২. ৰণ্ণারোহৰগ্গো

[৩৬১] ১. ৰণ্ণারোহজাতকৰণ্ণনা

ৰণ্ণারোহেনাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দ্ৰে অগ্গসাৰকে আরব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে উভোপি মহাথেরা ‘‘ইমং অন্তোৰস্সং সুঞ্ঞাগারং অনুব্রূহেস্সামা’’তি সত্থারং আপুচ্ছিত্ৰা গণং পহায সযমেৰ পত্তচীৰরং আদায জেতৰনা নিক্খমিত্ৰা একং পচ্চন্তগামং নিস্সায অরঞ্ঞে ৰিহরিংসু. অঞ্ঞতরোপি ৰিঘাসাদপুরিসো থেরানং উপট্ঠানং করোন্তো তত্থেৰ একমন্তে ৰসি. সো থেরানং সমগ্গৰাসং দিস্ৰা ‘‘ইমে অতিৰিয সমগ্গা ৰসন্তি, সক্কা নু খো এতে অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা সারিপুত্তত্থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, অয্যেন মহামোগ্গল্লানত্থেরেন সদ্ধিং তুম্হাকং কিঞ্চি ৰেরং অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘কিং পনাৰুসো’’তি. এস, ভন্তে, মম আগতকালে ‘‘সারিপুত্তো নাম জাতিগোত্তকুলপদেসেহি ৰা সুতগন্থপটিৰেধইদ্ধীহি ৰা মযা সদ্ধিং কিং পহোতী’’তি তুম্হাকং অগুণমেৰ কথেসীতি. থেরো সিতং কত্ৰা ‘‘গচ্ছ ত্ৰং আৰুসো’’তি আহ.

সো অপরস্মিম্পি দিৰসে মহামোগ্গল্লানত্থেরম্পি উপসঙ্কমিত্ৰা তথেৰ কথেসি. সোপি নং সিতং কত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ত্ৰং, আৰুসো’’তি ৰত্ৰা সারিপুত্তত্থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘আৰুসো, এসো ৰিঘাসাদো তুম্হাকং সন্তিকে কিঞ্চি কথেসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আমাৰুসো, ময্হম্পি সন্তিকে কথেসি, ইমং নীহরিতুং ৰট্টতী’’তি. ‘‘সাধু, আৰুসো, নীহরা’’তি ৰুত্তে থেরো ‘‘মা ইধ ৰসী’’তি অচ্ছরং পহরিত্ৰা তং নীহরি. তে উভোপি সমগ্গৰাসং ৰসিত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. সত্থা পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘সুখেন ৰস্সং ৰসিত্থা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ভন্তে, একো ৰিঘাসাদো অম্হে ভিন্দিতুকামো হুত্ৰা ভিন্দিতুং অসক্কোন্তো পলাযী’’তি ৰুত্তে ‘‘ন খো সো, সারিপুত্ত, ইদানেৰ, পুব্বেপেস তুম্হে ‘ভিন্দিস্সামী’তি ভিন্দিতুং অসক্কোন্তো পলাযী’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞে রুক্খদেৰতা অহোসি. তদা সীহো চ ব্যগ্ঘো চ অরঞ্ঞে পব্বতগুহাযং ৰসন্তি. একো সিঙ্গালো তে উপট্ঠহন্তো তেসং ৰিঘাসং খাদিত্ৰা মহাকাযো হুত্ৰা একদিৰসং চিন্তেসি ‘‘মযা সীহব্যগ্ঘানং মংসং ন খাদিতপুব্বং, মযা ইমে দ্ৰে জনে ভিন্দিতুং ৰট্টতি, ততো নেসং কলহং কত্ৰা মতানং মংসং খাদিস্সামী’’তি. সো সীহং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কিং, সামি, তুম্হাকং ব্যগ্ঘেন সদ্ধিং কিঞ্চি ৰেরং অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘কিং পন, সম্মা’’তি? এস, ভন্তে, মমাগতকালে ‘‘সীহো নাম সরীরৰণ্ণেন ৰা আরোহপরিণাহেন ৰা জাতিবলৰীরিযেহি ৰা মম কলভাগম্পি ন পাপুণাতী’’তি তুম্হাকং অগুণমেৰ কথেসীতি. অথ নং সীহো ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, ন সো এৰং কথেস্সতী’’তি আহ. ব্যগ্ঘম্পি উপসঙ্কমিত্ৰা এতেনেৰ উপাযেন কথেসি. তং সুত্ৰা ব্যগ্ঘোপি সীহং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘সম্ম, ত্ৰং কির ইদঞ্চিদঞ্চ ৰদেসী’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

৬০. ‘‘ৰণ্ণারোহেন জাতিযা, বলনিক্কমনেন চ;

সুবাহু ন মযা সেয্যো, সুদাঠ ইতি ভাসসী’’তি.

তত্থ বলনিক্কমনেন চাতি কাযবলেন চেৰ ৰীরিযবলেন চ. সুবাহু ন মযা সেয্যোতি অযং সুবাহু নাম ব্যগ্ঘো এতেহি কারণেহি মযা নেৰ সদিসো ন উত্তরিতরোতি সচ্চং কির ত্ৰং সোভনাহি দাঠাহি সমন্নাগত সুদাঠ মিগরাজ, এৰং ৰদেসীতি.

তং সুত্ৰা সুদাঠো সেসা চতস্সো গাথা অভাসি –

৬১. ‘‘ৰণ্ণারোহেন জাতিযা, বলনিক্কমনেন চ;

সুদাঠো ন মযা সেয্যো, সুবাহু ইতি ভাসসি.

৬২. ‘‘এৰং চে মং ৰিহরন্তং, সুবাহু সম্ম দুব্ভসি;

ন দানাহং তযা সদ্ধিং, সংৰাসমভিরোচযে.

