৪. অসদিসৰগ্গো

[১৮১] ১. অসদিসজাতকৰণ্ণনা

ধনুগ্গহো অসদিসোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মহাভিনিক্খমনং আরব্ভ কথেসি. একদিৰসঞ্হি ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ভগৰতো মহানিক্খমপারমিং ৰণ্ণেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো ইদানেৰ মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তো, পুব্বেপি সেতচ্ছত্তং পহায নিক্খন্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি, তস্স সোত্থিনা জাতস্স নামগ্গহণদিৰসে ‘‘অসদিসকুমারো’’তি নামং অকংসু. অথস্স আধাৰিত্ৰা পরিধাৰিত্ৰা ৰিচরণকালে অঞ্ঞো পুঞ্ঞৰা সত্তো দেৰিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি, তস্স সোত্থিনা জাতস্স নামগ্গহণদিৰসে ‘‘ব্রহ্মদত্তকুমারো’’তি নামং অকংসু. তেসু বোধিসত্তো সোল়সৰস্সকালে তক্কসিলং গন্ত্ৰা দিসাপামোক্খস্স আচরিযস্স সন্তিকে তযো ৰেদে অট্ঠারস চ সিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা তেসু ইস্সাসসিপ্পে অসদিসো হুত্ৰা বারাণসিং পচ্চাগমি. রাজা কালং করোন্তো ‘‘অসদিসকুমারস্স রজ্জং দত্ৰা ব্রহ্মদত্তস্স ওপরজ্জং দেথা’’তি ৰত্ৰা কালমকাসি. তস্মিং কালকতে বোধিসত্তো অত্তনো রজ্জে দীযমানে ‘‘ন ময্হং রজ্জেনত্থো’’তি পটিক্খিপি, ব্রহ্মদত্তং রজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. বোধিসত্তো ‘‘ময্হং রজ্জেন অত্থো নত্থী’’তি কিঞ্চিপি ন ইচ্ছি, কনিট্ঠে রজ্জং কারেন্তে পকতিযা ৰসনাকারেনেৰ ৰসি. রাজপাদমূলিকা ‘‘অসদিসকুমারো রজ্জং পত্থেতী’’তি ৰত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকে বোধিসত্তং পরিভিন্দিংসু. সোপি তেসং ৰচনং গহেত্ৰা পরিভিন্নচিত্তো ‘‘ভাতরং মে গণ্হথা’’তি মনুস্সে পযোজেসি.

অথেকো বোধিসত্তস্স অত্থচরকো তং কারণং বোধিসত্তস্স আরোচেসি. বোধিসত্তো কনিট্ঠভাতিকস্স কুজ্ঝিত্ৰা নগরা নিক্খমিত্ৰা অঞ্ঞং রট্ঠং গন্ত্ৰা ‘‘একো ধনুগ্গহো আগন্ত্ৰা রাজদ্ৰারে ঠিতো’’তি রঞ্ঞো আরোচাপেসি. রাজা ‘‘কিত্তকং ভোগং ইচ্ছসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘একসংৰচ্ছরেন সতসহস্স’’ন্তি. ‘‘সাধু আগচ্ছতূ’’তি. অথ নং আগন্ত্ৰা সমীপে ঠিতং পুচ্ছি – ‘‘ত্ৰং ধনগ্গহোসী’’তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘সাধু মং উপট্ঠহস্সূ’’তি. সো ততো পট্ঠায রাজানং উপট্ঠহি. তস্স পরিব্বযং দীযমানং দিস্ৰা ‘‘অতিবহুং লভতী’’তি পোরাণকধনুগ্গহা উজ্ঝাযিংসু. অথেকদিৰসং রাজা উয্যানং গন্ত্ৰা মঙ্গলসিলাপট্টসমীপে সাণিপাকারং পরিক্খিপাপেত্ৰা অম্বরুক্খমূলে মহাসযনে নিপন্নো উদ্ধং ওলোকেন্তো রুক্খগ্গে একং অম্বপিণ্ডিং দিস্ৰা ‘‘ইমং ন সক্কা অভিরুহিত্ৰা গণ্হিতু’’ন্তি ধনুগ্গহে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ইমং অম্বপিণ্ডিং সরেন ছিন্দিত্ৰা পাতেতুং সক্খিস্সথা’’তি আহ. ন তং, দেৰ, অম্হাকং গরু, দেৰেন পন নো বহুৰারে কম্মং দিট্ঠপুব্বং, অধুনাগতো ধনুগ্গহো অম্হেহি বহুতরং লভতি, তং পাতাপেথাতি.

রাজা বোধিসত্তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সক্খিস্সসি, তাত, এতং পাতেতু’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘আম, মহারাজ, একং ওকাসং লভমানো সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘কতরোকাস’’ন্তি? ‘‘তুম্হাকং সযনস্স অন্তোকাস’’ন্তি. রাজা সযনং হরাপেত্ৰা ওকাসং কারেসি. বোধিসত্তস্স হত্থে ধনু নত্থি, নিৰাসনন্তরে ধনুং সন্নয্হিত্ৰা ৰিচরতি, তস্মা ‘‘সাণিং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি আহ. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সাণিং আহরাপেত্ৰা পরিক্খিপাপেসি. বোধিসত্তো অন্তোসাণিং পৰিসিত্ৰা উপরিনিৰত্থং সেতৰত্থং হরিত্ৰা একং রত্তপটং নিৰাসেত্ৰা কচ্ছং বন্ধিত্ৰা একং রত্তপটং উদরে বন্ধিত্ৰা পসিব্বকতো সন্ধিযুত্তং খগ্গং নীহরিত্ৰা ৰামপস্সে সন্নয্হিত্ৰা সুৰণ্ণকঞ্চুকং পটিমুঞ্চিত্ৰা চাপনাল়িং পিট্ঠিযং সন্নয্হিত্ৰা সন্ধিযুত্তমেণ্ডকমহাধনুং আদায পৰাল়ৰণ্ণং জিযং আরোপেত্ৰা উণ্হীসং সীসে পটিমুঞ্চিত্ৰা তিখিণখুরপ্পং নখেহি পরিৰত্তযমানো সাণিং দ্ৰিধা কত্ৰা পথৰিং ফালেত্ৰা অলঙ্কতনাগকুমারো ৰিয নিক্খমিত্ৰা সরখিপনট্ঠানং গন্ত্ৰা খুরপ্পং সন্নয্হিত্ৰা রাজানং আহ – ‘‘কিং, মহারাজ, এতং অম্বপিণ্ডিং উদ্ধং আরোহনকণ্ডেন পাতেমি, উদাহু অধো ওরোহনকণ্ডেনা’’তি. ‘‘তাত, বহূ মযা আরোহনকণ্ডেন পাতেন্তা দিট্ঠপুব্বা, ওরোহনকণ্ডেন পন পাতেন্তা মযা ন দিট্ঠপুব্বা, ওরোহনকণ্ডেন পাতেহী’’তি. ‘‘মহারাজ, ইদং কণ্ডং দূরং আরোহিস্সতি, যাৰ চাতুমহারাজিকভৰনং, তাৰ গন্ত্ৰা সযং ওরোহিস্সতি, যাৰস্স ওরোহনং, তাৰ তুম্হেহি অধিৰাসেতুং ৰট্টতী’’তি. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.

অথ নং পুন আহ – ‘‘মহারাজ, ইদং কণ্ডং পন আরোহমানং অম্বপিণ্ডিৰণ্টং যাৰমজ্ঝং কন্তমানং আরোহিস্সতি, ওরোহমানং কেসগ্গমত্তম্পি ইতো ৰা এত্তো ৰা অগন্ত্ৰা উজুঞ্ঞেৰ পতিত্ৰা অম্বপিণ্ডিং গহেত্ৰা ওতরিস্সতি, পস্স, মহারাজা’’তি ৰেগং জনেত্ৰা কণ্ডং খিপি. তং কণ্ডং অম্বপিণ্ডিৰণ্টং যাৰমজ্ঝং কন্তমানং অভিরুহি. বোধিসত্তো ‘‘ইদানি তং কণ্ডং যাৰ চাতুমহারাজিকভৰনং গতং ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা পঠমং খিত্তকণ্ডতো অধিকতরং ৰেগং জনেত্ৰা অঞ্ঞং কণ্ডং খিপি, তং গন্ত্ৰা পুরিমকণ্ডপুঙ্খে পহরিত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা সযং তাৰতিংসভৰনং অভিরুহি. তত্থ নং দেৰতা অগ্গহেসুং, নিৰত্তনকণ্ডস্স ৰাতছিন্নসদ্দো অসনিসদ্দো ৰিয অহোসি. মহাজনেন ‘‘কিং এসো সদ্দো’’তি ৰুত্তে বোধিসত্তো ‘‘নিৰত্তনকণ্ডস্স সদ্দো’’তি ৰত্ৰা অত্তনো অত্তনো সরীরে কণ্ডস্স পতনভাৰং ঞত্ৰা ভীততসিতং মহাজনং ‘‘মা ভাযিত্থা’’তি সমস্সাসেত্ৰা ‘‘কণ্ডস্স ভূমিযং পতিতুং ন দস্সামী’’তি আহ. কণ্ডং ওতরমানং কেসগ্গমত্তম্পি ইতো ৰা এত্তো ৰা অগন্ত্ৰা উজুঞ্ঞেৰ পতিত্ৰা অম্বপিণ্ডিং ছিন্দি. বোধিসত্তো অম্বপিণ্ডিযা চ কণ্ডস্স চ ভূমিযং পতিতুং অদত্ৰা আকাসেযেৰ সম্পটিচ্ছন্তো একেন হত্থেন অম্বপিণ্ডিং, একেন হত্থেন কণ্ডং অগ্গহেসি. মহাজনো তং অচ্ছরিযং দিস্ৰা ‘‘ন নো এৰরূপং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি মহাপুরিসং পসংসতি উন্নদতি অপ্ফোটেতি অঙ্গুলিযো ৰিধূনতি, চেলুক্খেপসহস্সানি পৰত্তেতি. রাজপরিসায তুট্ঠপহট্ঠায বোধিসত্তস্স দিন্নধনং কোটিমত্তং অহোসি. রাজাপিস্স ধনৰস্সং ৰস্সেন্তো ৰিয বহুং ধনং মহন্তঞ্চ যসং অদাসি.

