতি দেসনাসীসমেতং, একতোধারাদিনা সত্থেনাতি অত্থো. ওমট্ঠোতি পহটো. চত্তারো হি পহারা ওমট্ঠো উম্মট্ঠো মট্ঠো ৰিমট্ঠোতি. তত্থ উপরি ঠত্ৰা অধোমুখং দিন্নপ্পহারো ওমট্ঠো নাম, অধো ঠত্ৰা উদ্ধং মুখং দিন্নপ্পহারো উম্মট্ঠো নাম, অগ্গল়সূচি ৰিয ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা কতো মট্ঠো নাম, সেসো সব্বোপি ৰিমট্ঠো নাম. ইমস্মিং পন ঠানে ওমট্ঠো গহিতো. সো হি সব্বদারুণো দুরুদ্ধরণসল্লো দুত্তিকিচ্ছো অন্তোদোসো অন্তোপুব্বলোহিতো চ হোতি. পুব্বলোহিতং অনিক্খমিত্ৰা ৰণমুখং পরিযোনন্ধিত্ৰা তিট্ঠতি. পুব্বলোহিতং নীহরিতুকামেহি মঞ্চেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৰা অধোসিরো কাতব্বো হোতি, মরণং ৰা মরণমত্তং ৰা দুক্খং পাপুণাতি. পরিব্বজেতি ৰিহরেয্য.
ইমায গাথায কিং কথিতং? যথা সত্তিযা ওমট্ঠপুরিসো সল্লুব্বাহনৰণতিকিচ্ছনানং অত্থায ৰীরিযং আরভতি পযোগং করোতি পরক্কমতি. যথা চ দয্হমানে মত্থকে আদিত্তসিরো তস্স নিব্বাপনত্থায ৰীরিযং আরভতি পযোগং করোতি পরক্কমতি, এৰমেৰং ভিক্খু কামরাগপ্পহানায সতো অপ্পমত্তো হুত্ৰা ৰিহরেয্য ভগৰাতি কথেসি.
এৰং দেৰতায কথিতে অথ ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমায দেৰতায উপমা দল়্হং কত্ৰা আনীতা, অত্থং পন পরিত্তকং গহেত্ৰা ঠিতা. পুনপ্পুনং কথেন্তীপি হি এসা কামরাগস্স ৰিক্খম্ভনপ্পহানমেৰ কথেয্য, যাৰ চ কামরাগো মগ্গেন ন সমুগ্ঘাটিয্যতি, তাৰ অনুবন্ধোৰ হোতী’’তি তমেৰ উপমং গহেত্ৰা পঠমমগ্গৰসেন দেৰতায ৰিনিৰট্টেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘সত্তিযা ৰিয ওমট্ঠো’’তি দুতিযগাথমাহ. তস্সত্থো পুরিমনযানুসারেন ৰেদিতব্বো.
লোকামিসন্তি কামগুণো. সন্তিপেক্খোতি সব্বসঙ্খারূপসমং নিব্বানং অপেক্খমানো. পঞ্ঞৰাতি পঞ্ঞৰন্তো. পহিতত্তোতি নিব্বানং পতিপেসিতচিত্তো. ৰিরতো কামসঞ্ঞাযাতি যায কাযচি সব্বতো কামসঞ্ঞায চতুত্থমগ্গসম্পযুত্তায সমুচ্ছেদৰিরতিযা ৰিরতো. ‘‘ৰিরত্তো’’তিপি পাঠো. কামসঞ্ঞাযাতি পন ভুম্মৰচনং হোতি. সগাথাৰগ্গে (সং. নি. ১.৯৬) ‘‘কামসঞ্ঞাসূ’’তি পাঠো. চতূহি মগ্গেহি দসন্নম্পি সংযোজনানং অতীতত্তা সব্বসংযোজনাতীতো. চতুত্থমগ্গেনেৰ ৰা উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনাতীতো তত্র তত্রাভিনন্দনতো নন্দিসঙ্খাতায তণ্হায তিণ্ণঞ্চ ভৰানং পরিক্খীণত্তা নন্দিভৰপরিক্খীণো. সো তাদিসো খীণাসৰো ভিক্খু গম্ভীরে সংসারণ্ণৰে ন সীদতি.
সদ্দহানোতি যেন পুব্বভাগে কাযসুচরিতাদিভেদেন, অপরভাগে চ সত্তত্তিংসবোধিপক্খিযভেদেন ধম্মেন অরহন্তো বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৰকা নিব্বানং পত্তা. তং সদ্দহানো অরহতং ধম্মং নিব্বানপ্পত্তিযা লোকিযলোকুত্তরপঞ্ঞং লভতি, তঞ্চ খো ন সদ্ধামত্তকেনেৰ. যস্মা পন সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিরুপাসতি, পযিরুপাসন্তো সোতং ওদহতি, ওদহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, তস্মা উপসঙ্কমনতো পট্ঠায যাৰ ধম্মস্সৰনেন সুস্সূসং লভতে পঞ্ঞং.
কিং ৰুত্তং হোতি? তং ধম্মং সদ্দহিত্ৰাপি আচরিযুপজ্ঝাযে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰাপি ৰত্তকরণেন পযিরুপাসিত্ৰা যদা পযিরুপাসনায আরাধিতচিত্তা কিঞ্চি ৰত্তুকামা হোন্তি. অথ অধিগতায সোতুকামতায সোতং ওদহিত্ৰা সুণন্তো লভতীতি এৰং সুস্সূসম্পি চ সতিঅৰিপ্পৰাসেন অপ্পমত্তো সুভাসিতদুব্ভাসিতঞ্ঞুতায ৰিচক্খণো এৰ লভতি, ন ইতরো. তেনাহ – ‘‘অপ্পমত্তো ৰিচক্খণো’’তি.
পতিরূপকারীতি দেসকালাদীনি অহাপেত্ৰা লোকিযস্স লোকুত্তরস্স ধম্মস্স পতিরূপং অধিগমূপাযং করোতীতি পতিরূপকারী. ধুরৰাতি চেতসিকৰীরিযৰসেন অনিক্খিত্তধুরো. উট্ঠাতাতি কাযিকৰীরিযৰসেন উট্ঠানসম্পন্নো অসিথিলপরক্কমো. ৰিন্দতে ধনন্তি লোকিযলোকুত্তরধনং অধিগচ্ছতি. সচ্চেনাতি ৰচীসচ্চেন পরমত্থসচ্চেন চ. বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধঅরিযসাৰকা নিব্বুতিং পাপুণন্তা কিত্তিম্পি পাপুণন্তিযেৰ. দদন্তি পরেসং যং কিঞ্চি ইচ্ছিতং পত্থিতং দেন্তো মিত্তানি গন্থতি সম্পাদেতি করোতীতি অত্থো. দুদ্দদং ৰা দদন্তো গন্থতি, দানমুখেন চত্তারিপি সঙ্গহৰত্থূনি গহিতানীতি ৰেদিতব্বানি. তেহি মিত্তানি করোন্তি. অস্মা লোকা পরং লোকং, স ৰে পেচ্চ ন সোচতীতি যস্স পুগ্গলস্স ইমে সদ্ধাদযো ধম্মা ৰিজ্জন্তি, সো ইমস্মা লোকা পরং লোকং গন্ত্ৰা ন সোচতি, সোককারণং তস্স নত্থীতি অত্থো.
‘‘যস্সেতে চতুরো ধম্মা, সদ্ধস্স ঘরমেসিনো;
সচ্চং ধম্মো ধিতি চাগো, স ৰে পেচ্চ ন সোচতী’’তি. (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৯০) –
গাথং অৰসেসং কত্ৰা উদাহটং. আল়ৰকসুত্তে হি ইমা গাথা আল়ৰকেন ‘‘কথং সু লভতে পঞ্ঞ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৭) পুট্ঠেন ভগৰতা ভাসিতাতি.
যেন কেনচি ৰণ্ণেনাতি যেন কেনচি কারণেন, পকারেন ৰা. সংৰাসোতি একস্মিং ঠানে সহৰাসো সমাগমো. তন্তি তথা সমাগতং অনুকম্পিতব্বং পুরিসং. মনসা চে পসন্নেনাতি করুণাসমুস্সাহিতেন পসাদেন পসন্নেন মনসা. ন তেন হোতি সংযুত্তোতি তেন যথাৰুত্তেন অনুসাসনেন কামচ্ছন্দাদীনং সংযোজনৰসেন সংযুত্তো নাম ন হোতি. যানুকম্পা অনুদ্দযাতি যা অরিযমগ্গসম্পাপনৰসেন করুণাযনা, মেত্তাযনা চাতি অত্থো.
১০২. রাগো চ দোসো চাতি রাগদোসা হেট্ঠা ৰুত্তনযাৰ. কুতোনিদানাতি কিংনিদানা কিংহেতুকা. পচ্চত্তৰচনস্স হি অযং তো-আদেসো, সমাসে চস্স লোপাভাৰো ৰেদিতব্বো. অরতী রতী লোমহংসো কুতোজাতি যাযং পন্তেসু সেনাসনেসু, অধিকুসলেসু চ ধম্মেসু অরতি উক্কণ্ঠিতা, যা চ পঞ্চসু কামগুণেসু রতি অভিরতি আসত্তি কীল়নাদি, যো চ লোমহংসসমুট্ঠানতো লোমহংসসঙ্খাতো চিত্তুত্রাসো, ইমে তযো ধম্মা কুতো জাতা কুতো নিব্বত্তাতি পুচ্ছা. কুতো সমুট্ঠাযাতি কুতো উপ্পজ্জিত্ৰা. মনোতি কুসলচিত্তং. ৰিতক্কাতি কামৰিতক্কাদযো. কুমারকা ধঙ্কমিৰোসজন্তীতি যথা কুমারকা কীল়ন্তা কাকং সুত্তেন পাদে বন্ধিত্ৰা ওসজন্তি খিপন্তি, এৰং কুসলমনং অকুসলৰিতক্কা কুতো সমুট্ঠায ওসজন্তীতি পুচ্ছা.
রাগো চাতি দুতিযগাথা তস্সা ৰিস্সজ্জনং. তত্থ ইতোতি অত্তভাৰং সন্ধাযাহ. অত্তভাৰনিদানা হি রাগদোসা, অরতি রতি লোমহংসা চ অত্তভাৰতো জাতা. কামৰিতক্কাদযো অত্তভাৰতো এৰ সমুট্ঠায কুসলমনং ওসজন্তি. তেন তদঞ্ঞং পকতিআদিকারণং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘ইতোনিদানা ইতো সমুট্ঠাযা’’তি. পুরিমগাথায ৰুত্তনযেনেত্থ সদ্দসিদ্ধি ৰেদিতব্বা.