৬৩. ‘‘যো পরেসং ৰচনানি, সদ্দহেয্য যথাতথং;

খিপ্পং ভিজ্জেথ মিত্তস্মিং, ৰেরঞ্চ পসৰে বহুং.

৬৪. ‘‘ন সো মিত্তো যো সদা অপ্পমত্তো, ভেদাসঙ্কী রন্ধমেৰানুপস্সী;

যস্মিঞ্চ সেতী উরসীৰ পুত্তো, স ৰে মিত্তো যো অভেজ্জো পরেহী’’তি.

তত্থ সম্মাতি ৰযস্স. দুব্ভসীতি যদি এৰং তযা সদ্ধিং সমগ্গৰাসং ৰসন্তং মং সিঙ্গালস্স কথং গহেত্ৰা ত্ৰং দুব্ভসি হনিতুং ইচ্ছসি, ইতো দানি পট্ঠায অহং তযা সদ্ধিং সংৰাসং ন অভিরোচযে. যথাতথন্তি তথতো যথাতথং যথাতচ্ছং অৰিসংৰাদকেন অরিযেন ৰুত্তৰচনং সদ্ধাতব্বং. এৰং যো যেসং কেসঞ্চি পরেসং ৰচনানি সদ্দহেথাতি অত্থো. যো সদা অপ্পমত্তোতি যো নিচ্চং অপ্পমত্তো হুত্ৰা মিত্তস্স ৰিস্সাসং ন দেতি, সো মিত্তো নাম ন হোতীতি অত্থো. ভেদাসঙ্কীতি ‘‘অজ্জ ভিজ্জিস্সতি, স্ৰে ভিজ্জিস্সতী’’তি এৰং মিত্তস্স ভেদমেৰ আসঙ্কতি. রন্ধমেৰানুপস্সীতি ছিদ্দং ৰিৰরমেৰ পস্সন্তো. উরসীৰ পুত্তোতি যস্মিং মিত্তে মাতু হদযে পুত্তো ৰিয নিরাসঙ্কো নিব্ভযো সেতি.

ইতি ইমাহি চতূহি গাথাহি সীহেন মিত্তগুণে কথিতে ব্যগ্ঘো ‘‘ময্হং দোসো’’তি সীহং খমাপেসি. তে তত্থেৰ সমগ্গৰাসং ৰসিংসু. সিঙ্গালো পন পলাযিত্ৰা অঞ্ঞত্থ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো ৰিঘাসাদো অহোসি, সীহো সারিপুত্তো, ব্যগ্ঘো মোগ্গল্লানো, তং কারণং পচ্চক্খতো দিট্ঠা তস্মিং ৰনে নিৰুত্থরুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ৰণ্ণারোহজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৩৬২] ২. সীলৰীমংসজাতকৰণ্ণনা

সীলং সেয্যোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং সীলৰীমংসকব্রাহ্মণং আরব্ভ কথেসি. তং কির রাজা ‘‘এস সীলসম্পন্নো’’তি অঞ্ঞেহি ব্রাহ্মণেহি অতিরেকং কত্ৰা পস্সতি. সো চিন্তেসি ‘‘কিং নু খো মং রাজা ‘সীলসম্পন্নো’তি অঞ্ঞেহি অতিরেকং কত্ৰা পস্সতি, উদাহু ‘সুতধরযুত্তো’তি, ৰীমংসিস্সামি তাৰ সীলস্স ৰা সুতস্স ৰা মহন্তভাৰ’’ন্তি. সো একদিৰসং হেরঞ্ঞিকফলকতো কহাপণং গণ্হি. হেরঞ্ঞিকো গরুভাৰেন ন কিঞ্চি আহ, দুতিযৰারেপি ন কিঞ্চি আহ. ততিযৰারে পন তং ‘‘ৰিলোপখাদকো’’তি গাহাপেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেত্ৰা ‘‘কিং ইমিনা কত’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘কুটুম্বং ৰিলুম্পতী’’তি আহ. ‘‘সচ্চং কির, ব্রাহ্মণা’’তি? ‘‘ন, মহারাজ, কুটুম্বং ৰিলুম্পামি, ময্হং পন ‘সীলং নু খো মহন্তং, সুতং নু খো’তি কুক্কুচ্চং অহোসি, স্ৰাহং ‘এতেসু কতরং নু খো মহন্ত’ন্তি ৰীমংসন্তো তযো ৰারে কহাপণং গণ্হিং, তং মং এস বন্ধাপেত্ৰা তুম্হাকং দস্সেতি. ইদানি মে সুততো সীলস্স মহন্তভাৰো ঞাতো, ন মে ঘরাৰাসেনত্থো, পব্বজিস্সামহ’’ন্তি পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা ঘরদ্ৰারং অনোলোকেত্ৰাৰ জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং পব্বজ্জং যাচি. তস্স সত্থা পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ দাপেসি. সো অচিরূপসম্পন্নো ৰিপস্সনং ৰিপস্সিত্ৰা অগ্গফলে পতিট্ঠহি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, অসুকব্রাহ্মণো অত্তনো সীলং ৰীমংসিত্ৰা পব্বজিতো ৰিপস্সিত্ৰা অরহত্তং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানি অযমেৰ, পুব্বে পণ্ডিতাপি সীলং ৰীমংসিত্ৰা পব্বজিত্ৰা অত্তনো পতিট্ঠং করিংসুযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা বারাণসিং আগন্ত্ৰা রাজানং পস্সি. রাজা তস্স পুরোহিতট্ঠানং অদাসি. সো পঞ্চ সীলানি রক্খতি. রাজাপি নং ‘‘সীলৰা’’তি গরুং কত্ৰা পস্সি. সো চিন্তেসি ‘‘কিং নু খো রাজা ‘সীলৰা’তি মং গরুং কত্ৰা পস্সতি, উদাহু ‘সুতধরযুত্তো’’’তি. সব্বং পচ্চুপ্পন্নৰত্থুসদিসমেৰ. ইধ পন সো ব্রাহ্মণো ‘‘ইদানি মে সুততো সীলস্স মহন্তভাৰো ঞাতো’’তি ৰত্ৰা ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি –

৬৫. ‘‘সীলং সেয্যো সুতং সেয্যো, ইতি মে সংসযো অহু;

সীলমেৰ সুতা সেয্যো, ইতি মে নত্থি সংসযো.

