৫. রুহকৰগ্গো
[১৯১] ১. রুহকজাতকৰণ্ণনা
অপি রুহক ছিন্নাপীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু অট্ঠকনিপাতে ইন্দ্রিযজাতকে (জা. ১.৮.৬০ আদযো) আৰিভৰিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং ‘‘অযং তে ভিক্খু ইত্থী অনত্থকারিকা, পুব্বেপি তে এসা সরাজিকায পরিসায মজ্ঝে লজ্জাপেত্ৰা গেহা নিক্খমনাকারং কারেসী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠায ধম্মেন রজ্জং কারেসি. তস্স রুহকো নাম পুরোহিতো অহোসি, তস্স পুরাণী নাম ব্রাহ্মণী ভরিযা. রাজা ব্রাহ্মণস্স অস্সভণ্ডকেন অলঙ্করিত্ৰা অস্সং অদাসি. সো তং অস্সং আরুয্হ রঞ্ঞো উপট্ঠানং গচ্ছতি. অথ নং অলঙ্কতঅস্সস্স পিট্ঠে নিসীদিত্ৰা গচ্ছন্তং আগচ্ছন্তঞ্চ দিস্ৰা তহিং তহিং ঠিতা মনুস্সা ‘‘অহো অস্সস্স রূপং, অহো অস্সো সোভতী’’তি অস্সমেৰ পসংসন্তি. সো গেহং আগন্ত্ৰা পাসাদং অভিরুয্হ ভরিযং আমন্তেসি – ‘‘ভদ্দে, অম্হাকং অস্সো অতিৰিয সোভতি, উভোসু পস্সেসু ঠিতা মনুস্সা অম্হাকং অস্সমেৰ ৰণ্ণেন্তী’’তি. সা পন ব্রাহ্মণী থোকং ছিন্নিকা ধুত্তিকধাতুকা, তেন নং এৰমাহ – ‘‘অয্য, ত্ৰং অস্সস্স সোভনকারণং ন জানাসি, অযং অস্সো অত্তনো অলঙ্কতং অস্সভণ্ডকং নিস্সায সোভতি, সচে ত্ৰম্পি অস্সো ৰিয সোভিতুকামো অস্সভণ্ডকং পিল়ন্ধিত্ৰা অন্তরৰীথিং ওরুয্হ অস্সো ৰিয পাদে কোট্টযমানো গন্ত্ৰা রাজানং পস্স, রাজাপি তং ৰণ্ণযিস্সতি, মনুস্সাপি তঞ্ঞেৰ ৰণ্ণযিস্সন্তী’’তি.
সো উম্মত্তকজাতিকো ব্রাহ্মণো তস্সা ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ইমিনা নাম কারণেন সা মং ৰদতী’’তি অজানিত্ৰা তথাসঞ্ঞী হুত্ৰা তথা অকাসি. যে যে পস্সন্তি, তে তে পরিহাসং করোন্তা ‘‘সোভতি আচরিযো’’তি ৰদিংসু. রাজা পন নং ‘‘কিং, আচরিয, পিত্তং তে কুপিতং, উম্মত্তকোসি জাতো’’তিআদীনি ৰত্ৰা লজ্জাপেসি. তস্মিং কালে ব্রাহ্মণো ‘‘অযুত্তং মযা কত’’ন্তি লজ্জিতো ব্রাহ্মণিযা কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘তাযম্হি সরাজিকায পরিসায অন্তরে লজ্জাপিতো, পোথেত্ৰা তং নিক্কড্ঢিস্সামী’’তি গেহং অগমাসি. ধুত্তিকব্রাহ্মণী তস্স কুজ্ঝিত্ৰা আগমনভাৰং ঞত্ৰা পুরেতরঞ্ঞেৰ চূল়দ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা রাজনিৰেসনং গন্ত্ৰা চতূহপঞ্চাহং তত্থেৰ অহোসি. রাজা তং কারণং ঞত্ৰা পুরোহিতং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘আচরিয, মাতুগামস্স নাম দোসো হোতিযেৰ, ব্রাহ্মণিযা খমিতুং ৰট্টতী’’তি খমাপনত্থায পঠমং গাথমাহ –
৮১. ‘‘অপি রুহক ছিন্নাপি, জিযা সন্ধীযতে পুন;
সন্ধীযস্সু পুরাণিযা, মা কোধস্স ৰসং গমী’’তি.
তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – ভো রুহক, ননু ছিন্নাপি ধনুজিযা পুন সন্ধীযতি ঘটীযতি, এৰমেৰ ত্ৰম্পি পুরাণিযা সদ্ধিং সন্ধীযস্সু, কোধস্স ৰসং মা গমীতি.
তং সুত্ৰা রুহকো দুতিযং গাথমাহ –
৮২. ‘‘ৰিজ্জমানেসু ৰাকেসু, ৰিজ্জমানেসু কারিসু;
অঞ্ঞং জিযং করিস্সামি, অলঞ্ঞেৰ পুরাণিযা’’তি.
তস্সত্থো – মহারাজ, ধনুকারমুদুৰাকেসু চ জিযকারকেসু চ মনুস্সেসু ৰিজ্জমানেসু অঞ্ঞং জিযং করিস্সামি, ইমায ছিন্নায পুরাণিযা জিযায অলং, নত্থি মে কোচি অত্থোতি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা তং নীহরিত্ৰা অঞ্ঞং ব্রাহ্মণিং আনেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা, ব্রাহ্মণী, পুরাণদুতিযিকা অহোসি, রুহকো উক্কণ্ঠিতভিক্খু, বারাণসিরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
রুহকজাতকৰণ্ণনা পঠমা.
[১৯২] ২. সিরিকাল়কণ্ণিজাতকৰণ্ণনা
ইত্থী সিযা রূপৰতীতি ইদং সিরিকাল়কণ্ণিজাতকং মহাউমঙ্গজাতকে আৰিভৰিস্সতি.
সিরিকাল়কণ্ণিজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.
[১৯৩] ৩. চূল়পদুমজাতকৰণ্ণনা
অযমেৰ সা অহমপি সো অনঞ্ঞোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু উম্মাদন্তীজাতকে (জা. ২.২০.৫৭ আদযো) আৰিভৰিস্সতি. সো পন ভিক্খু সত্থারা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতো’’তি ৰুত্তে ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কেন পন ত্ৰং উক্কণ্ঠাপিতো’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং, ভন্তে, একং অলঙ্কতপটিযত্তং মাতুগামং দিস্ৰা কিলেসানুৰত্তকো হুত্ৰা উক্কণ্ঠিতোম্হী’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ভিক্খু, মাতুগামো নাম অকতঞ্ঞূ মিত্তদুব্ভী বহুমাযা, পোরাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো দক্খিণজাণুলোহিতং পাযেত্ৰা যাৰজীৰিতদানম্পি দত্ৰা মাতুগামস্স চিত্তং ন লভিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, নামগ্গহণদিৰসে চস্স ‘‘পদুমকুমারো’’তি নামং অকংসু. তস্স অপরেন ছ কনিট্ঠভাতিকা অহেসুং. তে সত্তপি জনা অনুপুব্বেন ৰুড্ঢিপ্পত্তা ঘরাৰাসং গহেত্ৰা রঞ্ঞো সহাযা ৰিয ৰিচরন্তি. অথেকদিৰসং রাজা রাজঙ্গণং ওলোকেন্তো ঠিতো তে মহাপরিৰারেন রাজুপট্ঠানং আগচ্ছন্তে দিস্ৰা ‘‘ইমে মং ৰধিত্ৰা রজ্জম্পি গণ্হেয্যু’’ন্তি আসঙ্কং উপ্পাদেত্ৰা তে পক্কোসাপেত্ৰা – ‘‘তাতা, তুম্হে ইমস্মিং নগরে ৰসিতুং ন লভথ, অঞ্ঞত্থ গন্ত্ৰা মম অচ্চযেন আগন্ত্ৰা কুলসন্তকং রজ্জং গণ্হথা’’তি আহ. তে পিতু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা রোদিত্ৰা কন্দিত্ৰা অত্তনো অত্তনো ঘরানি গন্ত্ৰা পজাপতিযো আদায ‘‘যত্থ ৰা তত্থ ৰা গন্ত্ৰা জীৰিস্সামা’’তি নগরা নিক্খমিত্ৰা মগ্গং গচ্ছন্তা একং কন্তারং পত্ৰা অন্নপানং অলভমানা খুদং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তা ‘‘মযং জীৰমানা ইত্থিযো লভিস্সামা’’তি কনিট্ঠস্স ভরিযং মারেত্ৰা তেরস কোট্ঠাসে কত্ৰা মংসং খাদিংসু. বোধিসত্তো অত্তনো চ ভরিযায চ লদ্ধকোট্ঠাসেসু একং ঠপেত্ৰা একং দ্ৰেপি খাদিংসু. এৰং ছ দিৰসে ছ ইত্থিযো মারেত্ৰা মংসং খাদিংসু.
