নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

খুদ্দকনিকাযে

জাতক-অট্ঠকথা

(পঠমো ভাগো)

গন্থারম্ভকথা

জাতিকোটিসহস্সেহি, পমাণরহিতং হিতং;

লোকস্স লোকনাথেন, কতং যেন মহেসিনা.

তস্স পাদে নমস্সিত্ৰা, কত্ৰা ধম্মস্স চঞ্জলিং;

সঙ্ঘঞ্চ পতিমানেত্ৰা, সব্বসম্মানভাজনং.

নমস্সনাদিনো অস্স, পুঞ্ঞস্স রতনত্তযে;

পৰত্তস্সানুভাৰেন, ছেত্ৰা সব্বে উপদ্দৰে.

তং তং কারণমাগম্ম, দেসিতানি জুতীমতা;

অপণ্ণকাদীনি পুরা, জাতকানি মহেসিনা.

যানি যেসু চিরং সত্থা, লোকনিত্থরণত্থিকো;

অনন্তে বোধিসম্ভারে, পরিপাচেসি নাযকো.

তানি সব্বানি একজ্ঝং, আরোপেন্তেহি সঙ্গহং;

জাতকং নাম সঙ্গীতং, ধম্মসঙ্গাহকেহি যং.

বুদ্ধৰংসস্স এতস্স, ইচ্ছন্তেন চিরট্ঠিতিং;

যাচিতো অভিগন্ত্ৰান, থেরেন অত্থদস্সিনা.

অসংসট্ঠৰিহারে, সদা সুদ্ধৰিহারিনা;

তথেৰ বুদ্ধমিত্তেন, সন্তচিত্তেন ৰিঞ্ঞুনা.

মহিংসাসকৰংসম্হি, সম্ভূতেন নযঞ্ঞুনা;

বুদ্ধদেৰেন চ তথা, ভিক্খুনা সুদ্ধবুদ্ধিনা.

মহাপুরিসচরিযানং, আনুভাৰং অচিন্তিযং;

তস্স ৰিজ্জোতযন্তস্স, জাতকস্সত্থৰণ্ণনং.

মহাৰিহারৰাসীনং, ৰাচনামগ্গনিস্সিতং;

ভাসিস্সং ভাসতো তং মে, সাধু গণ্হন্তু সাধৰোতি.

নিদানকথা

সা পনাযং জাতকস্স অত্থৰণ্ণনা দূরেনিদানং, অৰিদূরেনিদানং, সন্তিকেনিদানন্তি ইমানি তীণি নিদানানি দস্সেত্ৰা ৰণ্ণিযমানা যে নং সুণন্তি, তেহি সমুদাগমতো পট্ঠায ৰিঞ্ঞাতত্তা যস্মা সুট্ঠু ৰিঞ্ঞাতা নাম হোতি, তস্মা তং তানি নিদানানি দস্সেত্ৰা ৰণ্ণযিস্সাম.

তত্থ আদিতো তাৰ তেসং নিদানানং পরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো. দীপঙ্করপাদমূলস্মিঞ্হি কতাভিনীহারস্স মহাসত্তস্স যাৰ ৰেস্সন্তরত্তভাৰা চৰিত্ৰা তুসিতপুরে নিব্বত্তি, তাৰ পৰত্তো কথামগ্গো দূরেনিদানং নাম. তুসিতভৰনতো পন চৰিত্ৰা যাৰ বোধিমণ্ডে সব্বঞ্ঞুতপ্পত্তি, তাৰ পৰত্তো কথামগ্গো অৰিদূরেনিদানং নাম. সন্তিকেনিদানং পন তেসু তেসু ঠানেসু ৰিহরতো তস্মিং তস্মিংযেৰ ঠানে লব্ভতীতি.

১. দূরেনিদানকথা

তত্রিদং দূরেনিদানং নাম – ইতো কির কপ্পসতসহস্সাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে অমরৰতী নাম নগরং অহোসি. তত্থ সুমেধো নাম ব্রাহ্মণো পটিৰসতি উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা অক্খিত্তো অনুপকুট্ঠো জাতিৰাদেন অভিরূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো. সো অঞ্ঞং কম্মং অকত্ৰা ব্রাহ্মণসিপ্পমেৰ উগ্গণ্হি. তস্স দহরকালেযেৰ মাতাপিতরো কালমকংসু. অথস্স রাসিৰড্ঢকো অমচ্চো আযপোত্থকং আহরিত্ৰা সুৰণ্ণরজতমণিমুত্তাদিভরিতে গব্ভে ৰিৰরিত্ৰা ‘‘এত্তকং তে, কুমার, মাতু সন্তকং, এত্তকং পিতু সন্তকং, এত্তকং অয্যকপয্যকান’’ন্তি যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা ধনং আচিক্খিত্ৰা ‘‘এতং পটিপজ্জাহী’’তি আহ. সুমেধপণ্ডিতো চিন্তেসি – ‘‘ইমং ধনং সংহরিত্ৰা ময্হং পিতুপিতামহাদযো পরলোকং গচ্ছন্তা একং কহাপণম্পি গহেত্ৰা ন গতা, মযা পন গহেত্ৰা গমনকারণং কাতুং ৰট্টতী’’তি. সো রঞ্ঞো আরোচেত্ৰা নগরে ভেরিং চরাপেত্ৰা মহাজনস্স দানং দত্ৰা তাপসপব্বজ্জং পব্বজি. ইমস্স পনত্থস্স আৰিভাৰত্থং ইমস্মিং ঠানে সুমেধকথা কথেতব্বা. সা পনেসা কিঞ্চাপি বুদ্ধৰংসে নিরন্তরং আগতাযেৰ, গাথাসম্বন্ধেন পন আগতত্তা ন সুট্ঠু পাকটা. তস্মা তং অন্তরন্তরা গাথায সম্বন্ধদীপকেহি ৰচনেহি সদ্ধিং কথেস্সাম.

