২. দুকনিপাতো

১. দল়্হৰগ্গো

[১৫১] ১. রাজোৰাদজাতকৰণ্ণনা

দল়্হং দল়্হস্স খিপতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো রাজোৰাদং আরব্ভ কথেসি. সো তেসকুণজাতকে (জা. ২.১৭.১ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. একস্মিং পন দিৰসে কোসলরাজা একং অগতিগতং দুব্বিনিচ্ছযং অড্ডং ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা ভুত্তপাতরাসো অল্লহত্থোৰ অলঙ্কতরথং অভিরুয্হ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ফুল্লপদুমসস্সিরিকেসু পাদেসু নিপতিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ নং সত্থা এতদৰোচ – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৰং, মহারাজ, আগচ্ছসি দিৰা দিৰস্সা’’তি. ‘‘ভন্তে, অজ্জ একং অগতিগতং দুব্বিনিচ্ছযং অড্ডং ৰিনিচ্ছিনন্তো ওকাসং অলভিত্ৰা ইদানি তং তীরেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা অল্লহত্থোৰ তুম্হাকং উপট্ঠানং আগতোম্হী’’তি. সত্থা ‘‘মহারাজ, ধম্মেন সমেন অড্ডৰিনিচ্ছযং নাম কুসলং, সগ্গমগ্গো এস. অনচ্ছরিযং খো পনেতং, যং তুম্হে মাদিসস্স সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স সন্তিকা ওৰাদং লভমানা ধম্মেন সমেন অড্ডং ৰিনিচ্ছিনেয্যাথ. এতদেৰ অচ্ছরিযং, যং পুব্বে রাজানো অসব্বঞ্ঞূনম্পি পণ্ডিতানং ৰচনং সুত্ৰা ধম্মেন সমেন অড্ডং ৰিনিচ্ছিনন্তা চত্তারি অগতিগমনানি ৰজ্জেত্ৰা দস রাজধম্মে অকোপেত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেত্ৰা সগ্গপুরং পূরযমানা অগমিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা লদ্ধগব্ভপরিহারো সোত্থিনা মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমি. নামগ্গহণদিৰসে পনস্স ‘‘ব্রহ্মদত্তকুমারো’’ত্ৰেৰ নামং অকংসু. সো অনুপুব্বেন ৰযপ্পত্তো সোল়সৰস্সকালে তক্কসিলং গন্ত্ৰা সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৰা পিতু অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠায ধম্মেন সমেন রজ্জং কারেসি, ছন্দাদিৰসেন অগন্ত্ৰা ৰিনিচ্ছযং অনুসাসি. তস্মিং এৰং ধম্মেন রজ্জং কারেন্তে অমচ্চাপি ধম্মেনেৰ ৰোহারং ৰিনিচ্ছিনিংসু. ৰোহারেসু ধম্মেন ৰিনিচ্ছযমানেসু কূটড্ডকারকা নাম নাহেসুং, তেসং অভাৰা অড্ডত্থায রাজঙ্গণে উপরৰো পচ্ছিজ্জি. অমচ্চা দিৰসম্পি ৰিনিচ্ছযট্ঠানে নিসীদিত্ৰা কঞ্চি ৰিনিচ্ছযত্থায আগচ্ছন্তং অদিস্ৰা উট্ঠায পক্কমন্তি, ৰিনিচ্ছযট্ঠানং ছড্ডেতব্বভাৰং পাপুণি.

বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘মযি ধম্মেন রজ্জং কারেন্তে ৰিনিচ্ছযট্ঠানং আগচ্ছন্তা নাম নত্থি, উপরৰো পচ্ছিজ্জি, ৰিনিচ্ছযট্ঠানং ছড্ডেতব্বভাৰং পত্তং, ইদানি মযা অত্তনো অগুণং পরিযেসিতুং ৰট্টতি ‘অযং নাম মে অগুণো’তি সুত্ৰা তং পহায গুণেসুযেৰ ৰত্তিস্সামী’’তি. ততো পট্ঠায ‘‘অত্থি নু খো মে কোচি অগুণৰাদী’’তি পরিগ্গণ্হন্তো অন্তোৰল়ঞ্জকানং অন্তরে কঞ্চি অগুণৰাদিং অদিস্ৰা অত্তনো গুণকথমেৰ সুত্ৰা ‘‘এতে ময্হং ভযেনাপি অগুণং অৰত্ৰা গুণমেৰ ৰদেয্যু’’ন্তি বহিৰল়ঞ্জনকে পরিগ্গণ্হন্তো তত্থাপি অদিস্ৰা অন্তোনগরে পরিগ্গণ্হি. বহিনগরে চতূসু দ্ৰারেসু চতুগামকে পরিগ্গণ্হি. তত্থাপি কঞ্চি অগুণৰাদিং অদিস্ৰা অত্তনো গুণকথমেৰ সুত্ৰা ‘‘জনপদং পরিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অমচ্চে রজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৰা রথং আরুয্হ সারথিমেৰ গহেত্ৰা অঞ্ঞাতকৰেসেন নগরা নিক্খমিত্ৰা জনপদং পরিগ্গণ্হমানো যাৰ পচ্চন্তভূমিং গন্ত্ৰা কঞ্চি অগুণৰাদিং অদিস্ৰা অত্তনো গুণকথমেৰ সুত্ৰা পচ্চন্তসীমতো মহামগ্গেন নগরাভিমুখোযেৰ নিৰত্তি.

তস্মিং পন কালে বল্লিকো নাম কোসলরাজাপি ধম্মেন রজ্জং কারেন্তো অগুণকথং গৰেসন্তো হুত্ৰা অন্তোৰল়ঞ্জকাদীসু অগুণৰাদিং অদিস্ৰা অত্তনো গুণকথমেৰ সুত্ৰা জনপদং পরিগ্গণ্হন্তো তং পদেসং অগমাসি. তে উভোপি একস্মিং নিন্নট্ঠানে সকটমগ্গে অভিমুখা অহেসুং, রথস্স উক্কমনট্ঠানং নত্থি. অথ বল্লিকরঞ্ঞো সারথি বারাণসিরঞ্ঞো সারথিং ‘‘তৰ রথং উক্কমাপেহী’’তি আহ. সোপি ‘‘অম্ভো সারথি, তৰ রথং উক্কমাপেহি, ইমস্মিং রথে বারাণসিরজ্জসামিকো ব্রহ্মদত্তমহারাজা নিসিন্নো’’তি আহ. ইতরোপি নং ‘‘অম্ভো সারথি, ইমস্মিং রথে কোসলরজ্জসামিকো বল্লিকমহারাজা নিসিন্নো, তৰ রথং উক্কমাপেত্ৰা অম্হাকং রঞ্ঞো রথস্স ওকাসং দেহী’’তি আহ. বারাণসিরঞ্ঞো সারথি ‘‘অযম্পি কির রাজাযেৰ, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি চিন্তেন্তো ‘‘অত্থেসো উপাযো’’তি ৰযং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘দহরস্স রথং উক্কমাপেত্ৰা মহল্লকস্স ওকাসং দাপেস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা তং সারথিং কোসলরঞ্ঞো ৰযং পুচ্ছিত্ৰা পরিগ্গণ্হন্তো উভিন্নম্পি সমানৰযভাৰং ঞত্ৰা রজ্জপরিমাণং বলং ধনং যসং জাতিং গোত্তং কুলপদেসন্তি সব্বং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘উভোপি তিযোজনসতিকস্স রজ্জস্স সামিনো সমানবলধনযসজাতিগোত্তকুলপদেসা’’তি ঞত্ৰা ‘‘সীলৰন্তস্স ওকাসং দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ভো সারথি, তুম্হাকং রঞ্ঞো সীলাচারো কীদিসো’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘অযঞ্চ অযঞ্চ অম্হাকং রঞ্ঞো সীলাচারো’’তি অত্তনো রঞ্ঞো অগুণমেৰ গুণতো পকাসেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘দল়্হং দল়্হস্স খিপতি, বল্লিকো মুদুনা মুদুং;

সাধুম্পি সাধুনা জেতি, অসাধুম্পি অসাধুনা;

এতাদিসো অযং রাজা, মগ্গা উয্যাহি সারথী’’তি.

তত্থ দল়্হং দল়্হস্স খিপতীতি যো দল়্হো হোতি বলৰদল়্হেন পহারেন ৰা ৰচনেন ৰা জিনিতব্বো, তস্স দল়্হমেৰ পহারং ৰা ৰচনং ৰা খিপতি. এৰং দল়্হোৰ হুত্ৰা তং জিনাতীতি দস্সেতি. বল্লিকোতি তস্স রঞ্ঞো নামং. মুদুনা মুদুন্তি মুদুপুগ্গলং সযম্পি মুদু হুত্ৰা মুদুনাৰ উপাযেন জিনাতি. সাধুম্পি সাধুনা জেতীতি যে সাধূ সপ্পুরিসা, তে সযম্পি সাধু হুত্ৰা সাধুনাৰ উপাযেন জিনাতি. অসাধুম্পি অসাধুনাতি যে পন অসাধূ, তে সযম্পি অসাধু হুত্ৰা অসাধুনাৰ উপাযেন জিনাতীতি দস্সেতি. এতাদিসো অযং রাজাতি অযং অম্হাকং কোসলরাজা সীলাচারেন এৰরূপো. মগ্গা উয্যাহি সারথীতি অত্তনো রথং মগ্গা উক্কমাপেত্ৰা উয্যাহি, উপ্পথেন যাহি, অম্হাকং রঞ্ঞো মগ্গং দেহীতি ৰদতি.

অথ নং বারাণসিরঞ্ঞো সারথি ‘‘অম্ভো, কিং পন তযা অত্তনো রঞ্ঞো গুণকথা কথিতা’’তি ৰত্ৰা ‘‘আমা’’তি ৰুত্তে ‘‘যদি পন এতে গুণাতি ৰদসি, অগুণা পন কীদিসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘এতে তাৰ অগুণা হোন্তু, তুম্হাকং পন রঞ্ঞো কীদিসো গুণো’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি সুণাহী’’তি দুতিযং গাথমাহ –

২. ‘‘অক্কোধেন জিনে কোধং, অসাধুং সাধুনা জিনে;

জিনে কদরিযং দানেন, সচ্চেনালিকৰাদিনং;

এতাদিসো অযং রাজা, মগ্গা উয্যাহি সারথী’’তি.

তত্থ এতাদিসোতি এতেহি ‘‘অক্কোধেন জিনে কোধ’’ন্তিআদিৰসেন ৰুত্তেহি গুণেহি সমন্নাগতো. অযঞ্হি কুদ্ধং পুগ্গলং সযং অক্কোধো হুত্ৰা অক্কোধেন জিনাতি, অসাধুং পন সযং সাধু হুত্ৰা সাধুনাৰ উপাযেন জিনাতি, কদরিযং থদ্ধমচ্ছরিং সযং দাযকো হুত্ৰা দানেন জিনাতি. সচ্চেনালিকৰাদিনন্তি মুসাৰাদিং সযং সচ্চৰাদী হুত্ৰা সচ্চেন জিনাতি. মগ্গা উয্যাহি সারথীতি, সম্ম সারথি, মগ্গতো অপগচ্ছ. এৰংৰিধসীলাচারগুণযুত্তস্স অম্হাকং রঞ্ঞো মগ্গং দেহি, অম্হাকং রাজা মগ্গস্স অনুচ্ছৰিকোতি.

এৰং ৰুত্তে বল্লিকরাজা চ সারথি চ উভোপি রথা ওতরিত্ৰা অস্সে মোচেত্ৰা রথং অপনেত্ৰা বারাণসিরঞ্ঞো মগ্গং অদংসু. বারাণসিরাজা বল্লিকরঞ্ঞো ‘‘রঞ্ঞা নাম ইদঞ্চিদঞ্চ কাতুং ৰট্টতী’’তি ওৰাদং দত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে সগ্গপুরং পূরেসি. বল্লিকরাজাপি তস্স ওৰাদং গহেত্ৰা জনপদং পরিগ্গহেত্ৰা অত্তনো অগুণৰাদিং অদিস্ৰাৰ সকনগরং গন্ত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে সগ্গপুরমেৰ পূরেসি.

সত্থা কোসলরাজস্স ওৰাদত্থায ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বল্লিকরঞ্ঞো সারথি মোগ্গল্লানো অহোসি, বল্লিকরাজা আনন্দো, বারাণসিরঞ্ঞো সারথি সারিপুত্তো, বারাণসিরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

রাজোৰাদজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[১৫২] ২. সিঙ্গালজাতকৰণ্ণনা

অসমেক্খিতকম্মন্তন্তি ইদং সত্থা কূটাগারসালাযং ৰিহরন্তো ৰেসালিৰাসিকং একং ন্হাপিতপুত্তং আরব্ভ কথেসি. তস্স কির পিতা রাজূনং রাজোরোধানং রাজকুমারানং রাজকুমারিকানঞ্চ মস্সুকরণকেসসণ্ঠপনঅট্ঠপদট্ঠপনাদীনি সব্বকিচ্চানি করোতি সদ্ধো পসন্নো তিসরণগতো সমাদিন্নপঞ্চসীলো, অন্তরন্তরে সত্থু ধম্মং সুণন্তো কালং ৰীতিনামেতি. সো একস্মিং দিৰসে রাজনিৰেসনে কম্মং কাতুং গচ্ছন্তো অত্তনো পুত্তং গহেত্ৰা গতো. সো তত্থ একং দেৰচ্ছরাপটিভাগং অলঙ্কতপটিযত্তং লিচ্ছৰিকুমারিকং দিস্ৰা কিলেসৰসেন পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা পিতরা সদ্ধিং রাজনিৰেসনা নিক্খমিত্ৰা ‘‘এতং কুমারিকং লভমানো জীৰিস্সামি, অলভমানস্স মে এত্থেৰ মরণ’’ন্তি আহারুপচ্ছেদং কত্ৰা মঞ্চকং পরিস্সজিত্ৰা নিপজ্জি.