এৰং বোধিসত্তে তেন রঞ্ঞা সক্কতে গরুকতে তত্থ ৰসন্তে ‘‘অসদিসকুমারো কির বারাণসিযং নত্থী’’তি সত্ত রাজানো আগন্ত্ৰা বারাণসিনগরং পরিৰারেত্ৰা ‘‘রজ্জং ৰা দেতু যুদ্ধং ৰা’’তি রঞ্ঞো পণ্ণং পেসেসুং. রাজা মরণভযভীতো ‘‘কুহিং মে ভাতা ৰসতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘একং সামন্তরাজানং উপট্ঠহতী’’তি সুত্ৰা ‘‘মম ভাতিকে অনাগচ্ছন্তে ময্হং জীৰিতং নত্থি, গচ্ছথ তস্স মম ৰচনেন পাদে ৰন্দিত্ৰা খমাপেত্ৰা গণ্হিত্ৰা আগচ্ছথা’’তি দূতে পাহেসি. তে গন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স তং পৰত্তিং আরোচেসুং. বোধিসত্তো তং রাজানং আপুচ্ছিত্ৰা বারাণসিং পচ্চাগন্ত্ৰা রাজানং ‘‘মা ভাযী’’তি সমস্সাসেত্ৰা কণ্ডে অক্খরানি ছিন্দিত্ৰা ‘‘অহং অসদিসকুমারো আগতো, অঞ্ঞং এককণ্ডং খিপন্তো সব্বেসং ৰো জীৰিতং হরিস্সামি, জীৰিতেন অত্থিকা পলাযন্তূ’’তি অট্টালকে ঠত্ৰা সত্তন্নং রাজূনং ভুঞ্জন্তানং কঞ্চনপাতিমকুলেযেৰ কণ্ডং পাতেসি. তে অক্খরানি দিস্ৰা মরণভযভীতা সব্বেৰ পলাযিংসু. এৰং মহাসত্তো খুদ্দকমক্খিকায পিৰনমত্তম্পি লোহিতং অনুপ্পাদেত্ৰা সত্ত রাজানো পলাপেত্ৰা কনিট্ঠভাতরং অপলোকেত্ৰা কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি.

সত্থা ‘‘এৰং, ভিক্খৰে, অসদিসকুমারো সত্ত রাজানো পলাপেত্ৰা ৰিজিতসঙ্গামো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতো’’তি অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –

৬১. ‘‘ধনুগ্গহো অসদিসো, রাজপুত্তো মহব্বলো;

দূরেপাতী অক্খণৰেধী, মহাকাযপ্পদালনো.

৬২. ‘‘সব্বামিত্তে রণং কত্ৰা, ন চ কঞ্চি ৰিহেঠযি;

ভাতরং সোত্থিং কত্ৰান, সংযমং অজ্ঝুপাগমী’’তি.

তত্থ অসদিসোতি ন কেৰলং নামেনেৰ, বলৰীরিযপঞ্ঞাহিপি অসদিসোৰ. মহব্বলোতি কাযবলেনপি পঞ্ঞাবলেনপি মহব্বলো. দূরেপাতীতি যাৰ চাতুমহারাজিকভৰনা তাৰতিংসভৰনা চ কণ্ডং পেসেতুং সমত্থতায দূরেপাতী. অক্খণৰেধীতি অৰিরাধিতৰেধী. অথ ৰা অক্খণা ৰুচ্চতি ৰিজ্জু, যাৰ একা ৰিজ্জু নিচ্ছরতি, তাৰ তেনোভাসেন সত্তট্ঠ ৰারে কণ্ডানি গহেত্ৰা ৰিজ্ঝতীতি অক্খণৰেধী. মহাকাযপ্পদালনোতি মহন্তে কাযে পদালেতি. চম্মকাযো, দারুকাযো, লোহকাযো, অযোকাযো, ৰালিককাযো, উদককাযো, ফলককাযোতি ইমে সত্ত মহাকাযা নাম. তত্থ অঞ্ঞো চম্মকাযপদালনো মহিংসচম্মং ৰিনিৰিজ্ঝতি, সো পন সতম্পি মহিংসচম্মানং ৰিনিৰিজ্ঝতিযেৰ. অঞ্ঞো অট্ঠঙ্গুলবহলং উদুম্বরপদরং, চতুরঙ্গুলবহলং অসনপদরং ৰিনিৰিজ্ঝতি, সো পন ফলকসতম্পি একতো বদ্ধং ৰিনিৰিজ্ঝতি, তথা দ্ৰঙ্গুলবহলং তম্বলোহপট্টং, অঙ্গুলবহলং অযপট্টং. ৰালিকসকটস্স বদরসকটস্স পলালসকটস্স ৰা পচ্ছাভাগেন কণ্ডং পৰেসেত্ৰা পুরেভাগেন অতিপাতেতি, পকতিযা উদকে চতুউসভট্ঠানং কণ্ডং পেসেতি, থলে অট্ঠউসভন্তি এৰং ইমেসং সত্তন্নং মহাকাযানং পদালনতো মহাকাযপ্পদালনো. সব্বামিত্তেতি সব্বে অমিত্তে. রণং কত্ৰাতি যুদ্ধং কত্ৰা পলাপেসীতি অত্থো. ন চ কঞ্চি ৰিহেঠযীতি একম্পি ন ৰিহেঠেসি. অৰিহেঠযন্তোযেৰ পন তেহি সদ্ধিং কণ্ডপেসনেনেৰ রণং কত্ৰা. সংযমং অজ্ঝুপাগমীতি সীলসংযমং পব্বজ্জং উপগতো.

এৰং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কনিট্ঠভাতা আনন্দো অহোসি, অসদিসকুমারো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অসদিসজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[১৮২] ২. সঙ্গামাৰচরজাতকৰণ্ণনা

সঙ্গামাৰচরো সূরোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো নন্দত্থেরং আরব্ভ কথেসি. সত্থরি হি পঠমগমনেন কপিলপুরং গন্ত্ৰা কনিট্ঠভাতিকং নন্দরাজকুমারং পব্বাজেত্ৰা কপিলপুরা নিক্খম্ম অনুপুব্বেন সাৰত্থিং গন্ত্ৰা ৰিহরন্তে আযস্মা নন্দো ভগৰতো পত্তং আদায তথাগতেন সদ্ধিং গেহা নিক্খমনকালে ‘‘নন্দকুমারো কির সত্থারা সদ্ধিং গচ্ছতী’’তি সুত্ৰা অড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহি ৰাতপানন্তরেন ওলোকেত্ৰা ‘‘তুৰটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’’তি ইদং জনপদকল্যাণিযা ৰুত্তৰচনং অনুস্সরন্তো উক্কণ্ঠিতো অনভিরতো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো অহোসি. সত্থা তস্স তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ‘‘যংনূনাহং নন্দং অরহত্তে পতিট্ঠাপেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৰা তস্স ৰসনপরিৰেণং গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসিন্নো ‘‘কচ্চি, নন্দ, ইমস্মিং সাসনে অভিরমসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, জনপদকল্যাণিযা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা নাভিরমামী’’তি. ‘‘হিমৰন্তচারিকং গতপুব্বোসি নন্দা’’তি? ‘‘ন গতপুব্বো, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছামা’’তি. ‘‘নত্থি মে, ভন্তে, ইদ্ধি, কতাহং গমিস্সামী’’তি. সত্থা ‘‘অহং তং, নন্দ, মম ইদ্ধিবলেন নেস্সামী’’তি থেরং হত্থে গহেত্ৰা আকাসং পক্খন্দন্তো অন্তরামগ্গে একস্মিং ঝামখেত্তে ঝামখাণুকে নিসিন্নং ছিন্নকণ্ণনাসনঙ্গুট্ঠং ঝামলোমং ছিন্নছৰিং চম্মমত্তং লোহিতপলিগুণ্ঠিতং একং পলুট্ঠমক্কটিং দস্সেসি – ‘‘পস্সসি, নন্দ, এতং মক্কটি’’ন্তি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘সুট্ঠু পচ্চক্খং করোহী’’তি.