সুমেধকথা

কপ্পসতসহস্সাধিকানঞ্হি চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তং ‘‘অমরৰতী’’তি চ ‘‘অমর’’ন্তি চ লদ্ধনামং নগরং অহোসি, যং সন্ধায বুদ্ধৰংসে ৰুত্তং –

‘‘কপ্পে চ সতসহস্সে, চতুরো চ অসঙ্খিযে;

অমরং নাম নগরং, দস্সনেয্যং মনোরমং;

দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তং, অন্নপানসমাযুত’’ন্তি.

তত্থ দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তন্তি হত্থিসদ্দেন, অস্সসদ্দেন, রথসদ্দেন, ভেরিসদ্দেন, মুদিঙ্গসদ্দেন, ৰীণাসদ্দেন, সম্মসদ্দেন, তাল়সদ্দেন, সঙ্খসদ্দেন ‘‘অস্নাথ, পিৰথ, খাদথা’’তি দসমেন সদ্দেনাতি ইমেহি দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তং অহোসি. তেসং পন সদ্দানং একদেসমেৰ গহেত্ৰা –

‘‘হত্থিসদ্দং অস্সসদ্দং, ভেরিসঙ্খরথানি চ;

খাদথ পিৰথ চেৰ, অন্নপানেন ঘোসিত’’ন্তি. –

বুদ্ধৰংসে ইমং গাথং ৰত্ৰা –

‘‘নগরং সব্বঙ্গসম্পন্নং, সব্বকম্মমুপাগতং;

সত্তরতনসম্পন্নং, নানাজনসমাকুলং;

সমিদ্ধং দেৰনগরংৰ, আৰাসং পুঞ্ঞকম্মিনং.

‘‘নগরে অমরৰতিযা, সুমেধো নাম ব্রাহ্মণো;

অনেককোটিসন্নিচযো, পহূতধনধঞ্ঞৰা.

‘‘অজ্ঝাযকো মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ;

লক্খণে ইতিহাসে চ, সধম্মে পারমিং গতো’’তি. – ৰুত্তং;

অথেকদিৰসং সো সুমেধপণ্ডিতো উপরিপাসাদৰরতলে রহোগতো হুত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসিন্নো চিন্তেসি – ‘‘পুনব্ভৰে, পণ্ডিত, পটিসন্ধিগ্গহণং নাম দুক্খং, তথা নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সরীরভেদনং, অহঞ্চ জাতিধম্মো জরাধম্মো ব্যাধিধম্মো মরণধম্মো, এৰংভূতেন মযা অজাতিং অজরং অব্যাধিং অদুক্খং সুখং সীতলং অমতমহানিব্বানং পরিযেসিতুং ৰট্টতি, অৰস্সং ভৰতো মুচ্চিত্ৰা নিব্বানগামিনা একেন মগ্গেন ভৰিতব্ব’’ন্তি. তেন ৰুত্তং –

‘‘রহোগতো নিসীদিত্ৰা, এৰং চিন্তেসহং তদা;

দুক্খো পুনব্ভৰো নাম, সরীরস্স চ ভেদনং.

‘‘জাতিধম্মো জরাধম্মো, ব্যাধিধম্মো সহং তদা;

অজরং অমতং খেমং, পরিযেসিস্সামি নিব্বুতিং.

‘‘যংনূনিমং পূতিকাযং, নানাকুণপপূরিতং;

ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.

‘‘অত্থি হেহিতি সো মগ্গো, ন সো সক্কা ন হেতুযে;

পরিযেসিস্সামি তং মগ্গং, ভৰতো পরিমুত্তিযা’’তি.

ততো উত্তরিপি এৰং চিন্তেসি – যথা হি লোকে দুক্খস্স পটিপক্খভূতং সুখং নাম অত্থি, এৰং ভৰে সতি তপ্পটিপক্খেন ৰিভৰেনাপি ভৰিতব্বং. যথা চ উণ্হে সতি তস্স ৰূপসমভূতং সীতম্পি অত্থি, এৰং রাগাদীনং অগ্গীনং ৰূপসমেন নিব্বানেনাপি ভৰিতব্বং. যথা চ পাপস্স লামকস্স ধম্মস্স পটিপক্খভূতো কল্যাণো অনৰজ্জধম্মোপি অত্থিযেৰ, এৰমেৰ পাপিকায জাতিযা সতি সব্বজাতিক্খেপনতো অজাতিসঙ্খাতেন নিব্বানেনাপি ভৰিতব্বমেৰাতি. তেন ৰুত্তং –

‘‘যথাপি দুক্খে ৰিজ্জন্তে, সুখং নামপি ৰিজ্জতি;

এৰং ভৰে ৰিজ্জমানে, ৰিভৰোপি ইচ্ছিতব্বকো.

‘‘যথাপি উণ্হে ৰিজ্জন্তে, অপরং ৰিজ্জতি সীতলং;

এৰং তিৰিধগ্গি ৰিজ্জন্তে, নিব্বানং ইচ্ছিতব্বকং.

‘‘যথাপি পাপে ৰিজ্জন্তে, কল্যাণমপি ৰিজ্জতি;

এৰমেৰ জাতি ৰিজ্জন্তে, অজাতিপিচ্ছিতব্বক’’ন্তি.

