৩. কল্যাণৰগ্গো

[১৭১] ১. কল্যাণধম্মজাতকৰণ্ণনা

কল্যাণধম্মোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং বধিরসস্সুং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযঞ্হি একো কুটুম্বিকো সদ্ধো পসন্নো তিসরণগতো পঞ্চসীলেন সমন্নাগতো. সো একদিৰসং বহূনি সপ্পিআদীনি ভেসজ্জানি চেৰ পুপ্ফগন্ধৰত্থাদীনি চ গহেত্ৰা ‘‘জেতৰনে সত্থু সন্তিকে ধম্মং সোস্সামী’’তি অগমাসি. তস্স তত্থ গতকালে সস্সু খাদনীযভোজনীযং গহেত্ৰা ধীতরং দট্ঠুকামা তং গেহং অগমাসি, সা চ থোকং বধিরধাতুকা হোতি. সা ধীতরা সদ্ধিং ভুত্তভোজনা ভত্তসম্মদং ৰিনোদযমানা ধীতরং পুচ্ছি – ‘‘কিং, অম্ম, ভত্তা তে সম্মোদমানো অৰিৰদমানো পিযসংৰাসং ৰসতী’’তি. ‘‘কিং, অম্ম, কথেথ যাদিসো তুম্হাকং জামাতা সীলেন চেৰ আচারসম্পদায চ, তাদিসো পব্বজিতোপি দুল্লভো’’তি. উপাসিকা ধীতু ৰচনং সাধুকং অসল্লক্খেত্ৰা ‘‘পব্বজিতো’’তি পদমেৰ গহেত্ৰা ‘‘অম্ম, কস্মা তে ভত্তা পব্বজিতো’’তি মহাসদ্দং অকাসি. তং সুত্ৰা সকলগেহৰাসিনো ‘‘অম্হাকং কির কুটুম্বিকো পব্বজিতো’’তি ৰিরৰিংসু. তেসং সদ্দং সুত্ৰা দ্ৰারেন সঞ্চরন্তা ‘‘কিং নাম কিরেত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. ‘‘ইমস্মিং কির গেহে কুটুম্বিকো পব্বজিতো’’তি. সোপি খো কুটুম্বিকো দসবলস্স ধম্মং সুত্ৰা ৰিহারা নিক্খম্ম নগরং পাৰিসি.

অথ নং অন্তরামগ্গেযেৰ একো পুরিসো দিস্ৰা ‘‘সম্ম, ত্ৰং কির পব্বজিতোতি তৰ গেহে পুত্তদারপরিজনো পরিদেৰতী’’তি আহ. অথস্স এতদহোসি – ‘‘অযং অপব্বজিতমেৰ কির মং ‘পব্বজিতো’তি ৰদতি, উপ্পন্নো খো পন মে কল্যাণসদ্দো ন অন্তরধাপেতব্বো, অজ্জেৰ মযা পব্বজিতুং ৰট্টতী’’তি ততোৰ নিৰত্তিত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং নু খো, উপাসক, ইদানেৰ বুদ্ধুপট্ঠানং কত্ৰা গন্ত্ৰা ইদানেৰ পচ্চাগতোসী’’তি ৰুত্তে তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘ভন্তে, কল্যাণসদ্দো নাম উপ্পন্নো ন অন্তরধাপেতুং ৰট্টতি, তস্মা পব্বজিতুকামো হুত্ৰা আগতোম্হী’’তি আহ. সো পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৰা সম্মা পটিপন্নো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. ইদং কির কারণং ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটং জাতং. অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, অসুকো নাম কুটুম্বিকো ‘উপ্পন্নো কল্যাণসদ্দো ন অন্তরধাপেতব্বো’তি পব্বজিত্ৰা ইদানি অরহত্তং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খৰে, পোরাণকপণ্ডিতাপি ‘উপ্পন্নো কল্যাণসদ্দো ৰিরাধেতুং ন ৰট্টতী’তি পব্বজিংসুযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন সেট্ঠিট্ঠানং পাপুণি. সো একদিৰসং নিৰেসনা নিক্খমিত্ৰা রাজুপট্ঠানং অগমাসি. অথস্স সস্সু ‘‘ধীতরং পস্সিস্সামী’’তি তং গেহং অগমাসি, সা থোকং বধিরধাতুকাতি সব্বং পচ্চুপ্পন্নৰত্থুসদিসমেৰ. তং পন রাজুপট্ঠানং গন্ত্ৰা অত্তনো ঘরং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা একো পুরিসো ‘‘তুম্হে কির পব্বজিতাতি তুম্হাকং গেহে মহাপরিদেৰো পৰত্ততী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘উপ্পন্নো কল্যাণসদ্দো নাম ন অন্তরধাপেতুং ৰট্টতী’’তি ততোৰ নিৰত্তিত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং, মহাসেট্ঠি, ইদানেৰ গন্ত্ৰা পুন আগতোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘দেৰ, গেহজনো কির মং অপব্বজিতমেৰ ‘পব্বজিতো’তি ৰত্ৰা পরিদেৰতি, উপ্পন্নো খো পন কল্যাণসদ্দো ন অন্তরধাপেতব্বো, পব্বজিস্সামহং, পব্বজ্জং মে অনুজানাহী’’তি এতমত্থং পকাসেতুং ইমা গাথা আহ –

৪১. ‘‘কল্যাণধম্মোতি যদা জনিন্দ, লোকে সমঞ্ঞং অনুপাপুণাতি;

তস্মা ন হিয্যেথ নরো সপঞ্ঞো, হিরিযাপি সন্তো ঘুরমাদিযন্তি.

৪২. ‘‘সাযং সমঞ্ঞা ইধ মজ্জ পত্তা, কল্যাণধম্মোতি জনিন্দ লোকে;

তাহং সমেক্খং ইধ পব্বজিস্সং, ন হি মত্থি ছন্দো ইধ কামভোগে’’তি.

তত্থ কল্যাণধম্মোতি সুন্দরধম্মো. সমঞ্ঞং অনুপাপুণাতীতি যদা সীলৰা কল্যাণধম্মো পব্বজিতোতি ইদং পঞ্ঞত্তিৰোহারং পাপুণাতি. তস্মা ন হিয্যেথাতি ততো সামঞ্ঞতো ন পরিহাযেথ. হিরিযাপি সন্তো ধুরমাদিযন্তীতি, মহারাজ, সপ্পুরিসা নাম অজ্ঝত্তসমুট্ঠিতায হিরিযা বহিদ্ধসমুট্ঠিতেন ওত্তপ্পেনপি এতং পব্বজিতধুরং গণ্হন্তি. ইধ মজ্জ পত্তাতি ইধ মযা অজ্জ পত্তা. তাহং সমেক্খন্তি তং অহং গুণৰসেন লদ্ধসমঞ্ঞং সমেক্খন্তো পস্সন্তো. ন হি মত্থি ছন্দোতি ন হি মে অত্থি ছন্দো. ইধ কামভোগেতি ইমস্মিং লোকে কিলেসকামৰত্থুকামপরিভোগেহি.

বোধিসত্তো এৰং ৰত্ৰা রাজানং পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা হিমৰন্তপদেসং গন্ত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, বারাণসিসেট্ঠি পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কল্যাণধম্মজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[১৭২] ২. দদ্দরজাতকৰণ্ণনা

কো নু সদ্দেন মহতাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোকালিকং আরব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি কালে বহূ বহুস্সুতা ভিক্খূ মনোসিলাতলে নদমানা তরুণসীহা ৰিয আকাসগঙ্গং ওতারেন্তা ৰিয সঙ্ঘমজ্ঝে সরভাণং ভণন্তি. কোকালিকো তেসু সরভাণং ভণন্তেসু অত্তনো তুচ্ছভাৰং অজানিত্ৰাৰ ‘‘অহম্পি সরভাণং ভণিস্সামী’’তি ভিক্খূনং অন্তরং পৰিসিত্ৰা ‘‘অম্হাকং সরভাণং ন পাপেন্তি. সচে অম্হাকম্পি পাপেয্যুং, মযম্পি ভণেয্যামা’’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স নামং অগ্গহেত্ৰাৰ তত্থ তত্থ কথেন্তো আহিণ্ডতি. তস্স সা কথা ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটা জাতা. ভিক্খূ ‘‘ৰীমংসিস্সাম তাৰ ন’’ন্তি সঞ্ঞায এৰমাহংসু – ‘‘আৰুসো কোকালিক, অজ্জ সঙ্ঘস্স সরভাণং ভণাহী’’তি. সো অত্তনো বলং অজানিত্ৰাৰ ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘অজ্জ সরভাণং ভণিস্সামী’’তি অত্তনো সপ্পাযং যাগুং পিৰি, খজ্জকং খাদি, সপ্পাযেনেৰ সূপেন ভুঞ্জি.