অথ নং গহেত্ৰা সট্ঠিযোজনিকং মনোসিলাতলং, অনোতত্তদহাদযো সত্ত মহাসরে, পঞ্চ মহানদিযো, সুৰণ্ণপব্বতরজতপব্বতমণিপব্বতপটিমণ্ডিতং অনেকসতরামণেয্যকং হিমৰন্তপব্বতঞ্চ দস্সেত্ৰা ‘‘তাৰতিংসভৰনং তে, নন্দ, দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ন, দিট্ঠপুব্বং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘এহি, নন্দ, তাৰতিংসভৰনং তে দস্সযিস্সামী’’তি তত্থ নেত্ৰা পণ্ডুকম্বলসিলাসনে নিসীদি. সক্কো দেৰরাজা দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰসঙ্ঘেন সদ্ধিং আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অড্ঢতিযকোটিসঙ্খা তস্স পরিচারিকা পঞ্চসতা ককুটপাদা দেৰচ্ছরাযোপি আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. সত্থা আযস্মন্তং নন্দং তা পঞ্চসতা অচ্ছরা কিলেসৰসেন পুনপ্পুনং ওলোকাপেসি. ‘‘পস্সসি, নন্দ, ইমা ককুটপাদিনিযো অচ্ছরাযো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং নু খো এতা সোভন্তি, উদাহু জনপদকল্যাণী’’তি. ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, জনপদকল্যাণিং উপনিধায সা পলুট্ঠমক্কটী, এৰমেৰ ইমা উপনিধায জনপদকল্যাণী’’তি. ‘‘ইদানি কিং করিস্সসি নন্দা’’তি? ‘‘কিং কম্মং কত্ৰা, ভন্তে, ইমা অচ্ছরা লভন্তী’’তি? ‘‘সমণধম্মং কত্ৰা’’তি. ‘‘সচে মে, ভন্তে, ইমাসং পটিলাভত্থায ভগৰা পাটিভোগো হোতি, অহং সমণধম্মং করিস্সামী’’তি. ‘‘করোহি, নন্দ, অহং তে পাটিভোগো’’তি. এৰং থেরো দেৰসঙ্ঘস্স মজ্ঝে তথাগতং পাটিভোগং গহেত্ৰা ‘‘মা, ভন্তে, অতিপপঞ্চং করোথ, এথ গচ্ছাম, অহং সমণধম্মং করিস্সামী’’তি আহ. সত্থা তং আদায জেতৰনমেৰ পচ্চাগমি. থেরো সমণধম্মং কাতুং আরভি.

সত্থা ধম্মসেনাপতিং আমন্তেত্ৰা ‘‘সারিপুত্ত, ময্হং কনিট্ঠভাতা নন্দো তাৰতিংসদেৰলোকে দেৰসঙ্ঘস্স মজ্ঝে দেৰচ্ছরানং কারণা মং পাটিভোগং অগ্গহেসী’’তি তস্স আচিক্খি. এতেনুপাযেন মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স মহাকস্সপত্থেরস্স অনুরুদ্ধত্থেরস্স ধম্মভণ্ডাগারিকআনন্দত্থেরস্সাতি অসীতিযা মহাসাৰকানং যেভুয্যেন চ সেসভিক্খূনং আচিক্খি. ধম্মসেনাপতি সারিপুত্তত্থেরো নন্দত্থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, আৰুসো নন্দ, তাৰতিংসদেৰলোকে দেৰসঙ্ঘস্স মজ্ঝে ‘দেৰচ্ছরা লভন্তো সমণধম্মং করিস্সামী’তি দসবলং পাটিভোগং গণ্হী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ননু এৰং সন্তে তৰ ব্রহ্মচরিযৰাসো মাতুগামসন্নিস্সিতো কিলেসসন্নিস্সিতো, তস্স তে ইত্থীনং অত্থায সমণধম্মং করোন্তস্স ভতিযা কম্মং করোন্তেন কম্মকারকেন সদ্ধিং কিং নানাকরণ’’ন্তি থেরং লজ্জাপেসি নিত্তেজং অকাসি. এতেনুপাযেন সব্বেপি অসীতিমহাসাৰকা অৰসেসভিক্খূ চ তং আযস্মন্তং নন্দং লজ্জাপযিংসু.

সো ‘‘অযুত্তং ৰত মে কত’’ন্তি হিরিযা চ ওত্তপ্পেন চ ৰীরিযং দল়্হং পগ্গণ্হিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, ভগৰতো পটিস্সৰং মুঞ্চামী’’তি আহ. সত্থাপি ‘‘যদা ত্ৰং, নন্দ, অরহত্তং পত্তো, তদাযেৰাহং পটিস্সৰা মুত্তো’’তি আহ. এতমত্থং ৰিদিত্ৰা ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘যাৰ ওৰাদক্খমো চাযং, আৰুসো, নন্দত্থেরো একোৰাদেনেৰ হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা সমণধম্মং কত্ৰা অরহত্তং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি নন্দো ওৰাদক্খমোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হত্থাচরিযকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো হত্থাচরিযসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পত্তো একং বারাণসিরঞ্ঞো সপত্তরাজানং উপট্ঠাসি. সো তস্স মঙ্গলহত্থিং সুসিক্খিতং কত্ৰা সিক্খাপেসি. সো রাজা ‘‘বারাণসিরজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি বোধিসত্তং গহেত্ৰা মঙ্গলহত্থিং আরুয্হ মহতিযা সেনায বারাণসিং গন্ত্ৰা পরিৰারেত্ৰা ‘‘রজ্জং ৰা দেতু যুদ্ধং ৰা’’তি রঞ্ঞো পণ্ণং পেসেসি. ব্রহ্মদত্তো ‘‘যুদ্ধং দস্সামী’’তি পাকারদ্ৰারট্টালকগোপুরেসু বলকাযং আরোপেত্ৰা যুদ্ধং অদাসি. সপত্তরাজা মঙ্গলহত্থিং ৰম্মেন ছাদেত্ৰা সযম্পি ৰম্মং পটিমুঞ্চিত্ৰা হত্তিক্খন্ধৰরগতো তিখিণং অঙ্কুসং আদায ‘‘নগরং ভিন্দিত্ৰা পচ্চামিত্তং জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা রজ্জং হত্থগতং করিস্সামী’’তি হত্থিং নগরাভিমুখং পেসেসি. সো উণ্হকললানি চেৰ যন্তপাসাণে চ নানপ্পকারানি চ পহরণানি ৰিস্সজ্জেন্তে দিস্ৰা মরণভযভীতো উপসঙ্কমিতুং অসক্কোন্তো পটিক্কমি. অথ নং হত্থাচরিযো উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তাত, ত্ৰং সূরো সঙ্গামাৰচরো, এৰরূপে ঠানে পটিক্কমনং নাম তুয্হং নানুচ্ছৰিক’’ন্তি ৰত্ৰা হত্থিং ওৰদন্তো ইমা গাথা অৰোচ –

৬৩. ‘‘সঙ্গামাৰচরো সূরো, বলৰা ইতি ৰিস্সুতো;

কিং নু তোরণমাসজ্জ, পটিক্কমসি কুঞ্জর.

৬৪. ‘‘ওমদ্দ খিপ্পং পলিঘং, এসিকানি চ অব্বহ;

তোরণানি চ মদ্দিত্ৰা, খিপ্পং পৰিস কুঞ্জরা’’তি.

তত্থ ইতি ৰিস্সুতোতি, তাত, ত্ৰং পৰত্তসম্পহারং সঙ্গামং মদ্দিত্ৰা অৰচরণতো সঙ্গামাৰচরো, থিরহদযতায সূরো, থামসম্পত্তিযা বলৰাতি এৰং ৰিস্সুতো পঞ্ঞাতো পাকটো. তোরণমাসজ্জাতি নগরদ্ৰারসঙ্খাতং তোরণং পত্ৰা. পটিক্কমসীতি কিং নু খো ওসক্কসি, কেন কারণেন নিৰত্তসীতি ৰদতি. ওমদ্দাতি অৰমদ্দ অধো পাতয. এসিকানি চ অব্বহাতি নগরদ্ৰারে সোল়সরতনং অট্ঠরতনং ভূমিযং পৰেসেত্ৰা নিচ্চলং কত্ৰা নিখাতা এসিকত্থম্ভা হোন্তি, তে খিপ্পং উদ্ধর লুঞ্চাহীতি আণাপেতি. তোরণানি চ মদ্দিত্ৰাতি নগরদ্ৰারস্স পিট্ঠসঙ্ঘাটে মদ্দিত্ৰা. খিপ্পং পৰিসাতি সীঘং নগরং পৰিস. কুঞ্জরাতি নাগং আলপতি.

তং সুত্ৰা নাগো বোধিসত্তস্স একোৰাদেনেৰ নিৰত্তিত্ৰা এসিকত্থম্ভে সোণ্ডায পলিৰেঠেত্ৰা অহিচ্ছত্তকানি ৰিয লুঞ্চিত্ৰা তোরণং মদ্দিত্ৰা পলিঘং ওতারেত্ৰা নগরদ্ৰারং ভিন্দিত্ৰা নগরং পৰিসিত্ৰা রজ্জং গহেত্ৰা অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা হত্থী নন্দো অহোসি, রাজা আনন্দো, হত্থাচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সঙ্গামাৰচরজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[১৮৩] ৩. ৰালোদকজাতকৰণ্ণনা