ইদানি য্ৰাযং ‘‘ইতোনিদানা’’তিআদীসু অত্তভাৰনিদানা অত্তভাৰতো জাতা অত্তভাৰতো সমুট্ঠাযাতি অত্থো ৰুত্তো, তং সাধেন্তো আহ – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. এতে হি রাগাদযো ৰিতক্কপরিযোসানা তণ্হাস্নেহেন জাতা. তথা জাযন্তা চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধভেদে অত্তভাৰসঙ্খাতে অত্তনি সম্ভূতা. তেনাহ – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. ইদানি তদত্থজোতিকং উপমং দস্সেতি ‘‘নিগ্রোধস্সেৰ খন্ধজা’’তি. তত্থ খন্ধজাতি খন্ধেসু জাতা পারোহা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা নিগ্রোধস্স খন্ধজসঙ্খাতা পারোহা আপোরসসঙ্খাতে স্নেহে সতি জাযন্তি, জাযন্তা চ তস্মিংযেৰ নিগ্রোধে তেসু তেসু সাখপ্পদেসেসু সম্ভৰন্তি, এৰং এতে রাগাদযো অজ্ঝত্তং তণ্হাস্নেহে সতি জাযন্তি, জাযন্তা চ তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে তেসু তেসু চক্খাদিপ্পদেসেসু ইট্ঠারম্মণেসু সম্ভৰন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. পুথু ৰিসত্তা কামেসূতি যস্মা রাগোপি পঞ্চকামগুণিকাদিৰসেন, দোসোপি আঘাতৰত্থুআদিৰসেন অরতিআদযোপি তস্স তস্স ভেদস্স ৰসেনাতি সব্বথা সব্বেপিমে কিলেসা পুথু অনেকপ্পকারা হুত্ৰা ৰত্থুদ্ৰারারম্মণাদিৰসেন তেসু তেসু কামেসু তথা তথা ৰিসত্তা লগ্গা সংসিব্বিত্ৰা ঠিতা. কিমিৰ? মালুৰাৰ ৰিততা ৰনে যথা ৰনে ৰিততা মালুৰা তেসু তেসু রুক্খসাখপ্পসাখাদিভেদেসু ৰিসত্তা হোতি লগ্গা সংসিব্বিত্ৰা ঠিতা, এৰং এতে কিলেসা ধম্মা, তস্মা এত্থ পুথুপভেদেসু ৰত্থুকামেসু ৰিসত্তং কিলেসগহনং.
যে নং পজানন্তি যতোনিদানং, তে নং ৰিনোদেন্তি সুণোহি যক্খ. তস্সত্থো – যে সত্তা নং কিলেসগহনং ‘‘ইতোনিদানং এস উপ্পজ্জতী’’তি জানন্তি, তে নং তণ্হাসিনেহসিনেহিতে অত্তভাৰে উপ্পজ্জতীতি ঞত্ৰা তং তণ্হাসিনেহং আদীনৰানুপস্সনাদিভাৰনাঞাণগ্গিনা ৰিসোসেন্তা ৰিনোদেন্তি পজহন্তি, এৰং অম্হাকং ভাসিতং সুণোহি যক্খাতি. তে দুত্তরং ওঘমিমং তরন্তি, অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৰাযাতি যে হি সংকিলেসগহনং ৰিনোদেন্তি, তে একন্তেন মগ্গং ভাৰেন্তি. ন হি মগ্গভাৰনং ৰিনা কিলেসৰিনোদনং অত্থি. এৰং মগ্গং ভাৰেন্তা তে পকতিঞাণেন দুত্তরং কামোঘাদিং চতুব্বিধং ওঘং ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সুপিনন্তেনপি অতিণ্ণপুব্বং অনতিক্কন্তপুব্বং অপুনব্ভৰায নিব্বানায তরন্তি.
দুক্করং ভগৰাতি একো কির দেৰপুত্তো পুব্বযোগাৰচরো বহলকিলেসতায সপ্পযোগেন কিলেসে ৰিক্খম্ভেন্তো সমণধম্মং কত্ৰা পুব্বহেতুমন্দতায অরিযভূমিং অপ্পত্ৰাৰ কালং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তো, সো তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা দুক্করভাৰং আরোচেন্তো এৰমাহ. তত্থ দুক্করন্তি দসপি ৰস্সানি…পে… সট্ঠিপি ৰস্সানি একন্তপরিসুদ্ধস্স সমণধম্মস্স করণং নামেতং দুক্করং. সেক্খাতি সত্ত সেক্খা. সীলসমাহিতাতি সীলেন সমাহিতা সমুপেতা. ঠিতত্তাতি পতিট্ঠিতসভাৰা. এৰং পুচ্ছিতপঞ্হং ৰিস্সজ্জিত্ৰা উপরিপঞ্হং সমুট্ঠাপনত্থং ‘‘অনগারিযুপেতস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ অনগারিযুপেতস্সাতি অনগারিযং নিগ্গেহভাৰং উপগতস্স, পব্বজিতস্সাতি অত্থো. তুট্ঠীতি চতুপচ্চযসন্তোসো.
ভাৰনাযাতি চিত্তৰূপসমভাৰনায. তে ছেত্ৰা মচ্চুনো জালন্তি যে রত্তিন্দিৰং ইন্দ্রিযূপসমে রতা, তে দুস্সমাদহং চিত্তং সমাদহন্তি. যে সমাহিতচিত্তা, তে চতুপচ্চযসন্তোসং পূরেন্তা ন কিলমন্তি. যে সন্তুট্ঠা, তে সীলং পূরেন্তা ন কিলমন্তি. যে সীলে পতিট্ঠিতা সত্ত সেক্খা, তে অরিযা মচ্চুনো জালসঙ্খাতং কিলেসজালং ছিন্দিত্ৰা গচ্ছন্তি.
দুগ্গমোতি সচ্চমেতং, ভন্তে, যে ইন্দ্রিযূপসমে রতা, তে দুস্সমাদহং চিত্তং সমাদহন্তি. যে সমাহিতচিত্তা, তে চতুপচ্চযসন্তোসং পূরেন্তা ন কিলমন্তি. যে সন্তুট্ঠা, তে সীলং পূরেন্তা ন কিলমন্তি. যে সীলে পরমগ্গাহিনো সত্ত সেক্খা, তে অরিযা মচ্চুনো জালসঙ্খাতং কিলেসজালং ছিন্দিত্ৰা গচ্ছন্তি. কিং ন গমিস্সন্তি, অযং পন দুগ্গমো ‘‘ভগৰা ৰিসমো মগ্গো’’তি আহ. তত্থ কিঞ্চাপি অরিযমগ্গো নেৰ দুগ্গমো ন ৰিসমো, পুব্বভাগপটিপদায পনস্স বহূ পরিস্সযা হোন্তি, তস্মা এৰং ৰুত্তো. অৰংসিরাতি ঞাণসিরেন অধোসিরা হুত্ৰা পপতন্তি. অরিযমগ্গং আরোহিতুং অসমত্থতায এৰ তে মগ্গে পপতন্তীতি ৰুচ্চন্তি. অরিযানং সমো মগ্গোতি স্ৰেৰ মগ্গো অরিযানং সমো হোতি. ৰিসমে সমাতি ৰিসমেপি সত্তকাযে সমা এৰ.
১০৩. ইদঞ্হি তং জেতৰনন্তি অনাথপিণ্ডিকো দেৰপুত্তো জেতৰনস্স চেৰ বুদ্ধাদীনঞ্চ ৰণ্ণভণনত্থং আগন্ত্ৰা এৰমাহ. ইসিসঙ্ঘনিসেৰিতন্তি ভিক্খুসঙ্ঘনিৰেসিতং. এৰং পঠমগাথায জেতৰনস্স ৰণ্ণং কথেত্ৰা ইদানি অরিযমগ্গস্স ৰণ্ণং কথেন্তো ‘‘কম্মং ৰিজ্জা’’তিআদিমাহ. তত্থ কম্মন্তি মগ্গচেতনা. ৰিজ্জাতি মগ্গপঞ্ঞা. ধম্মোতি সমাধি, সমাধিপক্খিকা ৰা ধম্মা. সীলং জীৰিতমুত্তমন্তি সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৰিতঞ্চ উত্তমন্তি দস্সেতি. অথ ৰা ৰিজ্জাতি দিট্ঠিসঙ্কপ্পা. ধম্মোতি ৰাযামসতিসমাধযো. সীলন্তি ৰাচাকম্মন্তাজীৰা. জীৰিতমুত্তমন্তি এতস্মিং সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৰিতং নাম উত্তমন্তি. ‘‘এতেন মচ্চা সুজ্ঝন্তী’’তি এতেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি.
তস্মাতি যস্মা মগ্গেন সুজ্ঝন্তি, ন গোত্তধনেহি, তস্মা. যোনিসো ৰিচিনে ধম্মন্তি উপাযেন বোধিপক্খিযধম্মং ৰিচিনেয্য. এৰং তত্থ ৰিসুজ্ঝতীতি এৰং তস্মিং অরিযমগ্গে ৰিসুজ্ঝতি. অথ ৰা যোনিসো ৰিচিনে ধম্মন্তি উপাযেন অরিযসচ্চধম্মং ৰিচিনেয্য. এৰং তত্থ ৰিসুজ্ঝতীতি এৰং তেসু চতূসু অরিযসচ্চেসু ৰিসুজ্ঝতি. ইদানি সারিপুত্তত্থেরস্স ৰণ্ণং কথেন্তো ‘‘সারিপুত্তোৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ সারিপুত্তোৰাতি অৰধারণৰচনং, এতেহি পঞ্ঞাদীহি সারিপুত্তোৰ সেয্যোতি ৰদতি. উপসমেনাতি কিলেসৰূপসমেন. পারঙ্গতোতি নিব্বানং গতো, যো কোচি নিব্বানপত্তো ভিক্খু, ন তাদিসো. এতাৰপরমো সিযা, ন থেরা উত্তরিতরো নাম সাৰকো অত্থীতি ৰদতি.
অতীতন্তি অতীতে পঞ্চক্খন্ধে. নান্ৰাগমেয্যাতি তণ্হাদিট্ঠীহি নানুগচ্ছেয্য. নপ্পটিকঙ্খেতি তণ্হাদিট্ঠীহি ন পত্থেয্য. যদতীতন্তি ইদমেত্থ কারণৰচনং. যস্মা যং অতীতং, তং পহীনং নিরুদ্ধং অত্থঙ্গতং, তস্মা তং নানুগচ্ছেয্য. যস্মা চ যং তত্থ অনাগতং, তং অপ্পত্তং অজাতং অনিব্বত্তং, তস্মা তম্পি ন পত্থেয্য. তত্থ তত্থাতি পচ্চুপ্পন্নম্পি ধম্মং যত্থ যত্থেৰ সো উপ্পন্নো, তত্থ তত্থেৰ নং অনিচ্চানুপস্সনাদীহি সত্তহি অনুপস্সনাহি ৰিপস্সতি, অরঞ্ঞাদীসু ৰা তত্থ তত্থ ৰিপস্সতি. অসংহীরং অসংকুপ্পন্তি ইদং ৰিপস্সনাপটিৰিপস্সনাদস্সনত্থং ৰুত্তং. ৰিপস্সনা হি রাগাদীহি ন সংহিরতি ন কুপ্পতীতি অসংহীরা অসংকুপ্পা, তং অনুব্রূহযে ৰড্ঢেয্য পটিৰিপস্সেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা নিব্বানং রাগাদীহি ন সংহিরতি ন কুপ্পতীতি অসংহীরং অসংকুপ্পং, তং ৰিদ্ৰা পণ্ডিতো ভিক্খু অনুব্রূহযে, পুনপ্পুনং তদারম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেন্তো ৰড্ঢেয্যাতি অত্থো.