৬৬. ‘‘মোঘা জাতি চ ৰণ্ণো চ, সীলমেৰ কিরুত্তমং;

সীলেন অনুপেতস্স, সুতেনত্থো ন ৰিজ্জতি.

৬৭. ‘‘খত্তিযো চ অধম্মট্ঠো, ৰেস্সো চাধম্মনিস্সিতো;

তে পরিচ্চজ্জুভো লোকে, উপপজ্জন্তি দুগ্গতিং.

৬৮. ‘‘খত্তিযা ব্রাহ্মণা ৰেস্সা, সুদ্দা চণ্ডালপুক্কুসা;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, ভৰন্তি তিদিৰে সমা.

৬৯. ‘‘ন ৰেদা সম্পরাযায, ন জাতি নাপি বন্ধৰা;

সকঞ্চ সীলং সংসুদ্ধং, সম্পরাযায সুখায চা’’তি.

তত্থ সীলমেৰ সুতা সেয্যোতি সুতপরিযত্তিতো সতগুণেন সহস্সগুণেন সীলমেৰ উত্তরিতরন্তি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা সীলং নামেতং একৰিধং সংৰরৰসেন, দুৰিধং চারিত্তৰারিত্তৰসেন, তিৰিধং কাযিকৰাচসিকমানসিকৰসেন, চতুব্বিধং পাতিমোক্খসংৰরইন্দ্রিযসংৰরআজীৰপারিসুদ্ধিপচ্চযসন্নিস্সিতৰসেনাতি মাতিকং ঠপেত্ৰা ৰিত্থারেন্তো সীলস্স ৰণ্ণং অভাসি.

মোঘাতি অফলা তুচ্ছা. জাতীতি খত্তিযকুলাদীসু নিব্বত্তি. ৰণ্ণোতি সরীরৰণ্ণো অভিরূপভাৰো. যা হি যস্মা সীলরহিতস্স জাতিসম্পদা ৰা ৰণ্ণসম্পদা ৰা সগ্গসুখং দাতুং ন সক্কোতি, তস্মা উভযম্পি তং ‘‘মোঘ’’ন্তি আহ. সীলমেৰ কিরাতি অনুস্সৰৰসেন ৰদতি, ন পন সযং জানাতি. অনুপেতস্সাতি অনুপগতস্স. সুতেনত্থো ন ৰিজ্জতীতি সীলরহিতস্স সুতপরিযত্তিমত্তেন ইধলোকে ৰা পরলোকে ৰা কাচি ৰড্ঢি নাম নত্থি.

ততো পরা দ্ৰে গাথা জাতিযা মোঘভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তা. তত্থ তে পরিচ্চজ্জুভো লোকেতি তে দুস্সীলা দেৰলোকঞ্চ মনুস্সলোকঞ্চাতি উভোপি লোকে পরিচ্চজিত্ৰা দুগ্গতিং উপপজ্জন্তি. চণ্ডালপুক্কুসাতি ছৰছড্ডকচণ্ডালা চ পুপ্ফছড্ডকপুক্কুসা চ. ভৰন্তি তিদিৰে সমাতি এতে সব্বেপি সীলানুভাৰেন দেৰলোকে নিব্বত্তা সমা হোন্তি নিব্বিসেসা, দেৰাত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি.

পঞ্চমগাথা সব্বেসম্পি সুতাদীনং মোঘভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তা. তস্সত্থো – মহারাজ, এতে ৰেদাদযো ঠপেত্ৰা ইধলোকে যসমত্তদানং সম্পরাযে দুতিযে ৰা ততিযে ৰা ভৰে যসং ৰা সুখং ৰা দাতুং নাম ন সক্কোন্তি, পরিসুদ্ধং পন অত্তনো সীলমেৰ তং দাতুং সক্কোতীতি.

এৰং মহাসত্তো সীলগুণে থোমেত্ৰা রাজানং পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা তং দিৰসমেৰ হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সীলং ৰীমংসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সীলৰীমংসজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[৩৬৩] ৩. হিরিজাতকৰণ্ণনা

হিরিং তরন্তন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অনাথপিণ্ডিকস্স সহাযং পচ্চন্তৰাসিসেট্ঠিং আরব্ভ কথেসি. দ্ৰেপি ৰত্থূনি এককনিপাতে নৰমৰগ্গস্স পরিযোসানজাতকে ৰিত্থারিতানেৰ. ইধ পন ‘‘পচ্চন্তৰাসিসেট্ঠিনো মনুস্সা অচ্ছিন্নসব্বসাপতেয্যা অত্তনো সন্তকস্স অস্সামিনো হুত্ৰা পলাতা’’তি বারাণসিসেট্ঠিস্স আরোচিতে বারাণসিসেট্ঠি ‘‘অত্তনো সন্তিকং আগতানং কত্তব্বং অকরোন্তা নাম পটিকারকে ন লভন্তিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –

৭০. ‘‘হিরিং তরন্তং ৰিজিগুচ্ছমানং, তৰাহমস্মী ইতি ভাসমানং;

সেয্যানি কম্মানি অনাদিযন্তং, নেসো মমন্তি ইতি নং ৰিজঞ্ঞা.

৭১. ‘‘যঞ্হি কযিরা তঞ্হি ৰদে, যং ন কযিরা ন তং ৰদে;

অকরোন্তং ভাসমানং, পরিজানন্তি পণ্ডিতা.

৭২. ‘‘ন সো মিত্তো যো সদা অপ্পমত্তো, ভেদাসঙ্কী রন্ধমেৰানুপস্সী;

যস্মিঞ্চ সেতী উরসীৰ পুত্তো, স ৰে মিত্তো যো অভেজ্জো পরেহি.