ৰালোদকং অপ্পরসং নিহীনন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পঞ্চসতে ৰিঘাসাদে আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কির পঞ্চসতা উপাসকা ঘরাৰাসপলিবোধং পুত্তদারস্স নিয্যাদেত্ৰা সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তা একতোৰ ৰিচরন্তি. তেসু কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, একোপি পুথুজ্জনো নাম নত্থি, সত্থারং নিমন্তেন্তাপি তে উপাসকে অন্তোকরিত্ৰাৰ নিমন্তেন্তি. তেসং পন দন্তকট্ঠমুখোদকৰত্থগন্ধমালদাযকা পঞ্চসতা চূল়ুপট্ঠাকা ৰিঘাসাদা হুত্ৰা ৰসন্তি. তে ভুত্তপাতরাসা নিদ্দাযিত্ৰা উট্ঠায অচিরৰতিং গন্ত্ৰা নদীতীরে উন্নদন্তা মল্লযুদ্ধং যুজ্ঝন্তি. তে পন পঞ্চসতা উপাসকা অপ্পসদ্দা অপ্পনিগ্ঘোসা পটিসল্লানমনুযুঞ্জন্তি. সত্থা তেসং ৰিঘাসাদানং উচ্চাসদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিং এসো, আনন্দ, সদ্দো’’তি থেরং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ৰিঘাসাদসদ্দো, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ন খো, আনন্দ, ইমে ৰিঘাসাদা ইদানেৰ ৰিঘাসং খাদিত্ৰা উন্নদন্তি, পুব্বেপি উন্নদন্তিযেৰ, ইমেপি উপাসকা ন ইদানেৰ সন্নিসিন্না, পুব্বেপি সন্নিসিন্নাযেৰা’’তি ৰত্ৰা থেরেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অমচ্চকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো রঞ্ঞো অত্থধম্মানুসাসকো অহোসি. অথেকস্মিং কালে সো রাজা ‘‘পচ্চন্তো কুপিতো’’তি সুত্ৰা পঞ্চসতে সিন্ধৰে কপ্পাপেত্ৰা চতুরঙ্গিনিযা সেনায গন্ত্ৰা পচ্চন্তং ৰূপসমেত্ৰা বারাণসিমেৰ পচ্চাগন্ত্ৰা ‘‘সিন্ধৰা কিলন্তা অল্লরসমেৰ নেসং মুদ্দিকপানং দেথা’’তি আণাপেসি. সিন্ধৰা গন্ধপানং পিৰিত্ৰা অস্সসালং গন্ত্ৰা অত্তনো অত্তনো ঠানেসু অট্ঠংসু. তেসং পন দিন্নাৰসিট্ঠকং অপ্পরসং বহুকসটং অহোসি. মনুস্সা ‘‘ইদং কিং করোমা’’তি রাজানং পুচ্ছিংসু. রাজা উদকেন মদ্দিত্ৰা মকচিপিলোতিকাহি পরিস্সাৰেত্ৰা ‘‘যে গদ্রভা সিন্ধৰানং নিৰাপং পহিংসু, তেসং দাপেথা’’তি দাপেসি. গদ্রভা কসটউদকং পিৰিত্ৰা মত্তা হুত্ৰা ৰিরৰন্তা রাজঙ্গণে ৰিচরিংসু. রাজা মহাৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা রাজঙ্গণং ওলোকযমানো সমীপে ঠিতং বোধিসত্তং আমন্তেত্ৰা ‘‘পস্স, ইমে গদ্রভা কসটোদকং পিৰিত্ৰা মত্তা হুত্ৰা ৰিরৰন্তা উপ্পতন্তা ৰিচরন্তি, সিন্ধৰকুলে জাতসিন্ধৰা পন গন্ধপানং পিৰিত্ৰা নিস্সদ্দা সন্নিসিন্না ন উপ্পিলৰন্তি, কিং নু খো কারণ’’ন্তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

৬৫. ‘‘ৰালোদকং অপ্পরসং নিহীনং, পিত্ৰা মদো জাযতি গদ্রভানং;

ইমঞ্চ পিত্ৰান রসং পণীতং, মদো ন সঞ্জাযতি সিন্ধৰান’’ন্তি.

তত্থ ৰালোদকন্তি মকচিৰালেহি পরিস্সাৰিতউদকং. ‘‘ৰালুদক’’ন্তিপি পাঠো. নিহীনন্তি নিহীনরসভাৰেন নিহীনং. ন সঞ্জাযতীতি সিন্ধৰানং মদো ন জাযতি, কিং নু খো কারণন্তি পুচ্ছি.

অথস্স কারণং আচিক্খন্তো বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –

৬৬. ‘‘অপ্পং পিৰিত্ৰান নিহীনজচ্চো, সো মজ্জতী তেন জনিন্দ পুট্ঠো;

ধোরয্হসীলী চ কুলম্হি জাতো, ন মজ্জতী অগ্গরসং পিৰিত্ৰা’’তি.

তত্থ তেন জনিন্দ পুট্ঠোতি জনিন্দ উত্তমরাজ যো নিহীনজচ্চো, তেন নিহীনজচ্চভাৰেন পুট্ঠো মজ্জতি পমজ্জতি. ধোরয্হসীলীতি ধোরয্হসীলো ধুরৰহনকআচারেন সম্পন্নো জাতিসিন্ধৰো. অগ্গরসন্তি সব্বপঠমং গহিতং মুদ্দিকরসং পিৰিত্ৰাপি ন মজ্জতি.

রাজা বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা গদ্রভে রাজঙ্গণা নীহরাপেত্ৰা তস্সেৰ ওৰাদে ঠিতো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পঞ্চসতা গদ্রভা ইমে ৰিঘাসাদা অহেসুং, পঞ্চসতা সিন্ধৰা ইমে উপাসকা, রাজা আনন্দো, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ৰালোদকজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[১৮৪] ৪. গিরিদত্তজাতকৰণ্ণনা

দূসিতো গিরিদত্তেনাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো একং ৰিপক্খসেৰিং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা মহিল়ামুখজাতকে (জা. ১.১.২৬) কথিতমেৰ. সত্থা পন ‘‘ন, ভিক্খৰে, অযং ভিক্খু ইদানেৰ ৰিপক্খং সেৰতি, পুব্বেপেস ৰিপক্খসেৰকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং সামরাজা রজ্জং কারেসি. তদা বোধিসত্তো অমচ্চকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অহোসি. রঞ্ঞো পন পণ্ডৰো নাম মঙ্গলস্সো, তস্স গিরিদত্তো নাম অস্সবন্ধো, সো খঞ্জো অহোসি. অস্সো মুখরজ্জুকে গহেত্ৰা তং পুরতো পুরতো গচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘মং এস সিক্খাপেতী’’তি সঞ্ঞায তস্স অনুসিক্খন্তো খঞ্জো অহোসি. তস্স অস্সস্স খঞ্জভাৰং রঞ্ঞো আরোচেসুং, রাজা ৰেজ্জে পেসেসি. তে গন্ত্ৰা অস্সস্স সরীরে রোগং অপস্সন্তা ‘‘রোগমস্স ন পস্সামা’’তি রঞ্ঞো কথযিংসু. রাজা বোধিসত্তং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ ৰযস্স, এত্থ কারণং জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৰা খঞ্জঅস্সবন্ধসংসগ্গেন তস্স খঞ্জভূতভাৰং ঞত্ৰা রঞ্ঞো তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘সংসগ্গদোসেন নাম এৰং হোতী’’তি দস্সেন্তো পঠমং গাথমাহ –-

৬৭. ‘‘দূসিতো গিরিদত্তেন, হযো সামস্স পণ্ডৰো;

পোরাণং পকতিং হিত্ৰা, তস্সেৰানুৰিধিয্যতী’’তি.

তত্থ হযো সামস্সাতি সামস্স রঞ্ঞো মঙ্গলস্সো. পোরাণং পকতিং হিত্ৰাতি অত্তনো পোরাণপকতিং সিঙ্গারভাৰং পহায. অনুৰিধিয্যতীতি অনুসিক্খতি.

অথ নং রাজা ‘‘ইদানি ৰযস্স কিং কত্তব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘সুন্দরং অস্সবন্ধং লভিত্ৰা যথা পোরাণো ভৰিস্সতী’’তি ৰত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৬৮. ‘‘সচে চ তনুজো পোসো, সিখরাকারকপ্পিতো;

আননে নং গহেত্ৰান, মণ্ডলে পরিৰত্তযে;

খিপ্পমেৰ পহন্ত্ৰান, তস্সেৰানুৰিধিয্যতী’’তি.

তত্থ তনুজোতি তস্স অনুজো. অনুরূপং জাতো হি অনুজো, তস্স অনুজো তনুজো. ইদং ৰুত্তং হোতি – সচে হি, মহারাজ, তস্স সিঙ্গারস্স আচারসম্পন্নস্স অস্সস্স অনুরূপং জাতো সিঙ্গারো আচারসম্পন্নো পোসো. সিখরাকারকপ্পিতোতি সিখরেন সুন্দরেন আকারেন কপ্পিতকেসমস্সু তং অস্সং আননে গহেত্ৰা অস্সমণ্ডলে পরিৰত্তেয্য, খিপ্পমেৰেস তং খঞ্জভাৰং পহায ‘‘অযং সিঙ্গারো আচারসম্পন্নো অস্সগোপকো মং সিক্খাপেতী’’তি সঞ্ঞায খিপ্পমেৰ তস্স অনুৰিধিয্যতি অনুসিক্খিস্সতি, পকতিভাৰেযেৰ ঠস্সতীতি অত্থো. রাজা তথা কারেসি, অস্সো পকতিভাৰে পতিট্ঠাসি. রাজা ‘‘তিরচ্ছানানম্পি নাম আসযং জানিস্সতী’’তি তুট্ঠচিত্তো বোধিসত্তস্স মহন্তং যসং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা গিরিদত্তো দেৰদত্তো অহোসি, অস্সো ৰিপক্খসেৰকো ভিক্খু, রাজা আনন্দো, অমচ্চপণ্ডিতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

গিরিদত্তজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[১৮৫] ৫. অনভিরতিজাতকৰণ্ণনা