তস্স পন অনুব্রূহনস্স অত্থায অজ্জেৰ কিচ্চমাতপ্পন্তি কিলেসানং আতাপনপরিতাপনেন ‘‘আতপ্প’’ন্তি লদ্ধনামং ৰীরিযং অজ্জেৰ কাতব্বং. কো জঞ্ঞা মরণং সুৰেতি স্ৰে জীৰিতং ৰা মরণং ৰা কো জানাতি. অজ্জেৰ দানং দস্সামি, সীলং ৰা রক্খিস্সামি, অঞ্ঞতরং ৰা পন কুসলং করিস্সামি, ‘‘অজ্জ তাৰ পপঞ্চো অত্থি, স্ৰে ৰা পুনদিৰসে ৰা জানিস্সামী’’তি চিত্তং অনুপ্পাদেত্ৰা ‘‘অজ্জেৰ করিস্সামী’’তি এৰং ৰীরিযং কাতব্বন্তি দস্সেতি. মহাসেনেনাতি অহিৰিচ্ছিকৰিসসত্থাদীনি হি অনেকানি মরণকারণানি তস্স সেনাতি তায মহতিযা সেনায ৰসেন মহাসেনেন এৰরূপেন মচ্চুনা সদ্ধিং ‘‘কতিপাহং তাৰ আগমেহি, যাৰাহং বুদ্ধপূজাদিং অত্তনো অৰস্সযং কম্মং করোমী’’তি এৰং মিত্তসন্থৰাকারসঙ্খাতো ৰা ‘‘ইদং সতং ৰা সহস্সং ৰা গহেত্ৰা কতিপাহং আগমেহী’’তি এৰং লঞ্জানুপ্পদানসঙ্খাতো ৰা ‘‘ইমিনা বলরাসিনা পটিবাহিস্সামী’’তি এৰং বলরাসিসঙ্খাতো ৰা সঙ্গরো নত্থি. সঙ্গরোতি হি মিত্তকরণলঞ্জদানবলরাসিসঙ্কড্ঢনানং নামং, তস্মা অযমত্থো ৰুত্তো. অতন্দিতন্তি অনলসং উট্ঠাহকং. এৰং পটিপন্নত্তা ভদ্দো একরত্তো অস্সাতি ভদ্দেকরত্তো. ইতীতি এৰং পটিপন্নং পুগ্গলং ‘‘ভদ্দেকরত্তো অয’’ন্তি রাগাদিসন্ততায সন্তো বুদ্ধমুনি আচিক্খতি.
চক্খুনা পঞ্ঞায চাতি চক্খুনা চ পঞ্ঞায চ. চক্খুভূতায ৰা পঞ্ঞায. সতিযা পঞ্ঞায চাতি সতিযা চ পঞ্ঞায চ, সতিৰিসিট্ঠায ৰা পঞ্ঞায. কাযেনাতি নামকাযেন.
দিব্বচক্খু সুৰিসুদ্ধন্তি দিব্বং চক্খু সুৰিসুদ্ধং, যং সচ্ছিকরোতীতি অধিপ্পাযো. পুব্বেনিৰাসাতি পুরিমাসু জাতীসু নিৰুত্থক্খন্ধা. ইদ্ধিৰিধাতি ইদ্ধিকোট্ঠাসা. নিরোধোতি নিব্বানং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
১০৪. যস্স সেলূপমং চিত্তন্তি একঘনং সেলং ৰিয পকতিৰাতেহি লোকধম্মৰাতেহি অকম্পনীযতো যস্স চিত্তং সেলূপমং. তেনাহ – ‘‘ঠিতং নানুপকম্পতী’’তি. রজনীযেসূতি লাভাদীসু. কোপনেয্যেতি অলাভাদিকে. কুতো নং দুক্খমেস্সতীতি তং এৰং ভাৰিতচিত্তং ৰীতিক্কন্তলোকধম্মং উত্তমপুরিসং লোকধম্মহেতুকং দুক্খং নানুগমিস্সতি.
যো ব্রাহ্মণোতি বাহিতপাপধম্মতায ব্রাহ্মণো, ন দিট্ঠমঙ্গলিকতায হুংহুঙ্কারকসাৰাদিপাপধম্মযুত্তো হুত্ৰা কেৰলং জাতিমত্তেন ব্রাহ্মণোতি পটিজানাতি. সো ব্রাহ্মণো বাহিতপাপধম্মত্তা হুংহুঙ্কারপ্পহানেন নিহুংহুঙ্কো. রাগাদিকসাৰাভাৰেন নিক্কভাৰো. সীলসংৰরেন সংযতচিত্ততায যতত্তো. চতুমগ্গঞাণসঙ্খাতেহি ৰেদেহি অন্তং নিব্বানং, ৰেদানং ৰা অন্তং গতত্তা ৰেদন্তগূ. মগ্গব্রহ্মচরিযস্স ৰুসিতত্তা ৰূসিতব্রহ্মচরিযো. ধম্মেন সো ব্রহ্মৰাদং ৰদেয্যাতি সো ‘‘ব্রাহ্মণো অহ’’ন্তি এতং ৰাদং ৰদেয্য. যস্স সকললোকসন্নিৰাসে কুহিঞ্চি একারম্মণেপি রাগুস্সদো দোসুস্সদো মোহুস্সদো মানুস্সদো দিট্ঠুস্সদোতি ইমে উস্সদা নত্থীতি অত্থো.
ন গাধতীতি ন পতিট্ঠহতি. সুক্কাতি সুক্কসঙ্খাতা গহা. যদি চন্দিমসূরিযাদীনং পভা তত্থ নত্থি, তমো এৰ চ সিযাতি আসঙ্কমানে সন্ধাযাহ ‘‘তমো তত্থ ন ৰিজ্জতী’’তি. যদা চ অত্তনাৰেদীতিআদীসু এৰংৰিধং নিব্বানং অত্তপচ্চক্খেন ঞাণেন যদা ৰিন্দতি, অথ রূপারূপধম্মতো সুখদুক্খতো চ ৰিপ্পমুত্তো হোতীতি.
সকেসু ধম্মেসূতি সকঅত্তভাৰসঙ্খাতেসু উপাদানক্খন্ধেসু. যেভুয্যেন হি অজ্ঝত্তং ৰিপস্সনাভিনিৰেসো হোতীতি. এতং পিসাচন্তি অজকলাপক, এতং তযা ৰুত্তং পিসাচং কিলেসপিসাচঞ্চ. পক্কুলন্তি তযা কতং অক্কুলং পক্কুলকরণঞ্চ. অতিৰত্ততীতি অতিক্কমতি.
নাভিনন্দতি আযন্তিন্তি পুরাণদুতিযিকং আগচ্ছন্তিং অঞ্ঞং ৰা ন অভিনন্দতি চিত্তেন ন সম্পটিচ্ছতি. তমেৰ পক্কমন্তিং ন সোচতি. সঙ্গা সঙ্গামজিং মুত্তন্তি পঞ্চৰিধাপি সঙ্গতো মুত্তং সঙ্গামজিং ভিক্খুং.
বহ্ৰেত্থাতি বহু এত্থ ন্হাযতি জনো, ন তেন সো সুদ্ধো নাম হোতীতি অধিপ্পাযো.
জাতিবলং নিসেধন্তি জাতিবলস্স নিসেধকং. সহাযা ৰতাতি সমথৰিপস্সনাভাৰনায সহ অযনৰসেন সহাযা ৰত. কালেন কালং সপ্পাযধম্মস্স সৰনৰসেন চিররত্তং সমেতি সমাগমো এতেসন্তি চিররত্তসমেতিকা. সিথিলমারব্ভাতি সিথিলং ৰীরিযং কত্ৰা.
১০৫. তত্র খো, ভিক্খৰে, কো ৰিসেসোতি সত্থু সাৰকস্স চ পঞ্চস্ৰেৰ উপাদানক্খন্ধেসু নিব্বিদাদযোতি পুব্বভাগপটিপত্তিযং অনুপাদাৰিমুত্তিযঞ্চ হেট্ঠা উপরি চ ৰিসেসাভাৰং দস্সেতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘নত্থি ৰিমুত্তিযা নানত্ত’’ন্তি (অ. নি. ৫.৩১; কথা. ৩৫৫ অত্থতো সমানং). তত্থ ৰিসেসাভাৰং পচ্চামসতি ‘‘তত্র কো ৰিসেসো’’তি. অধিপ্পযাসোতি অধিকপযোগো. নানাকরণন্তি চ ৰিসেসোযেৰ ৰুত্তো.
অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসোতি ভিক্খৰে, যদিপি সাৰকস্স সত্থু চ ৰিমুত্তিযং ৰিসেসো নত্থি, সযম্ভুঞাণেন পন সৰাসনসব্বকিলেসে খেপেত্ৰা সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৰা অনুপ্পন্নস্স অরিযমগ্গস্স পরসন্তানে উপ্পাদনাদিসকলসব্বঞ্ঞুগুণসমাযোগো. অযং সম্মাসম্বুদ্ধস্স পঞ্ঞাৰিমুত্ততো ৰিসেসোতি. তত্থ অনুপ্পন্নস্সাতি অৰত্তমানস্স. অরিযমগ্গঞ্হি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পাদেসি. অন্তরা অঞ্ঞো সত্থা উপ্পাদেতা নাম নাহোসি, তস্মা অযং ভগৰা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা নাম. অসঞ্জাতস্সাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. অনক্খাতস্সাতি অকথিতস্স. মগ্গং জানাতীতি মগ্গঞ্ঞূ. মগ্গং ৰিদিতং পাকটং অকাসীতি মগ্গৰিদূ. মগ্গে চ অমগ্গে চ কোৰিদোতি মগ্গকোৰিদো. মগ্গানুগাতি মগ্গং অনুগচ্ছন্তা. পচ্ছাসমন্নাগতাতি অহং পঠমং সমন্নাগতো, সাৰকা পচ্ছা সমন্নাগতা.
১০৬. ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিনা (অ. নি. ৪.৮৫; পু. প. ১৬৮) তমেন যুত্তোতি তমো. কাযদুচ্চরিতাদীহি পুন নিরযতমুপগমনতো তমপরাযণো. ইতি উভযেনপি খন্ধতমোৰ কথিতো হোতি. ‘‘অড্ঢে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিনা (অ. নি. ৪.৮৫; পু. প. ১৬৮) জোতিনা যুত্তোতি জোতি, আলোকভূতোতি ৰুত্তং হোতি. কাযসুচরিতাদীহি পুন সগ্গূপপত্তিভৰূপগমনতো জোতিপরাযণো. ইমিনা নযেন ইতরেপি দ্ৰে ৰেদিতব্বা.