৭৩. ‘‘পামোজ্জকরণং ঠানং, পসংসাৰহনং সুখং;

ফলানিসংসো ভাৰেতি, ৰহন্তো পোরিসং ধুরং.

৭৪. ‘‘পৰিৰেকরসং পিত্ৰা, রসং উপসমস্স চ;

নিদ্দরো হোতি নিপ্পাপো, ধম্মপ্পীতিরসং পিৰ’’ন্তি.

তত্থ হিরিং তরন্তন্তি লজ্জং অতিক্কন্তং. ৰিজিগুচ্ছমানন্তি মিত্তভাৰেন জিগুচ্ছযমানং. তৰাহমস্মীতি ‘‘তৰ অহং মিত্তো’’তি কেৰলং ৰচনমত্তেনেৰ ভাসমানং. সেয্যানি কম্মানিতি ‘‘দস্সামি করিস্সামী’’তি ৰচনস্স অনুরূপানি উত্তমকম্মানি. অনাদিযন্তন্তি অকরোন্তং. নেসো মমন্তি এৰরূপং পুগ্গলং ‘‘ন এসো মম মিত্তো’’তি ৰিজঞ্ঞা.

পামোজ্জকরণং ঠানন্তি দানম্পি সীলম্পি ভাৰনাপি পণ্ডিতেহি কল্যাণমিত্তেহি সদ্ধিং মিত্তভাৰোপি. ইধ পন ৰুত্তপ্পকারং মিত্তভাৰমেৰ সন্ধাযেৰমাহ. পণ্ডিতেন হি কল্যাণমিত্তেন সদ্ধিং মিত্তভাৰো পামোজ্জম্পি করোতি, পসংসম্পি ৰহতি. ইধলোকপরলোকেসু কাযিকচেতসিকসুখহেতুতো ‘‘সুখ’’ন্তিপি ৰুচ্চতি, তস্মা এতং ফলঞ্চ আনিসংসঞ্চ সম্পস্সমানো ফলানিসংসো কুলপুত্তো পুরিসেহি ৰহিতব্বং দানসীলভাৰনামিত্তভাৰসঙ্খাতং চতুব্বিধম্পি পোরিসং ধুরং ৰহন্তো এতং মিত্তভাৰসঙ্খাতং পামোজ্জকরণং ঠানং পসংসাৰহনং সুখং ভাৰেতি ৰড্ঢেতি, ন পণ্ডিতেহি মিত্তভাৰং ভিন্দতীতি দীপেতি.

পৰিৰেকরসন্তি কাযচিত্তউপধিৰিৰেকানং রসং তে ৰিৰেকে নিস্সায উপ্পন্নং সোমনস্সরসং. উপসমস্স চাতি কিলেসূপসমেন লদ্ধসোমনস্সস্স. নিদ্দরো হোতি নিপ্পাপোতি সব্বকিলেসদরথাভাৰেন নিদ্দরো, কিলেসাভাৰেন নিপ্পাপো হোতি. ধম্মপ্পীতিরসন্তি ধম্মপীতিসঙ্খাতং রসং, ৰিমুত্তিপীতিং পিৰন্তোতি অত্থো.

ইতি মহাসত্তো পাপমিত্তসংসগ্গতো উব্বিগ্গো পৰিৰেকরসেন অমতমহানিব্বানং পাপেত্ৰা দেসনায কূটং গণ্হি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পচ্চন্তৰাসী ইদানি পচ্চন্তৰাসীযেৰ, তদা বারাণসিসেট্ঠি অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

হিরিজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[৩৬৪] ৪. খজ্জোপনকজাতকৰণ্ণনা

৭৫-৭৯. কো নু সন্তম্হি পজ্জোতেতি অযং খজ্জোপনকপঞ্হো মহাউমঙ্গে ৰিত্থারতো আৰি ভৰিস্সতি.

খজ্জোপনকজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[৩৬৫] ৫. অহিতুণ্ডিকজাতকৰণ্ণনা

ধুত্তোম্হীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং মহল্লকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা সালূকজাতকে (জা. ১.৩.১০৬ আদযো) ৰিত্থারিতং. ইধাপি সো মহল্লকো একং গামদারকং পব্বাজেত্ৰা অক্কোসতি পহরতি. দারকো পলাযিত্ৰা ৰিব্ভমি. দুতিযম্পি নং পব্বাজেত্ৰা তথেৰাকাসি. দুতিযম্পি ৰিব্ভমিত্ৰা পুন যাচিযমানো ওলোকেতুম্পি ন ইচ্ছি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, অসুকো নাম মহল্লকো অত্তনো সামণেরেন সহাপি ৰিনাপি ৰত্তিতুং ন সক্কোতি, ইতরো তস্স দোসং দিস্ৰা পুন ওলোকেতুম্পি ন ইচ্ছি, সুহদযো কুমারকো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস সামণেরো সুহদযোৰ, সকিং দোসং দিস্ৰা পুন ওলোকেতুম্পি ন ইচ্ছী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ধঞ্ঞৰাণিজকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ধঞ্ঞৰিক্কযেন জীৰিকং কপ্পেসি. অথেকো অহিতুণ্ডিকো মক্কটং গহেত্ৰা সিক্খাপেত্ৰা অহিং কীল়াপেন্তো বারাণসিযং উস্সৰে ঘুট্ঠে তং মক্কটং ধঞ্ঞৰাণিজকস্স সন্তিকে ঠপেত্ৰা অহিং কীল়াপেন্তো সত্ত দিৰসানি ৰিচরি. সোপি ৰাণিজো মক্কটস্স খাদনীযং ভোজনীযং অদাসি. অহিতুণ্ডিকো সত্তমে দিৰসে উস্সৰকীল়নতো আগন্ত্ৰা তং মক্কটং ৰেল়ুপেসিকায তিক্খত্তুং পহরিত্ৰা তং আদায উয্যানং গন্ত্ৰা বন্ধিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি. মক্কটো বন্ধনং মোচেত্ৰা অম্বরুক্খং আরুয্হ অম্বানি খাদন্তো নিসীদি. সো পবুদ্ধো রুক্খে মক্কটং দিস্ৰা ‘‘এতং মযা উপলাপেত্ৰা গহেতুং ৰট্টতী’’তি তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

৮০. ‘‘ধুত্তোম্হি সম্ম সুমুখ, জূতে অক্খপরাজিতো;

হরেহি অম্বপক্কানি, ৰীরিযং তে ভক্খযামসে’’তি.