যথোদকে আৰিলে অপ্পসন্নেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ব্রাহ্মণকুমারং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কির একো ব্রাহ্মণকুমারো তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ বহূ খত্তিযকুমারে চ ব্রাহ্মণকুমারে চ মন্তে ৰাচেসি. সো অপরভাগে ঘরাৰাসং সণ্ঠপেত্ৰা ৰত্থালঙ্কারদাসদাসিখেত্তৰত্থুগোমহিংসপুত্তদারাদীনং অত্থায চিন্তযমানো রাগদোসমোহৰসিকো হুত্ৰা আৰিলচিত্তো অহোসি, মন্তে পটিপাটিযা পরিৰত্তেতুং নাসক্খি, ইতো চিতো চ মন্তা ন পটিভংসু. সো একদিৰসং বহুং গন্ধমালাদিং গহেত্ৰা জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কিং, মাণৰ, মন্তে ৰাচেসি, পগুণা তে মন্তা’’তি পুচ্ছি. ‘‘পুব্বে মে, ভন্তে, মন্তা পগুণা অহেসুং, ঘরাৰাসস্স পন গহিতকালতো পট্ঠায চিত্তং মে আৰিলং জাতং, তেন মে মন্তা ন পগুণা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘ন খো, মাণৰ, ইদানেৰ, পুব্বেপি তে চিত্তস্স অনাৰিলকালে তৰ মন্তা পগুণা অহেসুং, রাগাদীহি পন আৰিলকালে তৰ মন্তা ন পটিভংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং মন্তে উগ্গণ্হিত্ৰা দিসাপামোক্খো আচরিযো হুত্ৰা বারাণসিযং বহূ খত্তিযকুমারে চ ব্রাহ্মণকুমারে চ মন্তে ৰাচেসি. তস্স সন্তিকে একো ব্রাহ্মণমাণৰো তযো ৰেদে পগুণে অকাসি, একপদেপি নিক্কঙ্খো পিট্ঠিআচরিযো হুত্ৰা মন্তে ৰাচেসি. সো অপরেন সমযেন ঘরাৰাসং গহেত্ৰা ঘরাৰাসচিন্তায আৰিলচিত্তো মন্তে পরিৰত্তেতুং নাসক্খি. অথ নং আচরিযো অত্তনো সন্তিকং আগতং ‘‘কিং, মাণৰ, পগুণা তে মন্তা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ঘরাৰাসগহিতকালতো পট্ঠায মে চিত্তং আৰিলং জাতং, মন্তে পরিৰত্তেতুং ন সক্কোমী’’তি ৰুত্তে ‘‘তাত, আৰিলে চিত্তম্হি পগুণাপি মন্তা ন পটিভন্তি, অনাৰিলে পন চিত্তে অপ্পটিভাণং নাম নত্থী’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা আহ –

৬৯. ‘‘যথোদকে আৰিলে অপ্পসন্নে, ন পস্সতি সিপ্পিকসম্বুকঞ্চ;

সক্খরং ৰালুকং মচ্ছগুম্বং, এৰং আৰিলম্হি চিত্তে;

ন সো পস্সতি অত্তদত্থং পরত্থং.

৭০. ‘‘যথোদকে অচ্ছে ৰিপ্পসন্নে, সো পস্সতি সিপ্পিকসম্বুকঞ্চ;

সক্খরং ৰালুকং মচ্ছগুম্বং, এৰং অনাৰিলম্হি চিত্তে;

সো পস্সতি অত্থদত্থং পরত্থ’’ন্তি.

তত্থ আৰিলেতি কদ্দমালুল়িতে. অপ্পসন্নেতি তাযেৰ আৰিলতায অৰিপ্পসন্নে. সিপ্পিকসম্বুকঞ্চাতি সিপ্পিকঞ্চ সম্বুকঞ্চ. মচ্ছগুম্বন্তি মচ্ছঘটং. এৰং আৰিলম্হীতি এৰমেৰ রাগাদীহি আৰিলে চিত্তে. অত্তদত্থং পরত্থন্তি নেৰ অত্তদত্থং ন পরত্থং পস্সতীতি অত্থো. সো পস্সতীতি এৰমেৰ অনাৰিলে চিত্তে সো পুরিসো অত্তদত্থং পরত্থঞ্চ পস্সতীতি.

সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে ব্রাহ্মণকুমারো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা মাণৰো অযমেৰ মাণৰো অহোসি, আচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অনভিরতিজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[১৮৬] ৬. দধিৰাহনজাতকৰণ্ণনা

ৰণ্ণগন্ধরসূপেতোতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো ৰিপক্খসেৰিং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা কথিতমেৰ. সত্থা পন ‘‘ভিক্খৰে, অসাধুসন্নিৰাসো নাম পাপো অনত্থকরো, তত্থ মনুস্সভূতানং তাৰ পাপসন্নিৰাসস্স অনত্থকরতায কিং ৰত্তব্বং, পুব্বে পন অসাতেন অমধুরেন নিম্বরুক্খেন সদ্ধিং সন্নিৰাসমাগম্ম মধুররসো দিব্বরসপটিভাগো অচেতনো অম্বরুক্খোপি অমধুরো তিত্তকো জাতো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে কাসিরট্ঠে চত্তারো ভাতরো ব্রাহ্মণা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তপদেসে পটিপাটিযা পণ্ণসালা কত্ৰা ৰাসং কপ্পেসুং. তেসং জেট্ঠকভাতা কালং কত্ৰা সক্কত্তং পাপুণি. সো তং কারণং ঞত্ৰা অন্তরন্তরা সত্তট্ঠদিৰসচ্চযেন তেসং উপট্ঠানং গচ্ছন্তো একদিৰসং জেট্ঠকতাপসং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা – ‘‘ভন্তে, কেন তে অত্থো’’তি পুচ্ছি. পণ্ডুরোগো তাপসো ‘‘অগ্গিনা মে অত্থো’’তি আহ. সো তং সুত্ৰা তস্স ৰাসিফরসুকং অদাসি. ৰাসিফরসুকো নাম দণ্ডে পৰেসনৰসেন ৰাসিপি হোতি ফরসুপি. তাপসো ‘‘কো মে ইমং আদায দারূনি আহরিস্সতী’’তি আহ. অথ নং সক্কো এৰমাহ – ‘‘যদা তে, ভন্তে, দারূহি অত্থো, ইমং ফরসুং হত্থেন পহরিত্ৰা ‘দারূনি মে আহরিত্ৰা অগ্গিং করোহী’তি ৰদেয্যাসি, দারূনি আহরিত্ৰা অগ্গিং কত্ৰা দস্সতী’’তি. তস্স ৰাসিফরসুকং দত্ৰা দুতিযম্পি উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, কেন তে অত্থো’’তি পুচ্ছি. তস্স পণ্ণসালায হত্থিমগ্গো হোতি, সো হত্থীহি উপদ্দুতো ‘‘হত্থীনং মে ৰসেন দুক্খং উপ্পজ্জতি, তে পলাপেহী’’তি আহ. সক্কো তস্স একং ভেরিং উপনামেত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং তলে পহটে তুম্হাকং পচ্চামিত্তা পলাযিস্সন্তি, ইমস্মিং তলে পহটে মেত্তচিত্তা হুত্ৰা চতুরঙ্গিনিযা সেনায পরিৰারেস্সন্তী’’তি ৰত্ৰা তং ভেরিং দত্ৰা কনিট্ঠস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভন্তে, কেন তে অত্থো’’তি পুচ্ছি. সোপি পণ্ডুরোগধাতুকোৰ, তস্মা ‘‘দধিনা মে অত্থো’’তি আহ. সক্কো তস্স একং দধিঘটং দত্ৰা ‘‘সচে তুম্হে ইচ্ছমানা ইমং আসিঞ্চেয্যাথ, মহানদী হুত্ৰা মহোঘং পৰত্তেত্ৰা তুম্হাকং রজ্জং গহেত্ৰা দাতুং সমত্থোপি ভৰিস্সতী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. ততো পট্ঠায ৰাসিফরসুকো জেট্ঠভাতিকস্স অগ্গিং করোতি, ইতরেন ভেরিতলে পহটে হত্থী পলাযন্তি, কনিট্ঠো দধিং পরিভুঞ্জতি.

তস্মিং কালে একো সূকরো একস্মিং পুরাণগামট্ঠানে চরন্তো আনুভাৰসম্পন্নং একং মণিক্খন্ধং অদ্দস. সো তং মণিক্খন্ধং মুখেন ডংসিত্ৰা তস্সানুভাৰেন আকাসে উপ্পতিত্ৰা সমুদ্দস্স মজ্ঝে একং দীপকং গন্ত্ৰা ‘‘এত্থ দানি মযা ৰসিতুং ৰট্টতী’’তি ওতরিত্ৰা ফাসুকট্ঠানে একস্স উদুম্বররুক্খস্স হেট্ঠা ৰাসং কপ্পেসি. সো একদিৰসং তস্মিং রুক্খমূলে মণিক্খন্ধং পুরতো ঠপেত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি. অথেকো কাসিরট্ঠৰাসী মনুস্সো ‘‘নিরুপকারো এস অম্হাক’’ন্তি মাতাপিতূহি গেহা নিক্কড্ঢিতো একং পট্টনগামং গন্ত্ৰা নাৰিকানং কম্মকারো হুত্ৰা নাৰং আরুয্হ সমুদ্দমজ্ঝে ভিন্নায নাৰায ফলকে নিপন্নো তং দীপকং পত্ৰা ফলাফলানি পরিযেসন্তো তং সূকরং নিদ্দাযন্তং দিস্ৰা সণিকং গন্ত্ৰা মণিক্খন্ধং গণ্হিত্ৰা তস্স আনুভাৰেন আকাসে উপ্পতিত্ৰা উদুম্বররুক্খে নিসীদিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং সূকরো ইমস্স মণিক্খন্ধস্স আনুভাৰেন আকাসচারিকো হুত্ৰা ইধ ৰসতি মঞ্ঞে, মযা পঠমমেৰ ইমং সূকরং মারেত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা পচ্ছা গন্তুং ৰট্টতী’’তি. সো একং দণ্ডকং ভঞ্জিত্ৰা তস্স সীসে পাতেতি. সূকরো পবুজ্ঝিত্ৰা মণিং অপস্সন্তো ইতো চিতো চ কম্পমানো ৰিধাৰতি, রুক্খে নিসিন্নপুরিসো হসি. সূকরো ওলোকেন্তো তং দিস্ৰা তং রুক্খং সীসেন পহরিত্ৰা তত্থেৰ মতো.