ন তং দল়্হং বন্ধনমাহু ধীরাতি এত্থ ধীরাতি বুদ্ধাদযো পণ্ডিতপুরিসা. যং সঙ্খলিকসঙ্খাতং অযেন নিব্বত্তং আযসং অদ্দুবন্ধনসঙ্খাতং দারুমযঞ্চ পব্বজতিণেহি রজ্জুং কত্ৰা কতরজ্জুবন্ধনঞ্চ, তং অসিআদীহি ছিন্দিতুং সক্কুণেয্যতায ‘‘থির’’ন্তি ন ৰদন্তীতি অত্থো. সারত্তরত্তাতি রত্তা হুত্ৰা রত্তা. বলৰরাগরত্তাতি অত্থো. মণিকুণ্ডলেসূতি মণীসু চ কুণ্ডলেসু চ, মণিচিত্তেসু ৰা কুণ্ডলেসু. এতং দল়্হন্তি যে মণিকুণ্ডলেসু সারত্তরত্তা, তেসু যো রাগো, যা চ পুত্তদারেসু অপেক্খা তণ্হা, এতং কিলেসমযং বন্ধনং পণ্ডিতপুরিসা ‘‘দল়্হ’’ন্তি ৰদন্তি.
ওহারিনন্তি আকড্ঢিত্ৰা চতূসু অপাযেসু পাতনতো অৰহরতি হেট্ঠা হরতীতি ওহারিনং. সিথিলন্তি বন্ধনট্ঠানে ছৰিআদীনি অকোপেত্ৰা বন্ধনভাৰম্পি অজানাপেত্ৰা জলপথথলপথাদীসু কম্মং কাতুং দেতীতি সিথিলং. দুপ্পমুঞ্চন্তি লোভৰসেন হি একৰারম্পি উপ্পন্নং কিলেসবন্ধনং দট্ঠট্ঠানতো কচ্ছপো ৰিয দুম্মোচযং হোতীতি দুপ্পমুঞ্চং. এতম্পি ছেত্ৰানাতি এতং দল়্হম্পি কিলেসবন্ধনং ঞাণখগ্গেন ছিন্দিত্ৰা অনপেক্খিনো হুত্ৰা কামসুখং পহায পরিব্বজন্তি পক্কমন্তি পব্বজন্তি চাতি অত্থো.
১০৭. চেতেতীতি অকুসলচেতনাৰসেন চেতেতি. পকপ্পেতীতি তমেৰ অকুসলচেতনং কাযৰচীকম্মভাৰং পাপনৰসেন কপ্পেতি. অনুসেতীতি রাগাদিঅনুসযোৰ সন্তানে অপ্পহীনভাৰেন অনুসেতি. আরম্মণমেতং হোতি ৰিঞ্ঞাণস্স ঠিতিযাতি যদেতং চেতনং পকপ্পনং অনুসযনঞ্চ, এতং অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স ঠিতিযা পৰত্তিযা পচ্চযো হোতীতি অত্থো. আরম্মণে সতি পতিট্ঠা ৰিঞ্ঞাণস্স হোতীতি যথাৰুত্তপচ্চযে সতি অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স কম্মং জৰাপেত্ৰা পটিসন্ধিআকড্ঢনসমত্থতাসম্পাদনতো পতিট্ঠা হোতি. আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি হোতীতি আযতিং পুনব্ভৰসঙ্খাতা ৰিঞ্ঞাণাদীনং অভিনিব্বত্তি হোতি.
‘‘নো চে, ভিক্খৰে, চেতেতী’’তিআদিনা অকুসলকম্মমেৰ পটিক্খিপতি. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো, যদিপি কদাচি যোনিসোমনসিকারা অকুসলচেতনা নপ্পৰত্ততি, অনুসযা পন অপ্পহীনাতি, তে কুসলস্স অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স পতিট্ঠা হোন্তি যেৰাতি. সতি চ অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণে আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি হোতীতি ৰত্তুং ৰট্টতিযেৰ. ততিযৰারো ৰুত্তপটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বো.
১০৮. ‘‘নেসো, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে সমুদ্দো’’তিআদি যদি দুপ্পূরণট্ঠেন সংসীদনট্ঠেন দুরতিক্কমনট্ঠেন সাগরো ‘‘সমুদ্দো’’তি ৰুচ্চেয্য, ততো সতভাগেনপি সহস্সভাগেনপি চক্খুআদীস্ৰেৰ অযং নযো লব্ভতীতি দস্সেতুং ৰুত্তং. তেনাহ – ‘‘চক্খু, ভিক্খৰে, পুরিসস্স সমুদ্দো, তস্স রূপমযো ৰেগো’’তি, রূপেসু সত্তানং আৰিঞ্ছনতো রূপাযতনমেৰ ৰেগো চক্খুস্স ৰেগোতি অত্থো.
যো তং রূপমযং ৰেগং সহতীতি যো ভিক্খু সহ ৰিসযেন চক্খুং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো সম্মসন্তো তত্থ চ নিব্বিন্দন্তো ৰিরজ্জন্তো তপ্পটিবদ্ধতো কিলেসজালতো ৰিমুচ্চন্তো অভিভৰতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অতরি চক্খুসমুদ্দন্তি অযং ভিক্খু চক্খুসঙ্খাতং সমুদ্দং তিণ্ণোতি ৰুচ্চতি.
অপরো নযো – চক্খু, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে সমুদ্দোতি যদিপি দুপ্পূরণট্ঠেন যদি ৰা সমুদনট্ঠেন সমুদ্দো, চক্খুমেৰ সমুদ্দো. তস্স হি পথৰিতো যাৰ অকনিট্ঠব্রহ্মলোকা নীলাদিআরম্মণং সমোসরন্তং পরিপুণ্ণভাৰং কাতুং ন সক্কোতি. এৰং দুপ্পূরণট্ঠেনপি সমুদ্দো. চক্খু চ তেসু তেসু নীলাদিআরম্মণেসু সমুদেতি অসংৰুতং হুত্ৰা ওসরমানং কিলেসুপ্পত্তিযা কারণভাৰেন সদোসভাৰেন গচ্ছতীতি সমুদনট্ঠেনপি সমুদ্দো. তথা চক্খুং তণ্হাসোতাদীনং উপ্পত্তিদ্ৰারতায তেহি সন্তানস্স সমুদনট্ঠেন তেমনট্ঠেন সমুদ্দো. তস্স রূপমযো ৰেগোতি সমুদ্দস্স অপ্পমাণো ঊমিমযো ৰেগো ৰিয তস্সাপি চক্খুসমুদ্দস্স সমোসরন্তস্স নীলাদিভেদস্স আরম্মণস্স ৰসেন অপ্পমেয্যো রূপমযো ৰেগো ৰেদিতব্বো. যো তং রূপমযং ৰেগং সহতীতি যো তং চক্খুসমুদ্দে সমোসরন্তং রূপমযং ৰেগং মনাপে রূপে রাগং, অমনাপে দোসং, অসমপেক্খনে মোহন্তি এৰং রাগাদিকিলেসে অনুপ্পাদেন্তো উপেক্খকভাৰেন সহতি.
সঊমিন্তিআদীসু কিলেসঊমীহি সঊমিং. কিলেসৰট্টেহি সাৰট্টং. কিলেসগহেহি সগহং. কিলেসরক্খসেহি সরক্খসং. কোধুপাযাসস্স ৰা ৰসেন সঊমিং. কামগুণৰসেন সাৰট্টং. মাতুগামৰসেন সগহং সরক্খসং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘ঊমিভযন্তি খো, ভিক্খৰে, কোধুপাযাসস্সেতং অধিৰচনং (ইতিৰু. ১০৯; ম. নি. ২.১৬২; অ. নি. ৪.১২২). তথা আৰট্টন্তি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচনং (ইতিৰু. ১০৯; ম. নি. ২.১৬৪; অ. নি. ৪.১২২). গহরক্খসোতি খো, ভিক্খৰে, মাতুগামস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (ইতিৰু. ১০৯). সেসদ্ৰারেসুপি এসেৰ নযো.
সঊমিভযং দুত্তরং অচ্চতরীতি অনিচ্চতাদিঊমিভযেন সভযং দুরতিক্কমং অতিক্কমি. লোকন্তগূতি সংসারলোকস্স অন্তং গতো. পারগতোতি ৰুচ্চতীতি নিব্বানং গতোতি কথীযতি.
বল়িসাতি সত্তানং অনত্থহেতুতায বল়িসা ৰিয বল়িসা. অনযাযাতি অনত্থায. ব্যাবাধাযাতি দুক্খায. ইট্ঠাতি পরিযিট্ঠা ৰা অপরিযিট্ঠা ৰা সুখারম্মণতায ইট্ঠা. কামনীযট্ঠেন কন্তা. মনস্স ৰড্ঢনট্ঠেন মনাপা. পিযসভাৰতায পিযরূপা. কিলেসকামসহিতত্তা কামূপসংহিতা. রাগজননট্ঠেন চিত্তস্স রঞ্জনতো রজনীযা. তঞ্চেতি তং রূপারম্মণং, নীলাদিৰসেন অনেকভেদভিন্নম্পি হি রূপাযতনং রূপারম্মণভাৰেন চক্খুৰিঞ্ঞেয্যভাৰেন চ একৰিধতং নাতিৰত্ততীতি তংসভাৰসামঞ্ঞং গহেত্ৰা ‘‘তঞ্চে’’তি ৰুত্তং. অভিনন্দতীতি অভিনন্দনভূতায সপ্পীতিকতণ্হায অভিমুখো নন্দতি. অভিৰদতীতি ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি ৰদাপেন্তিযা তণ্হাযনৰসেন অভিৰদতি. অজ্ঝোসায তিট্ঠতীতি গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা তিট্ঠতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু গিলিতবল়িসো মারস্সাতি অযং, ভিক্খু, কিলেসমারস্স বল়িসভূতং রূপতণ্হং গিলিত্ৰা ঠিতোতি ৰুচ্চতি. সেসৰারেসুপি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. অভেদীতি ভিন্দি. পরিভেদীতি সব্বভাগেন ভিন্দি. সেসং উত্তানমেৰ.