বোধিসত্তো পন দিৰসে দিৰসে একেকং ঠপেত্ৰা ছ কোট্ঠাসে ঠপেসি. সত্তমে দিৰসে ‘‘বোধিসত্তস্স ভরিযং মারেস্সামা’’তি ৰুত্তে বোধিসত্তো তে ছ কোট্ঠাসে তেসং দত্ৰা ‘‘অজ্জ তাৰ ইমে ছ কোট্ঠাসে খাদথ, স্ৰে জানিস্সামা’’তি ৰত্ৰা তেসং মংসং খাদিত্ৰা নিদ্দাযনকালে ভরিযং গহেত্ৰা পলাযি. সা থোকং গন্ত্ৰা ‘‘গন্তুং ন সক্কোমি, সামী’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো খন্ধেনাদায অরুণুগ্গমনৰেলায কন্তারা নিক্খমি. সা সূরিযে উগ্গতে ‘‘পিপাসিতাম্হি, সামী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘উদকং নত্থি, ভদ্দে’’তি ৰত্ৰা পুনপ্পুনং কথিতে খগ্গেন দক্খিণজাণুকং পহরিত্ৰা – ‘‘ভদ্দে, পানীযং নত্থি, ইদং পন মে দক্খিণজাণুলোহিতং পিৰমানা নিসীদাহী’’তি আহ. সা তথা অকাসি. তে অনুপুব্বেন মহাগঙ্গং পত্ৰা পিৰিত্ৰা চ ন্হত্ৰা চ ফলাফলং খাদিত্ৰা ফাসুকট্ঠানে ৰিস্সমিত্ৰা একস্মিং গঙ্গানিৰত্তনে অস্সমপদং মাপেত্ৰা ৰাসং কপ্পেসুং.
অথেকদিৰসং উপরিগঙ্গায রাজাপরাধিকং চোরং হত্থপাদে চ কণ্ণনাসঞ্চ ছিন্দিত্ৰা একস্মিং অম্বণকে নিপজ্জাপেত্ৰা মহাগঙ্গায পৰাহেসুং. সো মহন্তং অট্টস্সরং করোন্তো তং ঠানং পাপুণি. বোধিসত্তো তস্স করুণং পরিদেৰিতসদ্দং সুত্ৰা ‘‘দুক্খপ্পত্তো সত্তো মযি ঠিতে মা নস্সী’’তি গঙ্গাতীরং গন্ত্ৰা তং উত্তারেত্ৰা অস্সমপদং আনেত্ৰা কাসাৰধোৰনলেপনাদীহি ৰণপটিকম্মং অকাসি. ভরিযা পনস্স ‘‘এৰরূপং নাম দুস্সীলং কুণ্ঠং গঙ্গায আৰাহেত্ৰা পটিজগ্গন্তো ৰিচরতী’’তি ৰত্ৰা তং কুণ্ঠং জিগুচ্ছমানা নিট্ঠুভন্তী ৰিচরতি. বোধিসত্তো তস্স ৰণেসু সংৰিরুল়্হেসু ভরিযায সদ্ধিং তং অস্সমপদেযেৰ ঠপেত্ৰা অটৰিতো ফলাফলানি আহরিত্ৰা তঞ্চ ভরিযঞ্চ পোসেসি. তেসু এৰং ৰসন্তেসু সা ইত্থী এতস্মিং কুণ্ঠে পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৰা তেন সদ্ধিং অনাচারং চরিত্ৰা একেনুপাযেন বোধিসত্তং মারেতুকামা হুত্ৰা এৰমাহ – ‘‘সামি, অহং তুম্হাকং অংসে নিসীদিত্ৰা কন্তারা নিক্খমমানা একং পব্বতং ওলোকেত্ৰা অয্যে পব্বতম্হি নিব্বত্তদেৰতে ‘সচে অহং সামিকেন সদ্ধিং অরোগা জীৰিতং লভিস্সামি, বলিকম্মং তে করিস্সামী’তি আযাচিং, সা মং ইদানি উত্তাসেতি, করোমস্সা বলিকম্ম’’ন্তি. বোধিসত্তো তং মাযং অজানন্তো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা বলিকম্মং সজ্জেত্ৰা তায বলিভাজনং গাহাপেত্ৰা পব্বতমত্থকং অভিরুহি. অথ নং সা এৰমাহ – ‘‘সামি, দেৰতাযপি ত্ৰঞ্ঞেৰ উত্তমদেৰতা, পঠমং তাৰ তং ৰনপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পচ্ছা দেৰতায বলিকম্মং করিস্সামী’’তি. সা বোধিসত্তং পপাতাভিমুখং ঠপেত্ৰা ৰনপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা ৰন্দিতুকামা ৰিয হুত্ৰা পিট্ঠিপস্সে ঠত্ৰা পিট্ঠিযং পহরিত্ৰা পপাতে পাতেত্ৰা ‘‘দিট্ঠা মে পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠী’’তি তুট্ঠমানসা পব্বতা ওরোহিত্ৰা কুণ্ঠস্স সন্তিকং অগমাসি.
বোধিসত্তোপি পপাতানুসারেন পব্বতা পতন্তো উদুম্বররুক্খমত্থকে একস্মিং অকণ্টকে পত্তসঞ্ছন্নে গুম্বে লগ্গি, হেট্ঠাপব্বতং পন ওরোহিতুং ন সক্কা. সো উদুম্বরফলানি খাদিত্ৰা সাখন্তরে নিসীদি. অথেকো মহাসরীরো গোধরাজা হেট্ঠাপব্বতপাদতো অভিরুহিত্ৰা তস্মিং উদুম্বরফলানি খাদতি. সো তং দিৰসং বোধিসত্তং দিস্ৰা পলাযি, পুনদিৰসে আগন্ত্ৰা একস্মিং পস্সে ফলানি খাদিত্ৰা পক্কামি. সো এৰং পুনপ্পুনং আগচ্ছন্তো বোধিসত্তেন সদ্ধিং ৰিস্সাসং আপজ্জিত্ৰা ‘‘ত্ৰং ইমং ঠানং কেন কারণেন আগতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমিনা নাম কারণেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি মা ভাযী’’তি ৰত্ৰা বোধিসত্তং অত্তনো পিট্ঠিযং নিপজ্জাপেত্ৰা ওতারেত্ৰা অরঞ্ঞতো নিক্খমিত্ৰা মহামগ্গে ঠপেত্ৰা ‘‘ত্ৰং ইমিনা মগ্গেন গচ্ছাহী’’তি উয্যোজেত্ৰা অরঞ্ঞমেৰ পাৰিসি. বোধিসত্তো একং গামকং গন্ত্ৰা তত্থেৰ ৰসন্তো পিতু কালকতভাৰং সুত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা কুলসন্তকে রজ্জে পতিট্ঠায পদুমরাজা নাম হুত্ৰা দস রাজধম্মে অকোপেত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেন্তো চতূসু নগরদ্ৰারেসু নগরমজ্ঝে নিৰেসনদ্ৰারেতি ছ দানসালাযো কারেত্ৰা দেৰসিকং ছ সতসহস্সানি ৰিস্সজ্জেত্ৰা দানং অদাসি.
সাপি খো ইত্থী তং কুণ্ঠং খন্ধে নিসীদাপেত্ৰা অরঞ্ঞা নিক্খমিত্ৰা মনুস্সপথে ভিক্খং চরমানা যাগুভত্তং সংহরিত্ৰা তং কুণ্ঠং পোসেসি. মনুস্সা ‘‘অযং তে কিং হোতী’’তি পুচ্ছিযমানা ‘‘অহং এতস্স মাতুলধীতা, পিতুচ্ছাপুত্তো মে এসো, এতস্সেৰ মং অদংসু, সাহং ৰজ্ঝপ্পত্তম্পি অত্তনো সামিকং উক্খিপিত্ৰা পরিহরন্তী ভিক্খং চরিত্ৰা পোসেমী’’তি. মনুস্সা ‘‘অযং পতিব্বতা’’তি ততো পট্ঠায বহুতরং যাগুভত্তং অদংসু. অপরে পন জনা এৰমাহংসু – ‘‘ত্ৰং মা এৰং ৰিচরি, পদুমরাজা বারাণসিযং রজ্জং কারেতি, সকলজম্বুদীপং সঙ্খোভেত্ৰা দানং দেতি, সো তং দিস্ৰা তুস্সিস্সতি, তুট্ঠো তে বহুং ধনং দস্সতি, তৰ সামিকং ইধেৰ নিসীদাপেত্ৰা গচ্ছা’’তি থিরং কত্ৰা ৰেত্তপচ্ছিং অদংসু. সা অনাচারা তং কুণ্ঠং ৰেত্তপচ্ছিযং নিসীদাপেত্ৰা পচ্ছিং উক্খিপিত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা দানসালাসু ভুঞ্জমানা ৰিচরতি. বোধিসত্তো অলঙ্কতহত্থিক্খন্ধৰরগতো দানগ্গং গন্ত্ৰা অট্ঠন্নং ৰা দসন্নং ৰা সহত্থা দানং দত্ৰা পুন গেহং গচ্ছতি. সা অনাচারা তং কুণ্ঠং পচ্ছিযং নিসীদাপেত্ৰা পচ্ছিং উক্খিপিত্ৰা তস্স গমনমগ্গে অট্ঠাসি.