অথ নং পিতা উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তাত, অৰত্থুম্হি ছন্দরাগং মা করি, হীনজচ্চো ত্ৰং ন্হাপিতপুত্তো, লিচ্ছৰিকুমারিকা খত্তিযধীতা জাতিসম্পন্না, ন সা তুয্হং অনুচ্ছৰিকা, অঞ্ঞং তে জাতিগোত্তেহি সদিসং কুমারিকং আনেস্সামী’’তি আহ. সো পিতু কথং ন গণ্হি. অথ নং মাতা ভাতা ভগিনী চূল়পিতা চূল়মাতাতি সব্বেপি ঞাতকা চেৰ মিত্তসুহজ্জা চ সন্নিপতিত্ৰা সঞ্ঞাপেন্তাপি সঞ্ঞাপেতুং নাসক্খিংসু. সো তত্থেৰ সুস্সিত্ৰা পরিসুস্সিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপুণি. অথস্স পিতা সরীরকিচ্চপেতকিচ্চানি কত্ৰা তনুসোকো ‘‘সত্থারং ৰন্দিস্সামী’’তি বহুং গন্ধমালাৰিলেপনং গহেত্ৰা মহাৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘কিং নু খো, উপাসক, বহূনি দিৰসানি ন দিস্সসী’’তি ৰুত্তে তমত্থং আরোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, উপাসক, ইদানেৰ তৰ পুত্তো অৰত্থুস্মিং ছন্দরাগং উপ্পাদেত্ৰা ৰিনাসং পাপুণি, পুব্বেপি পত্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে সীহযোনিযং নিব্বত্তি. তস্স ছ কনিট্ঠভাতরো একা চ ভগিনী অহোসি, সব্বেপি কঞ্চনগুহাযং ৰসন্তি. তস্সা পন গুহায অৰিদূরে রজতপব্বতে একা ফলিকগুহা অত্থি, তত্থেকো সিঙ্গালো ৰসতি. অপরভাগে সীহানং মাতাপিতরো কালমকংসু. তে ভগিনিং সীহপোতিকং কঞ্চনগুহাযং ঠপেত্ৰা গোচরায পক্কমিত্ৰা মংসং আহরিত্ৰা তস্সা দেন্তি. সো সিঙ্গালো তং সীহপোতিকং দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তো অহোসি. তস্সা পন মাতাপিতূনং ধরমানকালে ওকাসং নালত্থ, সো সত্তন্নম্পি তেসং গোচরায পক্কন্তকালে ফলিকগুহায ওতরিত্ৰা কঞ্চনগুহায দ্ৰারং গন্ত্ৰা সীহপোতিকায পুরতো লোকামিসপটিসংযুত্তং এৰরূপং রহস্সকথং কথেসি – ‘‘সীহপোতিকে, অহম্পি চতুপ্পদো, ত্ৰম্পি চতুপ্পদা, ত্ৰং মে পজাপতী হোহি, অহং তে পতি ভৰিস্সামি, তে মযং সমগ্গা সম্মোদমানা ৰসিস্সাম, ত্ৰং ইতো পট্ঠায মং কিলেসৰসেন সঙ্গণ্হাহী’’তি. সা তস্স ৰচনং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং সিঙ্গালো চতুপ্পদানং অন্তরে হীনো পটিকুট্ঠো চণ্ডালসদিসো, মযং উত্তমরাজকুলসম্মতা, এস খো মযা সদ্ধিং অসব্ভিং অননুচ্ছৰিকং কথং কথেতি, অহং এৰরূপং কথং সুত্ৰা জীৰিতেন কিং করিস্সামি, নাসাৰাতং সন্নিরুজ্ঝিত্ৰা মরিস্সামী’’তি. অথস্সা এতদহোসি – ‘‘ময্হং এৰমেৰ মরণং অযুত্তং, ভাতিকা তাৰ মে আগচ্ছন্তু, তেসং কথেত্ৰা মরিস্সামী’’তি. সিঙ্গালোপি তস্সা সন্তিকা পটিৰচনং অলভিত্ৰা ‘‘ইদানি এসা ময্হং কুজ্ঝতী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো ফলিকগুহাযং পৰিসিত্ৰা নিপজ্জি.

অথেকো সীহপোতকো মহিংসৰারণাদীসু অঞ্ঞতরং ৰধিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা ভগিনিযা ভাগং আহরিত্ৰা ‘‘অম্ম, মংসং খাদস্সূ’’তি আহ. ‘‘ভাতিক, নাহং মংসং খাদামি, মরিস্সামী’’তি. ‘‘কিং কারণা’’তি? সা তং পৰত্তিং আচিক্খি. ‘‘ইদানি কহং সো সিঙ্গালো’’তি চ ৰুত্তে ফলিকগুহাযং নিপন্নং সিঙ্গালং ‘‘আকাসে নিপন্নো’’তি মঞ্ঞমানা ‘‘ভাতিক, কিং ন পস্সসি, এসো রজতপব্বতে আকাসে নিপন্নো’’তি. সীহপোতকো তস্স ফলিকগুহাযং নিপন্নভাৰং অজানন্তো ‘‘আকাসে নিপন্নো’’তি সঞ্ঞী হুত্ৰা ‘‘মারেস্সামি ন’’ন্তি সীহৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা ফলিকগুহং হদযেনেৰ পহরি. সো হদযেন ফলিতেন তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পত্ৰা পব্বতপাদে পতি. অথাপরো আগচ্ছি, সা তস্সপি তথেৰ কথেসি. সোপি তথেৰ কত্ৰা জীৰিতক্খযং পত্ৰা পব্বতপাদে পতি.

এৰং ছসুপি ভাতিকেসু মতেসু সব্বপচ্ছা বোধিসত্তো আগচ্ছি. সা তস্সপি তং কারণং আরোচেত্ৰা ‘‘ইদানি সো কুহি’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘এসো রজতপব্বতমত্থকে আকাসে নিপন্নো’’তি আহ. বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘সিঙ্গালানং আকাসে পতিট্ঠা নাম নত্থি, ফলিকগুহাযং নিপন্নকো ভৰিস্সতী’’তি. সো পব্বতপাদং ওতরিত্ৰা ছ ভাতিকে মতে দিস্ৰা ‘‘ইমে অত্তনো বালতায পরিগ্গণ্হনপঞ্ঞায অভাৰেন ফলিকগুহভাৰং অজানিত্ৰা হদযেন পহরিত্ৰা মতা ভৰিস্সন্তি, অসমেক্খিত্ৰা অতিতুরিতং করোন্তানং কম্মং নাম এৰরূপং হোতী’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

৩. ‘‘অসমেক্খিতকম্মন্তং, তুরিতাভিনিপাতিনং;

সানি কম্মানি তপ্পেন্তি, উণ্হংৰজ্ঝোহিতং মুখে’’তি.

তত্থ অসমেক্খিতকম্মন্তং, তুরিতাভিনিপাতিনন্তি যো পুগ্গলো যং কম্মং কত্তুকামো হোতি, তত্থ দোসং অসমেক্খিত্ৰা অনুপধারেত্ৰা তুরিতো হুত্ৰা ৰেগেনেৰ তং কম্মং কাতুং অভিনিপততি পক্খন্দতি পটিপজ্জতি, তং অসমেক্খিতকম্মন্তং তুরিতাভিনিপাতিনং এৰং সানি কম্মানি তপ্পেন্তি, সোচেন্তি কিলমেন্তি. যথা কিং? উণ্হংৰজ্ঝোহিতং মুখেতি, যথা ভুঞ্জন্তেন ‘‘ইদং সীতলং ইদং উণ্হ’’ন্তি অনুপধারেত্ৰা উণ্হং অজ্ঝোহরণীযং মুখে অজ্ঝোহরিতং ঠপিতং মুখম্পি কণ্ঠম্পি কুচ্ছিম্পি দহতি সোচেতি কিলমেতি, এৰং তথারূপং পুগ্গলং সানি কম্মানি তপ্পেন্তি.

ইতি সো সীহো ইমং গাথং ৰত্ৰা ‘‘মম ভাতিকা অনুপাযকুসলতায ‘সিঙ্গালং মারেস্সামা’তি অতিৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা সযং মতা, অহং পন এৰরূপং অকত্ৰা সিঙ্গালস্স ফলিকগুহাযং নিপন্নস্সেৰ হদযং ফালেস্সামী’’তি সিঙ্গালস্স আরোহনওরোহনমগ্গং সল্লক্খেত্ৰা তদভিমুখো হুত্ৰা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদি, পথৰিযা সদ্ধিং আকাসং একনিন্নাদং অহোসি. সিঙ্গালস্স ফলিকগুহাযং নিপন্নস্সেৰ সীততসিতস্স হদযং ফলি, সো তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পাপুণি.

সত্থা ‘‘এৰং সো সিঙ্গালো সীহনাদং সুত্ৰা জীৰিতক্খযং পত্তো’’তি ৰত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৪. ‘‘সীহো চ সীহনাদেন, দদ্দরং অভিনাদযি;

সুত্ৰা সীহস্স নিগ্ঘোসং, সিঙ্গালো দদ্দরে ৰসং;

ভীতো সন্তাসমাপাদি, হদযঞ্চস্স অপ্ফলী’’তি.

তত্থ সীহোতি চত্তারো সীহা – তিণসীহো, পণ্ডুসীহো, কাল়সীহো, সুরত্তহত্থপাদো কেসরসীহোতি. তেসু কেসরসীহো ইধ অধিপ্পেতো. দদ্দরং অভিনাদযীতি তেন অসনিপাতসদ্দসদিসেন ভেরৰতরেন সীহনাদেন তং রজতপব্বতং অভিনাদযি একনিন্নাদং অকাসি. দদ্দরে ৰসন্তি ফলিকমিস্সকে রজতপব্বতে ৰসন্তো. ভীতো সন্তাসমাপাদীতি মরণভযেন ভীতো চিত্তুত্রাসং আপাদি. হদযঞ্চস্স অপ্ফলীতি তেন চস্স ভযেন হদযং ফলীতি.

এৰং সীহো সিঙ্গালং জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা ভাতরো একস্মিং ঠানে পটিচ্ছাদেত্ৰা তেসং মতভাৰং ভগিনিযা আচিক্খিত্ৰা তং সমস্সাসেত্ৰা যাৰজীৰং কঞ্চনগুহাযং ৰসিত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উপাসকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা সিঙ্গালো ন্হাপিতপুত্তো অহোসি, সীহপোতিকা লিচ্ছৰিকুমারিকা, ছ কনিট্ঠভাতরো অঞ্ঞতরথেরা অহেসুং, জেট্ঠভাতিকসীহো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সিঙ্গালজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[১৫৩] ৩. সূকরজাতকৰণ্ণনা

চতুপ্পদো অহং, সম্মাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং মহল্লকত্থেরং আরব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি দিৰসে রত্তিং ধম্মস্সৰনে ৰত্তমানে সত্থরি গন্ধকুটিদ্ৰারে রমণীযে সোপানফলকে ঠত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স সুগতোৰাদং দত্ৰা গন্ধকুটিং পৰিট্ঠে ধম্মসেনাপতি সত্থারং ৰন্দিত্ৰা অত্তনো পরিৰেণং অগমাসি. মহামোগ্গল্লানোপি পরিৰেণমেৰ গন্ত্ৰা মুহুত্তং ৰিস্সমিত্ৰা থেরস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছি, পুচ্ছিতপুচ্ছিতং ধম্মসেনাপতি গগনতলে পুণ্ণচন্দং উট্ঠাপেন্তো ৰিয ৰিস্সজ্জেত্ৰা পাকটমকাসি. চতস্সোপি পরিসা ধম্মং সুণমানা নিসীদিংসু. তত্থেকো মহল্লকত্থেরো চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ইমিস্সা পরিসায মজ্ঝে সারিপুত্তং আলুল়েন্তো পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, অযং মে পরিসা ‘বহুস্সুতো অয’ন্তি ঞত্ৰা সক্কারসম্মানং করিস্সতী’’তি পরিসন্তরা উট্ঠায থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং ঠত্ৰা ‘‘আৰুসো সারিপুত্ত, মযম্পি তং একং পঞ্হং পুচ্ছাম, অম্হাকম্পি ওকাসং করোহি, দেহি মে ৰিনিচ্ছযং আৰেধিকায ৰা নিৰেধিকায ৰা নিগ্গহে ৰা পগ্গহে ৰা ৰিসেসে ৰা পটিৰিসেসে ৰা’’তি আহ. থেরো তং ওলোকেত্ৰা ‘‘অযং মহল্লকো ইচ্ছাচারে ঠিতো তুচ্ছো ন কিঞ্চি জানাতী’’তি তেন সদ্ধিং অকথেত্ৰাৰ লজ্জমানো বীজনিং ঠপেত্ৰা আসনা ওতরিত্ৰা পরিৰেণং পাৰিসি, মোগ্গল্লানত্থেরোপি অত্তনো পরিৰেণমেৰ অগমাসি.