অপরম্পি চিন্তেসি – যথা নাম গূথরাসিম্হি নিমুগ্গেন পুরিসেন দূরতো পঞ্চৰণ্ণপদুমসঞ্ছন্নং মহাতল়াকং দিস্ৰা ‘‘কতরেন নু খো মগ্গেন এত্থ গন্তব্ব’’ন্তি তং তল়াকং গৰেসিতুং যুত্তং. যং তস্স অগৰেসনং, ন সো তল়াকস্স দোসো. এৰমেৰ কিলেসমলধোৰনে অমতমহানিব্বানতল়াকে ৰিজ্জন্তে তস্স অগৰেসনং ন অমতনিব্বানমহাতল়াকস্স দোসো. যথা চ চোরেহি সম্পরিৰারিতো পুরিসো পলাযনমগ্গে ৰিজ্জমানেপি সচে ন পলাযতি, ন সো মগ্গস্স দোসো, পুরিসস্সেৰ দোসো. এৰমেৰ কিলেসেহি পরিৰারেত্ৰা গহিতস্স পুরিসস্স ৰিজ্জমানেযেৰ নিব্বানগামিম্হি সিৰে মগ্গে মগ্গস্স অগৰেসনং নাম ন মগ্গস্স দোসো, পুগ্গলস্সেৰ দোসো. যথা চ ব্যাধিপীল়িতো পুরিসো ৰিজ্জমানে ব্যাধিতিকিচ্ছকে ৰেজ্জে সচে তং ৰেজ্জং গৰেসিত্ৰা ব্যাধিং ন তিকিচ্ছাপেতি, ন সো ৰেজ্জস্স দোসো, পুরিসস্সেৰ দোসো. এৰমেৰ যো কিলেসব্যাধিপীল়িতো পুরিসো কিলেসৰূপসমমগ্গকোৰিদং ৰিজ্জমানমেৰ আচরিযং ন গৰেসতি, তস্সেৰ দোসো, ন কিলেসৰিনাসকস্স আচরিযস্সাতি. তেন ৰুত্তং –

‘‘যথা গূথগতো পুরিসো, তল়াকং দিস্ৰান পূরিতং;

ন গৰেসতি তং তল়াকং, ন দোসো তল়াকস্স সো.

‘‘এৰং কিলেসমলধোৰে, ৰিজ্জন্তে অমতন্তল়ে;

ন গৰেসতি তং তল়াকং, ন দোসো অমতন্তল়ে.

‘‘যথা অরীহি পরিরুদ্ধো, ৰিজ্জন্তে গমনম্পথে;

ন পলাযতি সো পুরিসো, ন দোসো অঞ্জসস্স সো.

‘‘এৰং কিলেসপরিরুদ্ধো, ৰিজ্জমানে সিৰে পথে;

ন গৰেসতি তং মগ্গং, ন দোসো সিৰমঞ্জসে.

‘‘যথাপি ব্যাধিতো পুরিসো, ৰিজ্জমানে তিকিচ্ছকে;

ন তিকিচ্ছাপেতি তং ব্যাধিং, ন দোসো সো তিকিচ্ছকে.

‘‘এৰং কিলেসব্যাধীহি, দুক্খিতো পরিপীল়িতো;

ন গৰেসতি তং আচরিযং, ন দোসো সো ৰিনাযকে’’তি.

অপরম্পি চিন্তেসি – যথা মণ্ডনজাতিকো পুরিসো কণ্ঠে আসত্তং কুণপং ছড্ডেত্ৰা সুখী গচ্ছতি, এৰং মযাপি ইমং পূতিকাযং ছড্ডেত্ৰা অনপেক্খেন নিব্বাননগরং পৰিসিতব্বং. যথা চ নরনারিযো উক্কারভূমিযং উচ্চারপস্সাৰং কত্ৰা ন তং উচ্ছঙ্গেন ৰা আদায দসন্তেন ৰা ৰেঠেত্ৰা গচ্ছন্তি, জিগুচ্ছমানা পন অনপেক্খাৰ ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি, এৰং মযাপি ইমং পূতিকাযং অনপেক্খেন ছড্ডেত্ৰা অমতং নিব্বাননগরং পৰিসিতুং ৰট্টতি. যথা চ নাৰিকা নাম জজ্জরং নাৰং অনপেক্খা ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি, এৰং অহম্পি ইমং নৰহি ৰণমুখেহি পগ্ঘরন্তং কাযং ছড্ডেত্ৰা অনপেক্খো নিব্বানপুরং পৰিসিস্সামি. যথা চ পুরিসো নানারতনানি আদায চোরেহি সদ্ধিং মগ্গং গচ্ছন্তো অত্তনো রতননাসভযেন তে ছড্ডেত্ৰা খেমং মগ্গং গণ্হাতি, এৰং অযম্পি করজকাযো রতনৰিলোপকচোরসদিসো. সচাহং এত্থ তণ্হং করিস্সামি, অরিযমগ্গকুসলধম্মরতনং মে নস্সিস্সতি. তস্মা মযা ইমং চোরসদিসং কাযং ছড্ডেত্ৰা নিব্বাননগরং পৰিসিতুং ৰট্টতীতি. তেন ৰুত্তং –

‘‘যথাপি কুণপং পুরিসো, কণ্ঠে বদ্ধং জিগুচ্ছিয;

মোচযিত্ৰান গচ্ছেয্য, সুখী সেরী সযংৰসী.

‘‘তথেৰিমং পূতিকাযং, নানাকুণপসঞ্চযং;

ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.

‘‘যথা উচ্চারট্ঠানম্হি, করীসং নরনারিযো;

ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.

‘‘এৰমেৰাহং ইমং কাযং, নানাকুণপপূরিতং;

ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছিস্সং, ৰচ্চং কত্ৰা যথা কুটিং.

‘‘যথাপি জজ্জরং নাৰং, পলুগ্গং উদগাহিনিং;

সামী ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.

‘‘এৰমেৰাহং ইমং কাযং, নৰচ্ছিদ্দং ধুৰস্সৰং;

ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছিস্সং, জিণ্ণনাৰংৰ সামিকা.

‘‘যথাপি পুরিসো চোরেহি, গচ্ছন্তো ভণ্ডমাদিয;

ভণ্ডচ্ছেদভযং দিস্ৰা, ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছতি.

‘‘এৰমেৰ অযং কাযো, মহাচোরসমো ৰিয;

পহাযিমং গমিস্সামি, কুসলচ্ছেদনাভযা’’তি.