রাজা দিস্ৰা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘একা, দেৰ, পতিব্বতা’’তি. অথ নং পক্কোসাপেত্ৰা সঞ্জানিত্ৰা কুণ্ঠং পচ্ছিযা নীহরাপেত্ৰা ‘‘অযং তে কিং হোতী’’তি পুচ্ছি. সা ‘‘পিতুচ্ছাপুত্তো মে, দেৰ, কুলদত্তিকো সামিকো’’তি আহ. মনুস্সা তং অন্তরং অজানন্তা ‘‘অহো পতিব্বতা’’তিআদীনি ৰত্ৰা তং অনাচারিত্থিং ৰণ্ণযিংসু. পুন রাজা ‘‘অযং তে কুণ্ঠো কুলদত্তিকো সামিকো’’তি পুচ্ছি. সা রাজানং অসঞ্জানন্তী ‘‘আম, দেৰা’’তি সূরা হুত্ৰা কথেসি. অথ নং রাজা ‘‘কিং এস বারাণসিরঞ্ঞো পুত্তো, ননু ত্ৰং পদুমকুমারস্স ভরিযা অসুকরঞ্ঞো ধীতা, অসুকা নাম মম জাণুলোহিতং পিৰিত্ৰা ইমস্মিং কুণ্ঠে পটিবদ্ধচিত্তা মং পপাতে পাতেসি. সা ইদানি ত্ৰং নলাটেন মচ্চুং গহেত্ৰা মং ‘মতো’তি মঞ্ঞমানা ইমং ঠানং আগতা, ননু অহং জীৰামী’’তি ৰত্ৰা অমচ্চে আমন্তেত্ৰা ‘‘ভো, অমচ্চা ননু চাহং তুম্হেহি পুট্ঠো এৰং কথেসিং ‘মম কনিট্ঠভাতিকা ছ ইত্থিযো মারেত্ৰা মংসং খাদিংসু, অহং পন ময্হং ভরিযং অরোগং কত্ৰা গঙ্গাতীরং নেত্ৰা অস্সমপদে ৰসন্তো একং ৰজ্ঝপ্পত্তং কুণ্ঠং উত্তারেত্ৰা পটিজগ্গিং. সা ইত্থী এতস্মিং পটিবদ্ধচিত্তা মং পব্বতপাদে পাতেসি. অহং অত্তনো মেত্তচিত্ততায জীৰিতং লভি’ন্তি. যায অহং পব্বতা পাতিতো, ন সা অঞ্ঞা, এসা দুস্সীলা, সোপি ৰজ্ঝপ্পত্তো কুণ্ঠো ন অঞ্ঞো, অযমেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –
৮৫. ‘‘অযমেৰ সা অহমপি সো অনঞ্ঞো, অযমেৰ সো হত্থচ্ছিন্নো অনঞ্ঞো;
যমাহ ‘কোমারপতী মম’ন্তি, ৰজ্ঝিত্থিযো নত্থি ইত্থীসু সচ্চং.
৮৬. ‘‘ইমঞ্চ জম্মং মুসলেন হন্ত্ৰা, লুদ্দং ছৰং পরদারূপসেৰিং;
ইমিস্সা চ নং পাপপতিব্বতায, জীৰন্তিযা ছিন্দথ কণ্ণনাস’’ন্তি.
তত্থ যমাহ কোমারপতী মমন্তি যং এসা ‘‘অযং মে, কোমারপতি, কুলদত্তিকো সামিকো’’তি আহ, অযমেৰ সো, ন অঞ্ঞো. ‘‘যমাহু, কোমারপতী’’তিপি পাঠো. অযমেৰ হি পোত্থকেসু লিখিতো, তস্সাপি অযমেৰত্থো, ৰচনৰিপল্লাসো পনেত্থ ৰেদিতব্বো. যঞ্হি রঞ্ঞা ৰুত্তং, তদেৰ ইধ আগতং. ৰজ্ঝিত্থিযোতি ইত্থিযো নাম ৰজ্ঝা ৰধিতব্বা এৰ. নত্থি ইত্থীসু সচ্চন্তি এতাসু সভাৰো নামেকো নত্থি. ‘‘ইমঞ্চ জম্ম’’ন্তিআদি দ্ৰিন্নম্পি তেসং দণ্ডাণাপনৰসেন ৰুত্তং. তত্থ জম্মন্তি লামকং. মুসলেন হন্ত্ৰাতি মুসলেন হনিত্ৰা পোথেত্ৰা অট্ঠীনি ভঞ্জিত্ৰা চুণ্ণৰিচুণ্ণং কত্ৰা. লুদ্দন্তি দারুণং. ছৰন্তি গুণাভাৰেন নিজ্জীৰং মতসদিসং. ইমিস্সা চ নন্তি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং, ইমিস্সা চ পাপপতিব্বতায অনাচারায দুস্সীলায জীৰন্তিযাৰ কণ্ণনাসং ছিন্দথাতি অত্থো.
বোধিসত্তো কোধং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো এৰং তেসং দণ্ডং আণাপেত্ৰাপি ন তথা কারেসি. কোপং পন মন্দং কত্ৰা যথা সা পচ্ছিং সীসতো ওরোপেতুং ন সক্কোতি, এৰং গাল়্হতরং বন্ধাপেত্ৰা কুণ্ঠং তত্থ পক্খিপাপেত্ৰা অত্তনো ৰিজিতা নীহরাপেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা ছ ভাতরো অঞ্ঞতরা থেরা অহেসুং, ভরিযা চিঞ্চমাণৰিকা, কুণ্ঠো দেৰদত্তো, গোধরাজা আনন্দো, পদুমরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
চূল়পদুমজাতকৰণ্ণনা ততিযা.
[১৯৪] ৪. মণিচোরজাতকৰণ্ণনা
ন সন্তি দেৰা পৰসন্তি নূনাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো ৰধায পরিসক্কন্তং দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি. তদা পন সত্থা ‘‘দেৰদত্তো ৰধায পরিসক্কতী’’তি সুত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি দেৰদত্তো ময্হং ৰধায পরিসক্কতিযেৰ, পরিসক্কন্তোপি পন মং ৰধিতুং নাসক্খী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো বারাণসিতো অৰিদূরে গামকে গহপতিকুলে নিব্বত্তি. অথস্স ৰযপ্পত্তস্স বারাণসিতো কুলধীতরং আনেসুং, সা সুৰণ্ণৰণ্ণা অহোসি অভিরূপা দস্সনীযা দেৰচ্ছরা ৰিয পুপ্ফলতা ৰিয লল়মানা মত্তকিন্নরী ৰিয চ সুজাতাতি নামেন পতিব্বতা সীলাচারসম্পন্না ৰত্তসম্পন্না. নিচ্চকালম্পিস্সা পতিৰত্তং সস্সুৰত্তং সসুরৰত্তঞ্চ কতমেৰ হোতি, সা বোধিসত্তস্স পিযা অহোসি মনাপা. ইতি উভোপি তে সম্মোদমানা একচিত্তা সমগ্গৰাসং ৰসিংসু.
অথেকদিৰসং সুজাতা ‘‘মাতাপিতরো দট্ঠুকামাম্হী’’তি বোধিসত্তস্স আরোচেসি. ‘‘সাধু, ভদ্দে, মগ্গপাথেয্যং পহোনকং পটিযাদেহী’’তি খজ্জৰিকতিং পচাপেত্ৰা খজ্জকাদীনি যানকে ঠপেত্ৰা যানকং পাজেন্তো যানকস্স পুরতো অহোসি, ইতরা পচ্ছতো. তে নগরসমীপং গন্ত্ৰা যানকং মোচেত্ৰা ন্হত্ৰা ভুঞ্জিংসু. পুন বোধিসত্তো যানকং যোজেত্ৰা পুরতো নিসীদি, সুজাতা ৰত্থানি পরিৰত্তেত্ৰা অলঙ্করিত্ৰা পচ্ছতো নিসীদি. যানকস্স অন্তোনগরং পৰিট্ঠকালে বারাণসিরাজা হত্থিক্খন্ধৰরগতো নগরং পদক্খিণং করোন্তো তং পদেসং অগমাসি. সুজাতা ওতরিত্ৰা যানকস্স পচ্ছতো পদসা পাযাসি. রাজা তং দিস্ৰা তস্সা রূপসম্পত্তিযা আকড্ঢিযমানলোচনো পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা একং অমচ্চং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং এতিস্সা সস্সামিকভাৰং ৰা অস্সামিকভাৰং ৰা জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৰা তস্সা সস্সামিকভাৰং ঞত্ৰা ‘‘সস্সামিকা কির, দেৰ, যানকে নিসিন্নো পুরিসো এতিস্সা সামিকো’’তি আহ.