সো পুরিসো ওতরিত্ৰা অগ্গিং কত্ৰা তস্স মংসং পচিত্ৰা খাদিত্ৰা আকাসে উপ্পতিত্ৰা হিমৰন্তমত্থকেন গচ্ছন্তো অস্সমপদং দিস্ৰা জেট্ঠভাতিকস্স তাপসস্স অস্সমে ওতরিত্ৰা দ্ৰীহতীহং ৰসিত্ৰা তাপসস্স ৰত্তপটিৰত্তং অকাসি, ৰাসিফরসুকস্স আনুভাৰঞ্চ পস্সি. সো ‘‘ইমং মযা গহেতুং ৰট্টতী’’তি মণিক্খন্ধস্স আনুভাৰং তাপসস্স দস্সেত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমং মণিং গহেত্ৰা ৰাসিফরসুকং দেথা’’তি আহ. তাপসো আকাসেন চরিতুকামো তং গহেত্ৰা ৰাসিফরসুকং অদাসি. সো তং গহেত্ৰা থোকং গন্ত্ৰা ৰাসিফরসুকং পহরিত্ৰা ‘‘ৰাসিফরসুক তাপসস্স সীসং ছিন্দিত্ৰা মণিক্খন্ধং মে আহরা’’তি আহ. সো গন্ত্ৰা তাপসস্স সীসং ছিন্দিত্ৰা মণিক্খন্ধং আহরি. সো ৰাসিফরসুকং পটিচ্ছন্নট্ঠানে ঠপেত্ৰা মজ্ঝিমতাপসস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা কতিপাহং ৰসিত্ৰা ভেরিযা আনুভাৰং দিস্ৰা মণিক্খন্ধং দত্ৰা ভেরিং গণ্হিত্ৰা পুরিমনযেনেৰ তস্সপি সীসং ছিন্দাপেত্ৰা কনিট্ঠং উপসঙ্কমিত্ৰা দধিঘটস্স আনুভাৰং দিস্ৰা মণিক্খন্ধং দত্ৰা দধিঘটং গহেত্ৰা পুরিমনযেনেৰ তস্স সীসং ছিন্দাপেত্ৰা মণিক্খন্ধঞ্চ ৰাসিফরসুকঞ্চ ভেরিঞ্চ দধিঘটঞ্চ গহেত্ৰা আকাসে উপ্পতিত্ৰা বারাণসিযা অৰিদূরে ঠত্ৰা বারাণসিরঞ্ঞো ‘‘যুদ্ধং ৰা মে দেতু রজ্জং ৰা’’তি একস্স পুরিসস্স হত্থে পণ্ণং পাহেসি.

রাজা সাসনং সুত্ৰাৰ ‘‘চোরং গণ্হিস্সামী’’তি নিক্খমি. সো একং ভেরিতলং পহরি, চতুরঙ্গিনী সেনা পরিৰারেসি. রঞ্ঞো অৰত্থরণভাৰং ঞত্ৰা দধিঘটং ৰিস্সজ্জেসি, মহানদী পৰত্তি. মহাজনো দধিম্হি ওসীদিত্ৰা নিক্খমিতুং নাসক্খি. ৰাসিফরসুকং পহরিত্ৰা ‘‘রঞ্ঞো সীসং আহরা’’তি আহ, ৰাসিফরসুকো গন্ত্ৰা রঞ্ঞো সীসং আহরিত্ৰা পাদমূলে নিক্খিপি. একোপি আৰুধং উক্খিপিতুং নাসক্খি. সো মহন্তেন বলেন পরিৰুতো নগরং পৰিসিত্ৰা অভিসেকং কারেত্ৰা দধিৰাহনো নাম রাজা হুত্ৰা ধম্মেন সমেন রজ্জং কারেসি.

তস্সেকদিৰসং মহানদিযং জালকরণ্ডকে কীল়ন্তস্স কণ্ণমুণ্ডদহতো দেৰপরিভোগং একং অম্বপক্কং আগন্ত্ৰা জালে লগ্গি, জালং উক্খিপন্তা তং দিস্ৰা রঞ্ঞো অদংসু. তং মহন্তং ঘটপ্পমাণং পরিমণ্ডলং সুৰণ্ণৰণ্ণং অহোসি. রাজা ‘‘কিস্স ফলং নামেত’’ন্তি ৰনচরকে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অম্বফল’’ন্তি সুত্ৰা পরিভুঞ্জিত্ৰা তস্স অট্ঠিং অত্তনো উয্যানে রোপাপেত্ৰা খীরোদকেন সিঞ্চাপেসি. রুক্খো নিব্বত্তিত্ৰা ততিযে সংৰচ্ছরে ফলং অদাসি. অম্বস্স সক্কারো মহা অহোসি, খীরোদকেন সিঞ্চন্তি, গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকং দেন্তি, মালাদামানি পরিক্খিপন্তি, গন্ধতেলেন দীপং জালেন্তি, পরিক্খেপো পনস্স পটসাণিযা অহোসি. ফলানি মধুরানি সুৰণ্ণৰণ্ণানি অহেসুং. দধিৰাহনরাজা অঞ্ঞেসং রাজূনং অম্বফলং পেসেন্তো অট্ঠিতো রুক্খনিব্বত্তনভযেন অঙ্কুরনিব্বত্তনট্ঠানং মণ্ডূককণ্টকেন ৰিজ্ঝিত্ৰা পেসেসি. তেসং অম্বং খাদিত্ৰা অট্ঠি রোপিতং ন সম্পজ্জতি. তে ‘‘কিং নু খো এত্থ কারণ’’ন্তি পুচ্ছন্তা তং কারণং জানিংসু.

অথেকো রাজা উয্যানপালং পক্কোসিত্ৰা ‘‘দধিৰাহনস্স অম্বফলানং রসং নাসেত্ৰা তিত্তকভাৰং কাতুং সক্খিস্সসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, দেৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি গচ্ছাহী’’তি সহস্সং দত্ৰা পেসেসি. সো বারাণসিং গন্ত্ৰা ‘‘একো উয্যানপালো আগতো’’তি রঞ্ঞো আরোচাপেত্ৰা তেন পক্কোসাপিতো পৰিসিত্ৰা রাজানং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ত্ৰং উয্যানপালো’’তি পুট্ঠো ‘‘আম, দেৰা’’তি ৰত্ৰা অত্তনো আনুভাৰং ৰণ্ণেসি. রাজা ‘‘গচ্ছ অম্হাকং উয্যানপালস্স সন্তিকে হোহী’’তি আহ. তে ততো পট্ঠায দ্ৰে জনা উয্যানং পটিজগ্গন্তি. অধুনাগতো উয্যানপালো অকালপুপ্ফানি সুট্ঠু পুপ্ফাপেন্তো অকালফলানি গণ্হাপেন্তো উয্যানং রমণীযং অকাসি. রাজা তস্স পসীদিত্ৰা পোরাণকউয্যানপালং নীহরিত্ৰা তস্সেৰ উয্যানং অদাসি. সো উয্যানস্স অত্তনো হত্থগতভাৰং ঞত্ৰা অম্বরুক্খং পরিৰারেত্ৰা নিম্বে চ ফগ্গৰৰল্লিযো চ রোপেসি, অনুপুব্বেন নিম্বা ৰড্ঢিংসু, মূলেহি মূলানি, সাখাহি চ সাখা সংসট্ঠা ওনদ্ধৰিনদ্ধা অহেসুং. তেন অসাতঅমধুরসংসগ্গেন তাৰমধুরফলো অম্বো তিত্তকো জাতো নিম্বপণ্ণসদিসরসো, অম্বফলানং তিত্তকভাৰং ঞত্ৰা উয্যানপালো পলাযি.

দধিৰাহনো উয্যানং গন্ত্ৰা অম্বফলং খাদন্তো মুখে পৰিট্ঠং অম্বরসং নিম্বকসটং ৰিয অজ্ঝোহরিতুং অসক্কোন্তো কক্কারেত্ৰা নিট্ঠুভি. তদা বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. রাজা বোধিসত্তং আমন্তেত্ৰা ‘‘পণ্ডিত, ইমস্স রুক্খস্স পোরাণকপরিহারতো পরিহীনং নত্থি, এৰং সন্তেপিস্স ফলং তিত্তকং জাতং, কিং নু খো কারণ’’ন্তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

৭১. ‘‘ৰণ্ণগন্ধরসূপেতো, অম্বোযং অহুৰা পুরে;

তমেৰ পূজং লভমানো, কেনম্বো কটুকপ্ফলো’’তি.

অথস্স কারণং আচিক্খন্তো বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –

৭২. ‘‘পুচিমন্দপরিৰারো, অম্বো তে দধিৰাহন;

মূলং মূলেন সংসট্ঠং, সাখা সাখা নিসেৰরে;

অসাতসন্নিৰাসেন, তেনম্বো কটুকপ্ফলো’’তি.

তত্থ পুচিমন্দপরিৰারোতি নিম্বরুক্খপরিৰারো. সাখা সাখা নিসেৰরেতি পুচিমন্দস্স সাখাযো অম্বরুক্খস্স সাখাযো নিসেৰন্তি. অসাতসন্নিৰাসেনাতি অমধুরেহি পুচিমন্দেহি সদ্ধিং সন্নিৰাসেন. তেনাতি তেন কারণেন অযং অম্বো কটুকপ্ফলো অসাতফলো তিত্তকফলো জাতোতি.