সূরিযে অত্থঙ্গতে ধম্মস্সৰনকালে ঘোসিতে ভিক্খুসঙ্ঘো সন্নিপতি. সো কণ্টকুরণ্ডকৰণ্ণং কাসাৰং নিৰাসেত্ৰা কণিকারপুপ্ফৰণ্ণং চীৰরং পারুপিত্ৰা সঙ্ঘমজ্ঝং পৰিসিত্ৰা থেরে ৰন্দিত্ৰা অলঙ্কতরতনমণ্ডপে পঞ্ঞত্তৰরধম্মাসনং অভিরুহিত্ৰা চিত্রবীজনিং গহেত্ৰা ‘‘সরভাণং ভণিস্সামী’’তি নিসীদি, তাৰদেৰস্স সরীরা সেদা মুচ্চিংসু, সারজ্জং ওক্কমি, পুব্বগাথায পঠমং পদং উদাহরিত্ৰা অনন্তরং ন পস্সি. সো কম্পমানো আসনা ওরুয্হ লজ্জিতো সঙ্ঘমজ্ঝতো অপক্কম্ম অত্তনো পরিৰেণং অগমাসি. অঞ্ঞো বহুস্সুতো ভিক্খু সরভাণং ভণি. ততো পট্ঠায ভিক্খূ তস্স তুচ্ছভাৰং জানিংসু. অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, পঠমং কোকালিকস্স তুচ্ছভাৰো দুজ্জানো, ইদানি পনেস সযং নদিত্ৰা পাকটো জাতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, কোকালিকো ইদানেৰ নদিত্ৰা পাকটো জাতো, পুব্বেপি নদিত্ৰা পাকটো অহোসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে সীহযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা বহূনং সীহানং রাজা অহোসি. সো অনেকসীহপরিৰারো রজতগুহাযং ৰাসং কপ্পেসি. তস্স অৰিদূরে একিস্সায গুহায একো সিঙ্গালোপি ৰসতি. অথেকদিৰসং দেৰে ৰস্সিত্ৰা ৰিগতে সব্বে সীহা সীহরাজস্সেৰ গুহদ্ৰারে সন্নিপতিত্ৰা সীহনাদং নদন্তা সীহকীল়ং কীল়িংসু. তেসং এৰং নদিত্ৰা কীল়নকালে সোপি সিঙ্গালো নদতি. সীহা তস্স সদ্দং সুত্ৰা ‘‘অযং সিঙ্গালো অম্হেহি সদ্ধিং নদতী’’তি লজ্জিতা তুণ্হী অহেসুং. তেসং তুণ্হীভূতকালে বোধিসত্তস্স পুত্তো সীহপোতকো ‘‘তাত, ইমে সীহা নদিত্ৰা সীহকীল়ং কীল়ন্তা এতস্স সদ্দং সুত্ৰা লজ্জায তুণ্হী জাতা, কো নামেস অত্তনো সদ্দেন অত্তানং জানাপেতী’’তি পিতরং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

৪৩. ‘‘কো নু সদ্দেন মহতা, অভিনাদেতি দদ্দরং;

তং সীহা নপ্পটিনদন্তি, কো নামেসো মিগাধিভূ’’তি.

তত্থ অভিনাদেতি দদ্দরন্তি দদ্দরং রজতপব্বতং একনাদং করোতি. মিগাধিভূতি পিতরং আলপতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – মিগাধিভূ মিগজেট্ঠক সীহরাজ পুচ্ছামি তং ‘‘কো নামেসো’’তি.

অথস্স ৰচনং সুত্ৰা পিতা দুতিযং গাথমাহ –

৪৪. ‘‘অধমো মিগজাতানং, সিঙ্গালো তাত ৰস্সতি;

জাতিমস্স জিগুচ্ছন্তা, তুণ্হী সীহা সমচ্চরে’’তি.

তত্থ সমচ্চরেতি সন্তি উপসগ্গমত্তং, অচ্চন্তীতি অত্থো, তুণ্হী হুত্ৰা নিসীদন্তীতি ৰুত্তং হোতি. পোত্থকেসু পন ‘‘সমচ্ছরে’’তি লিখন্তি.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, কোকালিকো ইদানেৰ অত্তনো নাদেন অত্তানং পাকটং করোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো কোকালিকো অহোসি, সীহপোতকো রাহুলো, সীহরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

দদ্দরজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[১৭৩] ৩. মক্কটজাতকৰণ্ণনা

তাতমাণৰকো এসোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কুহকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু পকিণ্ণকনিপাতে উদ্দালকজাতকে (জা. ১.১৪.৬২ আদযো) আৰিভৰিস্সতি. তদা পন সত্থা ‘‘ভিক্খৰে, নাযং ভিক্খু ইদানেৰ কুহকো, পুব্বেপি মক্কটো হুত্ৰা অগ্গিস্স কারণা কোহঞ্ঞং অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং কাসিগামকে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৰা ঘরাৰাসং সণ্ঠপেসি. অথস্স ব্রাহ্মণী একং পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা পুত্তস্স আধাৰিত্ৰা পরিধাৰিত্ৰা ৰিচরণকালে কালমকাসি. বোধিসত্তো তস্সা পেতকিচ্চং কত্ৰা ‘‘কিং মে দানি ঘরাৰাসেন, পুত্তং গহেত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি অস্সুমুখং ঞাতিমিত্তৰগ্গং পহায পুত্তং আদায হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা তত্থ ৰনমূলফলাহারো ৰাসং কপ্পেসি. সো একদিৰসং ৰস্সানকালে দেৰে ৰস্সন্তে সারদারূনি অগ্গিং জালেত্ৰা ৰিসিব্বন্তো ফলকত্থরে নিপজ্জি, পুত্তোপিস্স তাপসকুমারকো পিতু পাদে সম্বাহন্তোৰ নিসীদি.

অথেকো ৰনমক্কটো সীতেন পীল়িযমানো তস্স পণ্ণসালায তং অগ্গিং দিস্ৰা ‘‘সচাহং এত্থ পৰিসিস্সামি, ‘মক্কটো মক্কটো’তি মং পোথেত্ৰা নীহরিস্সন্তি, অগ্গিং ৰিসিব্বেতুং ন লভিস্সামি, অত্থি দানি মে উপাযো, তাপসৰেসং গহেত্ৰা কোহঞ্ঞং কত্ৰা পৰিসিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা একস্স মততাপসস্স ৰক্কলানি নিৰাসেত্ৰা পচ্ছিঞ্চ অঙ্কুসযট্ঠিঞ্চ গহেত্ৰা পণ্ণসালদ্ৰারে একং তালরুক্খং নিস্সায সংকুটিতো অট্ঠাসি. তাপসকুমারকো তং দিস্ৰা মক্কটভাৰং অজানন্তো ‘‘একো মহল্লকতাপসো সীতেন পীল়িতো অগ্গিং ৰিসিব্বেতুং আগতো ভৰিস্সতী’’তি পিতু তাপসস্স কথেত্ৰা ‘‘এতং পণ্ণসালং পৰেসেত্ৰা ৰিসিব্বাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা পিতরং আলপন্তো পঠমং গাথমাহ –

৪৫. ‘‘তাত মাণৰকো এসো, তালমূলং অপস্সিতো;

অগারকঞ্চিদং অত্থি, হন্দ দেমস্সগারক’’ন্তি.