তত্থ অক্খপরাজিতোতি অক্খেহি পরাজিতো. হরেহীতি পাতেহি. অযমেৰ ৰা পাঠো.

তং সুত্ৰা মক্কটো সেসগাথা অভাসি –

৮১. ‘‘অলিকং ৰত মং সম্ম, অভূতেন পসংসসি;

কো তে সুতো ৰা দিট্ঠো ৰা, সুমুখো নাম মক্কটো.

৮২. ‘‘অজ্জাপি মে তং মনসি, যং মং ত্ৰং অহিতুণ্ডিক;

ধঞ্ঞাপণং পৰিসিত্ৰা, মত্তো ছাতং হনাসি মং.

৮৩. ‘‘তাহং সরং দুক্খসেয্যং, অপি রজ্জম্পি কারযে;

নেৰাহং যাচিতো দজ্জং, তথা হি ভযতজ্জিতো.

৮৪. ‘‘যঞ্চ জঞ্ঞা কুলে জাতং, গব্ভে তিত্তং অমচ্ছরিং;

তেন সখিঞ্চ মিত্তঞ্চ, ধীরো সন্ধাতুমরহতী’’তি.

তত্থ অলিকং ৰতাতি মুসা ৰত. অভূতেনাতি অৰিজ্জমানেন. কো তেতি ক্ৰ তযা. সুমুখোতি সুন্দরমুখো. অহিতুণ্ডিকাতি তং আলপতি. ‘‘অহিকোণ্ডিকা’’তিপি পাঠো. ছাতন্তি জিঘচ্ছাভিভূতং দুব্বলং কপণং. হনাসীতি ৰেল়ুপেসিকায তিক্খত্তুং পহরসি. তাহন্তি তং অহং. সরন্তি সরন্তো. দুক্খসেয্যন্তি তস্মিং আপণে দুক্খসযনং. অপি রজ্জম্পি কারযেতি সচেপি বারাণসিরজ্জং গহেত্ৰা ময্হং দত্ৰা মং রজ্জং কারেয্যাসি, এৰম্পি তং নেৰাহং যাচিতো দজ্জং, তং একম্পি অম্বপক্কং অহং তযা যাচিতো ন দদেয্যং. কিংকারণা? তথা হি ভযতজ্জিতোতি, তথা হি অহং তযা ভযেন তজ্জিতোতি অত্থো.

গব্ভে তিত্তন্তি সুভোজনরসেন মাতুকুচ্ছিযংযেৰ অলঙ্কতপটিযত্তে সযনগব্ভেযেৰ ৰা তিত্তং ভোগাসায অকপণং. সখিঞ্চ মিত্তঞ্চাতি সখিভাৰঞ্চ মিত্তভাৰঞ্চ তথারূপেন কুলজাতেন তিত্তেন অকপণেন অমচ্ছরিনা সদ্ধিং পণ্ডিতো সন্ধাতুং পুন ঘটেতুং অরহতি, তযা পন কপণেন অহিতুণ্ডিকেন সদ্ধিং কো মিত্তভাৰং পুন ঘটেতুন্তি অত্থো. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ৰানরো ৰনং সহসা পাৰিসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অহিতুণ্ডিকো মহল্লকো অহোসি, মক্কটো সামণেরো, ধঞ্ঞৰাণিজো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অহিতুণ্ডিকজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[৩৬৬] ৬. গুম্বিযজাতকৰণ্ণনা

মধুৰণ্ণং মধুরসন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি সত্থা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘কিং দিস্ৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘অলঙ্কতমাতুগাম’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু ইমে পঞ্চ কামগুণা নাম একেন গুম্বিযেন যক্খেন হলাহলৰিসং পক্খিপিত্ৰা মগ্গে ঠপিতমধুসদিসা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সত্থৰাহকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো বারাণসিতো পঞ্চহি সকটসতেহি ভণ্ডং আদায ৰোহারত্থায গচ্ছন্তো মহাৰত্তনিঅটৰিদ্ৰারং পত্ৰা সত্থকে সন্নিপাতাপেত্ৰা ‘‘অম্ভো, ইমস্মিং মগ্গে ৰিসপণ্ণপুপ্ফফলাদীনি অত্থি, তুম্হে কিঞ্চি অখাদিতপুব্বং খাদন্তা মং অপুচ্ছিত্ৰা মা খাদিত্থ, অমনুস্সাপি ৰিসং পক্খিপিত্ৰা ভত্তপুটমধুকফলানি মগ্গে ঠপেন্তি, তানিপি মং অনাপুচ্ছিত্ৰা মা খাদিত্থা’’তি ওৰাদং দত্ৰা মগ্গং পটিপজ্জি. অথেকো গুম্বিযো নাম যক্খো অটৰিযা মজ্ঝট্ঠানে মগ্গে পণ্ণানি অত্থরিত্ৰা হলাহলৰিসসংযুত্তানি মধুপিণ্ডানি ঠপেত্ৰা সযং মগ্গসামন্তে মধুং গণ্হন্তো ৰিয রুক্খে কোট্টেন্তো ৰিচরতি. অজানন্তা ‘‘পুঞ্ঞত্থায ঠপিতানি ভৰিস্সন্তী’’তি খাদিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপুণন্তি. অমনুস্সা আগন্ত্ৰা তে খাদন্তি. বোধিসত্তস্স সত্থকমনুস্সাপি তানি দিস্ৰা একচ্চে লোলজাতিকা অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তা খাদিংসু, পণ্ডিতজাতিকা ‘‘পুচ্ছিত্ৰা খাদিস্সামা’’তি গহেত্ৰা অট্ঠংসু. বোধিসত্তো তে দিস্ৰা হত্থগতানি ছড্ডাপেসি, যেহি পঠমতরং খাদিতানি, তে মরিংসু. যেহি অড্ঢখাদিতানি, তেসং ৰমনৰিরেচনং দত্ৰা ৰন্তকালে চতুমধুরং অদাসি. ইতি তে তস্স আনুভাৰেন জীৰিতং পটিলভিংসু. বোধিসত্তো সোত্থিনা ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৰা ভণ্ডং ৰিস্সজ্জেত্ৰা অত্তনো গেহমেৰ অগমাসি. তমত্থং কথেন্তো সত্থা ইমা অভিসম্বুদ্ধগাথা অভাসি –