রাজা তস্স ৰচনং সুত্ৰা সব্বেপি পুচিমন্দে চ ফগ্গৰৰল্লিযো চ ছিন্দাপেত্ৰা মূলানি উদ্ধরাপেত্ৰা সমন্তা অমধুরপংসুং হরাপেত্ৰা মধুরপংসুং পক্খিপাপেত্ৰা খীরোদকসক্খরোদকগন্ধোদকেহি অম্বং পটিজগ্গাপেসি. সো মধুরসংসগ্গেন পুন মধুরোৰ অহোসি. রাজা পকতিউয্যানপালস্সেৰ উয্যানং নিয্যাদেত্ৰা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অহমেৰ পণ্ডিতামচ্চো অহোসি’’ন্তি.

দধিৰাহনজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[১৮৭] ৭. চতুমট্ঠজাতকৰণ্ণনা

উচ্চে ৰিটভিমারুয্হাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং মহল্লকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. একদিৰসং কির দ্ৰীসু অগ্গসাৰকেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং পঞ্হপুচ্ছনৰিস্সজ্জনকথায নিসিন্নেসু একো মহল্লকো ভিক্খু তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা ততিযো হুত্ৰা নিসীদিত্ৰা ‘‘ভন্তে, মযম্পি তুম্হে পঞ্হং পুচ্ছিস্সাম, তুম্হেপি অত্তনো কঙ্খং অম্হে পুচ্ছথা’’তি আহ. থেরা তং জিগুচ্ছিত্ৰা উট্ঠায পক্কমিংসু. থেরানং ধম্মং সোতুং নিসিন্নপরিসা সমাগমস্স ভিন্নকালে সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং অকালে আগতত্থা’’তি ৰুত্তে তং কারণং আরোচযিংসু. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ সারিপুত্তমোগ্গল্লানা এতং জিগুচ্ছিত্ৰা অকথেত্ৰা পক্কমন্তি, পুব্বেপি পক্কমিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞাযতনে রুক্খদেৰতা অহোসি. অথ দ্ৰে হংসপোতকা চিত্তকূটপব্বতা নিক্খমিত্ৰা তস্মিং রুক্খে নিসীদিত্ৰা গোচরায গন্ত্ৰা নিৰত্তন্তাপি তস্মিংযেৰ ৰিস্সমিত্ৰা চিত্তকূটং গচ্ছন্তি. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে তেসং বোধিসত্তেন সদ্ধিং ৰিস্সাসো অহোসি. গচ্ছন্তা চ আগচ্ছন্তা চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্মোদিত্ৰা ধম্মকথং কথেত্ৰা পক্কমিংসু. অথেকদিৰসং তেসু রুক্খগ্গে নিসীদিত্ৰা বোধিসত্তেন সদ্ধিং কথেন্তেসু একো সিঙ্গালো তস্স রুক্খস্স হেট্ঠা ঠত্ৰা তেহি হংসপোতকেহি সদ্ধিং মন্তেন্তো পঠমং গাথমাহ –

৭৩. ‘‘উচ্চে ৰিটভিমারুয্হ, মন্তযৰ্হো রহোগতা;

নীচে ওরুয্হ মন্তৰ্হো, মিগরাজাপি সোস্সতী’’তি.

তত্থ উচ্চে ৰিটভিমারুয্হাতি পকতিযা চ উচ্চে ইমস্মিং রুক্খে উচ্চতরং একং ৰিটপং অভিরুহিত্ৰা. মন্তযৰ্হোতি মন্তেথ কথেথ. নীচে ওরুয্হাতি ওতরিত্ৰা নীচে ঠানে ঠত্ৰা মন্তেথ. মিগরাজাপি সোস্সতীতি অত্তানং মিগরাজানং কত্ৰা আহ. হংসপোতকা জিগুচ্ছিত্ৰা উট্ঠায চিত্তকূটমেৰ গতা.

তেসং গতকালে বোধিসত্তো সিঙ্গালস্স দুতিযং গাথমাহ –

৭৪. ‘‘যং সুৰণ্ণো সুৰণ্ণেন, দেৰো দেৰেন মন্তযে;

কিং তেত্থ চতুমট্ঠস্স, বিলং পৰিস জম্বুকা’’তি.

তত্থ সুৰণ্ণোতি সুন্দরৰণ্ণো. সুৰণ্ণেনাতি দুতিযেন হংসপোতকেন. দেৰো দেৰেনাতি তেযেৰ দ্ৰে দেৰে কত্ৰা কথেতি. চতুমট্ঠস্সাতি সরীরেন জাতিযা সরেন গুণেনাতি ইমেহি চতূহি মট্ঠস্স সুদ্ধস্সাতি অক্খরত্থো. অসুদ্ধংযেৰ পন তং পসংসাৰচনেন নিন্দন্তো এৰমাহ, চতূহি লামকস্স কিং তে এত্থ সিঙ্গালস্সাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. ‘‘বিলং পৰিসা’’তি ইদং বোধিসত্তো ভেরৰারম্মণং দস্সেত্ৰা তং পলাপেন্তো আহ.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো মহল্লকো অহোসি, দ্ৰে হংসপোতকা সারিপুত্তমোগ্গল্লানা, রুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

চতুমট্ঠজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[১৮৮] ৮. সীহকোত্থুজাতকৰণ্ণনা

সীহঙ্গুলী সীহনখোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোকালিকং আরব্ভ কথেসি. একদিৰসং কির কোকালিকো অঞ্ঞেসু বহুস্সুতেসু ধম্মং কথেন্তেসু সযম্পি কথেতুকামো অহোসীতি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং. তং পন পৰত্তিং সুত্ৰা সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, কোকালিকো ইদানেৰ অত্তনো সদ্দেন পাকটো জাতো, পুব্বেপি পাকটো অহোসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে সীহো হুত্ৰা একায সিঙ্গালিযা সদ্ধিং সংৰাসমন্ৰায পুত্তং পটিলভি. সো অঙ্গুলীহি নখেহি কেসরেন ৰণ্ণেন সণ্ঠানেনাতি ইমেহি আকারেহি পিতুসদিসো অহোসি, সদ্দেন মাতুসদিসো. অথেকদিৰসং দেৰে ৰস্সিত্ৰা ৰিগতে সীহেসু নদিত্ৰা সীহকীল়ং কীল়ন্তেসু সোপি তেসং অন্তরে নদিতুকামো হুত্ৰা সিঙ্গালিকং নাদং নদি. অথস্স সদ্দং সুত্ৰা সীহা তুণ্হী অহেসুং. তস্স সদ্দং সুত্ৰা অপরো বোধিসত্তস্স সজাতিপুত্তো ‘‘তাত, অযং সীহো ৰণ্ণাদীহি অম্হেহি সমানো, সদ্দো পনস্স অঞ্ঞাদিসো, কো নামেসো’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

৭৫. ‘‘সীহঙ্গুলী সীহনখো, সীহপাদপতিট্ঠিতো;

সো সীহো সীহসঙ্ঘম্হি, একো নদতি অঞ্ঞথা’’তি.

তত্থ সীহপাদপতিট্ঠিতোতি সীহপাদেহেৰ পতিট্ঠিতো. একো নদতি অঞ্ঞথাতি একোৰ অৰসেসসীহেহি অসদিসেন সিঙ্গালসদ্দেন নদন্তো অঞ্ঞথা নদতি.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো ‘‘তাত, এস তৰ ভাতা সিঙ্গালিযা পুত্তো, রূপেন মযা সদিসো, সদ্দেন মাতরা সদিসো’’তি ৰত্ৰা সিঙ্গালিপুত্তং আমন্তেত্ৰা ‘‘তাত, ত্ৰং ইতো পট্ঠায ইধ ৰসন্তো অপ্পসদ্দো ৰস, সচে পুন নদিস্সসি, সিঙ্গালভাৰং তে জানিস্সন্তী’’তি ওৰদন্তো দুতিযং গাথমাহ –

৭৬. ‘‘মা ত্ৰং নদি রাজপুত্ত, অপ্পসদ্দো ৰনে ৰস;

সরেন খো তং জানেয্যুং, ন হি তে পেত্তিকো সরো’’তি.

তত্থ রাজপুত্তাতি সীহস্স মিগরঞ্ঞো পুত্ত. ইমঞ্চ পন ওৰাদং সুত্ৰা পুন সো নদিতুং নাম ন উস্সহি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো কোকালিকো অহোসি, সজাতিপুত্তো রাহুলো, মিগরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সীহকোত্থুজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[১৮৯] ৯. সীহচম্মজাতকৰণ্ণনা

নেতং সীহস্স নদিতন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোকালিকঞ্ঞেৰ আরব্ভ কথেসি. সো ইমস্মিং কালে সরভঞ্ঞং ভণিতুকামো অহোসি. সত্থা তং পৰত্তিং সুত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কস্সককুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো কসিকম্মেন জীৰিকং কপ্পেসি. তস্মিং কালে একো ৰাণিজো গদ্রভভারকেন ৰোহারং করোন্তো ৰিচরতি. সো গতগতট্ঠানে গদ্রভস্স পিট্ঠিতো ভণ্ডিকং ওতারেত্ৰা গদ্রভং সীহচম্মেন পারুপিত্ৰা সালিযৰখেত্তেসু ৰিস্সজ্জেতি. খেত্তরক্খকা তং দিস্ৰা ‘‘সীহো’’তি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোন্তি. অথেকদিৰসং সো ৰাণিজো একস্মিং গামদ্ৰারে নিৰাসং গহেত্ৰা পাতরাসং পচাপেন্তো ততো গদ্রভং সীহচম্মং পারুপিত্ৰা যৰখেত্তে ৰিস্সজ্জেসি. খেত্তরক্খকা ‘‘সীহো’’তি সঞ্ঞায তং উপসঙ্কমিতুং অসক্কোন্তা গেহং গন্ত্ৰা আরোচেসুং. সকলগামৰাসিনো আৰুধানি গহেত্ৰা সঙ্খে ধমেন্তা ভেরিযো ৰাদেন্তা খেত্তসমীপং গন্ত্ৰা উন্নদিংসু, গদ্রভো মরণভযভীতো গদ্রভরৰং রৰি. অথস্স গদ্রভভাৰং ঞত্ৰা বোধিসত্তো পঠমং গাথমাহ –

৭৭. ‘‘নেতং সীহস্স নদিতং, ন ব্যগ্ঘস্স ন দীপিনো;

পারুতো সীহচম্মেন, জম্মো নদতি গদ্রভো’’তি.