এৰং সুমেধপণ্ডিতো নানাৰিধাহি উপমাহি ইমং নেক্খম্মূপসংহিতং অত্থং চিন্তেত্ৰা সকনিৰেসনে অপরিমিতং ভোগক্খন্ধং হেট্ঠা ৰুত্তনযেন কপণদ্ধিকাদীনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা মহাদানং দত্ৰা ৰত্থুকামে চ কিলেসকামে চ পহায অমরনগরতো নিক্খমিত্ৰা এককোৰ হিমৰন্তে ধম্মিকং নাম পব্বতং নিস্সায অস্সমং কত্ৰা তত্থ পণ্ণসালঞ্চ চঙ্কমঞ্চ মাপেত্ৰা পঞ্চহি নীৰরণদোসেহি ৰিৰজ্জিতং ‘‘এৰং সমাহিতে চিত্তে’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তেহি অট্ঠহি কারণগুণেহি সমুপেতং অভিঞ্ঞাসঙ্খাতং বলং আহরিতুং তস্মিং অস্সমপদে নৰদোসসমন্নাগতং সাটকং পজহিত্ৰা দ্ৰাদসগুণসমন্নাগতং ৰাকচীরং নিৰাসেত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. এৰং পব্বজিতো অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং তং পণ্ণসালং পহায দসগুণসমন্নাগতং রুক্খমূলং উপগন্ত্ৰা সব্বং ধঞ্ঞৰিকতিং পহায পৰত্তফলভোজনো হুত্ৰা নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমনৰসেনেৰ পধানং পদহন্তো সত্তাহব্ভন্তরেযেৰ অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং পঞ্চন্নঞ্চ অভিঞ্ঞানং লাভী অহোসি. এৰং তং যথাপত্থিতং অভিঞ্ঞাবলং পাপুণি. তেন ৰুত্তং –

‘‘এৰাহং চিন্তযিত্ৰান, নেককোটিসতং ধনং;

নাথানাথানং দত্ৰান, হিমৰন্তমুপাগমিং.

‘‘হিমৰন্তস্সাৰিদূরে, ধম্মিকো নাম পব্বতো;

অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.

‘‘চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিতং;

অট্ঠগুণসমুপেতং, অভিঞ্ঞাবলমাহরিং.

‘‘সাটকং পজহিং তত্থ, নৰদোসমুপাগতং;

ৰাকচীরং নিৰাসেসিং, দ্ৰাদসগুণমুপাগতং.

‘‘অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকং;

উপাগমিং রুক্খমূলং, গুণে দসহুপাগতং.

‘‘ৰাপিতং রোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিরৰসেসতো;

অনেকগুণসম্পন্নং, পৰত্তফলমাদিযিং.

‘‘তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;

অব্ভন্তরম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবলপাপুণি’’ন্তি.

তত্থ ‘‘অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা’’তি ইমায পাল়িযা সুমেধপণ্ডিতেন অস্সমপণ্ণসালাচঙ্কমা সহত্থা মাপিতা ৰিয ৰুত্তা. অযং পনেত্থ অত্থো – মহাসত্তং ‘‘হিমৰন্তং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অজ্জ ধম্মিকং পব্বতং পৰিসিস্সামী’’তি নিক্খন্তং দিস্ৰা সক্কো দেৰানমিন্দো ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘তাত, অযং সুমেধপণ্ডিতো পব্বজিস্সামীতি নিক্খন্তো, এতস্স ৰসনট্ঠানং মাপেহী’’তি. সো তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা রমণীযং অস্সমং, সুগুত্তং পণ্ণসালং, মনোরমং চঙ্কমঞ্চ মাপেসি. ভগৰা পন তদা অত্তনো পুঞ্ঞানুভাৰেন নিপ্ফন্নং তং অস্সমপদং সন্ধায সারিপুত্ত, তস্মিং ধম্মিকপব্বতে –

‘‘অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা;

চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিত’’ন্তি. –

আহ. তত্থ সুকতো ময্হন্তি সুকতো মযা. পণ্ণসালা সুমাপিতাতি পণ্ণচ্ছদনসালাপি মে সুমাপিতা অহোসি.

পঞ্চদোসৰিৰজ্জিতন্তি পঞ্চিমে চঙ্কমদোসা নাম – থদ্ধৰিসমতা, অন্তোরুক্খতা, গহনচ্ছন্নতা, অতিসম্বাধতা, অতিৰিসালতাতি. থদ্ধৰিসমভূমিভাগস্মিঞ্হি চঙ্কমে চঙ্কমন্তস্স পাদা রুজ্জন্তি, ফোটা উট্ঠহন্তি, চিত্তং একগ্গং ন লভতি, কম্মট্ঠানং ৰিপজ্জতি. মুদুসমতলে পন ফাসুৰিহারং আগম্ম কম্মট্ঠানং সম্পজ্জতি. তস্মা থদ্ধৰিসমভূমিভাগতা একো দোসোতি ৰেদিতব্বো. চঙ্কমস্স অন্তো ৰা মজ্ঝে ৰা কোটিযং ৰা রুক্খে সতি পমাদমাগম্ম চঙ্কমন্তস্স নলাটং ৰা সীসং ৰা পটিহঞ্ঞতীতি অন্তোরুক্খতা দুতিযো দোসো. তিণলতাদিগহনচ্ছন্নে চঙ্কমে চঙ্কমন্তো অন্ধকারৰেলাযং উরগাদিকে পাণে অক্কমিত্ৰা ৰা মারেতি, তেহি ৰা দট্ঠো দুক্খং আপজ্জতীতি গহনচ্ছন্নতা ততিযো দোসো. অতিসম্বাধে চঙ্কমে ৰিত্থারতো রতনিকে ৰা অড্ঢরতনিকে ৰা চঙ্কমন্তস্স পরিচ্ছেদে পক্খলিত্ৰা নখাপি অঙ্গুলিযোপি ভিজ্জন্তীতি অতিসম্বাধতা চতুত্থো দোসো. অতিৰিসালে চঙ্কমে চঙ্কমন্তস্স চিত্তং ৰিধাৰতি, একগ্গতং ন লভতীতি অতিৰিসালতা পঞ্চমো দোসো. পুথুলতো পন দিযড্ঢরতনং দ্ৰীসু পস্সেসু রতনমত্তঅনুচঙ্কমং দীঘতো সট্ঠিহত্থং মুদুতলং সমৰিপ্পকিণ্ণৰালুকং চঙ্কমং ৰট্টতি চেতিযগিরিম্হি দীপপ্পসাদকমহিন্দত্থেরস্স চঙ্কমনং ৰিয, তাদিসং তং অহোসি. তেনাহ ‘‘চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিত’’ন্তি.

