১৬. সমারোপনহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা
৫০. তত্থ কতমো সমারোপনো হারোতি সমারোপনহারৰিভঙ্গো. তত্থ একস্মিং পদট্ঠানেতি যস্মিং কিস্মিঞ্চি একস্মিং কারণভূতে ধম্মে সুত্তেন গহিতে. যত্তকানি পদট্ঠানানি ওতরন্তীতি যত্তকানি অঞ্ঞেসং কারণভূতানি তস্মিং ধম্মে সমোসরন্তি. সব্বানি তানি সমারোপযিতব্বানীতি সব্বানি তানি পদট্ঠানানি পদট্ঠানভূতা ধম্মা সম্মা নিদ্ধারণৰসেন আনেত্ৰা দেসনায আরোপেতব্বা, দেসনারুল়্হে ৰিয কত্ৰা কথেতব্বাতি অত্থো. যথা আৰট্টে হারে ‘‘একম্হি পদট্ঠানে, পরিযেসতি সেসকং পদট্ঠান’’ন্তি (নেত্তি. ৪ নিদ্দেসৰার) ৰচনতো অনেকেসং পদট্ঠানানং পরিযেসনা ৰুত্তা, এৰমিধাপি বহূনং পদট্ঠানানং সমারোপনা কাতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘যথা আৰট্টে হারে’’তি আহ. ন কেৰলং পদট্ঠানৰসেনেৰ সমারোপনা, অথ খো ৰেৰচনভাৰনাপহানৰসেনপি সমারোপনা কাতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘তত্থ সমারোপনা চতুব্বিধা’’তিআদিমাহ.
কস্মা পনেত্থ পদট্ঠানৰেৰচনানি গহিতানি, ননু পদট্ঠানৰেৰচনহারে এৰ অযমত্থো ৰিভাৰিতোতি? সচ্চমেতং, ইধ পন পদট্ঠানৰেৰচনগ্গহণং ভাৰনাপহানানং অধিট্ঠানৰিসযদস্সনত্থঞ্চেৰ তেসং অধিৰচনৰিভাগদস্সনত্থঞ্চ. এৰঞ্হি ভাৰনাপহানানি সুৰিঞ্ঞেয্যানি হোন্তি সুকরানি চ পঞ্ঞাপেতুং. ইদং পদট্ঠানন্তি ইদং তিৰিধং সুচরিতং বুদ্ধানং সাসনস্স ওৰাদস্স ৰিসযাধিট্ঠানভাৰতো পদট্ঠানং. তত্থ ‘‘কাযিক’’ন্তিআদিনা তীহি সুচরিতেহি সীলাদযো তযো খন্ধে সমথৰিপস্সনা ততিযচতুত্থফলানি চ নিদ্ধারেত্ৰা দস্সেতি, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. ৰনীযতীতি ৰনং, ৰনতি, ৰনুতে ইতি ৰা ৰনং. তত্থ যস্মা পঞ্চ কামগুণা কামতণ্হায, নিমিত্তগ্গাহো অনুব্যঞ্জনগ্গাহস্স, অজ্ঝত্তিকবাহিরানি আযতনানি তপ্পটিবন্ধছন্দরাগাদীনং, অনুসযা চ পরিযুট্ঠানানং কারণানি হোন্তি, তস্মা তমত্থং দস্সেতুং ‘‘পঞ্চ কামগুণা’’তিআদি ৰুত্তং.
৫১. অযং ৰেৰচনেন সমারোপনাতি যো ‘‘রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি সেক্খফলং, অনাগামিফলং, কামধাতুসমতিক্কমন’’ন্তি এতেহি পরিযাযৰচনেহি ততিযফলস্স নিদ্দেসো, তথা যো ‘‘অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি অসেক্খফলং, অগ্গফলং অরহত্তং, তেধাতুকসমতিক্কমন’’ন্তি এতেহি পরিযাযৰচনেহি চতুত্থফলস্স নিদ্দেসো, যো চ ‘‘পঞ্ঞিন্দ্রিয’’ন্তিআদীহি পরিযাযৰচনেহি পঞ্ঞায নিদ্দেসো, অযং ৰেৰচনেহি চ সমারোপনা.