মনুস্সা উট্ঠায ‘‘গণ্হথেতং তুচ্ছমহল্লকং, মধুরধম্মস্সৰনং নো সোতুং ন অদাসী’’তি অনুবন্ধিংসু. সো পলাযন্তো ৰিহারপচ্চন্তে ভিন্নপদরায ৰচ্চকুটিযা পতিত্ৰা গূথমক্খিতো অট্ঠাসি. মনুস্সা তং দিস্ৰা ৰিপ্পটিসারিনো হুত্ৰা সত্থু সন্তিকং অগমংসু. সত্থা তে দিস্ৰা ‘‘কিং উপাসকা অৰেলায আগতত্থা’’তি পুচ্ছি, মনুস্সা তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘ন খো উপাসকা ইদানেৰেস মহল্লকো উপ্পিলাৰিতো হুত্ৰা অত্তনো বলং অজানিত্ৰা মহাবলেহি সদ্ধিং পযোজেত্ৰা গূথমক্খিতো জাতো, পুব্বেপেস উপ্পিলাৰিতো হুত্ৰা অত্তনো বলং অজানিত্ৰা মহাবলেহি সদ্ধিং পযোজেত্ৰা গূথমক্খিতো অহোসী’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সীহো হুত্ৰা হিমৰন্তপদেসে পব্বতগুহায ৰাসং কপ্পেসি. তস্সা অৰিদূরে একং সরং নিস্সায বহূ সূকরা নিৰাসং কপ্পেসুং. তমেৰ সরং নিস্সায তাপসাপি পণ্ণসালাসু ৰাসং কপ্পেসুং. অথেকদিৰসং সীহো মহিংসৰারণাদীসু অঞ্ঞতরং ৰধিত্ৰা যাৰদত্থং মংসং খাদিত্ৰা তং সরং ওতরিত্ৰা পানীযং পিৰিত্ৰা উত্তরি. তস্মিং খণে একো থূলসূকরো তং সরং নিস্সায গোচরং গণ্হাতি. সীহো তং দিস্ৰা ‘‘অঞ্ঞং একদিৰসং ইমং খাদিস্সামি, মং খো পন দিস্ৰা পুন ন আগচ্ছেয্যা’’তি তস্স অনাগমনভযেন সরতো উত্তরিত্ৰা একেন পস্সেন গন্তুং আরভি. সূকরো ওলোকেত্ৰা ‘‘এস মং দিস্ৰা মম ভযেন উপগন্তুং অসক্কোন্তো ভযেন পলাযতি, অজ্জ মযা ইমিনা সীহেন সদ্ধিং পযোজেতুং ৰট্টতী’’তি সীসং উক্খিপিত্ৰা তং যুদ্ধত্থায অৰ্হযন্তো পঠমং গাথমাহ –

৫. ‘‘চতুপ্পদো অহং সম্ম, ত্ৰম্পি সম্ম চতুপ্পদো;

এহি সম্ম নিৰত্তস্সু, কিং নু ভীতো পলাযসী’’তি.

সীহো তস্স কথং সুত্ৰা ‘‘সম্ম সূকর, অজ্জ অম্হাকং তযা সদ্ধিং সঙ্গামো নত্থি, ইতো পন সত্তমে দিৰসে ইমস্মিংযেৰ ঠানে সঙ্গামো হোতূ’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. সূকরো ‘‘সীহেন সদ্ধিং সঙ্গামেস্সামী’’তি হট্ঠপহট্ঠো তং পৰত্তিং ঞাতকানং আরোচেসি. তে তস্স কথং সুত্ৰা ভীততসিতা ‘‘ইদানি ত্ৰং সব্বেপি অম্হে নাসেস্সসি, অত্তনো বলং অজানিত্ৰা সীহেন সদ্ধিং সঙ্গামং কত্তুকামোতি, সীহো আগন্ত্ৰা সব্বেপি অম্হে জীৰিতক্খযং পাপেস্সতি, সাহসিককম্মং মা করী’’তি আহংসু. সোপি ভীততসিতো ‘‘ইদানি কিং করোমী’’তি পুচ্ছি. সূকরা ‘‘সম্ম, ত্ৰং এতেসং তাপসানং উচ্চারভূমিং গন্ত্ৰা পূতিগূথে সত্ত দিৰসানি সরীরং পরিৰট্টেত্ৰা সুক্খাপেত্ৰা সত্তমে দিৰসে সরীরং উস্সাৰবিন্দূহি তেমেত্ৰা সীহস্স আগমনতো পুরিমতরং গন্ত্ৰা ৰাতযোগং ঞত্ৰা উপরিৰাতে তিট্ঠ, সুচিজাতিকো সীহো তৰ সরীরগন্ধং ঘাযিত্ৰা তুয্হং জযং দত্ৰা গমিস্সতী’’তি আহংসু. সো তথা কত্ৰা সত্তমে দিৰসে তত্থ অট্ঠাসি. সীহো তস্স সরীরগন্ধং ঘাযিত্ৰা গূথমক্খিতভাৰং ঞত্ৰা ‘‘সম্ম সূকর, সুন্দরো তে লেসো চিন্তিতো, সচে ত্ৰং গূথমক্খিতো নাভৰিস্স, ইধেৰ তং জীৰিতক্খযং অপাপেস্সং, ইদানি পন তে সরীরং নেৰ মুখেন ডংসিতুং, ন পাদেন পহরিতুং সক্কা, জযং তে দম্মী’’তি ৰত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৬. ‘‘অসুচি পূতিলোমোসি, দুগ্গন্ধো ৰাসি সূকর;

সচে যুজ্জিতুকামোসি, জযং সম্ম দদামি তে’’তি.

তত্থ পূতিলোমোতি মীল়্হমক্খিতত্তা দুগ্গন্ধলোমো. দুগ্গন্ধো ৰাসীতি অনিট্ঠজেগুচ্ছপটিকূলগন্ধো হুত্ৰা ৰাযসি. জযং, সম্ম, দদামি তেতি ‘‘তুয্হং জযং দেমি, অহং পরাজিতো, গচ্ছ ত্ৰ’’ন্তি ৰত্ৰা সীহো ততোৰ নিৰত্তিত্ৰা গোচরং গহেত্ৰা সরে পানীযং পিৰিত্ৰা পব্বতগুহমেৰ গতো. সূকরোপি ‘‘সীহো মে জিতো’’তি ঞাতকানং আরোচেসি. তে ভীততসিতা ‘‘পুন একদিৰসং আগচ্ছন্তো সীহো সব্বেৰ অম্হে জীৰিতক্খযং পাপেস্সতী’’তি পলাযিত্ৰা অঞ্ঞত্থ অগমংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সূকরো মহল্লকো অহোসি, সীহো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সূকরজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[১৫৪] ৪. উরগজাতকৰণ্ণনা

ইধূরগানং পৰরো পৰিট্ঠোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সেণিভণ্ডনং আরব্ভ কথেসি. কোসলরঞ্ঞো কির সেৰকা সেণিপমুখা দ্ৰে মহামত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠট্ঠানে কলহং করোন্তি, তেসং ৰেরিভাৰো সকলনগরে পাকটো জাতো. তে নেৰ রাজা, ন ঞাতিমিত্তা সমগ্গে কাতুং সক্খিংসু. অথেকদিৰসং সত্থা পচ্চূসসমযে বোধনেয্যবন্ধৰে ওলোকেন্তো তেসং উভিন্নম্পি সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা পুনদিৰসে এককোৰ সাৰত্থিযং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা তেসু একস্স গেহদ্ৰারে অট্ঠাসি. সো নিক্খমিত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা সত্থারং অন্তোনিৰেসনং পৰেসেত্ৰা আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদাপেসি. সত্থা নিসীদিত্ৰা তস্স মেত্তাভাৰনায আনিসংসং কথেত্ৰা কল্লচিত্ততং ঞত্ৰা সচ্চানি পকাসেসি, সো সচ্চপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

সত্থা তস্স সোতাপন্নভাৰং ঞত্ৰা তমেৰ পত্তং গাহাপেত্ৰা উট্ঠায ইতরস্স গেহদ্ৰারং অগমাসি. সোপি নিক্খমিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘পৰিসথ, ভন্তে’’তি ঘরং পৰেসেত্ৰা নিসীদাপেসি. ইতরোপি পত্তং গহেত্ৰা সত্থারা সদ্ধিংযেৰ পাৰিসি. সত্থা তস্স একাদস মেত্তানিসংসে ৰণ্ণেত্ৰা কল্লচিত্ততং ঞত্ৰা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপরিযোসানে সোপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ইতি তে উভোপি সোতাপন্না হুত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং অচ্চযং দস্সেত্ৰা খমাপেত্ৰা সমগ্গা সম্মোদমানা একজ্ঝাসযা অহেসুং. তং দিৰসঞ্ঞেৰ চ ভগৰতো সম্মুখাৰ একতো ভুঞ্জিংসু. সত্থা ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা ৰিহারং অগমাসি. তে বহূনি মালাগন্ধৰিলেপনানি চেৰ সপ্পিমধুফাণিতাদীনি চ আদায সত্থারা সদ্ধিংযেৰ নিক্খমিংসু. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘেন ৰত্তে দস্সিতে সুগতোৰাদং দত্ৰা গন্ধকুটিং পাৰিসি.

ভিক্খূ সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সত্থু গুণকথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, সত্থা অদন্তদমকো, যে নাম দ্ৰে মহামত্তে চিরং ৰাযমমানোপি নেৰ রাজা সমগ্গে কাতুং সক্খি, ন ঞাতিমিত্তাদযো সক্খিংসু, তে একদিৰসেনেৰ তথাগতেন দমিতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰাহং ইমে দ্ৰে জনে সমগ্গে অকাসিং, পুব্বেপেতে মযা সমগ্গা কতাযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বারাণসিযং উস্সৰে ঘোসিতে মহাসমজ্জং অহোসি. বহূ মনুস্সা চেৰ দেৰনাগসুপণ্ণাদযো চ সমজ্জদস্সনত্থং সন্নিপতিংসু. তত্রেকস্মিং ঠানে একো নাগো চ সুপণ্ণো চ সমজ্জং পস্সমানা একতো অট্ঠংসু. নাগো সুপণ্ণস্স সুপণ্ণভাৰং অজানন্তো অংসে হত্থং ঠপেসি. সুপণ্ণো ‘‘কেন মে অংসে হত্থো ঠপিতো’’তি নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেন্তো নাগং সঞ্জানি. নাগোপি ওলোকেন্তো সুপণ্ণং সঞ্জানিত্ৰা মরণভযতজ্জিতো নগরা নিক্খমিত্ৰা নদীপিট্ঠেন পলাযি. সুপণ্ণোপি ‘‘তং গহেস্সামী’’তি অনুবন্ধি. তস্মিং সমযে বোধিসত্তো তাপসো হুত্ৰা তস্সা নদিযা তীরে পণ্ণসালায ৰসমানো দিৰা দরথপটিপ্পস্সম্ভনত্থং উদকসাটিকং নিৰাসেত্ৰা ৰক্কলং বহি ঠপেত্ৰা নদিং ওতরিত্ৰা ন্হাযতি. নাগো ‘‘ইমং পব্বজিতং নিস্সায জীৰিতং লভিস্সামী’’তি পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰা মণিক্খন্ধৰণ্ণং মাপেত্ৰা ৰক্কলন্তরং পাৰিসি. সুপণ্ণো অনুবন্ধমানো তং তত্থ পৰিট্ঠং দিস্ৰা ৰক্কলে গরুভাৰেন অগ্গহেত্ৰা বোধিসত্তং আমন্তেত্ৰা ‘‘ভন্তে, অহং ছাতো, তুম্হাকং ৰক্কলং গণ্হথ, ইমং নাগং খাদিস্সামী’’তি ইমমত্থং পকাসেতুং পঠমং গাথমাহ –

৭. ‘‘ইধূরগানং পৰরো পৰিট্ঠো, সেলস্স ৰণ্ণেন পমোক্খমিচ্ছং;

ব্রহ্মঞ্চ ৰণ্ণং অপচাযমানো, বুভুক্খিতো নো ৰিতরামি ভোত্তু’’ন্তি.

তত্থ ইধূরগানং পৰরো পৰিট্ঠোতি ইমস্মিং ৰক্কলে উরগানং পৰরো নাগরাজা পৰিট্ঠো. সেলস্স ৰণ্ণেনাতি মণিৰণ্ণেন, মণিক্খন্ধো হুত্ৰা পৰিট্ঠোতি অত্থো. পমোক্খমিচ্ছন্তি মম সন্তিকা মোক্খং ইচ্ছমানো. ব্রহ্মঞ্চ ৰণ্ণং অপচাযমানোতি অহং পন তুম্হাকং ব্রহ্মৰণ্ণং সেট্ঠৰণ্ণং পূজেন্তো গরুং করোন্তো. বুভুক্খিতো নো ৰিতরামি ভোত্তুন্তি এতং নাগং ৰক্কলন্তরং পৰিট্ঠং ছাতোপি সমানো ভক্খিতুং ন সক্কোমীতি.