অট্ঠগুণসমুপেতন্তি অট্ঠহি সমণসুখেহি উপেতং. অট্ঠিমানি সমণসুখানি নাম – ধনধঞ্ঞপরিগ্গহাভাৰো, অনৰজ্জপিণ্ডপাতপরিযেসনভাৰো, নিব্বুতপিণ্ডপাতভুঞ্জনভাৰো, রট্ঠং পীল়েত্ৰা ধনসারং ৰা সীসকহাপণাদীনি ৰা গণ্হন্তেসু রাজকুলেসু রট্ঠপীল়নকিলেসাভাৰো, উপকরণেসু নিচ্ছন্দরাগভাৰো, চোরৰিলোপে নিব্ভযভাৰো, রাজরাজমহামত্তেহি অসংসট্ঠভাৰো, চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতভাৰোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা তস্মিং অস্সমে ৰসন্তেন সক্কা হোন্তি ইমানি অট্ঠ সমণসুখানি ৰিন্দিতুং, এৰং অট্ঠগুণসমুপেতং তং অস্সমং মাপেসিন্তি.

অভিঞ্ঞাবলমাহরিন্তি পচ্ছা তস্মিং অস্সমে ৰসন্তো কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অভিঞ্ঞানং সমাপত্তীনঞ্চ উপ্পাদনত্থায অনিচ্চতো দুক্খতো ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা থামপ্পত্তং ৰিপস্সনাবলং আহরিং. যথা তস্মিং ৰসন্তো তং বলং আহরিতুং সক্কোমি, এৰং তং অস্সমং তস্স অভিঞ্ঞত্থায ৰিপস্সনাবলস্স অনুচ্ছৰিকং কত্ৰা মাপেসিন্তি অত্থো.

সাটকং পজহিং তত্থ, নৰদোসমুপাগতন্তি এত্থাযং অনুপুব্বিকথা – তদা কির কুটিলেণচঙ্কমাদিপটিমণ্ডিতং পুপ্ফূপগফলূপগরুক্খসঞ্ছন্নং রমণীযং মধুরসলিলাসযং অপগতৰাল়মিগভিংসনকসকুণং পৰিৰেকক্খমং অস্সমং মাপেত্ৰা অলঙ্কতচঙ্কমস্স উভোসু অন্তেসু আলম্বনফলকং সংৰিধায নিসীদনত্থায চঙ্কমৰেমজ্ঝে সমতলং মুগ্গৰণ্ণসিলং মাপেত্ৰা অন্তোপণ্ণসালাযং জটামণ্ডলৰাকচীরতিদণ্ডকুণ্ডিকাদিকে তাপসপরিক্খারে, মণ্ডপে পানীযঘটপানীযসঙ্খপানীযসরাৰানি, অগ্গিসালাযং অঙ্গারকপল্লদারুআদীনীতি এৰং যং যং পব্বজিতানং উপকারায সংৰত্ততি, তং তং সব্বং মাপেত্ৰা পণ্ণসালায ভিত্তিযং ‘‘যে কেচি পব্বজিতুকামা ইমে পরিক্খারে গহেত্ৰা পব্বজন্তূ’’তি অক্খরানি ছিন্দিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতে ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তে সুমেধপণ্ডিতো হিমৰন্তপব্বতপাদে গিরিকন্দরানুসারেন অত্তনো নিৰাসানুরূপং ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো নদীনিৰত্তনে ৰিস্সকম্মনিম্মিতং সক্কদত্তিযং রমণীযং অস্সমং দিস্ৰা চঙ্কমনকোটিং গন্ত্ৰা পদৰলঞ্জং অপস্সন্তো ‘‘ধুৰং পব্বজিতা ধুরগামে ভিক্খং পরিযেসিত্ৰা কিলন্তরূপা আগন্ত্ৰা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা নিসিন্না ভৰিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা থোকং আগমেত্ৰা ‘‘অতিৰিয চিরাযন্তি, জানিস্সামী’’তি পণ্ণাসালাকুটিদ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা অন্তো পৰিসিত্ৰা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো মহাভিত্তিযং অক্খরানি ৰাচেত্ৰা ‘‘ময্হং কপ্পিযপরিক্খারা এতে, ইমে গহেত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি অত্তনো নিৰত্থপারুতং সাটকযুগং পজহি. তেনাহ ‘‘সাটকং পজহিং তত্থা’’তি. এৰং পৰিট্ঠো অহং, সারিপুত্ত, তস্সং পণ্ণসালাযং সাটকং পজহিং.

নৰদোসমুপাগতন্তি সাটকং পজহন্তো নৰ দোসে দিস্ৰা পজহিন্তি দীপেতি. তাপসপব্বজ্জং পব্বজিতানঞ্হি সাটকস্মিং নৰ দোসা উপট্ঠহন্তি. তেসু তস্স মহগ্ঘভাৰো একো দোসো, পরপটিবদ্ধতায উপ্পজ্জনভাৰো একো, পরিভোগেন লহুং কিলিস্সনভাৰো একো. কিলিট্ঠো হি ধোৰিতব্বো চ রজিতব্বো চ হোতি. পরিভোগেন জীরণভাৰো একো. জিণ্ণস্স হি তুন্নং ৰা অগ্গল়দানং ৰা কাতব্বং হোতি. পুন পরিযেসনায দুরভিসম্ভৰভাৰো একো, তাপসপব্বজ্জায অসারুপ্পভাৰো একো, পচ্চত্থিকানং সাধারণভাৰো একো. যথা হি নং পচ্চত্থিকা ন গণ্হন্তি, এৰং গোপেতব্বো হোতি. পরিভুঞ্জন্তস্স ৰিভূসনট্ঠানভাৰো একো, গহেত্ৰা ৰিচরন্তস্স খন্ধভারমহিচ্ছভাৰো একোতি.