তত্থ মাণৰকোতি সত্তাধিৰচনং. তেন ‘‘তাত, এসো একো মাণৰকো সত্তো একো তাপসো’’তি দীপেতি. তালমূলং অপস্সিতোতি তালক্খন্ধং নিস্সায ঠিতো. অগারকঞ্চিদং অত্থীতি ইদঞ্চ অম্হাকং পব্বজিতাগারং অত্থি, পণ্ণসালং সন্ধায ৰদতি. হন্দাতি ৰৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. দেমস্সগারকন্তি এতস্স একমন্তে ৰসনত্থায অগারকং দেম.

বোধিসত্তো পুত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা উট্ঠায পণ্ণসালদ্ৰারে ঠত্ৰা ওলোকেন্তো তস্স মক্কটভাৰং ঞত্ৰা ‘‘তাত, মনুস্সানং নাম ন এৰরূপং মুখং হোতি, মক্কটো এস, নযিধ পক্কোসিতব্বো’’তি ৰত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৪৬. ‘‘মা খো ত্ৰং তাত পক্কোসি, দূসেয্য নো অগারকং;

নেতাদিসং মুখং হোতি, ব্রাহ্মণস্স সুসীলিনো’’তি.

তত্থ দূসেয্য নো অগারকন্তি অযঞ্হি ইধ পৰিট্ঠো সমানো ইমং কিচ্ছেন কতং পণ্ণসালং অগ্গিনা ৰা ঝাপেন্তো উচ্চারাদীনি ৰা করোন্তো দূসেয্য. নেতাদিসন্তি ‘‘এতাদিসং ব্রাহ্মণস্স সুসীলিনো মুখং ন হোতি, মক্কটো এসো’’তি ৰত্ৰা বোধিসত্তো একং উম্মুকং গহেত্ৰা ‘‘কিং এত্থ তিট্ঠসী’’তি খিপিত্ৰা তং পলাপেসি. মক্কটো ৰক্কলানি ছড্ডেত্ৰা রুক্খং অভিরুহিত্ৰা ৰনসণ্ডং পাৰিসি. বোধিসত্তো চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো অযং কুহকভিক্খু অহোসি, তাপসকুমারো রাহুলো, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

মক্কটজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[১৭৪] ৪. দুব্ভিযমক্কটজাতকণ্ণনা

অদম্হ তে ৰারি পহূতরূপন্তি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি. একদিৰসঞ্হি ধম্মসভাযং ভিক্খূ দেৰদত্তস্স অকতঞ্ঞুমিত্তদুব্ভিভাৰং কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰদত্তো ইদানেৰ অকতঞ্ঞূ মিত্তদুব্ভী, পুব্বেপি এৰরূপো অহোসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং কাসিগামকে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ঘরাৰাসং সণ্ঠপেসি. তস্মিং পন সমযে কাসিরট্ঠে ৰত্তনিমহামগ্গে একো গম্ভীরো উদপানো হোতি অনোতরণীযো তিরচ্ছানানং, মগ্গপ্পটিপন্না পুঞ্ঞত্থিকা মনুস্সা দীঘরজ্জুকেন ৰারকেন উদকং উস্সিঞ্চিত্ৰা একিস্সা দোণিযা পূরেত্ৰা তিরচ্ছানানং পানীযং দেন্তি. তস্স সামন্ততো মহন্তং অরঞ্ঞং, তত্থ বহূ মক্কটা ৰসন্তি. অথ তস্মিং মগ্গে দ্ৰে তীণি দিৰসানি মনুস্সসঞ্চারো পচ্ছিজ্জি, তিরচ্ছানা পানীযং ন লভিংসু. একো মক্কটো পিপাসাতুরো হুত্ৰা পানীযং পরিযেসন্তো উদপানস্স সন্তিকে ৰিচরতি. বোধিসত্তো কেনচিদেৰ করণীযেন তং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা তত্থ গচ্ছন্তো পানীযং উত্তারেত্ৰা পিৰিত্ৰা হত্থপাদে ধোৰিত্ৰা ঠিতো তং মক্কটং অদ্দস. অথস্স পিপাসিতভাৰং ঞত্ৰা পানীযং উস্সিঞ্চিত্ৰা দোণিযং আকিরিত্ৰা অদাসি, দত্ৰা চ পন ‘‘ৰিস্সমিস্সামী’’তি একস্মিং রুক্খমূলে নিপজ্জি. মক্কটো পানীযং পিৰিত্ৰা অৰিদূরে নিসীদিত্ৰা মুখমক্কটিকং করোন্তো বোধিসত্তং ভিংসাপেসি. বোধিসত্তো তস্স তং কিরিযং দিস্ৰা ‘‘অরে দুট্ঠমক্কট, অহং তৰ পিপাসিতস্স কিলন্তস্স বহুং পানীযং অদাসিং, ইদানি ত্ৰং ময্হং মুখমক্কটিকং করোসি, অহো পাপজনস্স নাম কতো উপকারো নিরত্থকো’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

৪৭. ‘‘অদম্হ তে ৰারি পহূতরূপং, ঘম্মাভিতত্তস্স পিপাসিতস্স;

সো দানি পিত্ৰান কিরিঙ্করোসি, অসঙ্গমো পাপজনেন সেয্যো’’তি.

তত্থ সো দানি পিত্ৰান কিরিঙ্করোসীতি সো ইদানি ত্ৰং মযা দিন্নপানীযং পিৰিত্ৰা মুখমক্কটিকং করোন্তো ‘‘কিরি কিরী’’তি সদ্দং করোসি. অসঙ্গমো পাপজনেন সেয্যোতি পাপজনেন সদ্ধিং সঙ্গমো ন সেয্যো, অসঙ্গমোৰ সেয্যোতি.

তং সুত্ৰা সো মিত্তদুব্ভী মক্কটো ‘‘ত্ৰং ‘এত্তকেনৰেতং নিট্ঠিত’ন্তি সঞ্ঞং করোসি, ইদানি তে সীসে ৰচ্চং পাতেত্ৰা গমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৪৮. ‘‘কো তে সুতো ৰা দিট্ঠো ৰা, সীলৰা নাম মক্কটো;

ইদানি খো তং ওহচ্ছং, এসা অস্মাক ধম্মতা’’তি.

তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – ভো ব্রাহ্মণ, ‘‘মক্কটো কতগুণজাননকো আচারসম্পন্নো সীলৰা নাম অত্থী’’তি কহং তযা সুতো ৰা দিট্ঠো ৰা, ইদানি খো অহং তং ওহচ্ছং ৰচ্চং তে সীসে কত্ৰা পক্কমিস্সামি, অস্মাকঞ্হি মক্কটানং নাম এসা ধম্মতা অযং জাতিসভাৰো, যদিদং উপকারকস্স সীসে ৰচ্চং কাতব্বন্তি.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো উট্ঠায গন্তুং আরভি. মক্কটো তঙ্খণঞ্ঞেৰ উপ্পতিত্ৰা সাখাযং নিসীদিত্ৰা ওলম্বকং ওতরন্তো ৰিয তস্স সীসে ৰচ্চং পাতেত্ৰা ৰিরৰন্তো ৰনসণ্ডং পাৰিসি. বোধিসত্তো ন্হত্ৰা অগমাসি.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ দেৰদত্তো, পুব্বেপি মযা কতগুণং ন জানাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো দেৰদত্তো অহোসি, ব্রাহ্মণো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

দুব্ভিযমক্কটজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[১৭৫] ৫. আদিচ্চুপট্ঠানজাতকৰণ্ণনা