রাজা পটিবদ্ধচিত্তং ৰিনোদেতুং অসক্কোন্তো কিলেসাতুরো হুত্ৰা ‘‘একেন নং উপাযেন মারাপেত্ৰা ইত্থিং গণ্হিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা একং পুরিসং আমন্তেত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ভো, ইমং চূল়ামণিং ৰীথিং গচ্ছন্তো ৰিয হুত্ৰা এতস্স পুরিসস্স যানকে পক্খিপিত্ৰা এহী’’তি চূল়ামণিং দত্ৰা উয্যোজেসি. সো ‘‘সাধূ’’তি তং গহেত্ৰা গন্ত্ৰা যানকে ঠপেত্ৰা ‘‘ঠপিতো মে, দেৰা’’তি আগন্ত্ৰা আরোচেসি. রাজা ‘‘চূল়ামণি মে নট্ঠো’’তি আহ, মনুস্সা এককোলাহলং অকংসু. রাজা ‘‘সব্বদ্ৰারানি পিদহিত্ৰা সঞ্চারং ছিন্দিত্ৰা চোরং পরিযেসথা’’তি আহ, রাজপুরিসা তথা অকংসু, নগরং একসঙ্খোভং অহোসি. ইতরো পুরিসো মনুস্সে গহেত্ৰা বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভো, যানকং ঠপেহি, রঞ্ঞো চূল়ামণি নট্ঠো, যানকং সোধেস্সামী’’তি যানকং সোধেন্তো অত্তনা ঠপিতমণিং গহেত্ৰা বোধিসত্তং গহেত্ৰা ‘‘মণিচোরো’’তি হত্থেহি চ পাদেহি চ পোথেত্ৰা পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৰা নেত্ৰা ‘‘অযং মণিচোরো’’তি রঞ্ঞো দস্সেসি. রাজাপি ‘‘সীসমস্স ছিন্দথা’’তি আণাপেসি.
অথ নং রাজপুরিসা চতুক্কে চতুক্কে কসাহি তাল়েন্তা দক্খিণদ্ৰারেন নগরা নিক্খমাপেসুং. সুজাতাপি যানকং পহায বাহা পগ্গয্হ পরিদেৰমানা ‘‘সামি, মং নিস্সায ইমং দুক্খং পত্তোসী’’তি পরিদেৰমানা পচ্ছতো পচ্ছতো অগমাসি. রাজপুরিসা ‘‘সীসমস্স ছিন্দিস্সামা’’তি বোধিসত্তং উত্তানং নিপজ্জাপেসুং. তং দিস্ৰা সুজাতা অত্তনো সীলগুণং আৰজ্জেত্ৰা ‘‘নত্থি ৰত মঞ্ঞে ইমস্মিং লোকে সীলৰন্তানং ৰিহেঠকে পাপসাহসিকমনুস্সে নিসেধেতুং সমত্থা দেৰতা নামা’’তিআদীনি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –
৮৭. ‘‘ন সন্তি দেৰা পৰসন্তি নূন, ন হি নূন সন্তি ইধ লোকপালা;
সহসা করোন্তানমসঞ্ঞতানং, ন হি নূন সন্তি পটিসেধিতারো’’তি.
তত্থ ন সন্তি, দেৰাতি ইমস্মিং লোকে সীলৰন্তানং ওলোকনকা পাপানঞ্চ নিসেধকা ন সন্তি নূন দেৰা. পৰসন্তি নূনাতি এৰরূপেসু ৰা কিচ্চেসু উপ্পন্নেসু নূন পৰসন্তি পৰাসং গচ্ছন্তি. ইধ, লোকপালাতি ইমস্মিং লোকে লোকপালসম্মতা সমণব্রাহ্মণাপি সীলৰন্তানং অনুগ্গাহকা ন হি নূন সন্তি. সহসা করোন্তানমসঞ্ঞতানন্তি সহসা অৰীমংসিত্ৰা সাহসিকং দারুণং কম্মং করোন্তানং দুস্সীলানং. পটিসেধিতারোতি এৰরূপং কম্মং মা করিত্থ, ন লব্ভা এতং কাতুন্তি পটিসেধেন্তা নত্থীতি অত্থো.
এৰং তায সীলসম্পন্নায পরিদেৰমানায সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো নিসিন্নাসনং উণ্হাকারং দস্সেসি, সক্কো ‘‘কো নু খো মং সক্কত্ততো চাৰেতুকামো’’তি আৰজ্জেন্তো ইমং কারণং ঞত্ৰা ‘‘বারাণসিরাজা অতিফরুসকম্মং করোতি, সীলসম্পন্নং সুজাতং কিলমেতি, গন্তুং দানি মে ৰট্টতী’’তি দেৰলোকা ওরুয্হ অত্তনো আনুভাৰেন হত্থিপিট্ঠে নিসিন্নং তং পাপরাজানং হত্থিক্খন্ধতো ওতারেত্ৰা ধম্মগণ্ডিকায উত্তানং নিপজ্জাপেত্ৰা বোধিসত্তং উক্খিপিত্ৰা সব্বালঙ্কারেহি অলঙ্করিত্ৰা রাজৰেসং গাহাপেত্ৰা হত্থিক্খন্ধে নিসীদাপেসি. রাজপুরিসা ফরসুং উক্খিপিত্ৰা সীসং ছিন্দন্তা রঞ্ঞো সীসং ছিন্দিংসু, ছিন্নকালেযেৰ চস্স রঞ্ঞো সীসভাৰং জানিংসু. সক্কো দেৰরাজা দিস্সমানকসরীরেনেৰ বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স রাজাভিসেকং কত্ৰা সুজাতায চ অগ্গমহেসিট্ঠানং দাপেসি. অমচ্চা চেৰ ব্রাহ্মণগহপতিকাদযো চ সক্কং দেৰরাজানং দিস্ৰা ‘‘অধম্মিকরাজা মারিতো, ইদানি অম্হেহি সক্কদত্তিকো ধম্মিকরাজা লদ্ধো’’তি সোমনস্সপ্পত্তা অহেসুং.
সক্কোপি আকাসে ঠত্ৰা ‘‘অযং ৰো সক্কদত্তিকো রাজা, ইতো পট্ঠায ধম্মেন রজ্জং কারেস্সতি. সচে হি রাজা অধম্মিকো হোতি, দেৰো অকালে ৰস্সতি, কালে ন ৰস্সতি, ছাতভযং রোগভযং সত্থভযন্তি ইমানি তীণি ভযানি উপগতানেৰ হোন্তী’’তি ওৰদন্তো দুতিযং গাথমাহ –
৮৮. ‘‘অকালে ৰস্সতী তস্স, কালে তস্স ন ৰস্সতি;
সগ্গা চ চৰতি ঠানা, ননু সো তাৰতা হতো’’তি.
তত্থ অকালেতি অধম্মিকরঞ্ঞো রজ্জে অযুত্তকালে সস্সানং পক্ককালে ৰা লাযনমদ্দনাদিকালে ৰা দেৰো ৰস্সতি. কালেতি যুত্তপযুত্তকালে ৰপনকালে তরুণসস্সকালে গব্ভগ্গহণকালে চ ন ৰস্সতি. সগ্গা চ চৰতি ঠানাতি সগ্গসঙ্খাতা ঠানা দেৰলোকা চৰতীতি অত্থো. অধম্মিকরাজা হি অপ্পটিলাভৰসেন দেৰলোকা চৰতি নাম, সগ্গেপি ৰা রজ্জং কারেন্তো অধম্মিকরাজা ততো চৰতীতিপি অত্থো. ননু সো তাৰতা হতোতি ননু সো অধম্মিকো রাজা এত্তকেন হতো হোতি. অথ ৰা একংসৰাচী এত্থ নু-কারো, নেসো একংসেন এত্তাৰতা হতো, অট্ঠসু পন মহানিরযেসু সোল়সসু চ উস্সদনিরযেসু দীঘরত্তং সো হঞ্ঞিস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো.
এৰং সক্কো মহাজনস্স ওৰাদং দত্ৰা অত্তনো দেৰট্ঠানমেৰ অগমাসি. বোধিসত্তোপি ধম্মেন রজ্জং কারেত্ৰা সগ্গপুরং পূরেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অধম্মিকরাজা দেৰদত্তো অহোসি, সক্কো অনুরুদ্ধো, সুজাতা রাহুলমাতা, সক্কদত্তিযরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
মণিচোরজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.
[১৯৫] ৫. পব্বতূপত্থরজাতকৰণ্ণনা
পব্বতূপত্থরে রম্মেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরাজানং আরব্ভ কথেসি. কোসলরঞ্ঞো কির একো অমচ্চো অন্তেপুরে পদুস্সি. রাজাপি পরিৰীমংসমানো তং তথতো ঞত্ৰা ‘‘সত্থু আরোচেস্সামী’’তি জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, অম্হাকং অন্তেপুরে একো অমচ্চো পদুস্সি, তস্স কিং কাতুং ৰট্টতী’’তি পুচ্ছি. অথ নং সত্থা ‘‘উপকারকো তে, মহারাজ, সো চ অমচ্চো সা চ ইত্থী পিযা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে, অতিৰিয উপকারকো সকলং রাজকুলং সন্ধারেতি, সাপি মে ইত্থী পিযা’’তি ৰুত্তে ‘‘মহারাজ, ‘অত্তনো উপকারকেসু সেৰকেসু পিযাসু চ ইত্থীসু দুব্ভিতুং ন সক্কা’তি পুব্বেপি রাজানো পণ্ডিতানং কথং সুত্ৰা মজ্ঝত্তাৰ অহেসু’’ন্তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অমচ্চকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অহোসি. অথস্স রঞ্ঞো একো অমচ্চো অন্তেপুরে পদুস্সি. রাজা নং তথতো ঞত্ৰা ‘‘অমচ্চোপি মে বহূপকারো, অযং ইত্থীপি মে পিযা, দ্ৰেপি ইমে নাসেতুং ন সক্কা, পণ্ডিতামচ্চং পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা সচে সহিতব্বং ভৰিস্সতি, সহিস্সামি, নো চে, ন সহিস্সামী’’তি বোধিসত্তং পক্কোসাপেত্ৰা আসনং দত্ৰা ‘‘পণ্ডিত, পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘পুচ্ছথ, মহারাজ, ৰিস্সজ্জেস্সামী’’তি ৰুত্তে পঞ্হং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৮৯. ‘‘পব্বতূপত্থরে রম্মে, জাতা পোক্খরণী সিৰা;
তং সিঙ্গালো অপাপাযি, জানং সীহেন রক্খিত’’ন্তি.