ৰাকচীরং নিৰাসেসিন্তি তদাহং, সারিপুত্ত, ইমে নৰ দোসে দিস্ৰা সাটকং পহায ৰাকচীরং নিৰাসেসিং, মুঞ্জতিণং হীরং হীরং কত্ৰা গন্থেত্ৰা কতৰাকচীরং নিৰাসনপারুপনত্থায আদিযিন্তি অত্থো.

দ্ৰাদসগুণমুপাগতন্তি দ্ৰাদসহি আনিসংসেহি সমন্নাগতং. ৰাকচীরস্মিঞ্হি দ্ৰাদস আনিসংসা – অপ্পগ্ঘং সুন্দরং কপ্পিযন্তি অযং তাৰ একো আনিসংসো, সহত্থা কাতুং সক্কাতি অযং দুতিযো, পরিভোগেন সণিকং কিলিস্সতি, ধোৰিযমানেপি পপঞ্চো নত্থীতি অযং ততিযো, পরিভোগেন জিণ্ণেপি সিব্বিতব্বাভাৰো চতুত্থো, পুন পরিযেসন্তস্স সুখেন করণভাৰো পঞ্চমো, তাপসপব্বজ্জায সারুপ্পভাৰো ছট্ঠো, পচ্চত্থিকানং নিরুপভোগভাৰো সত্তমো, পরিভুঞ্জন্তস্স ৰিভূসনট্ঠানাভাৰো অট্ঠমো, ধারণে সল্লহুকভাৰো নৰমো, চীৰরপচ্চযে অপ্পিচ্ছভাৰো দসমো, ৰাকুপ্পত্তিযা ধম্মিকঅনৰজ্জভাৰো একাদসমো, ৰাকচীরে নট্ঠেপি অনপেক্খভাৰো দ্ৰাদসমোতি.

অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকন্তি. কথং পজহি? সো কির ৰরসাটকযুগং ওমুঞ্চিত্ৰা চীৰরৰংসে লগ্গিতং অনোজপুপ্ফদামসদিসং রত্তং ৰাকচীরং গহেত্ৰা নিৰাসেত্ৰা, তস্সূপরি অপরং সুৰণ্ণৰণ্ণং ৰাকচীরং পরিদহিত্ৰা, পুন্নাগপুপ্ফসন্থরসদিসং সখুরং অজিনচম্মং একংসং কত্ৰা জটামণ্ডলং পটিমুঞ্চিত্ৰা চূল়ায সদ্ধিং নিচ্চলভাৰকরণত্থং সারসূচিং পৰেসেত্ৰা মুত্তজালসদিসায সিক্কায পৰাল়ৰণ্ণং কুণ্ডিকং ওদহিত্ৰা তীসু ঠানেসু ৰঙ্ককাজং আদায একিস্সা কাজকোটিযা কুণ্ডিকং, একিস্সা অঙ্কুসপচ্ছিতিদণ্ডকাদীনি ওলগ্গেত্ৰা খারিভারং অংসে কত্ৰা, দক্খিণেন হত্থেন কত্তরদণ্ডং গহেত্ৰা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা সট্ঠিহত্থে মহাচঙ্কমে অপরাপরং চঙ্কমন্তো অত্তনো ৰেসং ওলোকেত্ৰা – ‘‘ময্হং মনোরথো মত্থকং পত্তো, সোভতি ৰত মে পব্বজ্জা, বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদীহি সব্বেহি ধীরপুরিসেহি ৰণ্ণিতা থোমিতা অযং পব্বজ্জা নাম, পহীনং মে গিহিবন্ধনং, নিক্খন্তোস্মি নেক্খম্মং, লদ্ধা মে উত্তমপব্বজ্জা, করিস্সামি সমণধম্মং, লভিস্সামি মগ্গফলসুখ’’ন্তি উস্সাহজাতো খারিকাজং ওতারেত্ৰা চঙ্কমৰেমজ্ঝে মুগ্গৰণ্ণসিলাপট্টে সুৰণ্ণপটিমা ৰিয নিসিন্নো দিৰসভাগং ৰীতিনামেত্ৰা সাযন্হসমযং পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা, বিদলমঞ্চকপস্সে কট্ঠত্থরিকায নিপন্নো সরীরং উতুং গাহাপেত্ৰা, বলৰপচ্চূসে পবুজ্ঝিত্ৰা অত্তনো আগমনং আৰজ্জেসি ‘‘অহং ঘরাৰাসে আদীনৰং দিস্ৰা অমিতভোগং অনন্তযসং পহায অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা নেক্খম্মগৰেসকো হুত্ৰা পব্বজিতো, ইতো দানি পট্ঠায পমাদচারং চরিতুং ন ৰট্টতি.

পৰিৰেকঞ্হি পহায ৰিচরন্তং মিচ্ছাৰিতক্কমক্খিকা খাদন্তি, ইদানি মযা ৰিৰেকমনুব্রূহেতুং ৰট্টতি. অহঞ্হি ঘরাৰাসং পলিবোধতো দিস্ৰা নিক্খন্তো, অযঞ্চ মনাপা পণ্ণসালা, বেলুৰপক্কৰণ্ণপরিভণ্ডকতা ভূমি, রজতৰণ্ণা সেতভিত্তিযো, কপোতপাদৰণ্ণং পণ্ণচ্ছদনং, ৰিচিত্তত্থরণৰণ্ণো বিদলমঞ্চকো, নিৰাসফাসুকং ৰসনট্ঠানং, ন এত্তো অতিরেকতরা ৰিয মে গেহসম্পদা পঞ্ঞাযতী’’তি পণ্ণসালায দোসে ৰিচিনন্তো অট্ঠ দোসে পস্সি.