সব্বেসু কির ভূতেসূতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কুহকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা কথিতসদিসমেৰ.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা মহাপরিৰারো গণসত্থা হুত্ৰা হিমৰন্তে ৰাসং কপ্পেসি. সো তত্থ চিরং ৰসিত্ৰা লোণম্বিলসেৰনত্থায পব্বতা ওরুয্হ পচ্চন্তে একং গামং নিস্সায পণ্ণসালাযং ৰাসং উপগঞ্ছি. অথেকো লোলমক্কটো ইসিগণে ভিক্খাচারং গতে অস্সমপদং আগন্ত্ৰা পণ্ণসালা উত্তিণ্ণা করোতি, পানীযঘটেসু উদকং ছড্ডেতি, কুণ্ডিকং ভিন্দতি, অগ্গিসালাযং ৰচ্চং করোতি. তাপসা ৰস্সং ৰসিত্ৰা ‘‘ইদানি হিমৰন্তো পুপ্ফফলসমিদ্ধো রমণীযো, তত্থেৰ গমিস্সামা’’তি পচ্চন্তগামৰাসিকে আপুচ্ছিংসু. মনুস্সা ‘‘স্ৰে, ভন্তে, মযং ভিক্খং গহেত্ৰা অস্সমপদং আগমিস্সাম, তং পরিভুঞ্জিত্ৰাৰ গমিস্সথা’’তি ৰত্ৰা দুতিযদিৰসে পহূতং খাদনীযভোজনীযং গহেত্ৰা তত্থ অগমংসু. তং দিস্ৰা সো মক্কটো চিন্তেসি – ‘‘কোহঞ্ঞং কত্ৰা মনুস্সে আরাধেত্ৰা ময্হম্পি খাদনীযভোজনীযং আহরাপেস্সামী’’তি. সো তাপসচরণং চরন্তো ৰিয সীলৰা ৰিয চ হুত্ৰা তাপসানং অৰিদূরে সূরিযং নমস্সমানো অট্ঠাসি. মনুস্সা তং দিস্ৰা ‘‘সীলৰন্তানং সন্তিকে ৰসন্তা সীলৰন্তা হোন্তী’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

৪৯. ‘‘সব্বেসু কির ভূতেসু, সন্তি সীলসমাহিতা;

পস্স সাখমিগং জম্মং, আদিচ্চমুপতিট্ঠতী’’তি.

তত্থ সন্তি সীলসমাহিতাতি সীলেন সমন্নাগতা সংৰিজ্জন্তি, সীলৰন্তা চ সমাহিতা চ একগ্গচিত্তা সংৰিজ্জন্তীতিপি অত্থো. জম্মন্তি লামকং. আদিচ্চমুপতিট্ঠতীতি সূরিযং নমস্সমানো তিট্ঠতি.

এৰং তে মনুস্সে তস্স গুণং কথেন্তে দিস্ৰা বোধিসত্তো ‘‘তুম্হে ইমস্স লোলমক্কটস্স সীলাচারং অজানিত্ৰা অৰত্থুস্মিংযেৰ পসন্না’’তি ৰত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৫০. ‘‘নাস্স সীলং ৰিজানাথ, অনঞ্ঞায পসংসথ;

অগ্গিহুত্তঞ্চ উহন্নং, দ্ৰে চ ভিন্না কমণ্ডলূ’’তি.

তত্থ অনঞ্ঞাযাতি অজানিত্ৰা. উহন্নন্তি ইমিনা পাপমক্কটেন ঊহদং. কমণ্ডলূতি কুণ্ডিকা. ‘‘দ্ৰে চ কুণ্ডিকা তেন ভিন্না’’তি এৰমস্স অগুণং কথেসি.

মনুস্সা মক্কটস্স কুহকভাৰং ঞত্ৰা লেড্ডুঞ্চ যট্ঠিঞ্চ গহেত্ৰা পোথেত্ৰা পলাপেত্ৰা ইসিগণস্স ভিক্খং অদংসু. ইসযোপি হিমৰন্তমেৰ গন্ত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানা ব্রহ্মলোকপরাযণা অহেসুং.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো অযং কুহকো ভিক্খু অহোসি, ইসিগণো বুদ্ধপরিসা, গণসত্থা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

আদিচ্চুপট্ঠানজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[১৭৬] ৬. কল়াযমুট্ঠিজাতকৰণ্ণনা

বালো ৰতাযং দুমসাখগোচরোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরাজানং আরব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে ৰস্সকালে কোসলরঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপি. তত্থ ঠিতা যোধা দ্ৰে তীণি যুদ্ধানি কত্ৰা পচ্চত্থিকে অভিভৰিতুং অসক্কোন্তা রঞ্ঞো সাসনং পেসেসুং. রাজা অকালে ৰস্সানেযেৰ নিক্খমিত্ৰা জেতৰনসমীপে খন্ধাৰারং বন্ধিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং অকালে নিক্খন্তো, কন্দরপদরাদযো উদকপূরা, দুগ্গমো মগ্গো, সত্থারং উপসঙ্কমিস্সামি, সো মং ‘কহং গচ্ছসি, মহারাজা’তি পুচ্ছিস্সতি, অথাহং এতমত্থং আরোচেস্সামি, ন খো পন মং সত্থা সম্পরাযিকেনেৰত্থেন অনুগ্গণ্হাতি, দিট্ঠধম্মিকেনাপি অনুগ্গণ্হাতিযেৰ, তস্মিং সচে মে গমনেন অৰুড্ঢি ভৰিস্সতি, ‘অকালো, মহারাজা’তি ৰক্খতি. সচে পন ৰুড্ডি ভৰিস্সতি, তুণ্হী ভৰিস্সতী’’তি. সো জেতৰনং পৰিসিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৰং, মহারাজ, আগচ্ছসি দিৰা দিৰস্সা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, অহং পচ্চন্তং ৰূপসমেতুং নিক্খন্তো ‘তুম্হে ৰন্দিত্ৰা গমিস্সামী’তি আগতোম্হী’’তি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি, মহারাজ, রাজানো সেনায অব্ভুগ্গচ্ছমানায পণ্ডিতানং কথং সুত্ৰা অকালে অব্ভুগ্গমনং নাম ন গমিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো সব্বত্থকঅমচ্চো অহোসি. অথ রঞ্ঞো পচ্চন্তে কুপিতে পচ্চন্তযোধা পণ্ণং পেসেসুং. রাজা ৰস্সকালে নিক্খমিত্ৰা উয্যানে খন্ধাৰারং বন্ধি, বোধিসত্তো রঞ্ঞো সন্তিকে অট্ঠাসি. তস্মিং খণে অস্সানং কল়াযে সেদেত্ৰা আহরিত্ৰা দোণিযং পক্খিপিংসু. উয্যানে মক্কটেসু একো মক্কটো রুক্খা ওতরিত্ৰা ততো কল়াযে গহেত্ৰা মুখং পূরেত্ৰা হত্থেহিপি গহেত্ৰা উপ্পতিত্ৰা রুক্খে নিসীদিত্ৰা খাদিতুং আরভি, অথস্স খাদমানস্স হত্থকো একো কল়াযো ভূমিযং পতি. সো মুখেন চ হত্থেহি চ গহিতে সব্বে কল়াযে ছড্ডেত্ৰা রুক্খা ওরুয্হ তমেৰ কল়াযং ওলোকেন্তো তং কল়াযং অদিস্ৰাৰ পুন রুক্খং অভিরুহিত্ৰা অড্ডে সহস্সপরাজিতো ৰিয সোচমানো দুম্মুখো রুক্খসাখাযং নিসীদি. রাজা মক্কটস্স কিরিযং দিস্ৰা বোধিসত্তং আমন্তেত্ৰা ‘‘পস্সথ, কিং নামেতং মক্কটেন কত’’ন্তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘মহারাজ, বহুং অনৰলোকেত্ৰা অপ্পং ওলোকেত্ৰা দুব্বুদ্ধিনো বালা এৰরূপং করোন্তিযেৰা’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

৫১. ‘‘বালো ৰতাযং দুমসাখগোচরো, পঞ্ঞা জনিন্দ নযিমস্স ৰিজ্জতি;

কল়াযমুট্ঠিং অৰকিরিয কেৰলং, একং কল়াযং পতিতং গৰেসতী’’তি.

তত্থ দুমসাখগোচরোতি মক্কটো. সো হি দুমসাখাসু গোচরং গণ্হাতি, সাৰ অস্স গোচরো সঞ্চরণভূমিভূতা, তস্মা ‘‘দুমসাখগোচরো’’তি ৰুচ্চতি. জনিন্দাতি রাজানং আলপতি. রাজা হি পরমিস্সরভাৰেন জনস্স ইন্দোতি জনিন্দো. কল়াযমুট্ঠিন্তি চণকমুট্ঠিং. ‘‘কাল়রাজমাসমুট্ঠি’’ন্তিপি ৰদন্তিযেৰ. অৰকিরিযাতি অৰকিরিত্ৰা. কেৰলন্তি সব্বং. গৰেসতীতি ভূমিযং পতিতং একমেৰ পরিযেসতি.