তত্থ পব্বতূপত্থরে রম্মেতি হিমৰন্তপব্বতপাদে পত্থরিত্ৰা ঠিতে অঙ্গণট্ঠানেতি অত্থো. জাতা পোক্খরণী সিৰাতি সিৰা সীতলা মধুরোদকা পোক্খরণী নিব্বত্তা, অপিচ খো পোক্খরসঞ্ছন্না নদীপি পোক্খরণীযেৰ. অপাপাযীতি অপ-ইতি উপসগ্গো, অপাযীতি অত্থো. জানং সীহেন রক্খিতন্তি সা পোক্খরণী সীহপরিভোগা সীহেন রক্খিতা, সোপি নং সিঙ্গালো ‘‘সীহেন রক্খিতা অয’’ন্তি জানন্তোৰ অপাযি. তং কিং মঞ্ঞতি, বালো সিঙ্গালো সীহস্স অভাযিত্ৰা পিৰেয্য এৰরূপং পোক্খরণিন্তি অযমেত্থাধিপ্পাযো.
বোধিসত্তো ‘‘অদ্ধা এতস্স অন্তেপুরে একো অমচ্চো পদুট্ঠো ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –
৯০. ‘‘পিৰন্তি চে মহারাজ, সাপদানি মহানদিং;
ন তেন অনদী হোতি, খমস্সু যদি তে পিযা’’তি.
তত্থ সাপদানীতি ন কেৰলং সিঙ্গালোৰ, অৰসেসানি সুনখপসদবিল়ারমিগাদীনি সব্বসাপদানি তং পোক্খরসঞ্ছন্নত্তা ‘‘পোক্খরণী’’তি লদ্ধনামং নদিং পিৰন্তি চে. ন তেন অনদী হোতীতি নদিযঞ্হি দ্ৰিপদচতুপ্পদাপি অহিমচ্ছাপি সব্বে পিপাসিতা পানীযং পিৰন্তি, ন সা তেন কারণেন অনদী নাম হোতি, নাপি উচ্ছিট্ঠনদী. কস্মা? সব্বেসং সাধারণত্তা. যথা নদী যেন কেনচি পীতা ন দুস্সতি, এৰং ইত্থীপি কিলেসৰসেন সামিকং অতিক্কমিত্ৰা অঞ্ঞেন সদ্ধিং সংৰাসং গতা নেৰ অনিত্থী হোতি. কস্মা? সব্বেসং সাধারণভাৰেন. নাপি উচ্ছিট্ঠিত্থী. কস্মা? ওদকন্তিকতায সুদ্ধভাৰেন. খমস্সু যদি তে পিযাতি যদি পন তে সা ইত্থী পিযা, সো চ অমচ্চো বহূপকারো, তেসং উভিন্নম্পি খমস্সু মজ্ঝত্তভাৰেন তিট্ঠাহীতি.
এৰং মহাসত্তো রঞ্ঞো ওৰাদং অদাসি. রাজা তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা ‘‘পুন এৰরূপং পাপকম্মং মা করিত্থা’’তি ৰত্ৰা উভিন্নম্পি খমি. ততো পট্ঠায তে ওরমিংসু. রাজাপি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে সগ্গপুরং পূরেসি. কোসলরাজাপি ইমং ধম্মদেসনং সুত্ৰা তেসং উভিন্নম্পি খমিত্ৰা মজ্ঝত্তো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
পব্বতূপত্থরজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.
[১৯৬] ৬. ৰলাহকস্সজাতকৰণ্ণনা
যে ন কাহন্তি ওৰাদন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো হি ভিক্খু সত্থারা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘কিং কারণা’’তি ৰুত্তে ‘‘একং অলঙ্কতং মাতুগামং দিস্ৰা কিলেসৰসেনা’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ইত্থিযো নামেতা ভিক্খু অত্তনো রূপসদ্দগন্ধরসফোট্ঠব্বেহি চেৰ ইত্থিকুত্তৰিলাসেহি চ পুরিসে পলোভেত্ৰা অত্তনো ৰসে কত্ৰা ৰসং উপগতভাৰং ঞত্ৰা সীলৰিনাসঞ্চেৰ ধনৰিনাসঞ্চ পাপনট্ঠেন ‘যক্খিনিযো’তি ৰুচ্চন্তি. পুব্বেপি হি যক্খিনিযো ইত্থিকুত্তেন একং পুরিসসত্থং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰাণিজে পলোভেত্ৰা অত্তনো ৰসে কত্ৰা পুন অঞ্ঞে পুরিসে দিস্ৰা তে সব্বেপি জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা উভোহি হনুকপস্সেহি লোহিতেন পগ্ঘরন্তেন মুখং পূরাপেত্ৰা খাদিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে তম্বপণ্ণিদীপে সিরীসৰত্থু নাম যক্খনগরং অহোসি, তত্থ যক্খিনিযো ৰসিংসু. তা ভিন্ননাৰানং ৰাণিজানং আগতকালে অলঙ্কতপটিযত্তা খাদনীযভোজনীযং গাহাপেত্ৰা দাসিগণপরিৰুতা দারকে অঙ্কেনাদায ৰাণিজে উপসঙ্কমন্তি. তেসং ‘‘মনুস্সাৰাসং আগতম্হা’’তি সঞ্জাননত্থং তত্থ তত্থ কসিগোরক্খাদীনি করোন্তে মনুস্সে গোগণে সুনখেতি এৰমাদীনি দস্সেন্তি, ৰাণিজানং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ইমং যাগুং পিৰথ, ভত্তং ভুঞ্জথ, খাদনীযং খাদথা’’তি ৰদন্তি. ৰাণিজা অজানন্তা তাহি দিন্নং পরিভুঞ্জন্তি. অথ তেসং খাদিত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা পিৰিত্ৰা ৰিস্সমিতকালে পটিসন্থারং করোন্তি, ‘‘তুম্হে কত্থ ৰাসিকা, কুতো আগতা, কহং গচ্ছিস্সথ, কেন কম্মেন ইধাগতত্থা’’তি পুচ্ছন্তি. ‘‘ভিন্ননাৰা হুত্ৰা ইধাগতম্হা’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধু, অয্যা, অম্হাকম্পি সামিকানং নাৰং অভিরুহিত্ৰা গতানং তীণি সংৰচ্ছরানি অতিক্কন্তানি, তে মতা ভৰিস্সন্তি; তুম্হেপি ৰাণিজাযেৰ, মযং তুম্হাকং পাদপরিচারিকা ভৰিস্সামা’’তি ৰত্ৰা তে ৰাণিজে ইত্থিকুত্তহাৰভাৰৰিলাসেহি পলোভেত্ৰা যক্খনগরং নেত্ৰা সচে পঠমগহিতা মনুস্সা অত্থি, তে দেৰসঙ্খলিকায বন্ধিত্ৰা কারণঘরে পক্খিপন্তি, অত্তনো ৰসনট্ঠানে ভিন্ননাৰে মনুস্সে অলভন্তিযো পন পরতো কল্যাণিং ওরতো নাগদীপন্তি এৰং সমুদ্দতীরং অনুসঞ্চরন্তি. অযং তাসং ধম্মতা.
অথেকদিৰসং পঞ্চসতা ভিন্ননাৰা ৰাণিজা তাসং নগরসমীপে উত্তরিংসু. তা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা পলোভেত্ৰা যক্খনগরং নেত্ৰা পঠমং গহিতে মনুস্সে দেৰসঙ্খলিকায বন্ধিত্ৰা কারণঘরে পক্খিপিত্ৰা জেট্ঠযক্খিনী জেট্ঠকৰাণিজং, সেসা সেসেতি তা পঞ্চসতা যক্খিনিযো তে পঞ্চসতে ৰাণিজে অত্তনো সামিকে অকংসু. অথ সা জেট্ঠযক্খিনী রত্তিভাগে ৰাণিজে নিদ্দং উপগতে উট্ঠায গন্ত্ৰা কারণঘরে মনুস্সে মারেত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা আগচ্ছতি, সেসাপি তথেৰ করোন্তি. জেট্ঠযক্খিনিযা মনুস্সমংসং খাদিত্ৰা আগতকালে সরীরং সীতলং হোতি. জেট্ঠৰাণিজো পরিগ্গণ্হন্তো তস্সা যক্খিনিভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইমা পঞ্চসতা যক্খিনিযো ভৰিস্সন্তি, অম্হেহি পলাযিতুং ৰট্টতী’’তি পুনদিৰসে পাতোৰ মুখধোৰনত্থায গন্ত্ৰা সেসৰাণিজানং আরোচেসি – ‘‘ইমা যক্খিনিযো, ন মনুস্সিত্থিযো, অঞ্ঞেসং ভিন্ননাৰানং আগতকালে তে সামিকে কত্ৰা অম্হেপি খাদিস্সন্তি, এথ ইতো পলাযিস্সামা’’তি তেসু পঞ্চসতেসু অড্ঢতেয্যসতা ‘‘ন মযং এতা ৰিজহিতুং সক্খিস্সাম, তুম্হে গচ্ছথ, মযং ন পলাযিস্সামা’’তি আহংসু. জেট্ঠৰাণিজো অত্তনো ৰচনকারে অড্ঢতেয্যসতে গহেত্ৰা তাসং ভীতো পলাযি.