১০৯. অযং লোকো সন্তাপজাতোতি অযং সত্তলোকো জাতসন্তাপো ঞাতিব্যসনাদিৰসেন উপ্পন্নসোকসন্তাপো চ রাগাদিৰসেন উপ্পন্নপরিল়াহসন্তাপো চাতি অত্থো. ফস্সপরেতোতি অনেকেহি দুক্খফস্সেহি অভিভূতো. রোদং ৰদতি অত্ততোতি তং তং অত্তনা ফুট্ঠং দুক্খং অভাৰিতকাযতায অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো ‘‘অহো দুক্খং, ঈদিসং দুক্খং ময্হং সত্তুনোপি মা হোতূ’’তিআদিনা ৰিলপন্তো ৰদতি. কস্মা? যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা, যস্মা এতে সত্তা যেন যেন পকারেন অত্তনো দুক্খস্স পটিকারং মঞ্ঞন্তি আসীসন্তি, তং দুক্খং ততো অঞ্ঞেন পকারেন তিকিচ্ছিতব্বং হোতি. যেন ৰা পকারেন অত্তনো ৰড্ঢিং মঞ্ঞন্তি, ততো অঞ্ঞথা অৰড্ঢি এৰ পন হোতি. এৰং অঞ্ঞথাভাৰিতং ইচ্ছাৰিঘাতং এৰ পাপুণাতি. অযং ভৰসত্তো কামাদিভৰেসু সত্তো সত্তলোকো, তথাপি ভৰমেৰাভিনন্দতি, ন তত্থ নিব্বিন্দতি. যদভিনন্দতি তং ভযন্তি যং কামাদিভৰং অভিনন্দতি, তং জরামরণাদিঅনেকব্যসনানুবন্ধত্তা অতিৰিয ভযানকট্ঠেন ভযং. যস্স ভাযতীতি যতো জরামরণাদিতো ভাযতি, তং দুক্খস্স অধিট্ঠানভাৰতো দুক্খদুক্খতায চ দুক্খন্তি.
ভৰৰিপ্পহানাযাতি ভৰস্স পজহনত্থায. খোতি অৰধারণত্থে নিপাতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – একন্তেনেৰ কামাদিভৰস্স সমুদযপ্পহানেন পহানত্থং ইদং মযা অধিগতং মগ্গব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতীতি.
এৰং অরিযস্স মগ্গস্স একংসেনেৰ নিয্যানিকভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি অঞ্ঞমগ্গস্স নিয্যানিকভাৰং পটিক্খিপন্তো ‘‘যে হি কেচী’’তিআদিমাহ. তত্থ ভৰেনাতি রূপভৰেন ৰা অরূপভৰেন ৰা. ভৰস্সাতি সংসারস্স. ৰিপ্পমোক্খন্তি ভৰতো ৰিমুত্তিং, সংসারসুদ্ধিন্তি অত্থো. কিঞ্চাপি তে সমণব্রাহ্মণা তত্থ নিব্বানসঞ্ঞিনো, ভৰগামিকম্মেন পন রূপারূপজ্ঝানেন, তংনিব্বত্তেন চ উপপত্তিভৰেন ভৰৰিসুদ্ধিং ৰদন্তা ভৰেন ভৰৰিপ্পমোক্খং ৰদন্তি নাম. তেনাহ – ‘‘সব্বে তে অৰিপ্পমুত্তা ভৰস্মাতি ৰদামী’’তি. অথ ৰা ভৰেনাতি ভৰদিট্ঠিযা, ভৰতি তিট্ঠতি সস্সতন্তি হি পৰত্তনতো সস্সতদিট্ঠি ‘‘ভৰদিট্ঠী’’তি ৰুচ্চতি. ভৰদিট্ঠি এৰ উত্তরপদলোপেন ‘‘ভৰো’’তি ৰুত্তা ভৰতণ্হাতিআদীসু ৰিয. ভৰদিট্ঠিৰসেন হি ইধেকচ্চে ভৰৰিসেসংযেৰ ভৰৰিপ্পমোক্খং মঞ্ঞন্তি. যথা তং বকো ব্রহ্মা আহ – ‘‘ইদং নিচ্চং, ইদং ধুৰং, ইদং সস্সতং, ইদং অৰিপরিণামধম্ম’’ন্তি (ম. নি. ১.৫০১; সং. নি. ১.১৭৫). ৰিভৰেনাতি উচ্ছেদদিট্ঠিযা. ৰিভৰতি ৰিনস্সতি উচ্ছিজ্জতীতি হি পৰত্তনতো উচ্ছেদদিট্ঠি ৰুত্তনযেন ‘‘ৰিভৰো’’তি ৰুচ্চতি. ভৰস্স নিস্সরণমাহংসূতি সংসারসুদ্ধিং ৰদিংসু. উচ্ছেদদিট্ঠিৰসেন হি ইধেকচ্চে সংসারসুদ্ধিং ৰদন্তি. তথা হি ৰুত্তং –
‘‘যতো খো, ভো, অযং অত্তা রূপী চাতুমহাভূতিকো…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতা খো, ভো, অযং অত্তা সম্মা সমুচ্ছিন্নো হোতী’’তি (দী. নি. ১.৯১).
অনিস্সটাতি অনিক্খন্তা. তত্থ কারণমাহ – ‘‘উপধিঞ্হি পটিচ্চ দুক্খমিদং সম্ভোতী’’তি. তত্থ উপধিন্তি খন্ধাদিউপধিং. কিং ৰুত্তং হোতি? যত্থ ইমে দিট্ঠিগতিকা নিব্বানসঞ্ঞিনো, তত্থ খন্ধূপধিকিলেসূপধিঅভিসঙ্খারূপধযো অধিগতা ঞাতা. কুতো তস্স দুক্খনিস্সরণতাতি. যং পন পরমত্থতো দুক্খনিস্সরণং, তং দস্সেতুং ‘‘সব্বুপাদানক্খযা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো’’তি ৰুত্তং.
লোকমিমং পস্সাতি ভগৰা অত্তনো চিত্তং আলপতি. পুথূতি ৰিসুং ৰিসুং. অৰিজ্জায পরেতন্তি মোহেন অভিভূতং. ভূতন্তি খন্ধপঞ্চকং. ভূতরতন্তি ইত্থী পুরিসে, পুরিসো ইত্থিযাতি এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞং সত্তেসু রতং, ততো এৰ ভৰা অপরিমুত্তা. যে হি কেচি ভৰাতি ইত্তরখণা ৰা দীঘাযুকা ৰা সাতৰন্তো ৰা অসাতৰন্তো ৰা ভৰা. সব্বধীতি উদ্ধং অধো তিরিযন্তি সব্বত্থ. সব্বত্থতাযাতি সব্বভাৰেন. সব্বে তে ভৰাতিআদীসু ‘‘সব্বেপি ভৰা অনিচ্চা’’তিআদিনা ৰিপস্সনাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায অৰিপরীতং পস্সতো ভৰতণ্হাপি পহীযতি নিরুজ্ঝতি, ৰিভৰং উচ্ছেদম্পি নাভিনন্দতি ন পত্থেতি, তস্স সব্ব তণ্হানং অনৰসেসতো মগ্গেন নিরুজ্ঝনতো নিব্বানং নিব্বুতি হোতি. তস্স এৰং নিব্বুতস্স ভিক্খুনো অনুপাদা কিলেসাভিসঙ্খারানং অনুপাদানতো অগ্গহণতো পুনব্ভৰো ন হোতি. এৰংভূতেন চ অভিভূতো পঞ্চৰিধোপি মারো ৰিজিতো অস্স অনেন মারেন সঙ্গামো, সব্বেপি ভৰে সমতিক্কন্তো ইট্ঠানিট্ঠাদীসু তাদিলক্খণপ্পত্তোতি.
অনুসোতগামী অন্ধপুথুজ্জনো পটিসোতগামী কল্যাণপুথুজ্জনো. ঠিতত্তো সেক্খো. ইতরো অসেক্খো.
১১০. অভিজাতিকোতি জাতিযো. কণ্হাভিজাতিকোতি কণ্হে নীচে কুলে জাতো. কণ্হং ধম্মং অভিজাযতীতি কাল়কং দসৰিধং দুস্সীলধম্মং পসৰতি করোতি, সো তং অভিজাযিত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি. সুক্কং ধম্মন্তি ‘‘অহং পুব্বেপি পুঞ্ঞানং অকতত্তা নীচে কুলে নিব্বত্তো, ইদানি পুঞ্ঞং করিস্সামী’’তি পুঞ্ঞসঙ্খাতং সুক্কং পণ্ডরং ধম্মং অভিজাযতি, সো তেন সগ্গে নিব্বত্ততি. অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানন্তি নিব্বানঞ্হি সচে কণ্হং ভৰেয্য, কণ্হৰিপাকং দদেয্য. সুক্কং, সুক্কৰিপাকং দদেয্য. দ্ৰিন্নম্পি অপ্পদানতো পন ‘‘অকণ্হং অসুক্ক’’ন্তি ৰুত্তং. নিব্বানন্তি চেত্থ অরহত্তং অধিপ্পেতং. তঞ্হি কিলেসনিব্বানন্তে জাতত্তা নিব্বানং নাম. তং এস অভিজাযতি পসৰতি করোতি. সুক্কাভিজাতিকোতি সুক্কে উচ্চে কুলে জাতো. সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ‘‘কণ্হং কণ্হৰিপাক’’ন্তিআদিকস্স কম্মচতুক্কস্স অত্থো হেট্ঠা হারসম্পাতৰারে ৰিভত্তো এৰ.
১১১. মানুসত্তন্তি মনুস্সভাৰং, মনুস্সযোনিন্তি অত্থো. দ্ৰেতি কিচ্চং অকিচ্চমেৰ চাতি দ্ৰে. কিচ্চানি ত্ৰেৰ কত্তব্বানি, ন চাকিচ্চং কিঞ্চি কত্তব্বন্তি দস্সেতি. সুকিচ্চন্তিআদি ‘‘কিচ্চ’’ন্তি ৰুত্তানং তেসং সরূপদস্সনং.
পধানানীতি উত্তমানি ৰিসিট্ঠানি. পুরিমস্মিং পব্বজিতেসূতি ৰিসযে ভুম্মং. দুতিযে অধিকরণে. তত্থ নিব্বানন্তি অরহত্তং অধিপ্পেতং. কস্মা পনেত্থ আমিসপরিচ্চাগো অরহত্তেন সমধুরো নিদ্দিট্ঠোতি? দক্খিণেয্যেসু দক্খিণায মহপ্ফলভাৰদস্সনত্থং. যেন যেন ৰা পন ৰত্থুনাতি উচ্ছেদাদিৰত্থুনা. অজ্ঝোসিতাতি ভৰতণ্হাদিৰসেন অজ্ঝোসিতা. দুতিযে যেন যেন ৰা পন ৰত্থুনাতি অমরাৰিক্খেপৰত্থুআদিনা.
ইমিনা অসুভেন কম্মৰিপাকেনাতি অসুভস্স কাযদুচ্চরিতাদিকম্মস্স ৰিপাকত্তা অসুভেন অসিৰেন কম্মৰিপাকেন. ইদং বাললক্খণং নিব্বত্ততীতি পুরিমস্মিং ভৰে দুচ্চরিতসমঙ্গিতায বালো অযং ভৰতীতি উপলক্খণং জাযতি. ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তন্তি ইদং এৰং পৰত্তং সংকিলেসভাগিযং নাম সুত্তং.