বোধিসত্তো উদকে ঠিতোযেৰ সুপণ্ণরাজস্স থুতিং কত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৮. ‘‘সো ব্রহ্মগুত্তো চিরমেৰ জীৰ, দিব্যা চ তে পাতুভৰন্তু ভক্খা;

যো ব্রহ্মৰণ্ণং অপচাযমানো, বুভুক্খিতো নো ৰিতরাসি ভোত্তু’’ন্তি.

তত্থ সো ব্রহ্মগুত্তোতি সো ত্ৰং ব্রহ্মগোপিতো ব্রহ্মরক্খিতো হুত্ৰা. দিব্যা চ তে পাতুভৰন্তু ভক্খাতি দেৰতানং পরিভোগারহা ভক্খা চ তৰ পাতুভৰন্তু, মা পাণাতিপাতং কত্ৰা নাগমংসখাদকো অহোসি.

ইতি বোধিসত্তো উদকে ঠিতোৰ অনুমোদনং কত্ৰা উত্তরিত্ৰা ৰক্কলং নিৰাসেত্ৰা তে উভোপি গহেত্ৰা অস্সমপদং গন্ত্ৰা মেত্তাভাৰনায ৰণ্ণং কথেত্ৰা দ্ৰেপি জনে সমগ্গে অকাসি. তে ততো পট্ঠায সমগ্গা সম্মোদমানা সুখং ৰসিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা নাগো চ সুপণ্ণো চ ইমে দ্ৰে মহামত্তা অহেসুং, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

উরগজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[১৫৫] ৫. ভগ্গজাতকৰণ্ণনা

জীৰ ৰস্সসতং ভগ্গাতি ইদং সত্থা জেতৰনসমীপে পসেনদিকোসলেন রঞ্ঞা কারিতে রাজকারামে ৰিহরন্তো অত্তনো খিপিতকং আরব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি দিৰসে সত্থা রাজকারামে চতুপরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো খিপি. ভিক্খূ ‘‘জীৰতু, ভন্তে ভগৰা, জীৰতু, সুগতো’’তি উচ্চাসদ্দং মহাসদ্দং অকংসু, তেন সদ্দেন ধম্মকথায অন্তরাযো অহোসি. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অপি নু খো, ভিক্খৰে, খিপিতে ‘জীৰা’তি ৰুত্তো তপ্পচ্চযা জীৰেয্য ৰা মরেয্য ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং ভন্তে’’তি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, খিপিতে ‘জীৰা’তি ৰত্তব্বো, যো ৰদেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৮৮). তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভিক্খূনং খিপিতে ‘‘জীৰথ, ভন্তে’’তি ৰদন্তি, ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নালপন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা ‘জীৰথ, ভন্তে’তি ৰুচ্চমানা নালপিস্সন্তী’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. গিহী, ভিক্খৰে, মঙ্গলিকা, অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিহীনং ‘‘জীৰথ, ভন্তে’’তি ৰুচ্চমানেন ‘‘চিরং জীৰা’’তি ৰত্তুন্তি. ভিক্খূ ভগৰন্তং পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, জীৰপটিজীৰং নাম কদা উপ্পন্ন’’ন্তি? সত্থা ‘‘ভিক্খৰে, জীৰপটিজীৰং নাম পোরাণকালে উপ্পন্ন’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে একস্মিং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. তস্স পিতা ৰোহারং কত্ৰা জীৰিকং কপ্পেতি, সো সোল়সৰস্সুদ্দেসিকং বোধিসত্তং মণিকভণ্ডং উক্খিপাপেত্ৰা গামনিগমাদীসু চরন্তো বারাণসিং পত্ৰা দোৰারিকস্স ঘরে ভত্তং পচাপেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা নিৰাসট্ঠানং অলভন্তো ‘‘অৰেলায আগতা আগন্তুকা কত্থ ৰসন্তী’’তি পুচ্ছি. অথ নং মনুস্সা ‘‘বহিনগরে একা সালা অত্থি, সা পন অমনুস্সপরিগ্গহিতা. সচে ইচ্ছথ, তত্থ ৰসথা’’তি আহংসু. বোধিসত্তো ‘‘এথ, তাত, গচ্ছাম, মা যক্খস্স ভাযিত্থ, অহং তং দমেত্ৰা তুম্হাকং পাদেসু পাতেস্সামী’’তি পিতরং গহেত্ৰা তত্থ গতো. অথস্স পিতা ফলকে নিপজ্জি, সযং পিতু পাদে সম্বাহন্তো নিসীদি. তত্থ অধিৰত্থো যক্খো দ্ৰাদস ৰস্সানি ৰেস্সৰণং উপট্ঠহিত্ৰা তং সালং লভন্তো ‘‘ইমং সালং পৰিট্ঠমনুস্সেসু যো খিপিতে ‘জীৰা’তি ৰদতি, যো চ ‘জীৰা’তি ৰুত্তে ‘পটিজীৰা’তি ৰদতি, তে জীৰপটিজীৰভাণিনো ঠপেত্ৰা অৰসেসে খাদেয্যাসী’’তি লভি. সো পিট্ঠিৰংসথূণায ৰসতি. সো ‘‘বোধিসত্তস্স পিতরং খিপাপেস্সামী’’তি অত্তনো আনুভাৰেন সুখুমচুণ্ণং ৰিস্সজ্জেসি, চুণ্ণো আগন্ত্ৰা তস্স নাসপুটে পাৰিসি. সো ফলকে নিপন্নকোৰ খিপি, বোধিসত্তো ন ‘‘জীৰা’’তি আহ. যক্খো তং খাদিতুং থূণায ওতরতি. বোধিসত্তো তং ওতরন্তং দিস্ৰা ‘‘ইমিনা মে পিতা খিপাপিতো ভৰিস্সতি, অযং সো খিপিতে ‘জীৰা’তি অৰদন্তং খাদকযক্খো ভৰিস্সতী’’তি পিতরং আরব্ভ পঠমং গাথমাহ –

৯. ‘‘জীৰ ৰস্সসতং ভগ্গ, অপরানি চ ৰীসতিং;

মা মং পিসাচা খাদন্তু, জীৰ ত্ৰং সরদোসত’’ন্তি.

তত্থ ভগ্গাতি পিতরং নামেনালপতি. অপরানি চ ৰীসতিন্তি অপরানি চ ৰীসতি ৰস্সানি জীৰ. মা মং পিসাচা খাদন্তূতি মং পিসাচা মা খাদন্তু. জীৰ ত্ৰং সরদোসতন্তি ত্ৰং পন ৰীসুত্তরং ৰস্সসতং জীৰাতি. সরদোসতঞ্হি গণিযমানং ৰস্সসতমেৰ হোতি, তং পুরিমেহি ৰীসায সদ্ধিং ৰীসুত্তরং ইধ অধিপ্পেতং.

যক্খো বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ইমং তাৰ মাণৰং ‘জীৰা’তি ৰুত্তত্তা খাদিতুং ন সক্কা, পিতরং পনস্স খাদিস্সামী’’তি পিতু সন্তিকং অগমাসি. সো তং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং সো ‘পটিজীৰা’তি অভণন্তানং খাদকযক্খো ভৰিস্সতি, পটিজীৰং করিস্সামী’’তি. সো পুত্তং আরব্ভ দুতিযং গাথমাহ –

১০. ‘‘ত্ৰম্পি ৰস্সসতং জীৰং, অপরানি চ ৰীসতিং;

ৰিসং পিসাচা খাদন্তু, জীৰ ত্ৰং সরদোসত’’ন্তি.

তত্থ ৰিসং পিসাচা খাদন্তূতি পিসাচা হলাহলৰিসং খাদন্তু.

যক্খো তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘উভোপি মে ন সক্কা খাদিতু’’ন্তি পটিনিৰত্তি. অথ নং বোধিসত্তো পুচ্ছি – ‘‘ভো যক্খ, কস্মা ত্ৰং ইমং সালং পৰিট্ঠমনুস্সে খাদসী’’তি? ‘‘দ্ৰাদস ৰস্সানি ৰেস্সৰণং উপট্ঠহিত্ৰা লদ্ধত্তা’’তি. ‘‘কিং পন সব্বেৰ খাদিতুং লভসী’’তি? ‘‘জীৰপটিজীৰভাণিনো ঠপেত্ৰা অৰসেসে খাদামী’’তি. ‘‘যক্খ, ত্ৰং পুব্বেপি অকুসলং কত্ৰা কক্খল়ো ফরুসো পরৰিহিংসকো হুত্ৰা নিব্বত্তো, ইদানিপি তাদিসং কম্মং কত্ৰা তমো তমপরাযণো ভৰিস্সতি, তস্মা ইতো পট্ঠায পাণাতিপাতাদীহি ৰিরমস্সূ’’তি তং যক্খং দমেত্ৰা নিরযভযেন তজ্জেত্ৰা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৰা যক্খং পেসনকারকং ৰিয অকাসি.

পুনদিৰসে সঞ্চরন্তা মনুস্সা যক্খং দিস্ৰা বোধিসত্তেন চস্স দমিতভাৰং ঞত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসুং – ‘‘দেৰ, একো মাণৰো তং যক্খং দমেত্ৰা পেসনকারকং ৰিয কত্ৰা ঠিতো’’তি. রাজা বোধিসত্তং পক্কোসাপেত্ৰা সেনাপতিট্ঠানে ঠপেসি, পিতু চস্স মহন্তং যসং অদাসি. সো যক্খং বলিপটিগ্গাহকং কত্ৰা বোধিসত্তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গপুরং পূরেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘জীৰপটিজীৰং নাম তস্মিং কালে উপ্পন্ন’’ন্তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা যক্খো অঙ্গুলিমালো অহোসি, রাজা আনন্দো, পিতা কস্সপো, পুত্তো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ভগ্গজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[১৫৬] ৬. অলীনচিত্তজাতকৰণ্ণনা

অলীনচিত্তং নিস্সাযাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং ওস্সট্ঠৰীরিযং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু একাদসনিপাতে সংৰরজাতকে (জা. ১.১১.৯৭ আদযো) আৰিভৰিস্সতি. সো পন ভিক্খু সত্থারা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, ৰীরিযং ওস্সজী’’তি ৰুত্তে ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ননু ত্ৰং, ভিক্খু, পুব্বে ৰীরিযং অৰিস্সজ্জেত্ৰা মংসপেসিসদিসস্স দহরকুমারস্স দ্ৰাদসযোজনিকে বারাণসিনগরে রজ্জং গহেত্ৰা অদাসি, ইদানি কস্মা এৰরূপে সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰীরিযং ওস্সজসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বারাণসিতো অৰিদূরে ৰড্ঢকীগামো অহোসি, তত্থ পঞ্চসতা ৰড্ঢকী ৰসন্তি. তে নাৰায উপরিসোতং গন্ত্ৰা অরঞ্ঞে গেহসম্ভারদারূনি কোট্টেত্ৰা তত্থেৰ একভূমিকদ্ৰিভূমিকাদিভেদে গেহসম্ভারে সজ্জেত্ৰা থম্ভতো পট্ঠায সব্বদারূসু সঞ্ঞং কত্ৰা নদীতীরং নেত্ৰা নাৰং আরোপেত্ৰা অনুসোতেন নগরং আগন্ত্ৰা যে যাদিসানি গেহানি আকঙ্খন্তি, তেসং তাদিসানি কত্ৰা কহাপণে গহেত্ৰা পুন তত্থেৰ গন্ত্ৰা গেহসম্ভারে আহরন্তি. এৰং তেসং জীৰিকং কপ্পেন্তানং একস্মিং কালে খন্ধাৰারং বন্ধিত্ৰা দারূনি কোট্টেন্তানং অৰিদূরে একো হত্থী খদিরখাণুকং অক্কমি. তস্স সো খাণুকো পাদং ৰিজ্ঝি, বলৰৰেদনা ৰত্তন্তি, পাদো উদ্ধুমাযিত্ৰা পুব্বং গণ্হি. সো ৰেদনাপ্পত্তো তেসং দারুকোট্টনসদ্দং সুত্ৰা ‘‘ইমে ৰড্ঢকী নিস্সায ময্হং সোত্থি ভৰিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো তীহি পাদেহি তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা অৰিদূরে নিপজ্জি, ৰড্ঢকী তং উদ্ধুমাতপাদং দিস্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা পাদে খাণুকং দিস্ৰা তিখিণৰাসিযা খাণুকস্স সমন্ততো ওধিং দত্ৰা রজ্জুযা বন্ধিত্ৰা আকড্ঢন্তা খাণুং নীহরিত্ৰা পুব্বং মোচেত্ৰা উণ্হোদকেন ধোৰিত্ৰা তদনুরূপেহি ভেসজ্জেহি মক্খেত্ৰা নচিরস্সেৰ ৰণং ফাসুকং করিংসু.