তস্মিং পন কালে বোধিসত্তো ৰলাহকস্সযোনিযং নিব্বত্তি, সব্বসেতো কাল়সীসো মুঞ্জকেসো ইদ্ধিমা ৰেহাসঙ্গমো অহোসি. সো হিমৰন্ততো আকাসে উপ্পতিত্ৰা তম্বপণ্ণিদীপং গন্ত্ৰা তত্থ তম্বপণ্ণিসরে পল্ললে সযংজাতসালিং খাদিত্ৰা গচ্ছতি. এৰং গচ্ছন্তো চ ‘‘জনপদং গন্তুকামা অত্থী’’তি তিক্খত্তুং করুণাপরিভাৰিতং মানুসিং ৰাচং ভাসতি. তে বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘সামি, মযং জনপদং গমিস্সামা’’তি আহংসু. তেন হি ময্হং পিট্ঠিং অভিরুহথাতি. অপ্পেকচ্চে অভিরুহিংসু, তেসু একচ্চে ৰালধিং গণ্হিংসু, একচ্চে অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা অট্ঠংসুযেৰ. বোধিসত্তো অন্তমসো অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ঠিতে সব্বেপি তে অড্ঢতেয্যসতে ৰাণিজে অত্তনো আনুভাৰেন জনপদং নেত্ৰা সকসকট্ঠানেসু পতিট্ঠপেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানং আগমাসি. তাপি খো যক্খিনিযো অঞ্ঞেসং আগতকালে তত্থ ওহীনকে অড্ঢতেয্যসতে মনুস্সে ৰধিত্ৰা খাদিংসু.
সত্থা ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, যথা তে যক্খিনীনং ৰসং গতা ৰাণিজা জীৰিতক্খযং পত্তা, ৰলাহকস্সরাজস্স ৰচনকরা ৰাণিজা সকসকট্ঠানেসু পতিট্ঠিতা, এৰমেৰ বুদ্ধানং ওৰাদং অকরোন্তা ভিক্খূপি ভিক্খুনিযোপি উপাসকাপি উপাসিকাযোপি চতূসু অপাযেসু পঞ্চৰিধবন্ধনকম্মকরণট্ঠানাদীসু মহাদুক্খং পাপুণন্তি. ওৰাদকরা পন তিস্সো কুলসম্পত্তিযো চ ছ কামসগ্গে ৰীসতি ব্রহ্মলোকেতি ইমানি চ ঠানানি পত্ৰা অমতমহানিব্বানং সচ্ছিকত্ৰা মহন্তং সুখং অনুভৰন্তী’’তি ৰত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –
৯১. ‘‘যে ন কাহন্তি ওৰাদং, নরা বুদ্ধেন দেসিতং;
ব্যসনং তে গমিস্সন্তি, রক্খসীহিৰ ৰাণিজা.
৯২. ‘‘যে চ কাহন্তি ওৰাদং, নরা বুদ্ধেন দেসিতং;
সোত্থিং পারং গমিস্সন্তি, ৰলাহেনেৰ ৰাণিজা’’তি.
তত্থ যে ন কাহন্তীতি যে ন করিস্সন্তি. ব্যসনং তে গমিস্সন্তীতি তে মহাৰিনাসং পাপুণিস্সন্তি. রক্খসীহিৰ ৰাণিজাতি রক্খসীহি পলোভিতৰাণিজা ৰিয. সোত্থিং পারং গমিস্সন্তীতি অনন্তরাযেন নিব্বানং পাপুণিস্সন্তি. ৰলাহেনেৰ ৰাণিজাতি ৰলাহেনেৰ ‘‘আগচ্ছথা’’তি ৰুত্তা তস্স ৰচনকরা ৰাণিজা ৰিয. যথা হি তে সমুদ্দপারং গন্ত্ৰা সকসকট্ঠানং অগমংসু, এৰং বুদ্ধানং ওৰাদকরা সংসারপারং নিব্বানং গচ্ছন্তীতি অমতমহানিব্বানেন ধম্মদেসনায কূটং গণ্হি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলসকদাগামিফলঅনাগামিফলঅরহত্তফলানি পাপুণিংসু. ‘‘তদা ৰলাহকস্সরাজস্স ৰচনকরা অড্ঢতেয্যসতা ৰাণিজা বুদ্ধপরিসা অহেসুং, ৰলাহকস্সরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
ৰলাহকস্সজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.
[১৯৭] ৭. মিত্তামিত্তজাতকৰণ্ণনা
ন নং উম্হযতে দিস্ৰাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. অঞ্ঞতরো ভিক্খু ‘‘মযা গহিতে ময্হং উপজ্ঝাযো ন কুজ্ঝিস্সতী’’তি উপজ্ঝাযেন ঠপিতং ৰিস্সাসেন একং ৰত্থখণ্ডং গহেত্ৰা উপাহনত্থৰিকং কত্ৰা পচ্ছা উপজ্ঝাযং আপুচ্ছি. অথ তং উপজ্ঝাযো ‘‘কিংকারণা গণ্হী’’তি ৰত্ৰা ‘‘মযা গহিতে ন কুজ্ঝিস্সতীতি তুম্হাকং ৰিস্সাসেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘কো মযা সদ্ধিং তুয্হং ৰিস্সাসো নামা’’তি ৰত্ৰা কুদ্ধো উট্ঠহিত্ৰা পহরি. তস্স সা কিরিযা ভিক্খূসু পাকটা জাতা. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, অসুকো কির দহরো উপজ্ঝাযস্স ৰিস্সাসেন ৰত্থখণ্ডং গহেত্ৰা উপাহনত্থৰিকং অকাসি. অথ নং উপজ্ঝাযো ‘কো মযা সদ্ধিং তুয্হং ৰিস্সাসো নামা’তি ৰত্ৰা কুদ্ধো উট্ঠহিত্ৰা পহরী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেস ভিক্খু অত্তনো সদ্ধিৰিহারিকেন সদ্ধিং অৰিস্সাসিকো, পুব্বেপি অৰিস্সাসিকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা গণসত্থা হুত্ৰা হিমৰন্তপদেসে ৰাসং কপ্পেসি. তস্মিং ইসিগণে একো তাপসো বোধিসত্তস্স ৰচনং অকত্ৰা একং মতমাতিকং হত্থিপোতকং পটিজগ্গি. অথ নং সো ৰুদ্ধিপ্পত্তো মারেত্ৰা অরঞ্ঞং পাৰিসি. তস্স সরীরকিচ্চং কত্ৰা ইসিগণো বোধিসত্তং পরিৰারেত্ৰা – ‘‘ভন্তে, কেন নু কো কারণেন মিত্তভাৰো ৰা অমিত্তভাৰো ৰা সক্কা জানিতু’’ন্তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কারণেনা’’তি আচিক্খন্তো ইমা গাথা অৰোচ –
৯৩. ‘‘ন নং উম্হযতে দিস্ৰা, ন চ নং পটিনন্দতি;
চক্খূনি চস্স ন দদাতি, পটিলোমঞ্চ ৰত্ততি.
৯৪. ‘‘এতে ভৰন্তি আকারা, অমিত্তস্মিং পতিট্ঠিতা;
যেহি অমিত্তং জানেয্য, দিস্ৰা সুত্ৰা চ পণ্ডিতো’’তি.
তত্থ ন নং উম্হযতে দিস্ৰাতি যো হি যস্স অমিত্তো হোতি, সো তং পুগ্গলং দিস্ৰা ন উম্হযতে, হসিতং ন করোতি, পহট্ঠাকারং ন দস্সেতি. ন চ নং পটিনন্দতীতি তস্স ৰচনং সুত্ৰাপি তং পুগ্গলং ন পটিনন্দতি, সাধু সুভাসিতন্তি ন চানুমোদতি. চক্খূনি চস্স ন দদাতীতি চক্খুনা চক্খুং আহচ্চ পটিমুখো হুত্ৰা ন ওলোকেতি, অঞ্ঞতো চক্খূনি হরতি. পটিলোমঞ্চ ৰত্ততীতি তস্স কাযকম্মম্পি ৰচীকম্মম্পি ন রোচেতি, পটিলোমগাহং গণ্হাতি পচ্চনীকগাহং. আকারাতি কারণানি. যেহি অমিত্তন্তি যেহি কারণেহি তানি কারণানি দিস্ৰা সুত্ৰা চ পণ্ডিতো পুগ্গলো ‘‘অযং মে অমিত্তো’’তি জানেয্য, ততো ৰিপরীতেহি পন মিত্তভাৰো জানিতব্বোতি.
এৰং বোধিসত্তো মিত্তামিত্তভাৰকারণানি আচিক্খিত্ৰা ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা হত্থিপোসকতাপসো সদ্ধিৰিহারিকো অহোসি, হত্থী উপজ্ঝাযো, ইসিগণো বুদ্ধপরিসা, গণসত্থা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
মিত্তামিত্তজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.