এৰং ৰত্ৰা পুন বোধিসত্তো তং উপসঙ্কমিত্ৰা রাজানং আমন্তেত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৫২. ‘‘এৰমেৰ মযং রাজ, যে চঞ্ঞে অতিলোভিনো;

অপ্পেন বহুং জিয্যাম, কল়াযেনেৰ ৰানরো’’তি.

তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – মহারাজ, এৰমেৰ মযঞ্চ যে চঞ্ঞে লোভাভিভূতা জনা সব্বেপি অপ্পেন বহুং জিয্যাম. মযঞ্হি এতরহি অকালে ৰস্সানসমযে মগ্গং গচ্ছন্তা অপ্পকস্স অত্থস্স কারণা বহুকা অত্থা পরিহাযাম. কল়াযেনেৰ ৰানরোতি যথা অযং ৰানরো একং কল়াযং পরিযেসমানো তেনেকেন কল়াযেন সব্বকল়াযেহি পরিহীনো, এৰং মযম্পি অকালেন কন্দরপদরাদীসু পূরেসু গচ্ছমানা অপ্পমত্তকং অত্থং পরিযেসমানা বহূহি হত্থিৰাহনঅস্সৰাহনাদীহি চেৰ বলকাযেন চ পরিহাযিস্সাম. তস্মা অকালে গন্তুং ন ৰট্টতীতি রঞ্ঞো ওৰাদং অদাসি.

রাজা তস্স কথং সুত্ৰা ততো নিৰত্তিত্ৰা বারাণসিমেৰ পাৰিসি. চোরাপি ‘‘রাজা কির চোরমদ্দনং করিস্সামীতি নগরা নিক্খন্তো’’তি সুত্ৰা পচ্চন্ততো পলাযিংসু. পচ্চুপ্পন্নেপি চোরা ‘‘কোসলরাজা কির নিক্খন্তো’’তি সুত্ৰা পলাযিংসু. রাজা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সাৰত্থিমেৰ পাৰিসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কল়াযমুট্ঠিজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[১৭৭] ৭. তিন্দুকজাতকৰণ্ণনা

ধনুহত্থকলাপেহীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পঞ্ঞাপারমিং আরব্ভ কথেসি. সত্থা হি মহাবোধিজাতকে (জা. ২.১৮.১২৪ আদযো) ৰিয উমঙ্গজাতকে (জা. ২.২২.৫৯০ আদযো) ৰিয চ অত্তনো পঞ্ঞায ৰণ্ণং ৰণ্ণিতং সুত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ তথাগতো পঞ্ঞৰা, পুব্বেপি পঞ্ঞৰা উপাযকুসলোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ৰানরযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা অসীতিসহস্সৰানরগণপরিৰারো হিমৰন্তপদেসে ৰাসং কপ্পেসি. তস্সাসন্নে একো পচ্চন্তগামকো কদাচি ৰসতি, কদাচি উব্বসতি. তস্স পন গামস্স মজ্ঝে সাখাৰিটপসম্পন্নো মধুরফলো একো তিন্দুকরুক্খো অত্থি, ৰানরগণো উব্বসিতকালে আগন্ত্ৰা তস্স ফলানি খাদতি. অথাপরস্মিং ফলৰারে সো গামো পুন আৰাসো অহোসি দল়্হপরিক্খিত্তো দ্ৰারযুত্তো, সোপি রুক্খো ফলভারনমিতসাখো অট্ঠাসি. ৰানরগণো চিন্তেসি – ‘‘মযং পুব্বে অসুকগামে তিন্দুকফলানি খাদাম, ফলিতো নু খো সো এতরহি রুক্খো, উদাহু নো, আৰসিতো সো গামো, উদাহু নো’’তি. এৰঞ্চ পন চিন্তেত্ৰা ‘‘গচ্ছ ইমং পৰত্তিং জানাহী’’তি একং ৰানরং পেসেসি. সো গন্ত্ৰা রুক্খস্স চ ফলিতভাৰং গামস্স চ গাল়্হৰাসভাৰং ঞত্ৰা আগন্ত্ৰা ৰানরানং আরোচেসি.

ৰানরা তস্স ফলিতভাৰং সুত্ৰা ‘‘মধুরানি তিন্দুকফলানি খাদিস্সামা’’তি উস্সাহজাতা ৰানরিন্দস্স তমত্থং আরোচেসুং. ৰানরিন্দো ‘‘গামো আৰাসো অনাৰাসো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আৰাসো, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি ন গন্তব্বং. মনুস্সা হি বহুমাযা হোন্তী’’তি. ‘‘দেৰ, মনুস্সানং পটিসল্লানৰেলায অড্ঢরত্তসমযে খাদিস্সামা’’তি বহূ গন্ত্ৰা ৰানরিন্দং সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা হিমৰন্তা ওতরিত্ৰা তস্স গামস্স অৰিদূরে মনুস্সানং পটিসল্লানকালং আগমযমানা মহাপাসাণপিট্ঠে সযিত্ৰা মজ্ঝিমযামে মনুস্সেসু নিদ্দং ওক্কমন্তেসু রুক্খং আরুয্হ ফলানি খাদিংসু. অথেকো পুরিসো সরীরকিচ্চেন গেহা নিক্খমিত্ৰা গামমজ্ঝগতো ৰানরে দিস্ৰা মনুস্সানং আচিক্খি. বহূ মনুস্সা ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৰা নানাৰুধহত্থা লেড্ডুদণ্ডাদীনি আদায ‘‘পভাতায রত্তিযা ৰানরে গণ্হিস্সামা’’তি রুক্খং পরিৰারেত্ৰা অট্ঠংসু. অসীতিসহস্সৰানরা মনুস্সে দিস্ৰা মরণভযতজ্জিতা ‘‘নত্থি নো অঞ্ঞং পটিস্সরণং অঞ্ঞত্র ৰানরিন্দেনা’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পঠমং গাথমাহংসু –

৫৩. ‘‘ধনুহত্থকলাপেহি, নেত্তিংসৰরধারিভি;

সমন্তা পরিকিণ্ণম্হ, কথং মোক্খো ভৰিস্সতী’’তি.

তত্থ ধনুহত্থকলাপেহীতি ধনুকলাপহত্থেহি, ধনূনি চেৰ সরকলাপে চ গহেত্ৰা ঠিতেহীতি অত্থো. নেত্তিংসৰরধারিভীতি নেত্তিংসা ৰুচ্চন্তি খগ্গা, উত্তমখগ্গধারীহীতি অত্থো. পরিকিণ্ণম্হাতি পরিৰারিতম্হ. কথন্তি কেন নু খো উপাযেন অম্হাকং মোক্খো ভৰিস্সতীতি.

তেসং কথং সুত্ৰা ৰানরিন্দো ‘‘মা ভাযিত্থ, মনুস্সা নাম বহুকিচ্চা, অজ্জপি মজ্ঝিমযামো ৰত্ততি, অপি নাম তেসং ‘অম্হে মারেস্সামা’তি পরিৰারিতানং ইমস্স কিচ্চস্স অন্তরাযকরং অঞ্ঞং কিচ্চং উপ্পজ্জেয্যা’’তি ৰানরে সমস্সাসেত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৫৪. ‘‘অপ্পেৰ বহুকিচ্চানং, অত্থো জাযেথ কোচি নং;

অত্থি রুক্খস্স অচ্ছিন্নং, খজ্জথঞ্ঞেৰ তিন্দুক’’ন্তি.

তত্থ নন্তি নিপাতমত্তং, অপ্পেৰ বহুকিচ্চানং মনুস্সানং অঞ্ঞো কোচি অত্থো উপ্পজ্জেয্যাতি অযমেৰেত্থ অত্থো. অত্থি রুক্খস্স অচ্ছিন্নন্তি ইমস্স রুক্খস্স ফলানং আকড্ঢনপরিকড্ঢনৰসেন অচ্ছিন্নং বহু ঠানং অত্থি. খজ্জথঞ্ঞেৰ তিন্দুকন্তি তিন্দুকফলং খজ্জথঞ্ঞেৰ. তুম্হে হি যাৰতকেন ৰো অত্থো অত্থি, তত্তকং খাদথ, অম্হাকং পহরণকালং জানিস্সামাতি.