হত্থী অরোগো হুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মযা ইমে ৰড্ঢকী নিস্সায জীৰিতং লদ্ধং, ইদানি তেসং মযা উপকারং কাতুং ৰট্টতী’’তি. সো ততো পট্ঠায ৰড্ঢকীহি সদ্ধিং রুক্খে নীহরতি, তচ্ছেন্তানং পরিৰত্তেত্ৰা দেতি, ৰাসিআদীনি উপসংহরতি, সোণ্ডায ৰেঠেত্ৰা কাল়সুত্তকোটিযং গণ্হাতি. ৰড্ঢকীপিস্স ভোজনৰেলায একেকং পিণ্ডং দেন্তা পঞ্চ পিণ্ডসতানি দেন্তি. তস্স পন হত্থিস্স পুত্তো সব্বসেতো হত্থাজানীযপোতকো অত্থি, তেনস্স এতদহোসি – ‘‘অহং এতরহি মহল্লকো. ইদানি মযা ইমেসং ৰড্ঢকীনং কম্মকরণত্তায পুত্তং দত্ৰা গন্তুং ৰট্টতী’’তি. সো ৰড্ঢকীনং অনাচিক্খিত্ৰাৰ অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা পুত্তং আনেত্ৰা ‘‘অযং হত্থিপোতকো মম পুত্তো, তুম্হেহি ময্হং জীৰিতং দিন্নং, অহং ৰো ৰেজ্জৰেতনত্থায ইমং দম্মি, অযং তুম্হাকং ইতো পট্ঠায কম্মানি করিস্সতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায, পুত্তক, যং মযা কত্তব্বং কম্মং, তং ত্ৰং করোহী’’তি পুত্তং ওৰদিত্ৰা ৰড্ঢকীনং দত্ৰা সযং অরঞ্ঞং পাৰিসি.

ততো পট্ঠায হত্থিপোতকো ৰড্ঢকীনং ৰচনকরো ওৰাদক্খমো হুত্ৰা সব্বকিচ্চানি করোতি. তেপি তং পঞ্চহি পিণ্ডসতেহি পোসেন্তি, সো কম্মং কত্ৰা নদিং ওতরিত্ৰা ন্হত্ৰা কীল়িত্ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢকীদারকাপি তং সোণ্ডাদীসু গহেত্ৰা উদকেপি থলেপি তেন সদ্ধিং কীল়ন্তি. আজানীযা পন হত্থিনোপি অস্সাপি পুরিসাপি উদকে উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা ন করোন্তি, তস্মা সোপি উদকে উচ্চারপস্সাৰং অকত্ৰা বহিনদীতীরেযেৰ করোতি. অথেকস্মিং দিৰসে উপরিনদিযা দেৰো ৰস্সি, অথ সুক্খং হত্থিলণ্ডং উদকেন নদিং ওতরিত্ৰা গচ্ছন্তং বারাণসীনগরতিত্থে একস্মিং গুম্বে লগ্গেত্ৰা অট্ঠাসি. অথ রঞ্ঞো হত্থিগোপকা ‘‘হত্থী ন্হাপেস্সামা’’তি পঞ্চ হত্থিসতানি নযিংসু. আজানীযলণ্ডস্স গন্ধং ঘাযিত্ৰা একোপি হত্থী নদিং ওতরিতুং ন উস্সহি. সব্বেপি নঙ্গুট্ঠং উক্খিপিত্ৰা পলাযিতুং আরভিংসু, হত্থিগোপকা হত্থাচরিযানং আরোচেসুং. তে ‘‘উদকে পরিপন্থেন ভৰিতব্ব’’ন্তি উদকং সোধাপেত্ৰা তস্মিং গুম্বে তং আজানীযলণ্ডং দিস্ৰা ‘‘ইদমেত্থ কারণ’’ন্তি ঞত্ৰা চাটিং আহরাপেত্ৰা উদকস্স পূরেত্ৰা তং তত্থ মদ্দিত্ৰা হত্থীনং সরীরে সিঞ্চাপেসুং, সরীরানি সুগন্ধানি অহেসুং. তস্মিং কালে তে নদিং ওতরিত্ৰা ন্হাযিংসু.

হত্থাচরিযা রঞ্ঞো তং পৰত্তিং আরোচেত্ৰা ‘‘তং হত্থাজানীযং পরিযেসিত্ৰা আনেতুং ৰট্টতি, দেৰা’’তি আহংসু. রাজা নাৰাসঙ্ঘাটেহি নদিং পক্খন্দিত্ৰা উদ্ধংগামীহি নাৰাসঙ্ঘাটেহি ৰড্ঢকীনং ৰসনট্ঠানং সম্পাপুণি. হত্থিপোতকো নদিযং কীল়ন্তো ভেরিসদ্দং সুত্ৰা গন্ত্ৰা ৰড্ঢকীনং সন্তিকে অট্ঠাসি. ৰড্ঢকী রঞ্ঞো পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা ‘‘দেৰ, সচে দারূহি অত্থো, কিং কারণা আগতত্থ, কিং পেসেত্ৰা আহরাপেতুং ন ৰট্টতী’’তি আহংসু. ‘‘নাহং, ভণে, দারূনং অত্থায আগতো, ইমস্স পন হত্থিস্স অত্থায আগতোম্হী’’তি. ‘‘গাহাপেত্ৰা গচ্ছথ, দেৰা’’তি. হত্থিপোতকো গন্তুং ন ইচ্ছি. ‘‘কিং কারাপেতি, ভণে, হত্থী’’তি? ‘‘ৰড্ঢকীনং পোসাৰনিকং আহরাপেতি, দেৰা’’তি. ‘‘সাধু, ভণে’’তি রাজা হত্থিস্স চতুন্নং পাদানং সোণ্ডায নঙ্গুট্ঠস্স চ সন্তিকে সতসহস্সসতসহস্সকহাপণে ঠপাপেসি. হত্থী এত্তকেনাপি অগন্ত্ৰা সব্বৰড্ঢকীনং দুস্সযুগেসু ৰড্ঢকীভরিযানং নিৰাসনসাটকেসু দিন্নেসু সদ্ধিংকীল়িতানং দারকানঞ্চ দারকপরিহারে কতে নিৰত্তিত্ৰা ৰড্ঢকী চ ইত্থিযো চ দারকে চ ওলোকেত্ৰা রঞ্ঞা সদ্ধিং অগমাসি.

রাজা তং আদায নগরং গন্ত্ৰা নগরঞ্চ হত্থিসালঞ্চ অলঙ্কারাপেত্ৰা হত্থিং নগরং পদক্খিণং কারেত্ৰা হত্থিসালং পৰেসেত্ৰা সব্বালঙ্কারেহি অলঙ্করিত্ৰা অভিসেকং দত্ৰা ওপৰয্হং কত্ৰা অত্তনো সহাযট্ঠানে ঠপেত্ৰা উপড্ঢরজ্জং হত্থিস্স দত্ৰা অত্তনা সমানপরিহারং অকাসি. হত্থিস্স আগতকালতো পট্ঠায রঞ্ঞো সকলজম্বুদীপে রজ্জং হত্থগতমেৰ অহোসি. এৰং কালে গচ্ছন্তে বোধিসত্তো তস্স রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্সা গব্ভপরিপাককালে রাজা কালমকাসি. হত্থী পন সচে রঞ্ঞো কালকতভাৰং জানেয্য, তত্থেৰস্স হদযং ফলেয্য, তস্মা হত্থিং রঞ্ঞো কালকতভাৰং অজানাপেত্ৰাৰ উপট্ঠহিংসু. রঞ্ঞো পন কালকতভাৰং সুত্ৰা ‘‘তুচ্ছং কির রজ্জ’’ন্তি অনন্তরসামন্তকোসলরাজা মহতিযা সেনায আগন্ত্ৰা নগরং পরিৰারেসি. নগরৰাসিনো দ্ৰারানি পিদহিত্ৰা কোসলরঞ্ঞো সাসনং পহিণিংসু – ‘‘অম্হাকং রঞ্ঞো অগ্গমহেসী পরিপুণ্ণগব্ভা ‘ইতো কির সত্তমে দিৰসে পুত্তং ৰিজাযিস্সতী’তি অঙ্গৰিজ্জাপাঠকা আহংসু. সচে সা পুত্তং ৰিজাযিস্সতি, মযং সত্তমে দিৰসে যুদ্ধং দস্সাম, ন রজ্জং, এত্তকং কালং আগমেথা’’তি. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.

দেৰী সত্তমে দিৰসে পুত্তং ৰিজাযি. তস্স নামগ্গহণদিৰসে পন মহাজনস্স অলীনচিত্তং পগ্গণ্হন্তো জাতোতি ‘‘অলীনচিত্তকুমারো’’ত্ৰেৰস্স নামং অকংসু. জাতদিৰসতোযেৰ পনস্স পট্ঠায নাগরা কোসলরঞ্ঞা সদ্ধিং যুজ্ঝিংসু. নিন্নাযকত্তা সঙ্গামস্স মহন্তম্পি বলং যুজ্ঝমানং থোকং থোকং ওসক্কতি. অমচ্চা দেৰিযা তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘মযং এৰং ওসক্কমানে বলে পরাজযভাৰস্স ভাযাম, অম্হাকং পন রঞ্ঞো কালকতভাৰং, পুত্তস্স জাতভাৰং, কোসলরঞ্ঞো আগন্ত্ৰা যুজ্ঝানভাৰঞ্চ রঞ্ঞো সহাযকো মঙ্গলহত্থী ন জানাতি, জানাপেম ন’’ন্তি পুচ্ছিংসু. সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা পুত্তং অলঙ্করিত্ৰা দুকূলচুম্বটকে নিপজ্জাপেত্ৰা পাসাদা ওরুয্হ অমচ্চগণপরিৰুতা হত্থিসালং গন্ত্ৰা বোধিসত্তং হত্থিস্স পাদমূলে নিপজ্জাপেত্ৰা ‘‘সামি, সহাযো তে কালকতো, মযং তুয্হং হদযফালনভযেন নারোচযিম্হ, অযং তে সহাযস্স পুত্তো, কোসলরাজা আগন্ত্ৰা নগরং পরিৰারেত্ৰা তৰ পুত্তেন সদ্ধিং যুজ্ঝতি, বলং ওসক্কতি, তৰ পুত্তং ত্ৰঞ্ঞেৰ ৰা মারেহি, রজ্জং ৰাস্স গণ্হিত্ৰা দেহী’’তি আহ.

তস্মিং কালে হত্থী বোধিসত্তং সোণ্ডায পরামসিত্ৰা উক্খিপিত্ৰা কুম্ভে ঠপেত্ৰা রোদিত্ৰা বোধিসত্তং ওতারেত্ৰা দেৰিযা হত্থে নিপজ্জাপেত্ৰা ‘‘কোসলরাজং গণ্হিস্সামী’’তি হত্থিসালতো নিক্খমি. অথস্স অমচ্চা ৰম্মং পটিমুঞ্চিত্ৰা অলঙ্করিত্ৰা নগরদ্ৰারং অৰাপুরিত্ৰা তং পরিৰারেত্ৰা নিক্খমিংসু. হত্থী নগরা নিক্খমিত্ৰা কোঞ্চনাদং কত্ৰা মহাজনং সন্তাসেত্ৰা পলাপেত্ৰা বলকোট্ঠকং ভিন্দিত্ৰা কোসলরাজানং চূল়ায গহেত্ৰা আনেত্ৰা বোধিসত্তস্স পাদমূলে নিপজ্জাপেত্ৰা মারণত্থাযস্স উট্ঠিতে ৰারেত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায অপ্পমত্তো হোহি, ‘কুমারো দহরো’তি সঞ্ঞং মা করী’’তি ওৰদিত্ৰা উয্যোজেসি. ততো পট্ঠায সকলজম্বুদীপে রজ্জং বোধিসত্তস্স হত্থগতমেৰ জাতং, অঞ্ঞো পটিসত্তু নাম উট্ঠহিতুং সমত্থো নাহোসি. বোধিসত্তো সত্তৰস্সিককালে অভিসেকং কত্ৰা অলীনচিত্তরাজা নাম হুত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে সগ্গপুরং পূরেসি.

সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমং গাথাদ্ৰযমাহ –

১১. ‘‘অলীনচিত্তং নিস্সায, পহট্ঠা মহতী চমূ;

কোসলং সেনাসন্তুট্ঠং, জীৰগ্গাহং অগাহযি.

১২. ‘‘এৰং নিস্সযসম্পন্নো, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো;

ভাৰযং কুসলং ধম্মং, যোগক্খেমস্স পত্তিযা;

পাপুণে অনুপুব্বেন, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তি.