৮৫. ‘‘মধুৰণ্ণং মধুরসং, মধুগন্ধং ৰিসং অহু;

গুম্বিযো ঘাসমেসানো, অরঞ্ঞে ওদহী ৰিসং.

৮৬. ‘‘মধু ইতি মঞ্ঞমানা, যে তং ৰিসমখাদিসুং;

তেসং তং কটুকং আসি, মরণং তেনুপাগমুং.

৮৭. ‘‘যে চ খো পটিসঙ্খায, ৰিসং তং পরিৰজ্জযুং;

তে আতুরেসু সুখিতা, ডয্হমানেসু নিব্বুতা.

৮৮. ‘‘এৰমেৰ মনুস্সেসু, ৰিসং কামা সমোহিতা;

আমিসং বন্ধনঞ্চেতং, মচ্চুৰেসো গুহাসযো.

৮৯. ‘‘এৰমেৰ ইমে কামে, আতুরা পরিচারিকে;

যে সদা পরিৰজ্জেন্তি, সঙ্গং লোকে উপচ্চগু’’ন্তি.

তত্থ গুম্বিযোতি তস্মিং ৰনগুম্বে ৰিচরণেন এৰংলদ্ধনামো যক্খো. ঘাসমেসানোতি ‘‘তং ৰিসং খাদিত্ৰা মতে খাদিস্সামী’’তি এৰং অত্তনো ঘাসং পরিযেসন্তো. ওদহীতি তং মধুনা সমানৰণ্ণগন্ধরসং ৰিসং নিক্খিপি. কটুকং আসীতি তিখিণং অহোসি. মরণং তেনুপাগমুন্তি তেন ৰিসেন তে সত্তা মরণং উপগতা.

আতুরেসূতি ৰিসৰেগেন আসন্নমরণেসু. ডয্হমানেসূতি ৰিসতেজেনেৰ ডয্হমানেসু. ৰিসং কামা সমোহিতাতি যথা তস্মিং ৰত্তনিমহামগ্গে ৰিসং সমোহিতং নিক্খিত্তং, এৰং মনুস্সেসুপি যে এতে রূপাদযো পঞ্চ ৰত্থুকামা তত্থ তত্থ সমোহিতা নিক্খিত্তা, তে ‘‘ৰিস’’ন্তি ৰেদিতব্বা. আমিসং বন্ধনঞ্চেতন্তি এতে পঞ্চ কামগুণা নাম এৰং ইমস্স মচ্ছভূতস্স লোকস্স মারবালিসিকেন পক্খিত্তং আমিসঞ্চেৰ, ভৰাভৰতো নিক্খমিতুং অপ্পদানেন অন্দুআদিপ্পভেদং নানপ্পকারং বন্ধনঞ্চ. মচ্চুৰেসো গুহাসযোতি সরীরগুহায ৰসনকো মরণমচ্চুৰেসো.

এৰমেৰ ইমে কামেতি যথা ৰত্তনিমহামগ্গে ৰিসং নিক্খিত্তং, এৰং তত্থ তত্থ নিক্খিত্তে ইমে কামে. আতুরাতি একন্তমরণধম্মতায আতুরা আসন্নমরণা পণ্ডিতমনুস্সা. পরিচারিকেতি কিলেসপরিচারিকে কিলেসবন্ধকে. যে সদা পরিৰজ্জেন্তীতি যে ৰুত্তপ্পকারা পণ্ডিতপুরিসা নিচ্চং এৰরূপে কামে ৰজ্জেন্তি. সঙ্গং লোকেতি লোকে সঙ্গনট্ঠেন ‘‘সঙ্গ’’ন্তি লদ্ধনামং রাগাদিভেদং কিলেসজাতং. উপচ্চগুন্তি অতীতা নামাতি ৰেদিতব্বা, অতিক্কমন্তীতি ৰা অত্থো.

সত্থা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা সত্থৰাহো অহমেৰ অহোসিন্তি.