[১৯৮] ৮. রাধজাতকৰণ্ণনা
পৰাসা আগতো তাতাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো কির সত্থারা ‘‘সচ্চং কির, ত্ৰং ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতো’’তি পুট্ঠো ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিংকারণা’’তি ৰুত্তে ‘‘একং অলঙ্কতইত্থিং দিস্ৰা কিলেসৰসেনা’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘মাতুগামো নাম ভিক্খু ন সক্কা রক্খিতুং, পুব্বেপি দোৰারিকে ঠপেত্ৰা রক্খন্তাপি রক্খিতুং ন সক্খিংসু, কিং তে ইত্থিযা, লদ্ধাপি সা রক্খিতুং ন সক্কা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সুৰযোনিযং নিব্বত্তি, ‘‘রাধো’’তিস্স নামং, কনিট্ঠভাতা পনস্স পোট্ঠপাদো নাম. তে উভোপি তরুণকালেযেৰ একো লুদ্দকো গহেত্ৰা বারাণসিযং অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণস্স অদাসি, ব্রাহ্মণো তে পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা পটিজগ্গি. ব্রাহ্মণস্স পন ব্রাহ্মণী অরক্খিতা দুস্সীলা. সো ৰোহারকরণত্থায গচ্ছন্তো তে সুৰপোতকে আমন্তেত্ৰা ‘‘তাতা, অহং ৰোহারকরণত্থায গচ্ছামি, কালে ৰা ৰিকালে ৰা তুম্হাকং মাতু করণকম্মং ওলোকেয্যাথ, অঞ্ঞস্স পুরিসস্স গমনভাৰং ৰা অগমনভাৰং ৰা জানেয্যাথা’’তি ব্রাহ্মণিং সুৰপোতকানং পটিচ্ছাপেত্ৰা অগমাসি. সা তস্স নিক্খন্তকালতো পট্ঠায অনাচারং চরি, রত্তিম্পি দিৰাপি আগচ্ছন্তানঞ্চ গচ্ছন্তানঞ্চ পমাণং নত্থি.
তং দিস্ৰা পোট্ঠপাদো রাধং পুচ্ছি – ‘‘ব্রাহ্মণো ইমং ব্রাহ্মণিং অম্হাকং নিয্যাদেত্ৰা গতো, অযঞ্চ পাপকম্মং করোতি, ৰদামি ন’’ন্তি. রাধো ‘‘মা ৰদাহী’’তি আহ. সো তস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰা ‘‘অম্ম, কিংকারণা পাপকম্মং করোসী’’তি আহ. সা তং মারেতুকামা হুত্ৰা ‘‘তাত, ত্ৰং নাম ময্হং পুত্তো, ইতো পট্ঠায ন করিস্সামি, এহি, তাত, তাৰা’’তি পিযাযমানা ৰিয পক্কোসিত্ৰা আগতং গহেত্ৰা ‘‘ত্ৰং মং ওৰদসি, অত্তনো পমাণং ন জানাসী’’তি গীৰং পরিৰত্তেত্ৰা মারেত্ৰা উদ্ধনন্তরেসু পক্খিপি. ব্রাহ্মণো আগন্ত্ৰা ৰিস্সমিত্ৰা বোধিসত্তং ‘‘কিং, তাত রাধ, মাতা তে অনাচারং করোতি, ন করোতী’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৯৫. ‘‘পৰাসা আগতো তাত, ইদানি নচিরাগতো;
কচ্চিন্নু তাত তে মাতা, ন অঞ্ঞমুপসেৰতী’’তি.
তস্সত্থো – অহং, তাত রাধ, পৰাসা আগতো, সো চম্হি ইদানেৰ আগতো নচিরাগতো, তেন পৰত্তিং অজানন্তো তং পুচ্ছামি – ‘‘কচ্চি নু তে, তাত, মাতা অঞ্ঞং পুরিসং ন উপসেৰতী’’তি.
রাধো ‘‘তাত, পণ্ডিতা নাম ভূতং ৰা অভূতং ৰা অনিয্যানিকং নাম ন কথেসু’’ন্তি ঞাপেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
৯৬. ‘‘ন খো পনেতং সুভণং, গিরং সচ্চুপসংহিতং;
সযেথ পোট্ঠপাদোৰ, মুম্মুরে উপকূথিতো’’তি.
তত্থ গিরন্তি ৰচনং. তঞ্হি যথা ইদানি গিরা, এৰং তদা ‘‘গির’’ন্তি ৰুচ্চতি, সো সুৰপোতকো লিঙ্গং অনাদিযিত্ৰা এৰমাহ. অযং পনেত্থ অত্থো – তাত, পণ্ডিতেন নাম সচ্চুপসংহিতং যথাভূতং অত্থযুত্তং সভাৰৰচনম্পি অনিয্যানিকং ন সুভণং. অনিয্যানিকঞ্চ সচ্চং ভণন্তো সযেথ পোট্ঠপাদোৰ, মুম্মুরে উপকূথিতো, যথা পোট্ঠপাদো কুক্কুল়ে ঝামো সযতি, এৰং সযেয্যাতি. ‘‘উপকূধিতো’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো.
এৰং বোধিসত্তো ব্রাহ্মণস্স ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘মযাপি ইমস্মিং ঠানে ৰসিতুং ন সক্কা’’তি ব্রাহ্মণং আপুচ্ছিত্ৰা অরঞ্ঞমেৰ পাৰিসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা পোট্ঠপাদো আনন্দো অহোসি, রাধো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
রাধজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.
[১৯৯] ৯. গহপতিজাতকৰণ্ণনা
উভযং মে ন খমতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উক্কণ্ঠিতমেৰ ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. কথেন্তো চ ‘‘মাতুগামো নাম অরক্খিতো, পাপকম্মং কত্ৰা যেন কেনচি উপাযেন সামিকং ৰঞ্চেতিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে গহপতিকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ঘরাৰাসং গণ্হি. তস্স ভরিযা দুস্সীলা গামভোজকেন সদ্ধিং অনাচারং চরতি. বোধিসত্তো তং ঞত্ৰা পরিগ্গণ্হন্তো চরতি. তদা পন অন্তোৰস্সে বীজেসু নীহটেসু ছাতকং অহোসি, সস্সানং গব্ভগহণকালো জাতো. সকলগামৰাসিনো ‘‘ইতো মাসদ্ৰযেন সস্সানি উদ্ধরিত্ৰা ৰীহিং দস্সামা’’তি একতো হুত্ৰা গামভোজকস্স হত্থতো একং জরগোণং গহেত্ৰা মংসং খাদিংসু.
অথেকদিৰসং গামভাজকো খণং ওলোকেত্ৰা বোধিসত্তস্স বহিগতৰেলাযং গেহং পাৰিসি. তেসং সুখনিপন্নক্খণেযেৰ বোধিসত্তো গামদ্ৰারেন পৰিসিত্ৰা গেহাভিমুখো পাযাসি. সা ইত্থী গামদ্ৰারাভিমুখী তং দিস্ৰা ‘‘কো নু খো এসো’’তি উম্মারে ঠত্ৰা ওলোকেন্তী ‘‘সোযেৰা’’তি ঞত্ৰা গামভোজকস্স আচিক্খি, গামভোজকো ভীতো পকম্পি. অথ নং সা ‘‘মা ভাযি, অত্থেকো উপাযো, অম্হেহি তৰ হত্থতো গোণমংসং খাদিতং, ত্ৰং মংসমূলং সোধেন্তো ৰিয হোহি, অহং কোট্ঠং আরুয্হ কোট্ঠদ্ৰারে ঠত্ৰা ‘ৰীহি নত্থী’তি ৰক্খামি. ত্ৰং গেহমজ্ঝে ঠত্ৰা ‘অম্হাকং ঘরে দারকা ছাতা, মংসমূলং মে দেহী’তি পুনপ্পুনং চোদেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা কোট্ঠং আরুয্হ কোট্ঠদ্ৰারে নিসীদি. ইতরো গেহমজ্ঝে ঠত্ৰা ‘‘মংসমূলং দেহী’’তি ৰদতি. সা কোট্ঠদ্ৰারে নিসিন্না ‘‘কোট্ঠে ৰীহি নত্থি, সস্সে উদ্ধরন্তে দস্সামি গচ্ছাহী’’তি আহ.
বোধিসত্তো গেহং পৰিসিত্ৰা তেসং কিরিযং দিস্ৰা ‘‘ইমায পাপায কতউপাযো এস ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা গামভোজকং আমন্তেত্ৰা ‘‘সো গামভোজক অম্হে তৰ জরগোণস্স মংসং খাদন্তা ‘ইতো মাসদ্ৰযেন ৰীহিং দস্সামা’তি খাদিম্হ, ত্ৰং অড্ঢমাসম্পি অনতিক্কমিত্ৰা ইদানেৰ কস্মা আহরাপেসি, ন ত্ৰং ইমিনা কারণেন আগতো, অঞ্ঞেন কারণেন আগতো ভৰিস্সসি, ময্হং তৰ কিরিযা ন রুচ্চতি, অযম্পি অনাচারা পাপধম্মা কোট্ঠে ৰীহীনং অভাৰং জানাতি, সা দানি কোট্ঠং আরুয্হ ‘ৰীহি নত্থী’তি ৰদতি, ত্ৰম্পি ‘দেহী’তি ৰদতি, উভিন্নম্পি ৰো করণং ময্হং ন রুচ্চতী’’তি এতমত্থং পকাসেন্তো ইমা গাথা অৰোচ –
৯৭. ‘‘উভযং মে ন খমতি, উভযং মে ন রুচ্চতি;
যাচাযং কোট্ঠমোতিণ্ণা, নদস্সং ইতি ভাসতি.