এৰং মহাসত্তো কপিগণং সমস্সাসেসি. এত্তকঞ্হি অস্সাসং অলভমানা সব্বেপি তে ফলিতেন হদযেন জীৰিতক্খযং পাপুণেয্যুং. মহাসত্তো পন এৰং ৰানরগণং অস্সাসেত্ৰা ‘‘সব্বে ৰানরে সমানেথা’’তি আহ. সমানেন্তা তস্স ভাগিনেয্যং সেনকং নাম ৰানরং অদিস্ৰা ‘‘সেনকো নাগতো’’তি আরোচেসুং. ‘‘সচে সেনকো নাগতো, তুম্হে মা ভাযিত্থ, ইদানি ৰো সো সোত্থিং করিস্সতী’’তি. সেনকোপি খো ৰানরগণস্স গমনকালে নিদ্দাযিত্ৰা পচ্ছা পবুদ্ধো কঞ্চি অদিস্ৰা পদানুপদিকো হুত্ৰা আগচ্ছন্তো মনুস্সে দিস্ৰা ‘‘ৰানরগণস্স ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি ঞত্ৰা একস্মিং পরিযন্তে গেহে অগ্গিং জালেত্ৰা সুত্তং কন্তন্তিযা মহল্লকিত্থিযা সন্তিকং গন্ত্ৰা খেত্তং গচ্ছন্তো গামদারকো ৰিয একং উম্মুকং গহেত্ৰা উপরিৰাতে ঠত্ৰা গামং পদীপেসি. মনুস্সা মক্কটে ছড্ডেত্ৰা অগ্গিং নিব্বাপেতুং অগমংসু. ৰানরা পলাযন্তা সেনকস্সত্থায একেকং ফলং গহেত্ৰা পলাযিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ভাগিনেয্যো সেনকো মহানামো সক্কো অহোসি, ৰানরগণো বুদ্ধপরিসা, ৰানরিন্দো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

তিন্দুকজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[১৭৮] ৮. কচ্ছপজাতকৰণ্ণনা

জনিত্তং মে ভৰিত্তং মেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অহিৰাতকরোগমুত্তং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কির একস্মিং কুলে অহিৰাতকরোগো উপ্পজ্জি. মাতাপিতরো পুত্তং আহংসু – ‘‘তাত, মা ইমস্মিং গেহে ৰস, ভিত্তিং ভিন্দিত্ৰা পলাযিত্ৰা যত্থ কত্থচি গন্ত্ৰা জীৰিতং রক্খ, পচ্ছা আগন্ত্ৰা ইমস্মিং নাম ঠানে মহানিধানং অত্থি, তং উদ্ধরিত্ৰা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা সুখেন জীৰেয্যাসী’’তি. পুত্তো তেসং ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা ভিত্তিং ভিন্দিত্ৰা পলাযিত্ৰা অত্তনো রোগে ৰূপসন্তে আগন্ত্ৰা মহানিধানং উদ্ধরিত্ৰা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা ঘরাৰাসং ৰসি. সো একদিৰসং সপ্পিতেলাদীনি চেৰ ৰত্থচ্ছাদনাদীনি চ গাহাপেত্ৰা জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘তুম্হাকং গেহে অহিৰাতকরোগো উপ্পন্নোতি অস্সুম্হ, কিন্তি কত্ৰা মুত্তোসী’’তি পুচ্ছি, সো তং পৰত্তিং আচিক্খি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি খো, উপাসক, ভযে উপ্পন্নে অত্তনো ৰসনট্ঠানে আলযং কত্ৰা অঞ্ঞত্থ অগতা জীৰিতক্খযং পাপুণিংসু, অনালযং পন কত্ৰা অঞ্ঞত্থ গতা জীৰিতং লভিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিগামকে কুম্ভকারকুলে নিব্বত্তিত্ৰা কুম্ভকারকম্মং কত্ৰা পুত্তদারং পোসেসি. তদা পন বারাণসিযং মহানদিযা সদ্ধিং একাবদ্ধো মহাজাতস্সরো অহোসি. সো বহুউদককালে নদিযা সদ্ধিং একোদকো হোতি, উদকে মন্দীভূতে ৰিসুং হোতি. মচ্ছকচ্ছপা পন ‘‘ইমস্মিং সংৰচ্ছরে সুৰুট্ঠিকা ভৰিস্সতি, ইমস্মিং সংৰচ্ছরে দুব্বুট্ঠিকা’’তি জানন্তি. অথ তস্মিং সরে নিব্বত্তমচ্ছকচ্ছপা ‘‘ইমস্মিং সংৰচ্ছরে দুব্বুট্ঠিকা ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা উদকস্স একাবদ্ধকালেযেৰ তম্হা সরা নিক্খমিত্ৰা নদিং অগমিংসু. একো পন কচ্ছপো ‘‘ইদং মে জাতট্ঠানং ৰড্ঢিতট্ঠানং, মাতাপিতূহি ৰসিতট্ঠানং, ন সক্কোমি ইমং জহিতু’’ন্তি নদিং ন অগমাসি. অথ নিদাঘসমযে তত্থ উদকং ছিজ্জি, সো কচ্ছপো বোধিসত্তস্স মত্তিকগহণট্ঠানে ভূমিং খণিত্ৰা পাৰিসি. বোধিসত্তো ‘‘মত্তিকং গহেস্সামী’’তি তত্থ গন্ত্ৰা মহাকুদ্দালেন ভূমিং খণন্তো কচ্ছপস্স পিট্ঠিং ভিন্দিত্ৰা মত্তিকপিণ্ডং ৰিয কুদ্দালেনেৰ নং উদ্ধরিত্ৰা থলে পাতেসি. সো ৰেদনাপ্পত্তো হুত্ৰা ‘‘ৰসনট্ঠানে আলযং জহিতুং অসক্কোন্তো এৰং ৰিনাসং পাপুণি’’ন্তি ৰত্ৰা পরিদেৰমানো ইমা গাথা অৰোচ –

৫৫. ‘‘জনিত্তং মে ভৰিত্তং মে, ইতি পঙ্কে অৰস্সযিং;

তং মং পঙ্কো অজ্ঝভৰি, যথা দুব্বলকং তথা;

তং তং ৰদামি ভগ্গৰ, সুণোহি ৰচনং মম.

৫৬. ‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে, সুখং যত্রাধিগচ্ছতি;

তং জনিত্তং ভৰিত্তঞ্চ, পুরিসস্স পজানতো;

যম্হি জীৰে তম্হি গচ্ছে, ন নিকেতহতো সিযা’’তি.

তত্থ জনিত্তং মে ভৰিত্তং মেতি ইদং মম জাতট্ঠানং, ইদং মম ৰড্ঢিতট্ঠানং. ইতি পঙ্কে অৰস্সযিন্তি ইমিনা কারণেনাহং ইমস্মিং কদ্দমে অৰস্সযিং নিপজ্জিং, ৰাসং কপ্পেসিন্তি অত্থো. অজ্ঝভৰীতি অধিঅভৰি ৰিনাসং পাপেসি. ভগ্গৰাতি কুম্ভকারং আলপতি. কুম্ভকারানঞ্হি নামগোত্তপঞ্ঞত্তি এসা, যদিদং ভগ্গৰাতি. সুখন্তি কাযিকচেতসিকস্সাদং. তং জনিত্তং ভৰিত্তঞ্চাতি তং জাতট্ঠানঞ্চ ৰড্ঢিতট্ঠানঞ্চ. ‘‘জানিত্তং ভাৰিত্ত’’ন্তি দীঘৰসেনপি পাঠো, সোযেৰত্থো. পজানতোতি অত্থানত্থং কারণাকারণং জানন্তস্স. ন নিকেতহতো সিযাতি নিকেতে আলযং কত্ৰা অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা নিকেতেন হতো, এৰরূপং মরণদুক্খং পাপিতো ন ভৰেয্যাতি.