পণ্ণসালাপরিভোগস্মিঞ্হি অট্ঠ আদীনৰা – মহাসমারম্ভেন দব্বসম্ভারে সমোধানেত্ৰা করণপরিযেসনভাৰো একো আদীনৰো, তিণপণ্ণমত্তিকাসু পতিতাসু তাসং পুনপ্পুনং ঠপেতব্বতায নিবন্ধজগ্গনভাৰো দুতিযো, সেনাসনং নাম মহল্লকস্স পাপুণাতি, অৰেলায ৰুট্ঠাপিযমানস্স চিত্তেকগ্গতা ন হোতীতি উট্ঠাপনিযভাৰো ততিযো, সীতুণ্হপটিঘাতেন কাযস্স সুখুমালকরণভাৰো চতুত্থো, গেহং পৰিট্ঠেন যংকিঞ্চি পাপং সক্কা কাতুন্তি গরহাপটিচ্ছাদনভাৰো পঞ্চমো, ‘‘ময্হ’’ন্তি পরিগ্গহকরণভাৰো ছট্ঠো, গেহস্স অত্থিভাৰো নাম সদুতিযকৰাসোতি সত্তমো, ঊকামঙ্গুলঘরগোল়িকাদীনং সাধারণতায বহুসাধারণভাৰো অট্ঠমো. ইতি ইমে অট্ঠ আদীনৰে দিস্ৰা মহাসত্তো পণ্ণসালং পজতি. তেনাহ ‘‘অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালক’’ন্তি.

উপাগমিং রুক্খমূলং, গুণে দসহুপাগতন্তি ছন্নং পটিক্খিপিত্ৰা দসহি গুণেহি উপেতং রুক্খমূলং উপগতোস্মীতি ৰদতি. তত্রিমে দস গুণা – অপ্পসমারম্ভতা একো গুণো, উপগমনমত্তকমেৰ হি তত্থ হোতি; অপটিজগ্গনতা দুতিযো, তঞ্হি সম্মট্ঠম্পি অসম্মট্ঠম্পি পরিভোগফাসুকং হোতিযেৰ. অনুট্ঠাপরিযভাৰো ততিযো, গরহং নপ্পটিচ্ছাদেতি; তত্থ হি পাপং করোন্তো লজ্জতীতি গরহায অপ্পটিচ্ছন্নভাৰো চতুত্থো; অব্ভোকাসৰাসো ৰিয কাযং ন সন্থম্ভেতীতি কাযস্স অসন্থম্ভনভাৰো পঞ্চমো; পরিগ্গহকরণাভাৰো ছট্ঠো; গেহালযপটিক্খেপো সত্তমো; বহুসাধারণগেহে ৰিয ‘‘পটিজগ্গিস্সামি নং, নিক্খমথা’’তি নীহরণকাভাৰো অট্ঠমো; ৰসন্তস্স সপ্পীতিকভাৰো নৰমো; রুক্খমূলসেনাসনস্স গতগতট্ঠানে সুলভতায অনপেক্খভাৰো দসমোতি ইমে দস গুণে দিস্ৰা রুক্খমূলং উপাগতোস্মীতি ৰদতি.

ইমানি এত্তকানি কারণানি সল্লক্খেত্ৰা মহাসত্তো পুনদিৰসে ভিক্খায গামং পাৰিসি. অথস্স সম্পত্তগামে মনুস্সা মহন্তেন উস্সাহেন ভিক্খং অদংসু. সো ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা অস্সমং আগম্ম নিসীদিত্ৰা চিন্তেসি ‘‘নাহং আহারং ন লভামীতি পব্বজিতো, সিনিদ্ধাহারো নামেস মানমদপুরিসমদে ৰড্ঢেতি, আহারমূলকস্স চ দুক্খস্স অন্তো নত্থি. যংনূনাহং ৰাপিতরোপিতধঞ্ঞনিব্বত্তং আহারং পজহিত্ৰা পৰত্তফলভোজনো ভৰেয্য’’ন্তি. সো ততো ট্ঠায তথা কত্ৰা ঘটেন্তো ৰাযমন্তো সত্তাহব্ভন্তরেযেৰ অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো চ নিব্বত্তেসি. তেন ৰুত্তং –

‘‘ৰাপিতং রোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিরৰসেসতো;

অনেকগুণসম্পন্নং, পৰত্তফলমাদিযিং.

‘‘তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;

অব্ভন্তরম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবলপাপুণি’’ন্তি.

এৰং অভিঞ্ঞাবলং পত্ৰা সুমেধতাপসে সমাপত্তিসুখেন ৰীতিনামেন্তে দীপঙ্করো নাম সত্থা লোকে উদপাদি. তস্স পটিসন্ধিজাতিসম্বোধিধম্মচক্কপ্পৰত্তনেসু সকলাপি দসসহস্সী লোকধাতু সংকম্পি সম্পকম্পি সম্পৰেধি, মহাৰিরৰং ৰিরৰি, দ্ৰত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি পাতুরহেসুং. সুমেধতাপসো সমাপত্তিসুখেন ৰীতিনামেন্তো নেৰ তং সদ্দমস্সোসি, ন তানি নিমিত্তানি অদ্দস. তেন ৰুত্তং –

‘‘এৰং মে সিদ্ধিপ্পত্তস্স, ৰসীভূতস্স সাসনে;

দীপঙ্করো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো.

‘‘উপ্পজ্জন্তে চ জাযন্তে, বুজ্ঝন্তে ধম্মদেসনে;

চতুরো নিমিত্তে নাদ্দসং, ঝানরতিসমপ্পিতো’’তি.

তস্মিং কালে দীপঙ্করদসবলো চতূহি খীণাসৰসতসহস্সেহি পরিৰুতো অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো রম্মং নাম নগরং পত্ৰা সুদস্সনমহাৰিহারে পটিৰসতি. রম্মনগরৰাসিনো ‘‘দীপঙ্করো কির সমণিস্সরো পরমাতিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো রম্মনগরং পত্ৰা সুদস্সনমহাৰিহারে পটিৰসতী’’তি সুত্ৰা সপ্পিনৰনীতাদীনি চেৰ ভেসজ্জানি ৰত্থচ্ছাদনানি চ গাহাপেত্ৰা গন্ধমালাদিহত্থা যেন বুদ্ধো, যেন ধম্মো, যেন সঙ্ঘো, তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা হুত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা একমন্তং নিসিন্না ধম্মদেসনং সুত্ৰা স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু.