ইমিনা সুভেনাতি এত্থ ৰুত্তনযানুসারেন অত্থো ৰেদিতব্বো. তত্থ মহাপুরিসলক্খণন্তি পণ্ডিতলক্খণং. কিলেসভূমীহীতি কিলেসট্ঠানেহি কিলেসাৰত্থাহি ৰা. সানুসযস্স পরিযুট্ঠানং জাযতীতি অপ্পহীনানুসযস্স পচ্চযসমাযোগে রাগাদযো পরিযুট্ঠানৰসেন পৰত্তন্তি. পরিযুট্ঠিতো সংযুজ্জতীতি যো রাগাদীহি পরিযুট্ঠিতচিত্তো, সো কামরাগাদীহি সংযুজ্জতি নাম. সংযুজ্জন্তো উপাদিযতীতি যো কামরাগসংযোজনাদীহি সংযুত্তো, সো কামুপাদানাদীনি অকুসলকম্মানি চ উপাদিযতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ.
১১২. এৰং সোল়সৰিধেন সাসনপট্ঠানং নানাসুত্তেহি উদাহরণৰসেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি অট্ঠৰীসতিৰিধেন সাসনপট্ঠানং দস্সেন্তেন যস্মা অযম্পি পট্ঠানৰিভাগো মূলপদেহি সঙ্গহিতো, ন ইমস্সাপি তেহি অসঙ্গহিতো পদেসো অত্থি, তস্মা মূলপদং ৰিভজিতব্বতঞ্চ দস্সেতুং ‘‘তত্থ কতমে অট্ঠারস মূলপদা’’তি পুচ্ছায ৰসেন মূলপদানি উদ্ধরিত্ৰা ‘‘লোকিযং লোকুত্তর’’ন্তিআদিনা নৰতিকা, থৰো চাতি অট্ঠৰীসতিৰিধং সাসনপট্ঠানং উদ্দিট্ঠং. তত্থ লোকিযন্তি লোকে নিযুত্তো, লোকে ৰা ৰিদিতো লোকিযো. ইধ পন লোকিযো অত্থো যস্মিং সুত্তে ৰুত্তো, তং সুত্তং লোকিযং. তথা লোকুত্তরং. যস্মিং পন সুত্তে পদেসেন লোকিযো, পদেসেন লোকুত্তরো ৰুত্তো, তং লোকিযঞ্চ লোকুত্তরঞ্চ. যঞ্চ সত্তে অধিট্ঠায সত্তপঞ্ঞত্তিমুখেন দেসিতং, তং সত্তাধিট্ঠানং. ধম্মৰসেনেৰ দেসিতং ধম্মাধিট্ঠানং. উভযৰসেন দেসিতং সত্তাধিট্ঠানঞ্চ ধম্মাধিট্ঠানঞ্চ. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. বুদ্ধাদীনং পন গুণাভিত্থৰনৰসেন পৰত্তং সুত্তং থৰো নাম.
তত্থ সজ্জুখীরন্তি তঙ্খণংযেৰ ধেনুযা থনেহি নিক্খন্তং অব্ভুণ্হখীরং. মুচ্চতীতি পরিণমতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা ধেনুযা থনতো নিক্খন্তং খীরং তঙ্খণংযেৰ ন মুচ্চতি ন পরিণমতি ন দধিভাৰং গচ্ছতি, তক্কাদিঅম্বিলসমাযোগতো পন পরতো কালন্তরেন পকতিং জহতি দধিভাৰং পাপুণাতি, এৰমেৰং পাপকম্মম্পি কিরিযক্খণেযেৰ ন ৰিপচ্চতি. যদি ৰিপচ্চেয্য, নানাগতীনং সভাৰট্ঠানং সিযা, ন কোচি পাপকম্মং কাতুং ৰিসহেয্য. যাৰ পন কুসলাভিনিব্বত্তক্খন্ধা চরন্তি, তাৰ তং তে রক্খন্তি, তেসং ভেদা অপাযেসু নিব্বত্তাপনৰসেন ৰিপচ্চতি. ৰিপচ্চমানঞ্চ ডহন্তং বালমন্ৰেতি, কিং ৰিয? ভস্মচ্ছন্নোৰ পাৰকো. যথা হি ছারিকায পটিচ্ছন্নো ৰীতচ্চিতঙ্গারো অক্কন্তোপি ছারিকায পটিচ্ছন্নত্তা ন তাৰ ডহতি, ছারিকং পন তাপেত্ৰা চম্মাদীনি ডহনৰসেন যাৰ মত্থলুঙ্গা ডহন্তো গচ্ছতি, এৰমেৰং পাপকম্মম্পি যেন কতং, তং বালং দুতিযে ৰা ততিযে ৰা অত্তভাৰে নিরযাদীসু নিব্বত্তং ডহন্তং অনুগচ্ছতীতি.
যস্সিন্দ্রিযানীতি তত্থাযং সঙ্খেপত্থো – যস্স ভিক্খুনো ছেকেন সারথিনা সুদন্তা অস্সা ৰিয ছ ইন্দ্রিযানি সমথং দন্তভাৰং নিব্বিসেৰনভাৰং গতানি, তস্স নৰৰিধং মানং পহায ঠিতত্তা পহীনমানস্স চতুন্নং আসৰানং অভাৰেন অনাসৰস্স তাদিভাৰে ঠিতস্স তথারূপস্স দেৰাপি পিহযন্তি, মনুস্সাপি দস্সনঞ্চ আগমনঞ্চ পত্থেন্তিযেৰাতি. আহারে সতীতি আহারপটিবদ্ধে ছন্দরাগে অপ্পহীনে সতি.
১১৩. সব্বা দিসা অনুপরিগম্ম চেতসাতি পরিতো দসপি দিসা চিত্তেন অনুগন্ত্ৰা. নেৰজ্ঝগাতি নেৰ অধিগচ্ছেয্য. পিযতরন্তি অতিসযেন পিযং. অত্তনাতি অত্ততো. এৰং পিযো পুথু অত্তা পরেসন্তি এৰং কস্সচিপি অত্তনা পিযতরস্স অনুপলব্ভনৰসেন ৰিসুং ৰিসুং পরেসং সত্তানং অত্তা পিযো. যস্মা চ এতদেৰ, তস্মা ন হিংসে পরং অত্তকামো অত্তনো সুখকামোতি.
ভূতাতি জাতা নিব্বত্তা. ভৰিস্সন্তীতি নিব্বত্তিস্সন্তি. ভূতাতি ৰা খীণাসৰা. তে হি পহীনভৰত্তা ভূতা এৰ. গমিস্সন্তীতি পরলোকং গমিস্সন্তি. খীণাসৰা পন অনুপাদিসেসং নিব্বানং.
পিযো চ হোতীতি সুপরিসুদ্ধায সীলসম্পত্তিযা, সুপরিসুদ্ধায চ দিট্ঠিসম্পত্তিযা সমন্নাগতো পিযো পিযাযিতব্বো হোতি. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘সীলদস্সনসম্পন্নং, ধম্মট্ঠং সচ্চৰাদিনং;
অত্তনো কম্মকুব্বানং, তং জনো কুরুতে পিয’’ন্তি. (ধ. প. ২১৭);
পাসাণচ্ছত্তং ৰিয গরুকাতব্বতায গরু. উত্তরিমনুস্সধম্মৰসেন সম্ভাৰেতব্বতায ভাৰনীযো. সীলগুণেন ৰা পিযগরুআদিভাৰা ৰেদিতব্বা. তথা হি ৰুত্তং – ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘সব্রহ্মচারীনং পিযো চ অস্সং মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চা’তি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তি (ম. নি. ১.৬৫).
ৰত্তাতি ‘‘কালেন ৰক্খামী’’তিআদিপঞ্চধম্মে অত্তনি উপট্ঠাপেত্ৰা সব্রহ্মচারীনং উল্লুম্পনভাৰে ঠত্ৰা ৰত্তা. ৰচনক্খমোতি সব্রহ্মচারীহি যেন কেনচি ৰুচ্চমানো সুব্বচো হুত্ৰা পদক্খিণগ্গাহিতায তেসং ৰচনং খমতীতি ৰচনক্খমো. ৰত্তাতি ৰা ধম্মকথাৰসেন ৰচনসীলো. ৰচনক্খমোতি ধম্মং সংৰণ্ণেন্তো পরেহি অসংহীরো হুত্ৰা তেসং পুচ্ছাৰচনক্খমতায ৰচনক্খমো. গম্ভীরঞ্চ কথং কত্তাতি সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিং, অঞ্ঞং ৰা গম্ভীরকথং কত্তা. ন চট্ঠানে নিযোজকোতি ধম্মৰিনযাদিং অধম্মাৰিনযাদিৰসেন অৰত্ৰা ধম্মৰিনযাদিৰসেনেৰ দীপনতো ন চ অট্ঠানে নিযোজকো.
মাতরং পিতরং হন্ত্ৰাতি এত্থ ‘‘তণ্হা জনেতি পুরিস’’ন্তি (সং. নি. ১.৫৫-৫৭) ৰচনতো তীসু ভৰেসু সত্তানং জননতো তণ্হা মাতা নাম. ‘‘অহং অসুকস্স নাম রঞ্ঞো, রাজমহামত্তস্স ৰা পুত্তো’’তি পিতরং নিস্সায অস্মিমানস্স উপ্পজ্জনতো অস্মিমানো পিতা নাম. লোকো ৰিয রাজানং যস্মা সব্বদিট্ঠিগতানি দ্ৰে সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো ভজন্তি, তস্মা সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো দ্ৰে খত্তিযা রাজানো নাম. দ্ৰাদসাযতনানি ৰিত্থতট্ঠেন রট্ঠসদিসত্তা রট্ঠং নাম. আযসাধকো আযুত্তকপুরিসো ৰিয তংনিস্সিতো নন্দিরাগো অনুচরো নাম.
অনীঘোতি নিদ্দুক্খো. ব্রাহ্মণোতি খীণাসৰো. এতেন হি তণ্হাদযো অরহত্তমগ্গঞাণাসিনা হতা বাহিতা. যাতীতি সো ব্রাহ্মণো নিদ্দুক্খো হুত্ৰা যাতীতি.
কাযেতি করজকাযে. চিত্তন্তি পাদকজ্ঝানচিত্তং. সমোদহতীতি পক্খিপতি. যদা দিস্সমানেন কাযেন গন্তুকামো হোতি, তদা কাযগতিকং পাদকজ্ঝানচিত্তং অধিট্ঠহতীতি অত্থো. চিত্তেপি কাযং সমোদহতীতি যদা সীঘং গন্তুকামো হোতি, তদা পাদকজ্ঝানচিত্তে কাযং পক্খিপতি, চিত্তগতিকং কাযং অধিট্ঠহতীতি অত্থো. কাযে সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৰাতি ‘‘সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্যা’’তি ৰুত্তনযেন (মহাৰ. ৮, ১৩৭; দী. নি. ২.৬৬; ম. নি. ১.২৮২; ২.৩৩৮; সং. নি. ১.১৭২) ইদ্ধিমা কাযে সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৰা পরেসং দিস্সমানেন কাযেন আরামরামণেয্যকাদীনি পেক্খমানো চিত্তক্খণেনেৰ ইচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছতি.