এৰং সো বোধিসত্তেন সদ্ধিং কথেন্তো কালমকাসি. বোধিসত্তো তং গহেত্ৰা সকলগামৰাসিনো সন্নিপাতাপেত্ৰা তে মনুস্সে ওৰদন্তো এৰমাহ – ‘‘পস্সথ ইমং কচ্ছপং, অযং অঞ্ঞেসং মচ্ছকচ্ছপানং মহানদিং গমনকালে অত্তনো ৰসনট্ঠানে আলযং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তো তেহি সদ্ধিং অগন্ত্ৰা মম মত্তিকগহণট্ঠানং পৰিসিত্ৰা নিপজ্জি. অথস্সাহং মত্তিকং গণ্হন্তো মহাকুদ্দালেন পিট্ঠিং ভিন্দিত্ৰা মত্তিকপিণ্ডং ৰিয নং থলে পাতেসিং, অযং অত্তনা কতকম্মং সরিত্ৰা দ্ৰীহি গাথাহি পরিদেৰিত্ৰা কালমকাসি. এৰমেস অত্তনো ৰসনট্ঠানে আলযং কত্ৰা মরণং পত্তো, তুম্হেপি মা ইমিনা কচ্ছপেন সদিসা অহুৰত্থ, ইতো পট্ঠায ‘ময্হং রূপং ময্হং সদ্দো ময্হং গন্ধো ময্হং রসো ময্হং ফোট্ঠব্বো ময্হং পুত্তো ময্হং ধীতা ময্হং দাসদাসিপরিচ্ছেদো ময্হং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণ’ন্তি তণ্হাৰসেন উপভোগৰসেন মা গণ্হিত্থ, এককোৰেস সত্তো তীসু ভৰেসু পরিৰত্ততী’’তি. এৰং বুদ্ধলীলায মহাজনস্স ওৰাদমদাসি, সো ওৰাদো সকলজম্বুদীপং পত্থরিত্ৰা সট্ঠিমত্তানি ৰস্সসহস্সানি অট্ঠাসি. মহাজনো বোধিসত্তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা আযুপরিযোসানে সগ্গপুরং পূরেসি, বোধিসত্তোপি তথেৰ পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গপুরং পূরেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো কুলপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. ‘‘তদা কচ্ছপো আনন্দো অহোসি, কুম্ভকারো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কচ্ছপজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[১৭৯] ৯. সতধম্মজাতকৰণ্ণনা

তঞ্চ অপ্পন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একৰীসতিৰিধং অনেসনং আরব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি কালে বহূ ভিক্খূ ৰেজ্জকম্মেন দূতকম্মেন পহিণকম্মেন জঙ্ঘপেসনিকেন পিণ্ডপটিপিণ্ডেনাতি এৰরূপায একৰীসতিৰিধায অনেসনায জীৰিকং কপ্পেসুং. সা সাকেতজাতকে (জা. ১.২.১৭৩-১৭৪) আৰিভৰিস্সতি. সত্থা তেসং তথা জীৰিককপ্পনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘এতরহি খো বহূ ভিক্খূ অনেসনায জীৰিকং কপ্পেন্তি, তে পন এৰং জীৰিকং কপ্পেত্ৰা যক্খত্তভাৰা পেতত্তভাৰা ন মুচ্চিস্সন্তি, ধুরগোণা হুত্ৰাৰ নিব্বত্তিস্সন্তি, নিরযে পটিসন্ধিং গণ্হিস্সন্তি, এতেসং হিতত্থায সুখত্থায অত্তজ্ঝাসযং সকপটিভানং একং ধম্মদেসনং কথেতুং ৰট্টতী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, একৰীসতিৰিধায অনেসনায পচ্চযা উপ্পাদেতব্বা. অনেসনায হি উপ্পন্নো পিণ্ডপাতো আদিত্তলোহগুল়সদিসো হলাহলৰিসূপমো. অনেসনা হি নামেসা বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকেহি গরহিতব্বা পটিকুট্ঠা. অনেসনায উপ্পন্নং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জন্তস্স হি হাসো ৰা সোমনস্সং ৰা নত্থি. এৰং উপ্পন্নো হি পিণ্ডপাতো মম সাসনে চণ্ডালস্স উচ্ছিট্ঠভোজনসদিসো, তস্স পরিভোগো সতধম্মমাণৰস্স চণ্ডালুচ্ছিট্ঠভত্তপরিভোগো ৰিয হোতী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো চণ্ডালযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো কেনচিদেৰ করণীযেন পাথেয্যতণ্ডুলে চ ভত্তপুটঞ্চ গহেত্ৰা মগ্গং পটিপজ্জি. তস্মিঞ্হি কালে বারাণসিযং একো মাণৰো অত্থি সতধম্মো নাম উদিচ্চব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তো. সোপি কেনচিদেৰ করণীযেন তণ্ডুলে চ ভত্তপুটঞ্চ অগহেত্ৰাৰ মগ্গং পটিপজ্জি, তে উভোপি মহামগ্গে সমাগচ্ছিংসু. মাণৰো বোধিসত্তং ‘‘কিংজাতিকোসী’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘অহং চণ্ডালো’’তি ৰত্ৰা ‘‘ত্ৰং কিংজাতিকোসী’’তি মাণৰং পুচ্ছি. ‘‘উদিচ্চব্রাহ্মণো অহ’’ন্তি. ‘‘সাধু গচ্ছামা’’তি তে উভোপি মগ্গং অগমংসু. বোধিসত্তো পাতরাসৰেলায উদকফাসুকট্ঠানে নিসীদিত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা ভত্তপুটং মোচেত্ৰা ‘‘মাণৰ, ভত্তং ভুঞ্জাহী’’তি আহ. ‘‘নত্থি, অরে চণ্ডাল, মম ভত্তেন অত্থো’’তি. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পুটকভত্তং উচ্ছিট্ঠং অকত্ৰাৰ অত্তনো যাপনমত্তং অঞ্ঞস্মিং পণ্ণে পক্খিপিত্ৰা পুটকভত্তং বন্ধিত্ৰা একমন্তে ঠপেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা পানীযং পিৰিত্ৰা ধোতহত্থপাদো তণ্ডুলে চ সেসভত্তঞ্চ আদায ‘‘গচ্ছাম, মাণৰা’’তি মগ্গং পটিপজ্জি.

তে সকলদিৰসং গন্ত্ৰা সাযং উভোপি একস্মিং উদকফাসুকট্ঠানে ন্হত্ৰা পচ্চুত্তরিংসু. বোধিসত্তো ফাসুকট্ঠানে নিসীদিত্ৰা ভত্তপুটং মোচেত্ৰা মাণৰং অনাপুচ্ছিত্ৰা ভুঞ্জিতুং আরভি. মাণৰো সকলদিৰসং মগ্গগমনেন কিলন্তো ছাতজ্ঝত্তো ‘‘সচে মে ভত্তং দস্সতি, ভুঞ্জিস্সামী’’তি ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. ইতরো কিঞ্চি অৰত্ৰা ভুঞ্জতেৰ. মাণৰো চিন্তেসি – ‘‘অযং চণ্ডালো ময্হং অৰত্ৰাৰ সব্বং ভুঞ্জতি নিপ্পীল়েত্ৰাপি তং গহেত্ৰা উপরি উচ্ছিট্ঠভত্তং ছড্ডেত্ৰা সেসং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি. সো তথা কত্ৰা উচ্ছিট্ঠভত্তং ভুঞ্জি. অথস্স ভুত্তমত্তস্সেৰ ‘‘মযা অত্তনো জাতিগোত্তকুলপদেসানং অননুচ্ছৰিকং কতং, চণ্ডালস্স নাম মে উচ্ছিট্ঠভত্তং ভুত্ত’’ন্তি বলৰৰিপ্পটিসারো উপ্পজ্জি, তাৰদেৰস্স সলোহিতং ভত্তং মুখতো উগ্গচ্ছি. সো ‘‘অপ্পমত্তকস্স ৰত মে কারণা অননুচ্ছৰিকং কম্মং কত’’ন্তি উপ্পন্নবলৰসোকতায পরিদেৰমানো পঠমং গাথমাহ –

৫৭. ‘‘তঞ্চ অপ্পঞ্চ উচ্ছিট্ঠং, তঞ্চ কিচ্ছেন নো অদা;

সোহং ব্রাহ্মণজাতিকো, যং ভুত্তং তম্পি উগ্গত’’ন্তি.

তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – যং মযা ভুত্তং, তং অপ্পঞ্চ উচ্ছিট্ঠঞ্চ, তঞ্চ সো চণ্ডালো ন অত্তনো রুচিযা মং অদাসি, অথ খো নিপ্পীল়িযমানো কিচ্ছেন কসিরেন অদাসি, সোহং পরিসুদ্ধব্রাহ্মণজাতিকো, তেনেৰ মে যং ভুত্তং, তম্পি সদ্ধিং লোহিতেন উগ্গতন্তি.

এৰং মাণৰো পরিদেৰিত্ৰা ‘‘কিং দানি মে এৰরূপং অননুচ্ছৰিকং কম্মং কত্ৰা জীৰিতেনা’’তি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা কস্সচি অত্তানং অদস্সেত্ৰাৰ অনাথমরণং পত্তো.

সত্থা ইমং অতীতং দস্সেত্ৰা ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সতধম্মমাণৰস্স তং চণ্ডালুচ্ছিট্ঠকং ভুঞ্জিত্ৰা অত্তনো অযুত্তভোজনস্স ভুত্তত্তা নেৰ হাসো, ন সোমনস্সং উপ্পজ্জি, এৰমেৰ যো ইমস্মিং সাসনে পব্বজিতো অনেসনায জীৰিকং কপ্পেন্তো তথালদ্ধপচ্চযং পরিভুঞ্জতি, তস্স বুদ্ধপটিকুট্ঠগরহিতজীৰিতভাৰতো নেৰ হাসো, ন সোমনস্সং উপ্পজ্জতী’’তি ৰত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৫৮. ‘‘এৰং ধম্মং নিরংকত্ৰা, যো অধম্মেন জীৰতি;

সতধম্মোৰ লাভেন, লদ্ধেনপি ন নন্দতী’’তি.

তত্থ ধম্মন্তি আজীৰপারিসুদ্ধিসীলধম্মং. নিরংকত্ৰাতি নীহরিত্ৰা ছড্ডেত্ৰা. অধম্মেনাতি একৰীসতিযা অনেসনসঙ্খাতেন মিচ্ছাজীৰেন. সতধম্মোতি তস্স নামং, ‘‘সন্তধম্মো’’তিপি পাঠো. ন নন্দতীতি যথা সতধম্মো মাণৰো ‘‘চণ্ডালুচ্ছিট্ঠকং মে লদ্ধ’’ন্তি তেন লাভেন ন নন্দতি, এৰং ইমস্মিম্পি সাসনে পব্বজিতো কুলপুত্তো অনেসনায লদ্ধলাভং পরিভুঞ্জন্তো ন নন্দতি ন তুস্সতি, ‘‘বুদ্ধগরহিতজীৰিকায জীৰামী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো হোতি. তস্মা অনেসনায জীৰিকং কপ্পেন্তস্স সতধম্মমাণৰস্সেৰ অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা অনাথমরণং মরিতুং ৰরন্তি.

এৰং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং দেসেত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে বহূ ভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ‘‘তদা মাণৰো আনন্দো অহোসি, অহমেৰ চণ্ডালপুত্তো অহোসি’’ন্তি.

সতধম্মজাতকৰণ্ণনা নৰমা.

[১৮০] ১০. দুদ্দদজাতকৰণ্ণনা

দুদ্দদং দদমানানন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো গণদানং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কির দ্ৰে সহাযকা কুটুম্বিযপুত্তা ছন্দকং সংহরিত্ৰা সব্বপরিক্খারদানং সজ্জেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং পৰত্তেত্ৰা সত্তমে দিৰসে সব্বপরিক্খারে অদংসু. তেসু গণজেট্ঠকো সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং দানে বহুদাযকাপি অত্থি অপ্পদাযকাপি, তেসং সব্বেসম্পি ‘ইদং দানং মহপ্ফলং হোতূ’’’তি দানং নিয্যাদেসি. সত্থা ‘‘তুম্হেহি খো উপাসকা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৰা এৰং নিয্যাদেন্তেহি মহাকম্মং কতং, পোরাণকপণ্ডিতাপি দানং দত্ৰা এৰমেৰ নিয্যাদিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা ঘরাৰাসং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা গণসত্থা হুত্ৰা হিমৰন্তপদেসে চিরং ৰসিত্ৰা লোণম্বিলসেৰনত্থায জনপদচারিকং চরমানো বারাণসিং পত্ৰা রাজুয্যানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে দ্ৰারগামে সপরিৰারো ভিক্খায চরি. মনুস্সা ভিক্খং অদংসু. পুনদিৰসে বারাণসিযং চরি, মনুস্সা সম্পিযাযমানা ভিক্খং দত্ৰা গণবন্ধনেন ছন্দকং সংহরিত্ৰা দানং সজ্জেত্ৰা ইসিগণস্স মহাদানং পৰত্তযিংসু. দানপরিযোসানে গণজেট্ঠকো এৰমেৰ ৰত্ৰা ইমিনাৰ নিযামেন দানং নিয্যাদেসি. বোধিসত্তো ‘‘আৰুসো, চিত্তপ্পসাদে সতি অপ্পকং নাম দানং নত্থী’’তি ৰত্ৰা অনুমোদনং করোন্তো ইমা গাথা অৰোচ –

৫৯. ‘‘দুদ্দদং দদমানানং, দুক্করং কম্ম কুব্বতং;

অসন্তো নানুকুব্বন্তি, সতং ধম্মো দুরন্নযো.

৬০. ‘‘তস্মা সতঞ্চ অসতং, নানা হোতি ইতো গতি;

অসন্তো নিরযং যন্তি, সন্তো সগ্গপরাযণা’’তি.

তত্থ দুদ্দদন্তি দানং নাম লোভদোসৰসিকেহি অপণ্ডিতেহি দাতুং ন সক্কা, তস্মা ‘‘দুদ্দদ’’ন্তি ৰুচ্চতি. তং দদমানানং. দুক্করং কম্ম কুব্বতন্তি তদেৰ দানকম্মং সব্বেহি কাতুং ন সক্কাতি দুক্করং. তং কুরুমানানং. অসন্তোতি অপণ্ডিতা বালা. নানুকুব্বন্তীতি তং কম্মং নানুকরোন্তি. সতং ধম্মোতি পণ্ডিতানং সভাৰো. দানং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. দুরন্নযোতি ফলসম্বন্ধৰসেন দুজ্জানো, এৰরূপস্স দানস্স এৰরূপো ফলৰিপাকো হোতীতি দুরনুবোধো. অপিচ দুরন্নযোতি দুরধিগমো, অপণ্ডিতেহি দানং দত্ৰা দানফলং নাম লদ্ধুং ন সক্কাতিপি অত্থো. নানা হোতি ইতো গতীতি ইতো চৰিত্ৰা পরলোকং গচ্ছন্তানং পটিসন্ধিগ্গহণং নানা হোতি. অসন্তো নিরযং যন্তীতি অপণ্ডিতা দুস্সীলা দানং অদত্ৰা সীলং অরক্খিত্ৰা নিরযং গচ্ছন্তি. সন্তো সগ্গপরাযণাতি পণ্ডিতা পন দানং দত্ৰা সীলং রক্খিত্ৰা উপোসথকম্মং করিত্ৰা তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গপরাযণা হোন্তি, মহন্তং সগ্গসুখসম্পত্তিং অনুভৰন্তীতি.

এৰং বোধিসত্তো অনুমোদনং কত্ৰা চত্তারো ৰস্সিকে মাসে তত্থেৰ ৰসিত্ৰা ৰস্সাতিক্কমে হিমৰন্তং গন্ত্ৰা ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ইসিগণো বুদ্ধপরিসা অহোসি, গণসত্থা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

দুদ্দদজাতকৰণ্ণনা দসমা.

কল্যাণৰগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

কল্যাণধম্মং দদ্দরং, মক্কটি দুব্ভিমক্কটং;

আদিচ্চুপট্ঠানঞ্চেৰ, কল়াযমুট্ঠি তিন্দুকং;

কচ্ছপং সতধম্মঞ্চ, দুদ্দদন্তি চ তে দস.