তত্থ অলীনচিত্তং নিস্সাযাতি অলীনচিত্তং রাজকুমারং নিস্সায. পহট্ঠা মহতী চমূতি ‘‘পৰেণীরজ্জং নো দিট্ঠ’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠা হুত্ৰা মহতী সেনা. কোসলং সেনাসন্তুট্ঠন্তি কোসলরাজানং সেন রজ্জেন অসন্তুট্ঠং পররজ্জলোভেন আগতং. জীৰগ্গাহং অগাহযীতি অমারেত্ৰাৰ সা চমূ তং রাজানং হত্থিনা জীৰগ্গাহং গণ্হাপেসি. এৰং নিস্সযসম্পন্নোতি যথা সা চমূ, এৰং অঞ্ঞোপি কুলপুত্তো নিস্সযসম্পন্নো কল্যাণমিত্তং বুদ্ধং ৰা বুদ্ধসাৰকং ৰা নিস্সযং লভিত্ৰা. ভিক্খূতি পরিসুদ্ধাধিৰচনমেতং. আরদ্ধৰীরিযোতি পগ্গহিতৰীরিযো চতুদোসাপগতেন ৰীরিযেন সমন্নাগতো. ভাৰযং কুসলং ধম্মন্তি কুসলং নিরৰজ্জং সত্ততিংসবোধিপক্খিযসঙ্খাতং ধম্মং ভাৰেন্তো. যোগক্খেমস্স পত্তিযাতি চতূহি যোগেহি খেমস্স নিব্বানস্স পাপুণনত্থায তং ধম্মং ভাৰেন্তো. পাপুণে অনুপুব্বেন, সব্বসংযোজনক্খযন্তি এৰং ৰিপস্সনতো পট্ঠায ইমং কুসলং ধম্মং ভাৰেন্তো সো কল্যাণমিত্তুপনিস্সযসম্পন্নো ভিক্খু অনুপুব্বেন ৰিপস্সনাঞাণানি চ হেট্ঠিমমগ্গফলানি চ পাপুণন্তো পরিযোসানে দসন্নম্পি সংযোজনানং খযন্তে উপ্পন্নত্তা সব্বসংযোজনক্খযসঙ্খাতং অরহত্তং পাপুণাতি. যস্মা ৰা নিব্বানং আগম্ম সব্বসংযোজনানি খীযন্তি, তস্মা তম্পি সব্বসংযোজনক্খযমেৰ, এৰং অনুপুব্বেন নিব্বানসঙ্খাতং সব্বসংযোজনক্খযং পাপুণাতীতি অত্থো.

ইতি ভগৰা অমতমহানিব্বানেন ধম্মদেসনায কূটং গহেত্ৰা উত্তরিপি সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে ওস্সট্ঠৰীরিযো ভিক্খু অরহত্তে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা মাতা মহামাযা, পিতা সুদ্ধোদনমহারাজা অহোসি, রজ্জং গহেত্ৰা দিন্নহত্থী অযং ওস্সট্ঠৰীরিযো ভিক্খু, হত্থিস্স পিতা সারিপুত্তো, সামন্তকোসলরাজা মোগ্গল্লানো, অলীনচিত্তকুমারো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অলীনচিত্তজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[১৫৭] ৭. গুণজাতকৰণ্ণনা

যেন কামং পণামেতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো আনন্দত্থেরস্স সাটকসহস্সলাভং আরব্ভ কথেসি. থেরস্স কোসলরঞ্ঞো অন্তেপুরে ধম্মৰাচনৰত্থু হেট্ঠা মহাসারজাতকে (জা. ১.১.৯২) আগতমেৰ. ইতি থেরে রঞ্ঞো অন্তেপুরে ধম্মং ৰাচেন্তে রঞ্ঞো সহস্সগ্ঘনিকানং সাটকানং সহস্সং আহরিযিত্থ. রাজা ততো পঞ্চ সাটকসতানি পঞ্চন্নং দেৰীসতানং অদাসি. তা সব্বাপি তে সাটকে ঠপেত্ৰা পুনদিৰসে আনন্দত্থেরস্স দত্ৰা সযং পুরাণসাটকেযেৰ পারুপিত্ৰা রঞ্ঞো পাতরাসট্ঠানং অগমংসু.

রাজা ‘‘মযা তুম্হাকং সহস্সগ্ঘনিকা সাটকা দাপিতা, কস্মা তুম্হে তে অপারুপিত্ৰাৰ আগতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৰ, অম্হেহি তে আনন্দত্থেরস্স দিন্না’’তি. ‘‘আনন্দত্থেরেন সব্বে গহিতা’’তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন তিচীৰরং অনুঞ্ঞাতং, আনন্দত্থেরো দুস্সৰণিজ্জং মঞ্ঞে করিস্সতি, অতিবহূ তেন সাটকা গহিতা’’তি থেরস্স কুজ্ঝিত্ৰা ভুত্তপাতরাসো ৰিহারং গন্ত্ৰা থেরস্স পরিৰেণং পৰিসিত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নো পুচ্ছি – ‘‘অপি, ভন্তে, অম্হাকং ঘরে ইত্থিযো তুম্হাকং সন্তিকে ধম্মং উগ্গণ্হন্তি ৰা সুণন্তি ৰা’’তি? ‘‘আম, মহারাজ, গহেতব্বযুত্তকং গণ্হন্তি, সোতব্বযুত্তকং সুণন্তী’’তি. ‘‘কিং তা সুণন্তিযেৰ, উদাহু তুম্হাকং নিৰাসনং ৰা পারুপনং ৰা দদন্তী’’তি? ‘‘তা অজ্জ, মহারাজ, সহস্সগ্ঘনিকানি পঞ্চ সাটকসতানি অদংসূ’’তি. ‘‘তুম্হেহি গহিতানি তানি, ভন্তে’’তি? ‘‘আম, মহারাজা’’তি. ‘‘ননু, ভন্তে, সত্থারা তিচীৰরমেৰ অনুঞ্ঞাত’’ন্তি? ‘‘আম, মহারাজ, ভগৰতা একস্স ভিক্খুনো তিচীৰরমেৰ পরিভোগসীসেন অনুঞ্ঞাতং, পটিগ্গহণং পন অৰারিতং, তস্মা মযাপি অঞ্ঞেসং জিণ্ণচীৰরিকানং দাতুং তে সাটকা পটিগ্গহিতা’’তি. ‘‘তে পন ভিক্খূ তুম্হাকং সন্তিকা সাটকে লভিত্ৰা পোরাণচীৰরানি কিং করিস্সন্তী’’তি? ‘‘পোরাণসঙ্ঘাটিং উত্তরাসঙ্গং করিস্সন্তী’’তি? ‘‘পোরাণউত্তরাসঙ্গং কিং করিস্সন্তী’’তি? ‘‘অন্তরৰাসকং করিস্সন্তী’’তি. ‘‘পোরাণঅন্তরৰাসকং কিং করিস্সন্তী’’তি? ‘‘পচ্চত্থরণং করিস্সন্তী’’তি. ‘‘পোরাণপচ্চত্থরণং কিং করিস্সন্তী’’তি? ‘‘ভুম্মত্থরণং করিস্সন্তী’’তি. ‘‘পোরাণভুম্মত্থরণং কিং করিস্সন্তী’’তি? ‘‘পাদপুঞ্ছনং করিস্সন্তী’’তি. ‘‘পোরাণপাদপুঞ্ছনং কিং করিস্সন্তী’’তি? ‘‘মহারাজ, সদ্ধাদেয্যং নাম ৰিনিপাতেতুং ন লব্ভতি, তস্মা পোরাণপাদপুঞ্ছনং ৰাসিযা কোট্টেত্ৰা মত্তিকায মক্খেত্ৰা সেনাসনেসু মত্তিকালেপনং করিস্সন্তী’’তি. ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং দিন্নং যাৰ পাদপুঞ্ছনাপি নস্সিতুং ন লব্ভতী’’তি? ‘‘আম, মহারাজ, অম্হাকং দিন্নং নস্সিতুং ন লব্ভতি, পরিভোগমেৰ হোতী’’তি.

রাজা তুট্ঠো সোমনস্সপ্পত্তো হুত্ৰা ইতরানিপি গেহে ঠপিতানি পঞ্চ সাটকসতানি আহরাপেত্ৰা থেরস্স দত্ৰা অনুমোদনং সুত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. থেরো পঠমলদ্ধানি পঞ্চ সাটকসতানি জিণ্ণচীৰরিকানং ভিক্খূনং অদাসি. থেরস্স পন পঞ্চমত্তানি সদ্ধিৰিহারিকসতানি, তেসু একো দহরভিক্খু থেরস্স বহূপকারো পরিৰেণং সম্মজ্জতি, পানীযপরিভোজনীযং উপট্ঠপেতি, দন্তকট্ঠং মুখোদকং ন্হানোদকং দেতি, ৰচ্চকুটিজন্তাঘরসেনাসনানি পটিজগ্গতি, হত্থপরিকম্মপাদপরিকম্মপিট্ঠিপরিকম্মাদীনি করোতি. থেরো পচ্ছা লদ্ধানি পঞ্চ সাটকসতানি ‘‘অযং মে বহূপকারো’’তি যুত্তৰসেন সব্বানি তস্সেৰ অদাসি. সোপি সব্বে তে সাটকে ভাজেত্ৰা অত্তনো সমানুপজ্ঝাযানং অদাসি.

এৰং সব্বেপি তে লদ্ধসাটকা ভিক্খূ সাটকে ছিন্দিত্ৰা রজিত্ৰা কণিকারপুপ্ফৰণ্ণানি কাসাযানি নিৰাসেত্ৰা চ পারুপিত্ৰা চ সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা এৰমাহংসু – ‘‘ভন্তে, সোতাপন্নস্স অরিযসাৰকস্স মুখোলোকনদানং নাম অত্থী’’তি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকানং মুখোলোকনদানং নাম অত্থী’’তি. ‘‘ভন্তে, অম্হাকং উপজ্ঝাযেন ধম্মভণ্ডাগারিকত্থেরেন সহস্সগ্ঘনিকানং সাটকানং পঞ্চ সতানি একস্সেৰ দহরভিক্খুনো দিন্নানি, সো পন অত্তনা লদ্ধে ভাজেত্ৰা অম্হাকং অদাসী’’তি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, আনন্দো মুখোলোকনভিক্খং দেতি, সো পনস্স ভিক্খু বহূপকারো, তস্মা অত্তনো উপকারস্স উপকারৰসেন গুণৰসেন যুত্তৰসেন ‘উপকারস্স নাম পচ্চুপকারো কাতুং ৰট্টতী’তি কতঞ্ঞুকতৰেদিভাৰেন অদাসি. পোরাণকপণ্ডিতাপি হি অত্তনো উপকারানঞ্ঞেৰ পচ্চুপকারং করিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সীহো হুত্ৰা পব্বতগুহাযং ৰসতি. সো একদিৰসং গুহায নিক্খমিত্ৰা পব্বতপাদং ওলোকেসি, তং পন পব্বতপাদং পরিক্খিপিত্ৰা মহাসরো অহোসি. তস্স একস্মিং উন্নতট্ঠানে উপরিথদ্ধকদ্দমপিট্ঠে মুদূনি হরিততিণানি জাযিংসু. সসকা চেৰ হরিণাদযো চ সল্লহুকমিগা কদ্দমমত্থকে ৰিচরন্তা তানি খাদন্তি. তং দিৰসম্পি একো মিগো তানি খাদন্তো ৰিচরতি. সীহো ‘‘তং মিগং গণ্হিস্সামী’’তি পব্বতমত্থকা উপ্পতিত্ৰা সীহৰেগেন পক্খন্দি, মিগো মরণভযতজ্জিতো ৰিরৰন্তো পলাযি. সীহো ৰেগং সন্ধারেতুং অসক্কোন্তো কললপিট্ঠে নিপতিত্ৰা ওসীদিত্ৰা উগ্গন্তুং অসক্কোন্তো চত্তারো পাদা থম্ভা ৰিয ওসীদিত্ৰা সত্তাহং নিরাহারো অট্ঠাসি.

অথ নং একো সিঙ্গালো গোচরপ্পসুতো তং দিস্ৰা ভযেন পলাযি. সীহো তং পক্কোসিত্ৰা ‘‘ভো সিঙ্গাল, মা পলাযি, অহং কললে লগ্গো, জীৰিতং মে দেহী’’তি আহ. সিঙ্গালো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘অহং তং উদ্ধরেয্যং, উদ্ধটো পন মং খাদেয্যাসীতি ভাযামী’’তি আহ. ‘‘মা ভাযি, নাহং তং খাদিস্সামি, মহন্তং পন তে গুণং করিস্সামি, একেনুপাযেন মং উদ্ধরাহী’’তি. সিঙ্গালো তস্স পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা চতুন্নং পাদানং সমন্তা কললে অপনেত্ৰা চতুন্নম্পি পাদানং চতস্সো মাতিকা খণিত্ৰা উদকাভিমুখং অকাসি, উদকং পৰিসিত্ৰা কললং মুদুং অকাসি. তস্মিং খণে সিঙ্গালো সীহস্স উদরন্তরং অত্তনো সীসং পৰেসেত্ৰা ‘‘ৰাযামং করোহি, সামী’’তি উচ্চাসদ্দং করোন্তো সীসেন উদরং পহরি. সীহো ৰেগং জনেত্ৰা কললা উগ্গন্ত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা থলে অট্ঠাসি. সো মুহুত্তং ৰিস্সমিত্ৰা সরং ওরুয্হ কদ্দমং ধোৰিত্ৰা ন্হাযিত্ৰা দরথং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৰা একং মহিংসং ৰধিত্ৰা দাঠাহি ওৰিজ্ঝিত্ৰা মংসং উব্বত্তেত্ৰা ‘‘খাদ, সম্মা’’তি সিঙ্গালস্স পুরতো ঠপেত্ৰা তেন খাদিতে পচ্ছা অত্তনা খাদি. পুন সিঙ্গালো একং মংসপেসিং ডংসিত্ৰা গণ্হি. ‘‘ইদং কিমত্থায, সম্মা’’তি চ ৰুত্তে ‘‘তুম্হাকং দাসী অত্থি, তস্সা ভাগো ভৰিস্সতী’’তি আহ. সীহো ‘‘গণ্হাহী’’তি ৰত্ৰা সযম্পি সীহিযা অত্থায মংসং গণ্হিত্ৰা ‘‘এহি, সম্ম, অম্হাকং পব্বতমুদ্ধনি ঠত্ৰা সখিযা ৰসনট্ঠানং গমিস্সামা’’তি ৰত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা মংসং খাদাপেত্ৰা সিঙ্গালঞ্চ সিঙ্গালিঞ্চ অস্সাসেত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায ইদানি অহং তুম্হে পটিজগ্গিস্সামী’’তি অত্তনো ৰসনট্ঠানং নেত্ৰা গুহায দ্ৰারে অঞ্ঞিস্সা গুহায ৰসাপেসি. তে ততো পট্ঠায গোচরায গচ্ছন্তা সীহিঞ্চ সিঙ্গালিঞ্চ ঠপেত্ৰা সিঙ্গালেন সদ্ধিং গন্ত্ৰা নানামিগে ৰধিত্ৰা উভোপি তত্থেৰ মংসং খাদিত্ৰা ইতরাসম্পি দ্ৰিন্নং আহরিত্ৰা দেন্তি.