তস্মাতিহ ত্ৰং, ভিক্খু, কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরাহীতিআদি লক্খণহারৰিভঙ্গৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. কেৰলং তত্থ একলক্খণত্তা অৰুত্তানম্পি ৰুত্তভাৰদস্সনৰসেনেৰ আগতং, ইধ ভাৰনাসমারোপনৰসেনাতি অযমেৰ ৰিসেসো. কাযানুপস্সনা ৰিসেসতো অসুভানুপস্সনা এৰ কামরাগতদেকট্ঠকিলেসানং একন্তপটিপক্খাতি অসুভসঞ্ঞা কবল়ীকারাহারপরিঞ্ঞায পরিবন্ধকিলেসা কামুপাদানং কামযোগো অভিজ্ঝাকাযগন্থো কামাসৰো কামোঘো রাগসল্লং রূপধম্মপরিঞ্ঞায পটিপক্খকিলেসা রূপধম্মেসু রাগো ছন্দাগতিগমনন্তি এতেসং পাপধম্মানং পহানায সংৰত্ততীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরন্তো’’তিআদিনা.
তথা ৰেদনানুপস্সনা ৰিসেসতো দুক্খানুপস্সনাতি, সা –
‘‘যো সুখং দুক্খতো অদ্দ, দুক্খমদ্দক্খি সল্লতো;
অদুক্খমসুখং সন্তং, অদক্খি নং অনিচ্চতো’’তি. (সং. নি. ৪.২৫৩; ইতিৰু. ৫৩) –
আদিৰচনতো সব্বং ৰেদনং ‘‘দুক্খ’’ন্তি পস্সন্তী সুখসঞ্ঞায ৰেদনাহেতুপরিঞ্ঞায পরিবন্ধকিলেসানং গোসীলাদীহি ভৰসুদ্ধি হোতীতি ৰেদনাস্সাদেন পৰত্তস্স ভৰুপাদানসঙ্খাতস্স সীলব্বতুপাদানস্স ৰেদনাৰসেন ‘‘অনত্থং মে অচরী’’তিআদিনযপ্পৰত্তস্স (দী. নি. ৩.৩৪০; অ. নি. ৯.২৯; ১০.৭৯; ধ. স. ১২৩৭; ৰিভ. ৯০৯, ৯৬০) ব্যাপাদকাযগন্থস্স দোসসল্লস্স ৰেদনাস্সাদৰসেনেৰ পৰত্তস্স ভৰযোগভৰাভৰভৰোঘসঙ্খাতস্স ভৰরাগস্স ভৰপরিঞ্ঞায পরিবন্ধককিলেসানং ৰেদনাৰিসযস্স রাগস্স দোসাগতিগমনস্স চ পহানায সংৰত্ততীতি এতমত্থং দস্সেতি ‘‘ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী’’তিআদিনা.
তথা চিত্তানুপস্সনা ৰিসেসতো অনিচ্চানুপস্সনাতি, সা চিত্তং ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি পস্সন্তী তত্থ যেভুয্যেন সত্তা নিচ্চসঞ্ঞিনোতি নিচ্চসঞ্ঞায ৰিঞ্ঞাণাহারপরিঞ্ঞায পরিবন্ধকিলেসানং নিচ্চাভিনিৰেসপটিপক্খতো এৰ দিট্ঠুপাদানং দিট্ঠিযোগসীলব্বতপরামাসকাযগন্থদিট্ঠাসৰদিট্ঠোঘসঙ্খাতায দিট্ঠিযা নিচ্চসঞ্ঞানিমিত্তস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনযপ্পৰত্তস্স (ধ. স. ১২৩৯; ৰিভ. ৮৩২, ৮৬৬, ৯৬২) মানসল্লস্স সঞ্ঞাপরিঞ্ঞায পটিপক্খকিলেসানং সঞ্ঞায রাগস্স দিট্ঠাভিনিৰেসস্স অপ্পহীনত্তা উপ্পজ্জনকস্স ভযাগতিগমনস্স চ পহানায সংৰত্ততীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘চিত্তে চিত্তানুপস্সী’’তিআদিনা.
তথা ধম্মানুপস্সনা ৰিসেসতো অনত্তসঞ্ঞাতি, সা সঙ্খারেসু অত্তসঞ্ঞায মনোসঞ্চেতনাহারপরিঞ্ঞায পটিপক্খকিলেসানং সক্কাযদিট্ঠিযা ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি (ম. নি. ২.১৮৭, ২০২-২০৩; ৩.২৭) পৰত্তস্স মিচ্ছাভিনিৰেসস্স মিচ্ছাভিনিৰেসহেতুকায অৰিজ্জাযোগঅৰিজ্জাসৰঅৰিজ্জোঘমোহসল্লসঙ্খাতায অৰিজ্জায সঙ্খারপরিঞ্ঞায পরিবন্ধকিলেসানং সঙ্খারেসু রাগস্স মোহাগতিগমনস্স চ পহানায সংৰত্ততীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরন্তো’’তিআদিনা. সেসং উত্তানমেৰ.
সমারোপনহারৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ হারৰিভঙ্গৰণ্ণনা.