গুম্বিযজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[৩৬৭] ৭. সাল়িযজাতকৰণ্ণনা

য্ৰাযং সাল়িযছাপোতীতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তো তাসকারকোপি ভৰিতুং নাসক্খী’’তি ৰচনং আরব্ভ কথেসি. তদা হি সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস মম তাসকারকোপি ভৰিতুং নাসক্খী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো গামকে কুটুম্বিককুলে নিব্বত্তিত্ৰা তরুণকালে পংসুকীল়কেহি দারকেহি সদ্ধিং গামদ্ৰারে নিগ্রোধরুক্খমূলে কীল়তি. তদা একো দুব্বলৰেজ্জো গামে কিঞ্চি অলভিত্ৰা নিক্খমন্তো তং ঠানং পত্ৰা একং সপ্পং ৰিটপব্ভন্তরেন সীসং নীহরিত্ৰা নিদ্দাযন্তং দিস্ৰা ‘‘মযা গামে কিঞ্চি ন লদ্ধং, ইমে দারকে ৰঞ্চেত্ৰা সপ্পেন ডংসাপেত্ৰা তিকিচ্ছিত্ৰা কিঞ্চিদেৰ গণ্হিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা বোধিসত্তং আহ ‘‘সচে সাল়িযছাপং পস্সেয্যাসি, গণ্হেয্যাসী’’তি. ‘‘আম, গণ্হেয্য’’ন্তি. ‘‘পস্সেসো ৰিটপব্ভন্তরে সযিতো’’তি. সো তস্স সপ্পভাৰং অজানন্তো রুক্খং আরুয্হ তং গীৰাযং গহেত্ৰা ‘‘সপ্পো’’তি ঞত্ৰা নিৰত্তিতুং অদেন্তো সুগ্গহিতং গহেত্ৰা ৰেগেন খিপি. সো গন্ত্ৰা ৰেজ্জস্স গীৰাযং পতিতো গীৰং পলিৰেঠেত্ৰা ‘‘কর করা’’তি ডংসিত্ৰা তত্থেৰ নং পাতেত্ৰা পলাযি. মনুস্সা পরিৰারযিংসু.

মহাসত্তো সম্পত্তপরিসায ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

৯০. ‘‘য্ৰাযং সাল়িযছাপোতি, কণ্হসপ্পং অগাহযি;

তেন সপ্পেনযং দট্ঠো, হতো পাপানুসাসকো.

৯১. ‘‘অহন্তারমহন্তারং, যো নরো হন্তুমিচ্ছতি;

এৰং সো নিহতো সেতি, যথাযং পুরিসো হতো.

৯২. ‘‘অহন্তারমঘাতেন্তং, যো নরো হন্তুমিচ্ছতি;

এৰং সো নিহতো সেতি, যথাযং পুরিসো হতো.

৯৩. ‘‘যথা পংসুমুট্ঠিং পুরিসো, পটিৰাতং পটিক্খিপে;

তমেৰ সো রজো হন্তি, তথাযং পুরিসো হতো.

৯৪. ‘‘যো অপ্পদুট্ঠস্স নরস্স দুস্সতি, সুদ্ধস্স পোসস্স অনঙ্গণস্স;

তমেৰ বালং পচ্চেতি পাপং, সুখুমো রজো পটিৰাতংৰ খিত্তো’’তি.

তত্থ য্ৰাযন্তি যো অযং, অযমেৰ ৰা পাঠো. সপ্পেনযন্তি সো অযং তেন সপ্পেন দট্ঠো. পাপানুসাসকোতি পাপকং অনুসাসকো.

অহন্তারন্তি অপহরন্তং. অহন্তারন্তি অমারেন্তং. সেতীতি মতসযনং সযতি. অঘাতেন্তন্তি অমারেন্তং. সুদ্ধস্সাতি নিরপরাধস্স. পোসস্সাতি সত্তস্স. অনঙ্গণস্সাতি ইদম্পি নিরপরাধভাৰঞ্ঞেৰ সন্ধায ৰুত্তং. পচ্চেতীতি কম্মসরিক্খকং হুত্ৰা পতিএতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দুব্বলৰেজ্জো দেৰদত্তো অহোসি, পণ্ডিতদারকো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সাল়িযজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[৩৬৮] ৮. তচসারজাতকৰণ্ণনা

অমিত্তহত্থত্থগতাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পঞ্ঞাপারমিং আরব্ভ কথেসি. তদা হি সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি তথাগতো পঞ্ঞৰা উপাযকুসলোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো গামকে কুটুম্বিককুলে নিব্বত্তিত্ৰাতি সব্বং পুরিমজাতকনিযামেনেৰ কথেতব্বং. ইধ পন ৰেজ্জে মতে গামৰাসিনো মনুস্সা ‘‘মনুস্সমারকা’’তি তে দারকে কুদণ্ডকেহি বন্ধিত্ৰা ‘‘রঞ্ঞো দস্সেস্সামা’’তি বারাণসিং নযিংসু. বোধিসত্তো অন্তরামগ্গেযেৰ সেসদারকানং ওৰাদং অদাসি ‘‘তুম্হে মা ভাযথ, রাজানং দিস্ৰাপি অভীতা তুট্ঠিন্দ্রিযা ভৰেয্যাথ, রাজা অম্হেহি সদ্ধিং পঠমতরং কথেস্সতি, ততো পট্ঠায অহং জানিস্সামী’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তথা করিংসু. রাজা তে অভীতে তুট্ঠিন্দ্রিযে দিস্ৰা ‘‘ইমে ‘মনুস্সমারকা’তি কুদণ্ডকবদ্ধা আনীতা, এৰরূপং দুক্খং পত্তাপি ন ভাযন্তি, তুট্ঠিন্দ্রিযাযেৰ, কিং নু খো এতেসং অসোচনকারণং, পুচ্ছিস্সামি নে’’তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

৯৫. ‘‘অমিত্তহত্থত্থগতা, তচসারসমপ্পিতা;

পসন্নমুখৰণ্ণাত্থ, কস্মা তুম্হে ন সোচথা’’তি.

তত্থ অমিত্তহত্থত্থগতাতি কুদণ্ডকেহি গীৰাযং বন্ধিত্ৰা আনেন্তানং অমিত্তানং হত্থগতা. তচসারসমপ্পিতাতি ৰেল়ুদণ্ডকেহি বদ্ধত্তা এৰমাহ. কস্মাতি ‘‘এৰরূপং ব্যসনং পত্তাপি তুম্হে কিংকারণা ন সোচথা’’তি পুচ্ছতি.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো সেসগাথা অভাসি –

৯৬. ‘‘ন সোচনায পরিদেৰনায, অত্থোৰ লব্ভো অপি অপ্পকোপি;

সোচন্তমেনং দুখিতং ৰিদিত্ৰা, পচ্চত্থিকা অত্তমনা ভৰন্তি.