১১৪. যং তং লোকুত্তরং ঞাণন্তি সব্বং লোকং উত্তরিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা ঠিতত্তা ৰুত্তং, ন পন লোকুত্তরভূমিকত্তা. সব্বকালে পৰত্ততীতি আৰজ্জনপটিবদ্ধৰুত্তিত্তা ৰুত্তং, ন সততং সমিতং পৰত্ততীতি. ন হি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ভগৰতো সব্বস্মিংযেৰ কালে উপ্পজ্জতীতি সক্কা ৰত্তুন্তি.
কিত্তযিস্সামি তে সন্তিন্তি সব্বকিলেসৰূপসমহেতুতায সন্তিং নিব্বানং দস্সেস্সামি. দিট্ঠে ধম্মেতি দিট্ঠে দুক্খাদিধম্মে, ইমস্মিং এৰ ৰা অত্তভাৰে. অনীতিহন্তি ইতিহাসাতি এৰং ন ইতিকিরায পৰত্তং, অত্তপচ্চক্খন্তি অত্থো. যং ৰিদিত্ৰা সতো চরন্তি ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তিআদিনা (ধ. প. ২৭৭; থেরগা. ৬৭৬; নেত্তি. ৫) নযেন সতো হুত্ৰা চরন্তো অরিযমগ্গেন যং সন্তিং ৰিদিত্ৰা. তরে লোকে ৰিসত্তিকন্তি সঙ্খারলোকে ৰিসপ্পনতো ৰিসত্তিকসঙ্খাতং তণ্হং তরে তরেয্য সমতিক্কমেয্যাতি অত্থো.
তঞ্চাহং অভিনন্দামীতি তং ৰুত্তপ্পকারং সন্তিজোতকং তুম্হাকং ৰচনং অহং পত্থযামি, তং এৰ ৰা সন্তিং উত্তমং অভিনন্দামীতি ধোতকো ৰদতি. উদ্ধং অধো তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি এত্থ উদ্ধন্তি অনাগতং উপরি চ. অধোতি অতীতং হেট্ঠা চ. তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নং পরিতো চ. এতং ৰিদিত্ৰা সঙ্গোতীতি এতং অনাগতাদিং সঙ্গজননট্ঠানন্তি ঞত্ৰা. ভৰাভৰাযাতি খুদ্দকানঞ্চেৰ মহন্তানঞ্চ ভৰানং অত্থায, সস্সতুচ্ছেদায ৰা.
অরিযসচ্চানন্তি অরিযভাৰকরানং সচ্চানং. অননুবোধাতি অবুজ্ঝনেন অজাননেন. অপ্পটিৰেধাতি অপ্পটিৰিজ্ঝনেন. সন্ধাৰিতন্তি ভৰতো ভৰস্স গমনেন সন্ধাৰিতং. সংসরিতন্তি পুনপ্পুনং গমনৰসেন সংসরিতং. মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চাতি মযা চেৰ তুম্হেহি চ. অথ ৰা সন্ধাৰিতং সংসরিতন্তি সন্ধাৰনং সংসরণং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ অহোসীতি অত্থো. ভৰনেত্তীতি ভৰাভৰং নযনসমত্থা তণ্হারজ্জু. সংসিতন্তি সংসরিতং. সমূহতাতি সুট্ঠু হতা ছিন্না অপ্পৰত্তিকতা.
সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চাতি পচ্চযেহি সঙ্খরীযন্তীতি ‘‘সঙ্খারা’’তি লদ্ধনামা পঞ্চক্খন্ধা. আদিঅন্তৰন্ততো অনিচ্চন্তিকতো তাৰকালিকতো খণপরিত্ততো চ ন নিচ্চাতি অনিচ্চা. যদা পঞ্ঞায পস্সতীতি যদা ৰিপস্সনাপঞ্ঞায পস্সতি. অথ ইমস্মিং ৰট্টদুক্খে নিব্বিন্দতি, নিব্বিন্দন্তো দুক্খপরিজাননাদিৰসেন সচ্চানি পটিৰিজ্ঝতি. এস মগ্গো ৰিসুদ্ধিযাতি য্ৰাযং ৰুত্তনযেন সচ্চপ্পটিৰেধো, এস ৰিসুদ্ধত্থায মগ্গো. সব্বে সঙ্খারা দুক্খাতি সব্বে সঙ্খারা অভিণ্হসম্পটিপীল়নট্ঠেন খযট্ঠেন চ দুক্খাতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. সব্বে ধম্মা অনত্তাতি সব্বেপি তেভূমকধম্মা পরতো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো অসারতো অৰসৰত্তনতো চ অনত্তাতি. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.
সেয্যোতি ৰিসিট্ঠো উত্তমো. সদিসোতি সমানো. হীনোতি লামকো. ওমানোপি হি অত্তনো অৰঙ্করণমুখেনপি সংপগ্গণ্হনৰসেনেৰ পৰত্ততি. তেন ৰুত্তং ‘‘হীনোহমস্মী’’তি. কিমঞ্ঞত্র যথাভূতস্স অদস্সনাতি সরসপভঙ্গুতায একন্তেনেৰ অনৰট্ঠিতসভাৰেহি রূপধম্মেহি সেয্যাদিৰসেন অত্তনো উক্খিপনস্স তেসং যথাভূতং অদস্সনং অঞ্ঞাণং ৰিনা কিং অঞ্ঞং কারণং সিযা, অঞ্ঞং কিঞ্চি কারণং তস্স নত্থীতি অত্থো. ৰেদনাদীসুপি এসেৰ নযো. ৰুত্তৰিপরিযাযেন সুক্কপক্খো ৰেদিতব্বো.
১১৫. যে অরিযসচ্চানি ৰিভাৰযন্তীতি দুক্খাদীনি অরিযসচ্চানি পঞ্ঞাওভাসেন সচ্চপ্পটিচ্ছাদককিলেসন্ধকারং ৰিধমেত্ৰা অত্তনো পকাসানি পাকটানি করোন্তি. গম্ভীরপঞ্ঞেনাতি অপ্পমেয্যপঞ্ঞতায সদেৰকস্সপি লোকস্স ঞাণেন অলব্ভনেয্যপতিট্ঠপঞ্ঞেন সব্বঞ্ঞুনাতি ৰুত্তং হোতি. সুদেসিতানীতি সঙ্খেপৰিত্থারাদীহি তেহি তেহি নযেহি সুট্ঠু দেসিতানি. কিঞ্চাপি তে হোন্তি ভুসং পমত্তাতি তে ৰিভাৰিতঅরিযসচ্চা পুগ্গলা কামং দেৰরজ্জচক্কৰত্তিরজ্জাদিপমাদট্ঠানং আগম্ম ভুসং পমত্তা হোন্তি, তথাপি সোতাপত্তিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন ঠপেত্ৰা সত্ত ভৰে অনমতগ্গে সংসারে যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ রূপঞ্চ, তেসং নিরুদ্ধত্তা ন অট্ঠমং ভৰং আদিযন্তি, সত্তমভৰেযেৰ পন ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা অরহত্তং পাপুণন্তীতি অত্থো.
যথিন্দখীলোতি এত্থ যথাতি উপমাৰচনং. ইন্দখীলোতি নগরদ্ৰারথিরকরণত্থং উম্মারব্ভন্তরে অট্ঠ ৰা দস ৰা হত্থে পথৰিং খণিত্ৰা আকোটিতস্স সারদারুমযস্স থম্ভস্সেতং অধিৰচনং. পথৰিস্সিতো সিযাতি গম্ভীরনেমিতায অন্তো পৰিসিত্ৰা ভূমিনিস্সিতো সিযা ভৰেয্য. চতুব্ভি ৰাতেহীতি চতূহি দিসাহি আগতৰাতেহি. অসম্পকম্পিযোতি কম্পেতুং ৰা চালেতুং ৰা অসক্কুণেয্যো. তথূপমং…পে… পস্সতীতি যো চত্তারি অরিযসচ্চানি পঞ্ঞায অজ্ঝোগাহেত্ৰা পস্সতি, তং সপ্পুরিসং উত্তমপুরিসং তথা দস্সনতো সব্বতিত্থিযৰাদৰাতেহি অসম্পকম্পিযতায তথূপমং যথাৰুত্তইন্দখীলূপমং ৰদামীতি অত্থো.
সোতাপত্তিযঙ্গেহীতি অরিযসোতাপজ্জনস্স অঙ্গভূতেহি. অরিযসাৰকোতি অরিযস্স বুদ্ধস্স ভগৰতো সদ্ধম্মস্সৰনন্তে জাতত্তা অরিযসাৰকো. খীণনিরযোম্হীতি খীণনিরযো অম্হি. খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতোতি ইদং নিরযাদীনংযেৰ ৰেৰচনৰসেন ৰুত্তং. নিরযাদযো হি ৰড্ঢিসঙ্খাততো অযতো অপেতত্তা অপাযা. দুক্খস্স গতি পটিসরণন্তি দুগ্গতিযো. দুক্কটকারিনো ৰিৰসা এত্থ নিপতন্তীতি ৰিনিপাতা. সোতং অরিযমগ্গং আদিতো পত্তো অধিগতোতি সোতাপন্নো. অকুপ্পধম্মতায মগ্গফলানং পুথুজ্জনভাৰসঙ্খাতে ৰিরূপে ন নিপতনসভাৰোতি অৰিনিপাতধম্মো. ততো এৰ ধম্মনিযামেন নিযততায নিযতো. উপরিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি অৰস্সং পত্তব্বতায অস্স পরং অযনং গতি পটিসরণন্তি সম্বোধিপরাযণো.
নিৰিট্ঠাতিআদীনি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানেৰ. সহধম্মিযাতি সব্রহ্মচারিনো. অরিযকন্তেহীতি অরিযানং কন্তেহি পিযেহি মনাপেহি. পঞ্চ সীলানি হি অরিযসাৰকানং কন্তানি হোন্তি, ভৰন্তরেপি অৰিজহনতো. তানি সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সব্বোপি পনেত্থ সংৰরো লব্ভতিযেৰ. সোতাপন্নোহমস্মীতি ইদং দেসনাসীসমেৰ. সকদাগামিআদযোপি ‘‘সকদাগামীহমস্মী’’তিআদিনা নযেন ব্যাকরোন্তিযেৰ. যতো সব্বেসম্পি সিক্খাপদাৰিরোধেন যুত্তট্ঠানে ব্যাকরণং অনুঞ্ঞাতমেৰাতি.