এৰং কালে গচ্ছন্তে সীহী দ্ৰে পুত্তে ৰিজাযি, সিঙ্গালীপি দ্ৰে পুত্তে ৰিজাযি. তে সব্বেপি সমগ্গৰাসং ৰসিংসু. অথেকদিৰসং সীহিযা এতদহোসি – ‘‘অযং সীহো সিঙ্গালঞ্চ সিঙ্গালিঞ্চ সিঙ্গালপোতকে চ অতিৰিয পিযাযতি, নূনমস্স সিঙ্গালিযা সদ্ধিং সন্থৰো অত্থি, তস্মা এৰং সিনেহং করোতি, যংনূনাহং ইমং পীল়েত্ৰা তজ্জেত্ৰা ইতো পলাপেয্য’’ন্তি. সা সীহস্স সিঙ্গালং গহেত্ৰা গোচরায গতকালে সিঙ্গালিং পীল়েসি তজ্জেসি ‘‘কিংকারণা ইমস্মিং ঠানে ৰসতি, ন পলাযসী’’তি? পুত্তাপিস্সা সিঙ্গালিপুত্তে তথেৰ তজ্জযিংসু. সিঙ্গালী তমত্থং সিঙ্গালস্স কথেত্ৰা ‘‘সীহস্স ৰচনেন এতায এৰং কতভাৰম্পি ন জানাম, চিরং ৰসিম্হা, নাসাপেয্যাপি নো, অম্হাকং ৰসনট্ঠানমেৰ গচ্ছামা’’তি আহ. সিঙ্গালো তস্সা ৰচনং সুত্ৰা সীহং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘সামি, চিরং অম্হেহি তুম্হাকং সন্তিকে নিৰুত্থং, অতিচিরং ৰসন্তা নাম অপ্পিযা হোন্তি, অম্হাকং গোচরায পক্কন্তকালে সীহী সিঙ্গালিং ৰিহেঠেতি ‘ইমস্মিং ঠানে কস্মা ৰসথ, পলাযথা’তি তজ্জেতি, সীহপোতকাপি সিঙ্গালপোতকে তজ্জেন্তি. যো নাম যস্স অত্তনো সন্তিকে ৰাসং ন রোচেতি, তেন সো ‘যাহী’তি নীহরিতব্বোৰ, ৰিহেঠনং নাম কিমত্থিয’’ন্তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১৩. ‘‘যেন কামং পণামেতি, ধম্মো বলৰতং মিগী;

উন্নদন্তী ৰিজানাহি, জাতং সরণতো ভয’’ন্তি.

তত্থ যেন কামং পণামেতি, ধম্মো বলৰতন্তি বলৰা নাম ইস্সরো অত্তনো সেৰকং যেন দিসাভাগেন ইচ্ছতি, তেন দিসাভাগেন সো পণামেতি নীহরতি. এস ধম্মো বলৰতং অযং ইস্সরানং সভাৰো পৰেণিধম্মোৰ, তস্মা সচে অম্হাকং ৰাসং ন রোচেথ, উজুকমেৰ নো নীহরথ, ৰিহেঠনেন কো অত্থোতি দীপেন্তো এৰমাহ. মিগীতি সীহং আলপতি. সো হি মিগরাজতায মিগা অস্স অত্থীতি মিগী. উন্নদন্তীতিপি তমেৰ আলপতি. সো হি উন্নতানং দন্তানং অত্থিতায উন্নতা দন্তা অস্স অত্থীতি উন্নদন্তী. ‘‘উন্নতদন্তী’’তিপি পাঠোযেৰ. ৰিজানাহীতি ‘‘এস ইস্সরানং ধম্মো’’তি এৰং জানাহি. জাতং সরণতো ভযন্তি অম্হাকং তুম্হে পতিট্ঠানট্ঠেন সরণং, তুম্হাকঞ্ঞেৰ সন্তিকা ভযং জাতং, তস্মা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ গমিস্সামাতি দীপেতি.

অপরো নযো – তৰ মিগী সীহী উন্নদন্তীমম পুত্তদারং তজ্জেন্তী যেন কামং পণামেতি, যেন যেনাকারেন ইচ্ছতি, তেন পণামেতি পৰত্ততি, ৰিহেঠেতিপি পলাপেতিপি, এৰং ত্ৰং ৰিজানাহি, তত্থ কিং সক্কা অম্হেহি কাতুং. ধম্মো বলৰতং এস বলৰন্তানং সভাৰো, ইদানি মযং গমিস্সাম. কস্মা? জাতং সরণতো ভযন্তি.

তস্স ৰচনং সুত্ৰা সীহো সীহিং আহ – ‘‘ভদ্দে, অসুকস্মিং নাম কালে মম গোচরত্থায গন্ত্ৰা সত্তমে দিৰসে ইমিনা সিঙ্গালেন ইমায চ সিঙ্গালিযা সদ্ধিং আগতভাৰং সরসী’’তি. ‘‘আম, সরামী’’তি. ‘‘জানাসি পন ময্হং সত্তাহং অনাগমনস্স কারণ’’ন্তি? ‘‘ন জানামি, সামী’’তি. ‘‘ভদ্দে, অহং ‘একং মিগং গণ্হিস্সামী’তি ৰিরজ্ঝিত্ৰা কললে লগ্গো, ততো নিক্খমিতুং অসক্কোন্তো সত্তাহং নিরাহারো অট্ঠাসিং, স্ৰাহং ইমং সিঙ্গালং নিস্সায জীৰিতং লভিং, অযং মে জীৰিতদাযকো সহাযো. মিত্তধম্মে ঠাতুং সমত্থো হি মিত্তো দুব্বলো নাম নত্থি, ইতো পট্ঠায ময্হং সহাযস্স চ সহাযিকায চ পুত্তকানঞ্চ এৰরূপং অৰমানং মা অকাসী’’তি ৰত্ৰা সীহো দুতিযং গাথমাহ –

১৪. ‘‘অপি চেপি দুব্বলো মিত্তো, মিত্তধম্মেসু তিট্ঠতি;

সো ঞাতকো চ বন্ধু চ, সো মিত্তো সো চ মে সখা;

দাঠিনি মাতিমঞ্ঞিত্থো, সিঙ্গালো মম পাণদো’’তি.

তত্থ অপি চেপীতি একো অপিসদ্দো অনুগ্গহত্থো, একো সম্ভাৰনত্থো. তত্রাযং যোজনা – দুব্বলোপি চে মিত্তো মিত্তধম্মেসু অপি তিট্ঠতি, সচে ঠাতুং সক্কোতি, সো ঞাতকো চ বন্ধু চ, সো মেত্তচিত্ততায মিত্তো, সো চ মে সহাযট্ঠেন সখা. দাঠিনি মাতিমঞ্ঞিত্থোতি, ভদ্দে, দাঠাসম্পন্নে সীহি মা ময্হং সহাযং ৰা সহাযিং ৰা অতিমঞ্ঞি, অযঞ্হি সিঙ্গালো মম পাণদোতি.

সা তস্স ৰচনং সুত্ৰা সিঙ্গালিং খমাপেত্ৰা ততো পট্ঠায সপুত্তায তায সদ্ধিং সমগ্গৰাসং ৰসি. সীহপোতকাপি সিঙ্গালপোতকেহি সদ্ধিং কীল়মানা সম্মোদমানা মাতাপিতূনং অতিক্কন্তকালেপি মিত্তভাৰং অভিন্দিত্ৰা সম্মোদমানা ৰসিংসু. তেসং কির সত্তকুলপরিৰট্টে অভিজ্জমানা মেত্তি অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপরিযোসানে কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, কেচি অরহন্তো অহেসুং. ‘‘তদা সিঙ্গালো আনন্দো অহোসি, সীহো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

গুণজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[১৫৮] ৮. সুহনুজাতকৰণ্ণনা

নযিদং ৰিসমসীলেনাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দ্ৰে চণ্ডভিক্খূ আরব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি সমযে জেতৰনেপি একো ভিক্খু চণ্ডো অহোসি ফরুসো সাহসিকো জনপদেপি. অথেকদিৰসং জানপদো ভিক্খু কেনচিদেৰ করণীযেন জেতৰনং অগমাসি, সামণেরা চেৰ দহরভিক্খূ চ তস্স চণ্ডভাৰং জানন্তি. ‘‘তেসং দ্ৰিন্নং চণ্ডানং কলহং পস্সিস্সামা’’তি কুতূহলেন তং ভিক্খুং জেতৰনৰাসিকস্স পরিৰেণং পহিণিংসু. তে উভোপি চণ্ডা অঞ্ঞমঞ্ঞং দিস্ৰাৰ পিযসংৰাসং সংসন্দিংসু সমিংসু, হত্থপাদপিট্ঠিসম্বাহনাদীনি অকংসু. ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, চণ্ডা ভিক্খূ অঞ্ঞেসং উপরি চণ্ডা ফরুসা সাহসিকা, অঞ্ঞমঞ্ঞং পন উভোপি সমগ্গা সম্মোদমানা পিযসংৰাসা জাতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেতে অঞ্ঞেসং চণ্ডা ফরুসা সাহসিকা, অঞ্ঞমঞ্ঞং পন সমগ্গা সম্মোদমানা পিযসংৰাসা চ অহেসু’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স সব্বত্থসাধকো অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. সো পন রাজা থোকং ধনলোভপকতিকো, তস্স মহাসোণো নাম কূটঅস্সো অত্থি. অথ উত্তরাপথকা অস্সৰাণিজা পঞ্চ অস্সসতানি আনেসুং, অস্সানং আগতভাৰং রঞ্ঞো আরোচেসুং. ততো পুব্বে পন বোধিসত্তো অস্সে অগ্ঘাপেত্ৰা মূলং অপরিহাপেত্ৰা দাপেসি. রাজা তং পরিহাযমানো অঞ্ঞং অমচ্চং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাত, অস্সে অগ্ঘাপেহি, অগ্ঘাপেন্তো চ পঠমং মহাসোণং যথা তেসং অস্সানং অন্তরং পৰিসতি, তথা ৰিস্সজ্জেত্ৰা অস্সে ডংসাপেত্ৰা ৰণিতে কারাপেত্ৰা দুব্বলকালে মূলং হাপেত্ৰা অস্সে অগ্ঘাপেয্যাসী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তথা অকাসি.

অস্সৰাণিজা অনত্তমনা হুত্ৰা তেন কতকিরিযং বোধিসত্তস্স আরোচেসুং. বোধিসত্তো ‘‘কিং পন তুম্হাকং নগরে কূটঅস্সো নত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি সামি, সুহনু নাম কূটঅস্সো চণ্ডো ফরুসো’’তি. ‘‘তেন হি পুন আগচ্ছন্তা তং অস্সং আনেয্যাথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা পুন আগচ্ছন্তা তং কূটস্সং গাহাপেত্ৰা আগচ্ছিংসু. রাজা ‘‘অস্সৰাণিজা আগতা’’তি সুত্ৰা সীহপঞ্জরং উগ্ঘাটেত্ৰা অস্সে ওলোকেত্ৰা মহাসোণং ৰিস্সজ্জাপেসি. অস্সৰাণিজাপি মহাসোণং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা সুহনুং ৰিস্সজ্জাপেসুং. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং পত্ৰা সরীরানি লেহন্তা সম্মোদমানা অট্ঠংসু. রাজা বোধিসত্তং পুচ্ছি – ‘‘পস্সসি ইমে দ্ৰে কূটস্সা অঞ্ঞেসং চণ্ডা ফরুসা সাহসিকা, অঞ্ঞে অস্সে ডংসিত্ৰা গেলঞ্ঞং পাপেন্তি, ইদানি অঞ্ঞমঞ্ঞং পন সরীরং লেহন্তা সম্মোদমানা অট্ঠংসু, কিং নামেত’’ন্তি? বোধিসত্তো ‘‘নযিমে, মহারাজ, ৰিসমসীলা, সমসীলা সমধাতুকা চ এতে’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথাদ্ৰযমাহ –

১৫. ‘‘নযিদং ৰিসমসীলেন, সোণেন সুহনূ সহ;

সুহনূপি তাদিসোযেৰ, যো সোণস্স সগোচরো.