তত্থ জম্মোতি লামকো. গামৰাসিনোপি তস্স গদ্রভভাৰং ঞত্ৰা তং অট্ঠীনি ভঞ্জন্তা পোথেত্ৰা সীহচম্মং আদায অগমংসু.

অথ সো ৰাণিজো আগন্ত্ৰা তং ব্যসনভাৰপ্পত্তং গদ্রভং দিস্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৭৮. ‘‘চিরম্পি খো তং খাদেয্য, গদ্রভো হরিতং যৰং;

পারুতো সীহচম্মেন, রৰমানোৰ দূসযী’’তি.

তত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, অযং গদ্রভো অত্তনো গদ্রভভাৰং অজানাপেত্ৰা সীহচম্মেন পারুতো চিরম্পি কালং হরিতং যৰং খাদেয্যাতি অত্থো. রৰমানোৰ দূসযীতি অত্তনো পন গদ্রভরৰং রৰমানোৰেস অত্তানং দূসযি, নত্থেত্থ সীহচম্মস্স দোসোতি. তস্মিং এৰং কথেন্তেযেৰ গদ্রভো তত্থেৰ নিপন্নো মরি, ৰাণিজোপি তং পহায পক্কামি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাণিজো দেৰদত্তো অহোসি, গদ্রভো কোকালিকো, পণ্ডিতকস্সকো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সীহচম্মজাতকৰণ্ণনা নৰমা.

[১৯০] ১০. সীলানিসংসজাতকৰণ্ণনা

পস্স সদ্ধায সীলস্সাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং সদ্ধং উপাসকং আরব্ভ কথেসি. সো কির সদ্ধো পসন্নো অরিযসাৰকো একদিৰসং জেতৰনং গচ্ছন্তো সাযং অচিরৰতিনদীতীরং গন্ত্ৰা নাৰিকে নাৰং তীরে ঠপেত্ৰা ধম্মস্সৰনত্থায গতে তিত্থে নাৰং অদিস্ৰা বুদ্ধারম্মণং পীতিং গহেত্ৰা নদিং ওতরি, পাদা উদকম্হি ন ওসীদিংসু. সো পথৰীতলে গচ্ছন্তো ৰিয ৰেমজ্ঝং গতকালে ৰীচিং পস্সি. অথস্স বুদ্ধারম্মণা পীতি মন্দা জাতা, পাদা ওসীদিতুং আরভিংসু, সো পুন বুদ্ধারম্মণং পীতিং দল়্হং কত্ৰা উদকপিট্ঠেনেৰ গন্ত্ৰা জেতৰনং পৰিসিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘উপাসক, কচ্চি মগ্গং আগচ্ছন্তো অপ্পকিলমথেন আগতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ভন্তে, বুদ্ধারম্মণং পীতিং গহেত্ৰা উদকপিট্ঠে পতিট্ঠং লভিত্ৰা পথৰিং মদ্দন্তো ৰিয আগতোম্হী’’তি ৰুত্তে ‘‘ন খো পন, উপাসক, ত্ৰঞ্ঞেৰ বুদ্ধগুণে অনুস্সরিত্ৰা পতিট্ঠং লদ্ধো, পুব্বেপি উপাসকা সমুদ্দমজ্ঝে নাৰায ভিন্নায বুদ্ধগুণে অনুস্সরন্তা পতিট্ঠং লভিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে সোতাপন্নো অরিযসাৰকো একেন ন্হাপিতকুটুম্বিকেন সদ্ধিং নাৰং অভিরুহি, তস্স ন্হাপিতস্স ভরিযা ‘‘অয্য, ইমস্স সুখদুক্খং তৰ ভারো’’তি ন্হাপিতং তস্স উপাসকস্স হত্থে নিক্খিপি. অথ সা নাৰা সত্তমে দিৰসে সমুদ্দমজ্ঝে ভিন্না, তেপি দ্ৰে জনা একস্মিং ফলকে নিপন্না একং দীপকং পাপুণিংসু. তত্থ সো ন্হাপিতো সকুণে মারেত্ৰা পচিত্ৰা খাদন্তো উপাসকস্সপি দেতি. উপাসকো ‘‘অলং ময্হ’’ন্তি ন খাদতি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমস্মিং ঠানে অম্হাকং ঠপেত্ৰা তীণি সরণানি অঞ্ঞা পতিট্ঠা নত্থী’’তি. সো তিণ্ণং রতনানং গুণে অনুস্সরি. অথস্সানুসরন্তস্স তস্মিং দীপকে নিব্বত্তো নাগরাজা অত্তনো সরীরং মহানাৰং কত্ৰা মাপেসি, সমুদ্দদেৰতা নিযামকো অহোসি, নাৰা সত্তহি রতনেহি পূরযিত্থ, তযো কূপকা ইন্দনীলমণিমযা অহেসুং, সুৰণ্ণমযো লঙ্কারো, রজতমযানি যোত্তানি, সুৰণ্ণমযানি যট্ঠিফিযানি.

সমুদ্দদেৰতা নাৰায ঠত্ৰা ‘‘অত্থি জম্বুদীপগমিকা’’তি ঘোসেসি. উপাসকো ‘‘মযং গমিস্সামা’’তি আহ. তেন হি এহি, নাৰং অভিরুহাতি. সো নাৰং অভিরুহিত্ৰা ন্হাপিতং পক্কোসি, সমুদ্দদেৰতা – ‘‘তুয্হঞ্ঞেৰ লব্ভতি, ন এতস্সা’’তি আহ. ‘‘কিংকারণা’’তি? ‘‘এতস্স সীলগুণাচারো নত্থি, তং কারণং. অহঞ্হি তুয্হং নাৰং আহরিং, ন এতস্সা’’তি. ‘‘হোতু, অহং অত্তনা দিন্নদানেন রক্খিতসীলেন ভাৰিতভাৰনায এতস্স পত্তিং দম্মী’’তি. ন্হাপিতো ‘‘অনুমোদামি, সামী’’তি আহ. দেৰতা ‘‘ইদানি গণ্হিস্সামী’’তি তম্পি আরোপেত্ৰা উভোপি জনে সমুদ্দা নিক্খামেত্ৰা নদিযা বারাণসিং গন্ত্ৰা অত্তনো আনুভাৰেন দ্ৰিন্নম্পি তেসং গেহে ধনং পতিট্ঠপেত্ৰা ‘‘পণ্ডিতেহেৰ সদ্ধিং সংসগ্গো নাম কাতব্বো. সচে হি ইমস্স ন্হাপিতস্স ইমিনা উপাসকেন সদ্ধিং সংসগ্গো নাভৰিস্স, সমুদ্দমজ্ঝেযেৰ নস্সিস্সা’’তি পণ্ডিতসংসগ্গগুণং কথযমানা ইমা গাথা অৰোচ –

৭৯. ‘‘পস্স সদ্ধায সীলস্স, চাগস্স চ অযং ফলং;

নাগো নাৰায ৰণ্ণেন, সদ্ধং ৰহতুপাসকং.

৮০. ‘‘সব্ভিরেৰ সমাসেথ, সব্ভি কুব্বেথ সন্থৰং;

সতঞ্হি সন্নিৰাসেন, সোত্থিং গচ্ছতি ন্হাপিতো’’তি.

তত্থ পস্সাতি কঞ্চি অনিযমেত্ৰা পস্সথাতি আলপতি. সদ্ধাযাতি লোকিযলোকুত্তরায সদ্ধায. সীলেপি এসেৰ নযো. চাগস্সাতি দেয্যধম্মপরিচ্চাগস্স চেৰ কিলেসপরিচ্চাগস্স চ. অযং ফলন্তি ইদং ফলং, গুণং আনিসংসন্তি অত্থো. অথ ৰা চাগস্স চ ফলং পস্স, অযং নাগো নাৰায ৰণ্ণেনাতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. নাৰায ৰণ্ণেনাতি নাৰায সণ্ঠানেন. সদ্ধন্তি তীসু রতনেসু পতিট্ঠিতসদ্ধং. সব্ভিরেৰাতি পণ্ডিতেহিযেৰ. সমাসেথাতি একতো আৰসেয্য, উপৰসেয্যাতি অত্থো. কুব্বেথাতি করেয্য. সন্থৰন্তি মিত্তসন্থৰং. তণ্হাসন্থৰো পন কেনচিপি সদ্ধিং ন কাতব্বো. ন্হাপিতোতি ন্হাপিতকুটুম্বিকো. ‘‘নহাপিতো’’তিপি পাঠো.

এৰং সমুদ্দদেৰতা আকাসে ঠত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা ওৰদিত্ৰা নাগরাজানং গণ্হিত্ৰা অত্তনো ৰিমানমেৰ অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – সচ্চপরিযোসানে উপাসকো সকদাগামিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা সোতাপন্নউপাসকো পরিনিব্বাযি, নাগরাজা সারিপুত্তো অহোসি, সমুদ্দদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সীলানিসংসজাতকৰণ্ণনা দসমা.

অসদিসৰগ্গো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

অসদিসঞ্চ সঙ্গামং, ৰালোদকং গিরিদত্তং;

নভিরতি দধিৰাহং, চতুমট্ঠং সীহকোট্ঠং;

সীহচম্মং সীলানিসংসং.