৯৮. ‘‘তং তং গামপতি ব্রূমি, কদরে অপ্পস্মি জীৰিতে;
দ্ৰে মাসে সঙ্গরং কত্ৰা, মংসং জরগ্গৰং কিসং;
অপ্পত্তকালে চোদেসি, তম্পি ময্হং ন রুচ্চতী’’তি.
তত্থ তং তং গামপতি ব্রূমীতি, অম্ভো গামজেট্ঠক, তেন কারণেন তং ৰদামি. কদরে অপ্পস্মি জীৰিতেতি অম্হাকং জীৰিতং নাম কদরঞ্চেৰ থদ্ধং লূখং কসিরং অপ্পঞ্চ মন্দং পরিত্তং, তস্মিং নো এৰরূপে জীৰিতে ৰত্তমানে. দ্ৰে মাসে সঙ্গরং কত্ৰা, মংসং জরগ্গৰং কিসন্তি অম্হাকং মংসং গণ্হন্তানং জরগ্গৰং কিসং দুব্বলং জরগোণং দদমানো ত্ৰং ‘‘দ্ৰীহি মাসেহি মূলং দাতব্ব’’ন্তি এৰং দ্ৰে মাসে সঙ্গরং পরিচ্ছেদং কত্ৰা. অপ্পত্তকালে চোদেসীতি তস্মিং কালে অসম্পত্তে অন্তরাৰ চোদেসি. তম্পি ময্হং ন রুচ্চতীতি যা চাযং পাপধম্মা দুস্সীলা অন্তোকোট্ঠে ৰীহীনং নত্থিভাৰং জানমানাৰ অজানন্তী ৰিয হুত্ৰা কোট্ঠমোতিণ্ণা কোট্ঠদ্ৰারে ঠত্ৰা ন দস্সং ইতি ভাসতি, যঞ্চ ত্ৰং অকালে চোদেসি, তম্পীতি ইদং উভযম্পি মম নেৰ খমতি ন রুচ্চতীতি.
এৰং সো কথেন্তোৰ গামভোজকং চূল়ায গহেত্ৰা কড্ঢিত্ৰা গেহমজ্ঝে পাতেত্ৰা ‘‘গামভোজকোম্হীতি পরস্স রক্খিতগোপিতভণ্ডে অপরজ্ঝসী’’তিআদীহি পরিভাসিত্ৰা পোথেত্ৰা দুব্বলং কত্ৰা গীৰায গহেত্ৰা গেহা নিক্কড্ঢিত্ৰা তম্পি দুট্ঠইত্থিং কেসেসু গহেত্ৰা কোট্ঠা ওতারেত্ৰা নিপ্পোথেত্ৰা ‘‘সচে পুন এৰরূপং করোসি, জানিস্সসী’’তি সন্তজ্জেসি. ততো পট্ঠায গামভোজকো তং গেহং ওলোকেতুম্পি ন ৰিসহি, সাপি পাপা পুন মনসাপি অতিচরিতুং নাসক্খি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা গামভোজকো দেৰদত্তো, নিগ্গহকারকো গহপতি পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
গহপতিজাতকৰণ্ণনা নৰমা.
[২০০] ১০. সাধুসীলজাতকৰণ্ণনা
সরীরদব্যন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ব্রাহ্মণং আরব্ভ কথেসি. তস্স কির চতস্সো ধীতরো অহেসুং. তা চত্তারো জনা পত্থেন্তি, তেসু একো অভিরূপো সরীরসম্পন্নো, একো ৰযপ্পত্তো মহল্লকো, একো জাতিসম্পন্নো, একো সীলৰা. ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘ধীতরো নিৰেসেন্তেন পতিট্ঠাপেন্তেন কস্স নু খো দাতব্বা, কিং রূপসম্পন্নস্স, উদাহু ৰযপ্পত্তস্স, জাতিসম্পন্নসীলৰন্তানং অঞ্ঞতরস্সা’’তি. সো চিন্তেন্তোপি অজানিত্ৰা ‘‘ইমং কারণং সম্মাসম্বুদ্ধো জানিস্সতি, তং পুচ্ছিত্ৰা এতেসং অন্তরে অনুচ্ছৰিকস্স দস্সামী’’তি গন্ধমালাদীনি গাহাপেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো আদিতো পট্ঠায তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমেসু চতূসু জনেসু কস্স দাতুং ৰট্টতী’’তি পুচ্ছি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি পণ্ডিতা এতং পঞ্হং কথযিংসু, ভৰসঙ্খেপগতত্তা পন সল্লক্খেতুং ন সক্কোসী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৰা আগন্ত্ৰা বারাণসিযং দিসাপামোক্খো আচরিযো অহোসি. অথেকস্স ব্রাহ্মণস্স চতস্সো ধীতরো অহেসুং, তা এৰমেৰ চত্তারো জনা পত্থযিংসু. ব্রাহ্মণো ‘‘কস্স নু খো দাতব্বা’’তি অজানন্তো ‘‘আচরিযং পুচ্ছিত্ৰা দাতব্বযুত্তকস্স দস্সামী’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৯৯. ‘‘সরীরদব্যং ৰুড্ঢব্যং, সোজচ্চং সাধুসীলিযং;
ব্রাহ্মণং তেৰ পুচ্ছাম, কন্নু তেসং ৰনিম্হসে’’তি.
তত্থ ‘‘সরীরদব্য’’ন্তিআদীহি তেসং চতুন্নং ৰিজ্জমানে গুণে পকাসেতি. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ধীতরো মে চত্তারো জনা পত্থেন্তি, তেসু একস্স সরীরদব্যমত্থি, সরীরসম্পদা অভিরূপভাৰো সংৰিজ্জতি. একস্স ৰুড্ঢব্যং ৰুড্ঢিভাৰো মহল্লকতা অত্থি. একস্স সোজচ্চং সুজাতিতা জাতিসম্পদা অত্থি. ‘‘সুজচ্চ’’ন্তিপি পাঠো. একস্স সাধুসীলিযং সুন্দরসীলভাৰো সীলসম্পদা অত্থি. ব্রাহ্মণং তেৰ পুচ্ছামাতি তেসু অসুকস্স নামেতা দাতব্বাতি অজানন্তা মযং ভৰন্তং ব্রাহ্মণঞ্ঞেৰ পুচ্ছাম. কন্নু তেসং ৰনিম্হসেতি তেসং চতুন্নং জনানং কং ৰনিম্হসে, কং ইচ্ছাম, কস্স তা কুমারিকা দদামাতি পুচ্ছতি.
তং সুত্ৰা আচরিযো ‘‘রূপসম্পদাদীসু ৰিজ্জমানাসুপি ৰিপন্নসীলো গারয্হো, তস্মা তং নপ্পমাণং, অম্হাকং সীলৰন্তভাৰো রুচ্চতী’’তি ইমমত্থং পকাসেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
১০০. ‘‘অত্থো অত্থি সরীরস্মিং, ৰুড্ঢব্যস্স নমো করে;
অত্থো অত্থি সুজাতস্মিং, সীলং অস্মাক রুচ্চতী’’তি.
তত্থ অত্থো অত্থি সরীরস্মিন্তি রূপসম্পন্নে সরীরেপি অত্থো ৰিসেসো ৰুদ্ধি অত্থিযেৰ, ‘‘নত্থী’’তি ন ৰদামি. ৰুড্ঢব্যস্স নমো করেতি ৰুড্ঢভাৰস্স পন নমক্কারমেৰ করোমি. ৰুড্ঢভাৰো হি ৰন্দনমাননং লভতি. অত্থো অত্থি সুজাতস্মিন্তি সুজাতেপি পুরিসে ৰুড্ঢি অত্থি, জাতিসম্পত্তিপি ইচ্ছিতব্বাযেৰ. সীলং অস্মাক রুচ্চতীতি অম্হাকং পন সীলমেৰ রুচ্চতি. সীলৰা হি আচারসম্পন্নো সরীরদব্যৰিরহিতোপি পুজ্জো পাসংসোতি. ব্রাহ্মণো তস্স ৰচনং সুত্ৰা সীলৰন্তস্সেৰ ধীতরো অদাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপরিযোসানে ব্রাহ্মণো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা ব্রাহ্মণো অযমেৰ ব্রাহ্মণো অহোসি, দিসাপামোক্খো আচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
সাধুসীলজাতকৰণ্ণনা দসমা.
রুহকৰগ্গো পঞ্চমো.
তস্সুদ্দানং –
রুহকং সিরিকাল়কং, পদুমং মণিচোরকং;
পব্বতূপত্থরৰলাহং, মিত্তামিত্তঞ্চ রাধঞ্চ;
গহপতি সাধুসীলং.