১৬. ‘‘পক্খন্দিনা পগব্ভেন, নিচ্চং সন্দানখাদিনা;

সমেতি পাপং পাপেন, সমেতি অসতা অস’’ন্তি.

তত্থ নযিদং ৰিসমসীলেন, সোণেন সুহনূ সহাতি যং ইদং সুহনু কূটস্সো সোণেন সদ্ধিং পেমং করোতি, ইদং ন অত্তনো ৰিসমসীলেন, অথ খো অত্তনো সমসীলেনেৰ সদ্ধিং করোতি. উভোপি হেতে অত্তনো অনাচারতায দুস্সীলতায সমসীলা সমধাতুকা. সুহনূপি তাদিসোযেৰ, যো সোণস্স সগোচরোতি যাদিসো সোণো, সুহনুপি তাদিসোযেৰ, যো সোণস্স সগোচরো যংগোচরো সোণো, সোপি তংগোচরোযেৰ. যথেৰ হি সোণো অস্সগোচরো অস্সে ডংসেন্তোৰ চরতি, তথা সুহনুপি. ইমিনা নেসং সমানগোচরতং দস্সেতি.

তে পন আচারগোচরে একতো কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘পক্খন্দিনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পক্খন্দিনাতি অস্সানং উপরি পক্খন্দনসীলেন পক্খন্দনগোচরেন. পগব্ভেনাতি কাযপাগব্ভিযাদিসমন্নাগতেন দুস্সীলেন. নিচ্চং সন্দানখাদিনাতি সদা অত্তনো বন্ধনযোত্তং খাদনসীলেন খাদনগোচরেন চ. সমেতি পাপং পাপেনাতি এতেসু অঞ্ঞতরেন পাপেন সদ্ধিং অঞ্ঞতরস্স পাপং দুস্সীল্যং সমেতি. অসতা অসন্তি এতেসু অঞ্ঞতরেন অসতা অনাচারগোচরসম্পন্নেন সহ ইতরস্স অসং অসাধুকম্মং সমেতি, গূথাদীনি ৰিয গূথাদীহি একতো সংসন্দতি সদিসং নিব্বিসেসমেৰ হোতীতি.

এৰং ৰত্ৰা চ পন বোধিসত্তো ‘‘মহারাজ, রঞ্ঞা নাম অতিলুদ্ধেন ন ভৰিতব্বং, পরস্স সন্তকং নাম নাসেতুং ন ৰট্টতী’’তি রাজানং ওৰদিত্ৰা অস্সে অগ্ঘাপেত্ৰা ভূতমেৰ মূলং দাপেসি. অস্সৰাণিজা যথাসভাৰমেৰ মূলং লভিত্ৰা হট্ঠতুট্ঠা অগমংসু. রাজাপি বোধিসত্তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দ্ৰে অস্সা ইমে দ্ৰে দুট্ঠভিক্খূ অহেসুং, রাজা আনন্দো, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সুহনুজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[১৫৯] ৯. মোরজাতকৰণ্ণনা

উদেতযং চক্খুমা একরাজাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো হি ভিক্খু ভিক্খূহি সত্থু সন্তিকং নীতো ‘‘সচ্চং কির, ত্ৰং ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতো’’তি ৰুত্তে ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিং দিস্ৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘একং অলঙ্কতপটিযত্তসরীরং মাতুগামং ওলোকেত্ৰা’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ভিক্খু মাতুগামো নাম কস্মা তুম্হাদিসানং চিত্তং নালুল়েস্সতি, পোরাণকপণ্ডিতানম্পি হি মাতুগামস্স সদ্দং সুত্ৰা সত্ত ৰস্সসতানি অসমুদাচিণ্ণকিলেসা ওকাসং লভিত্ৰা খণেনেৰ সমুদাচরিংসু. ৰিসুদ্ধাপি সত্তা সংকিলিস্সন্তি, উত্তমযসসমঙ্গিনোপি আযসক্যং পাপুণন্তি, পগেৰ অপরিসুদ্ধা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো মোরযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা অণ্ডকালেপি কণিকারমকুল়ৰণ্ণঅণ্ডকোসো হুত্ৰা অণ্ডং ভিন্দিত্ৰা নিক্খন্তো সুৰণ্ণৰণ্ণো অহোসি দস্সনীযো পাসাদিকো পক্খানং অন্তরে সুরত্তরাজিৰিরাজিতো, সো অত্তনো জীৰিতং রক্খন্তো তিস্সো পব্বতরাজিযো অতিক্কম্ম চতুত্থায পব্বতরাজিযা একস্মিং দণ্ডকহিরঞ্ঞপব্বততলে ৰাসং কপ্পেসি. সো পভাতায রত্তিযা পব্বতমত্থকে নিসিন্নো সূরিযং উগ্গচ্ছন্তং ওলোকেত্ৰা অত্তনো গোচরভূমিযং রক্খাৰরণত্থায ব্রহ্মমন্তং বন্ধন্তো ‘‘উদেতয’’ন্তিআদিমাহ.

১৭. ‘‘উদেতযং চক্খুমা একরাজা,

হরিস্সৰণ্ণো পথৰিপ্পভাসো;

তং তং নমস্সামি হরিস্সৰণ্ণং পথৰিপ্পভাসং,

তযাজ্জ গুত্তা ৰিহরেমু দিৰস’’ন্তি.

তত্থ উদেতীতি পাচীনলোকধাতুতো উগ্গচ্ছতি. চক্খুমাতি সকলচক্কৰাল়ৰাসীনং অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা চক্খুপটিলাভকরণেন যং তেন তেসং দিন্নং চক্খু, তেন চক্খুনা চক্খুমা. একরাজাতি সকলচক্কৰাল়ে আলোককরানং অন্তরে সেট্ঠৰিসিট্ঠট্ঠেন একরাজা. হরিস্সৰণ্ণোতি হরিসমানৰণ্ণো, সুৰণ্ণৰণ্ণোতি অত্থো. পথৰিপ্পভাসোতি পথৰিযা পভাসো. তং তং নমস্সামীতি তস্মা তং এৰরূপং ভৰন্তং নমস্সামি ৰন্দামি. তযাজ্জ গুত্তা ৰিহরেমু দিৰসন্তি তযা অজ্জ রক্খিতা গোপিতা হুত্ৰা ইমং দিৰসং চতুইরিযাপথৰিহারেন সুখং ৰিহরেয্যাম.

এৰং বোধিসত্তো ইমায গাথায সূরিযং নমস্সিত্ৰা দুতিযগাথায অতীতে পরিনিব্বুতে বুদ্ধে চেৰ বুদ্ধগুণে চ নমস্সতি.

‘‘যে ব্রাহ্মণা ৰেদগূ সব্বধম্মে, তে মে নমো তে চ মং পালযন্তু;

নমত্থু বুদ্ধানং নমত্থু বোধিযা, নমো ৰিমুত্তানং নমো ৰিমুত্তিযা;

ইমং সো পরিত্তং কত্ৰা, মোরো চরতি এসনা’’তি.

তত্থ যে ব্রাহ্মণাতি যে বাহিতপাপা ৰিসুদ্ধিব্রাহ্মণা. ৰেদগূতি ৰেদানং পারং গতাতিপি ৰেদগূ, ৰেদেহি পারং গতাতিপি ৰেদগূ. ইধ পন সব্বে সঙ্খতাসঙ্খতধম্মে ৰিদিতে পাকটে কত্ৰা গতাতি ৰেদগূ. তেনেৰাহ ‘‘সব্বধম্মে’’তি. সব্বে খন্ধাযতনধাতুধম্মে সলক্খণসামঞ্ঞলক্খণৰসেন অত্তনো ঞাণস্স ৰিদিতে পাকটে কত্ৰা গতা, তিণ্ণং মারানং মত্থকং মদ্দিত্ৰা দসসহস্সিলোকধাতুং উন্নাদেত্ৰা বোধিতলে সম্মাসম্বোধিং পত্ৰা সংসারং ৰা অতিক্কন্তাতি অত্থো. তে মে নমোতি তে মম ইমং নমক্কারং পটিচ্ছন্তু. তে চ মং পালযন্তূতি এৰং মযা নমস্সিতা চ তে ভগৰন্তো মং পালেন্তু রক্খন্তু গোপেন্তু. নমত্থু বুদ্ধানং নমত্থু বোধিযা, নমো ৰিমুত্তানং নমো ৰিমুত্তিযাতি অযং মম নমক্কারো অতীতানং পরিনিব্বুতানং বুদ্ধানং অত্থু, তেসঞ্ঞেৰ চতূসু চ মগ্গেসু চতূসু ফলেসু ঞাণসঙ্খাতায বোধিযা অত্থু, তথা তেসঞ্ঞেৰ অরহত্তফলৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তানং অত্থু, যা চ নেসং তদঙ্গৰিমুত্তি ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তি সমুচ্ছেদৰিমুত্তি পটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তি নিস্সরণৰিমুত্তীতি পঞ্চৰিধা ৰিমুত্তি, তস্সা নেসং ৰিমুত্তিযাপি অযং ময্হং নমক্কারো অত্থূতি. ‘‘ইমং সো পরিত্তং কত্ৰা, মোরো চরতি এসনা’’তি ইদং পন পদদ্ৰযং সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা আহ. তস্সত্থো – ভিক্খৰে, সো মোরো ইমং পরিত্তং ইমং রক্খং কত্ৰা অত্তনো গোচরভূমিযং পুপ্ফফলাদীনং অত্থায নানপ্পকারায এসনায চরতি.

এৰং দিৰসং চরিত্ৰা সাযং পব্বতমত্থকে নিসীদিত্ৰা অত্থঙ্গতং সূরিযং ওলোকেন্তো বুদ্ধগুণে আৰজ্জেত্ৰা নিৰাসট্ঠানে রক্খাৰরণত্থায পুন ব্রহ্মমন্তং বন্ধন্তো ‘‘অপেতয’’ন্তিআদিমাহ.

১৮. ‘‘অপেতযং চক্খুমা একরাজা, হরিস্সৰণ্ণো পথৰিপ্পভাসো;

তং তং নমস্সামি হরিস্সৰণ্ণং পথৰিপ্পভাসং, তযাজ্জ গুত্তা ৰিহরেমু রত্তিং.

‘‘যে ব্রাহ্মণা ৰেদগূ সব্বধম্মে, তে মে নমো তে চ মং পালযন্তু;

নমত্থু বুদ্ধানং নমত্থু বোধিযা, নমো ৰিমুত্তানং নমো ৰিমুত্তিযা;

ইমং সো পরিত্তং কত্ৰা, মোরো ৰাসমকপ্পযী’’তি.

তত্থ অপেতীতি অপযাতি অত্থং গচ্ছতি. ইমং সো পরিত্তং কত্ৰা, মোরো ৰাসমকপ্পযীতি ইদম্পি অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা আহ. তস্সত্থো – ভিক্খৰে, সো মোরো ইমং পরিত্তং ইমং রক্খং কত্ৰা অত্তনো নিৰাসট্ঠানে ৰাসং কপ্পযিত্থ, তস্স রত্তিং ৰা দিৰা ৰা ইমস্স পরিত্তস্সানুভাৰেন নেৰ ভযং, ন লোমহংসো অহোসি.

অথেকো বারাণসিযা অৰিদূরে নেসাদগামৰাসী নেসাদো হিমৰন্তপদেসে ৰিচরন্তো তস্মিং দণ্ডকহিরঞ্ঞপব্বতমত্থকে নিসিন্নং বোধিসত্তং দিস্ৰা আগন্ত্ৰা পুত্তস্স আরোচেসি. অথেকদিৰসং খেমা নাম বারাণসিরঞ্ঞো দেৰী সুপিনেন সুৰণ্ণৰণ্ণং মোরং ধম্মং দেসেন্তং দিস্ৰা পবুদ্ধকালে রঞ্ঞো আরোচেসি – ‘‘অহং, দেৰ, সুৰণ্ণৰণ্ণস্স মোরস্স ধম্মং সোতুকামা’’তি. রাজা অমচ্চে পুচ্ছি. অমচ্চা ‘‘ব্রাহ্মণা জানিস্সন্তী’’তি আহংসু. ব্রাহ্মণা তং সুত্ৰা ‘‘সুৰণ্ণৰণ্ণা মোরা নাম হোন্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কত্থ হোন্তী’’তি ৰুত্তে ‘‘নেসাদা জানিস্সন্তী’’তি আহংসু. রাজা নেসাদে সন্নিপাতেত্ৰা পুচ্ছি. অথ সো নেসাদপুত্তো ‘‘আম, মহারাজ, দণ্ডকহিরঞ্ঞপব্বতো নাম অত্থি, তত্থ সুৰণ্ণৰণ্ণো মোরো ৰসতী’’তি আহ. ‘‘তেন হি তং মোরং অমারেত্ৰা বন্ধিত্ৰাৰ আনেহী’’তি. নেসাদো গন্ত্ৰা তস্স গোচরভূমিযং পাসে ওড্ডেসি. মোরেন অক্কন্তট্ঠানেপি পাসো ন সঞ্চরতি. নেসাদো গণ্হিতুং অসক্কোন্তো সত্ত ৰস্সানি ৰিচরিত্ৰা তত্থেৰ কালমকাসি. খেমাপি দেৰী পত্থিতং অলভমানা কালমকাসি.