যস্সিন্দ্রিযানীতি যস্স অরিযপুগ্গলস্স সদ্ধাদীনি ইন্দ্রিযানি. সুভাৰিতানীতি অরিযমগ্গভাৰনাৰসেন সুট্ঠু ভাৰিতানি. অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চাতি ওরম্ভাগিযানং উদ্ধম্ভাগিযানঞ্চ সংযোজনানং পজহনৰসেন. তেনাহ ‘‘সব্বলোকে’’তি. নিব্বিজ্ঝাতি নিব্বিজ্ঝিত্ৰা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা.
ধম্মপদানীতি ধম্মকোট্ঠাসানি. অনভিজ্ঝা ধম্মপদং নাম অলোভো ৰা অলোভসীসেন অধিগতঝানৰিপস্সনামগ্গফলনিব্বানানি ৰা দসঅসুভৰসেন ৰা অধিগতঝানাদীনি অনভিজ্ঝা ধম্মপদং. চতুব্রহ্মৰিহারৰসেন অধিগতানি অব্যাপাদো ধম্মপদং. দসানুস্সতিআহারেপটিক্কূলসঞ্ঞাৰসেন অধিগতানি সম্মাসতি ধম্মপদং. দসকসিণআনাপানৰসেন অধিগতানি সম্মাসমাধি ধম্মপদং.
পঞ্চ ছিন্দেতি হেট্ঠা অপাযুপপত্তিসংৰত্তনিকানি পঞ্চ ওরম্ভাগিযসংযোজনানি পাদে বদ্ধরজ্জুং ৰিয পুরিসো সত্থেন হেট্ঠা মগ্গত্তযেন ছিন্দেয্য. পঞ্চ জহেতি উপরিদেৰলোকসম্পাপকানি পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানি পুরিসো গীৰায বদ্ধরজ্জুং ৰিয অরহত্তমগ্গেন জহেয্য ছিন্দেয্যেৰাতি অত্থো. পঞ্চ চুত্তরি ভাৰযেতি উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানং পহানত্থায সদ্ধাদীনি পঞ্চিন্দ্রিযানি উত্তরি ভাৰেয্য. পঞ্চ সঙ্গাতিগোতি এৰং সন্তে পঞ্চন্নং রাগদোসমোহমানদিট্ঠিসঙ্গানং অতিক্কমনেন পঞ্চসঙ্গাতিগো হুত্ৰা ভিক্খু ‘‘ওঘতিণ্ণো’’তি ৰুচ্চতি, নিত্তিণ্ণচতুরোঘোতি ৰুচ্চতীতি অত্থো.
অনঞ্ঞাতং অপ্পটিৰিদ্ধং চতুসচ্চধম্মং, অমতপদংযেৰ ৰা ঞস্সামি জানিস্সামীতি পটিপন্নস্স পঠমমগ্গট্ঠস্স ইন্দ্রিযন্তি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং. পঠমমগ্গঞাণঞ্হি তংপুব্বভাগৰসেন এৰং ৰুত্তং. আজানাতি পঠমমগ্গেন ঞাতমরিযাদং অনতিক্কমিত্ৰা জানাতীতি অঞ্ঞো, তস্স ইন্দ্রিযন্তি অঞ্ঞিন্দ্রিযং, হেট্ঠা তীসু ফলেসু, উপরি তীসু মগ্গেসু চ ঞাণস্সেতং অধিৰচনং. অঞ্ঞাতাৰিনো চতূসু সচ্চেসু নিট্ঠিতকিচ্চস্স অরহতো ইন্দ্রিযন্তি অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং, অগ্গফলঞাণস্সেতং অধিৰচনং. অনভিসমেতস্সাতি অপ্পটিৰিদ্ধস্স. অভিসমযাযাতি পটিৰেধায.
১১৬. বাললক্খণানীতি বালস্স উপলক্খণকারণানি. বালনিমিত্তানীতি ‘‘বালো অয’’ন্তি গহেতুং নিমিত্তানি কারণানি. বালাপদানানীতি বালস্স পোরাণানি ৰিরুল়্হানি কম্মানি. ‘‘দুচ্চিন্তিতচিন্তী’’তিআদীসু দুচ্চিন্তিতং অভিজ্ঝং ব্যাপাদং মিচ্ছাদস্সনঞ্চ চিন্তেতীতি দুচ্চিন্তিতচিন্তী. দুব্ভাসিতং মুসাৰাদাদিং ভাসতীতি দুব্ভাসিতভাসী. দুক্কটং পাণাতিপাতাদিকম্মং করোতীতি দুক্কটকম্মকারী. ৰুত্তৰিপরিযাযেন সুক্কপক্খো ৰেদিতব্বো.
ভিয্যোতি উপরূপরি. পকুজ্ঝেয্যুন্তি ৰিরুজ্ঝেয্যুং. ‘‘পকুপ্পেয্যু’’ন্তিপি পাঠো. ভুসেনাতি দল়্হেন. দণ্ডেনাতি দণ্ডদানেন. ধীরোতি পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞজাতিকো. নিসেধযেতি পটিবাহেয্য. পুন কিঞ্চি কাতুং ৰত্তুং ৰা অসমত্থং করেয্যাতি অত্থো.
পরন্তি পচ্চত্থিকং. যো সতো উপসম্মতীতি যো সতিমা হুত্ৰা উপসম্মতি, তস্স উপসমংযেৰাহং বালস্স পটিসেধনং মঞ্ঞামীতি অত্থো.
ৰজ্জন্তি দোসং. যদা নং মঞ্ঞতীতি যস্মা নং মঞ্ঞতি. অজ্ঝারুহতীতি অজ্ঝোত্থরতি. গোৰ ভিয্যো পলাযিনন্তি যথা গোযূথে তাৰদেৰ দ্ৰে গাৰো যুজ্ঝন্তে গোগণো ওলোকেন্তো তিট্ঠতি যাৰ ন একো পলাযতি, যদা পন পলাযতি, অথ তং পলাযীনং সব্বো গোগণো ভিয্যো অজ্ঝোত্থরতি, এৰং দুম্মেধো খমন্তং ভিয্যো অজ্ঝোত্থরতীতি অত্থো.
সদত্থপরমাতি সকত্থপরমা. খন্ত্যা ভিয্যো ন ৰিজ্জতীতি তেসু সকত্থপরমেসু অত্থেসু খন্তিতো উত্তরিতরো অঞ্ঞো অত্থো ন ৰিজ্জতি. তমাহু পরমং খন্তিন্তি যো বলৰা তিতিক্খতি, তস্স তং খন্তিং পরমং আহু. বালবলং নাম অঞ্ঞাণবলং. তং যস্স বলং, অবলমেৰ তং, ন তং বলন্তি আহু কথেন্তি দীপেন্তি. ধম্মগুত্তস্সাতি ধম্মেন রক্খিতস্স ধম্মং ৰা রক্খন্তস্স. পটিৰত্তাতি পটিপ্ফরিত্ৰা ৰত্তা, পটিপ্পরিত্ৰা ৰা যং ৰা তং ৰা ৰদেয্যাসি. ধম্মট্ঠং পন চালেতুং সমত্থো নাম নত্থি. তস্সেৰ তেন পাপিযোতি তেন কোধেন তস্সেৰ পুগ্গলস্স পাপং হোতি. কতরস্সাতি? যো কুদ্ধং পটিকুজ্ঝতি, তস্স. তত্থ কুদ্ধন্তি সম্পদানে উপযোগৰচনং, কুদ্ধস্সাতি অত্থো. তিকিচ্ছন্তানন্তি একৰচনে বহুৰচনং, তিকিচ্ছন্তন্তি অত্থো. জনা মঞ্ঞন্তীতি এৰরূপং অত্তনো চ পরস্স চাতি উভিন্নং অত্থং তিকিচ্ছন্তং নিপ্ফাদেন্তং পুগ্গলং ‘‘বালো অয’’ন্তি অন্ধবালপুথুজ্জনা এৰং মঞ্ঞন্তি. যে ধম্মস্স অকোৰিদাতি যে চতুসচ্চধম্মে অকোৰিদা অচ্ছেকা, তে এৰং মঞ্ঞন্তীতি অত্থো.
১১৭. পত্তন্তি অধিগতং এতরহি অনুভুয্যমানং কামূপকরণং পত্তব্বন্তি তদেৰ অনাগতে অধিগন্তব্বং অনুভৰিতব্বং, উভযমেতং রজানুকিণ্ণন্তি তদুভযম্পি রাগরজাদীহি অৰকিণ্ণং. আতুরস্সাতি রাগাদিকিলেসাতুরস্স. অনুসিক্খতোতি কিলেসবহুলপুগ্গলে অনুসিক্খতো. যে চ সিক্খাসারাতি যে যথাসমাদিন্নং সীলৰতাদিসঙ্খাতং সিক্খং সারতো গহেত্ৰা ঠিতা. তেনাহ – ‘‘সীলং ৰতং জীৰিতং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি. তত্থ যং ‘‘ন করোমী’’তি ওরমতি, তং সীলং. যং ৰেসভোজনকিচ্চচরণাদি, তং ৰতং. জীৰিতন্তি আজীৰো. ব্রহ্মচরিযন্তি মেথুনৰিরতি. উপট্ঠানসারাতি এতেসং সীলাদীনং অনুট্ঠানসারা. এতেহি এৰ সংসারসুদ্ধীতি তানি সারতো গহেত্ৰা ঠিতাতি অত্থো.
ইচ্চেতে উভো অন্তাতি ইতি সীলব্বতপরামাসমুখেন অত্তকিলমথানুযোগো, কামেসু অনৰজ্জসঞ্ঞিতামুখেন কামসুখল্লিকানুযোগো চাতি এতে উভো অন্তা. তে চ খো যথাক্কমং আযতিং পত্তব্বে, এতরহি পত্তে চ রাগরজাদিওকিণ্ণে কামগুণে অল্লীনেহি কিলেসাতুরানং অনুসিক্খন্তেহি, সযঞ্চ কিলেসাতুরেহেৰ পটিপজ্জিতব্বা, ততো এৰ চ তে কটসিৰড্ঢনা অপরাপরং জরামরণেহি সিৰথিকায ৰড্ঢনসীলা একন্তেনেৰ কটসিং ৰড্ঢেন্তি, সযং ৰড্ঢন্তা পরে চ অন্তদ্ৰযে সমাদপেন্তা ৰড্ঢাপেন্তি চাতি অত্থো.
উভো অন্তে অনভিঞ্ঞাযাতি যথাৰুত্তে উভো অন্তে অজানিত্ৰা. ওলীযন্তি একেতি ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি ওলীযনতণ্হাভিনিৰেসৰসেন অৰলীযন্তি একচ্চে. অতিধাৰন্তি একেতি একচ্চে – ‘‘উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতি অত্তা চ লোকো চা’’তি অতিধাৰনাভিনিৰেসৰসেন অতিক্কমন্তি.
ন অমঞ্ঞিংসু তেসঞ্চ তণ্হাদিমঞ্ঞনানং পহীনত্তা. ততো এৰ অনুপাদাপরিনিব্বানতো তিৰিধম্পি ৰট্টং তেসং পঞ্ঞাপনায নত্থীতি.