তে পুনদিৰসে মহাদানং সজ্জেত্ৰা নগরং অলঙ্করিত্ৰা দসবলস্স আগমনমগ্গং অলঙ্করোন্তা উদকভিন্নট্ঠানেসু পংসুং পক্খিপিত্ৰা সমং ভূমিতলং কত্ৰা রজতপট্টৰণ্ণং ৰালুকং আকিরন্তি, লাজানি চেৰ পুপ্ফানি চ ৰিকিরন্তি, নানাৰিরাগেহি ৰত্থেহি ধজপটাকে উস্সাপেন্তি, কদলিযো চেৰ পুণ্ণঘটপন্তিযো চ পতিট্ঠাপেন্তি. তস্মিং কালে সুমেধতাপসো অত্তনো অস্সমপদা উগ্গন্ত্ৰা তেসং মনুস্সানং উপরিভাগেন আকাসেন গচ্ছন্তো তে হট্ঠতুট্ঠে মনুস্সে দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো কারণ’’ন্তি আকাসতো ওরুয্হ একমন্তং ঠিতো মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘অম্ভো কস্স তুম্হে ইমং মগ্গং অলঙ্করোথা’’তি? তেন ৰুত্তং –

‘‘পচ্চন্তদেসৰিসযে, নিমন্তেত্ৰা তথাগতং;

তস্স আগমনং মগ্গং, সোধেন্তি তুট্ঠমানসা.

‘‘অহং তেন সমযেন, নিক্খমিত্ৰা সকস্সমা;

ধুনন্তো ৰাকচীরানি, গচ্ছামি অম্বরে তদা.

‘‘ৰেদজাতং জনং দিস্ৰা, তুট্ঠহট্ঠং পমোদিতং;

ওরোহিত্ৰান গগনা, মনুস্সে পুচ্ছি তাৰদে.

‘‘‘তুট্ঠহট্ঠো পমুদিতো, ৰেদজাতো মহাজনো;

কস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৰটুমাযন’’’ন্তি.

মনুস্সা আহংসু ‘‘ভন্তে সুমেধ, ন ত্ৰং জানাসি, দীপঙ্করদসবলো সম্মাসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো চারিকং চরমানো অম্হাকং নগরং পত্ৰা সুদস্সনমহাৰিহারে পটিৰসতি. মযং তং ভগৰন্তং নিমন্তযিম্হা, তস্সেতং বুদ্ধস্স ভগৰতো আগমনমগ্গং অলঙ্করোমা’’তি. সুমেধতাপসো চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধোতি খো ঘোসমত্তকম্পি লোকে দুল্লভং, পগেৰ বুদ্ধুপ্পাদো, মযাপি ইমেহি মনুস্সেহি সদ্ধিং দসবলস্স মগ্গং অলঙ্করিতুং ৰট্টতী’’তি. সো তে মনুস্সে আহ – ‘‘সচে ভো তুম্হে এতং মগ্গং বুদ্ধস্স অলঙ্করোথ, ময্হম্পি একং ওকাসং দেথ, অহম্পি তুম্হেহি সদ্ধিং মগ্গং অলঙ্করিস্সামী’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘সুমেধতাপসো ইদ্ধিমা’’তি জানন্তা উদকভিন্নোকাসং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘ত্ৰং ইমং ঠানং অলঙ্করোহী’’তি অদংসু. সুমেধো বুদ্ধারম্মণং পীতিং গহেত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অহং ইমং ওকাসং ইদ্ধিযা অলঙ্করিতুং সক্কোমি, এৰং অলঙ্কতো পন মম মনং ন পরিতোসেস্সতি, অজ্জ মযা কাযৰেয্যাৰচ্চং কাতুং ৰট্টতী’’তি পংসুং আহরিত্ৰা তস্মিং পদেসে পক্খিপি.

তস্স তস্মিং পদেসে অনলঙ্কতেযেৰ দীপঙ্করো দসবলো মহানুভাৰানং ছল়ভিঞ্ঞানং খীণাসৰানং চতূহি সতসহস্সেহি পরিৰুতো দেৰতাসু দিব্বগন্ধমালাদীহি পূজযন্তীসু দিব্বসঙ্গীতেসু পৰত্তন্তেসু মনুস্সেসু মানুসকগন্ধেহি চেৰ মালাদীহি চ পূজযন্তেসু অনন্তায বুদ্ধলীল়ায মনোসিলাতলে ৰিজম্ভমানো সীহো ৰিয তং অলঙ্কতপটিযত্তং মগ্গং পটিপজ্জি. সুমেধতাপসো অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা অলঙ্কতমগ্গেন আগচ্ছন্তস্স দসবলস্স দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপটিমণ্ডিতং অসীতিযা অনুব্যঞ্জনেহি অনুরঞ্জিতং ব্যামপ্পভায সম্পরিৰারিতং মণিৰণ্ণগগনতলে নানপ্পকারা ৰিজ্জুলতা ৰিয আৰেল়াৰেল়ভূতা চেৰ যুগলযুগলভূতা চ ছব্বণ্ণঘনবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেন্তং রূপগ্গপ্পত্তং অত্তভাৰং ওলোকেত্ৰা ‘‘অজ্জ মযা দসবলস্স জীৰিতপরিচ্চাগং কাতুং ৰট্টতি, মা ভগৰা কললং অক্কমি, মণিফলকসেতুং পন অক্কমন্তো ৰিয সদ্ধিং চতূহি খীণাসৰসতসহস্সেহি মম পিট্ঠিং মদ্দমানো গচ্ছতু, তং মে ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি কেসে মোচেত্ৰা অজিনচম্মজটামণ্ডলৰাকচীরানি কাল়ৰণ্ণে কললে পত্থরিত্ৰা মণিফলকসেতু ৰিয কললপিট্ঠে নিপজ্জি. তেন ৰুত্তং –

‘‘তে মে পুট্ঠা ৰিযাকংসু, ‘বুদ্ধো লোকে অনুত্তরো;

দীপঙ্করো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো;

তস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৰটুমাযনং’.

‘‘বুদ্ধোতি মম সুত্ৰান, পীতি উপ্পজ্জি তাৰদে;