৯৭. ‘‘যতো চ খো পণ্ডিতো আপদাসু, ন ৰেধতী অত্থৰিনিচ্ছযঞ্ঞূ;

পচ্চত্থিকাস্স দুখিতা ভৰন্তি, দিস্ৰা মুখং অৰিকারং পুরাণং.

৯৮. ‘‘জপ্পেন মন্তেন সুভাসিতেন, অনুপ্পদানেন পৰেণিযা ৰা;

যথা যথা যত্থ লভেথ অত্থং, তথা তথা তত্থ পরক্কমেয্য.

৯৯. ‘‘যতো চ জানেয্য অলব্ভনেয্যো, মযাৰ অঞ্ঞেন ৰা এস অত্থো;

অসোচমানো অধিৰাসযেয্য, কম্মং দল়্হং কিন্তি করোমি দানী’’তি.

তত্থ অত্থোতি ৰুড্ঢি. পচ্চত্থিকা অত্তমনাতি এতং পুরিসং সোচন্তং দুক্খিতং ৰিদিত্ৰা পচ্চামিত্তা তুট্ঠচিত্তা হোন্তি. তেসং তুস্সনকারণং নাম পণ্ডিতেন কাতুং ন ৰট্টতীতি দীপেতি. যতোতি যদা. ন ৰেধতীতি চিত্তুত্রাসভযেন ন কম্পতি. অত্থৰিনিচ্ছযঞ্ঞূতি তস্স তস্স অত্থস্স ৰিনিচ্ছযকুসলো.

জপ্পেনাতি মন্তপরিজপ্পনেন. মন্তেনাতি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং মন্তগ্গহণেন. সুভাসিতেনাতি পিযৰচনেন. অনুপ্পদানেনাতি লঞ্জদানেন. পৰেণিযাতি কুলৰংসেন. ইদং ৰুত্তং হোতি – মহারাজ, পণ্ডিতেন নাম আপদাসু উপ্পন্নাসু ন সোচিতব্বং ন কিলমিতব্বং, ইমেসু পন পঞ্চসু কারণেসু অঞ্ঞতরৰসেন পচ্চামিত্তা জিনিতব্বা. সচে হি সক্কোতি, মন্তং পরিজপ্পিত্ৰা মুখবন্ধনং কত্ৰাপি তে জিনিতব্বা, তথা অসক্কোন্তেন পণ্ডিতেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা একং উপাযং সল্লক্খেত্ৰা জিনিতব্বা, পিযৰচনং ৰত্তুং সক্কোন্তেন পিযং ৰত্ৰাপি তে জিনিতব্বা, তথা অসক্কোন্তেন ৰিনিচ্ছযামচ্চানং লঞ্জং দত্ৰাপি জিনিতব্বা, তথা অসক্কোন্তেন কুলৰংসং কথেত্ৰা ‘‘মযং অসুকপৰেণিযা আগতা, তুম্হাকঞ্চ অম্হাকঞ্চ একোৰ পুব্বপুরিসো’’তি এৰং ৰিজ্জমানঞাতিকোটিং ঘটেত্ৰাপি জিনিতব্বা এৰাতি. যথা যথাতি এতেসু পঞ্চসু কারণেসু যেন যেন কারণেন যত্থ যত্থ অত্তনো ৰুড্ঢিং লভেয্য. তথা তথাতি তেন তেন কারণেন তত্থ তত্থ পরক্কমেয্য, পরক্কমং কত্ৰা পচ্চত্থিকে জিনেয্যাতি অধিপ্পাযো.

যতো চ জানেয্যাতি যদা পন জানেয্য, মযা ৰা অঞ্ঞেন ৰা এস অত্থো অলব্ভনেয্যো নানপ্পকারেন ৰাযমিত্ৰাপি ন সক্কা লদ্ধুং, তদা পণ্ডিতো পুরিসো অসোচমানো অকিলমমানো ‘‘মযা পুব্বে কতকম্মং দল়্হং থিরং ন সক্কা পটিবাহিতুং, ইদানি কিং সক্কা কাতু’’ন্তি অধিৰাসযেয্যাতি.

রাজা বোধিসত্তস্স ধম্মকথং সুত্ৰা কম্মং সোধেত্ৰা নিদ্দোসভাৰং ঞত্ৰা কুদণ্ডকে হরাপেত্ৰা মহাসত্তস্স মহন্তং যসং দত্ৰা অত্তনো অত্থধম্মঅনুসাসকং অমচ্চরতনং অকাসি, সেসদারকানম্পি যসং দত্ৰা ঠানন্তরানি অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা বারাণসিরাজা আনন্দো অহোসি, দারকা থেরানুথেরা, পণ্ডিতদারকো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

তচসারজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[৩৬৯] ৯. মিত্তৰিন্দকজাতকৰণ্ণনা

ক্যাহং দেৰানমকরন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং দুব্বচভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু মহামিত্তৰিন্দকজাতকে (জা. ১.৫.১০০ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. অযং পন মিত্তৰিন্দকো সমুদ্দে খিত্তো অত্রিচ্ছো হুত্ৰা পুরতো গন্ত্ৰা নেরযিকসত্তানং পচ্চনট্ঠানং উস্সদনিরযং দিস্ৰা ‘‘একং নগর’’ন্তি সঞ্ঞায পৰিসিত্ৰা খুরচক্কং অস্সাদেসি. তদা বোধিসত্তো দেৰপুত্তো হুত্ৰা উস্সদনিরযচারিকং চরতি. সো তং দিস্ৰা পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

১০০. ‘‘ক্যাহং দেৰানমকরং, কিং পাপং পকতং মযা;

যং মে সিরস্মিং ওহচ্চ, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি.

তত্থ ক্যাহং দেৰানমকরন্তি সামি দেৰপুত্ত, কিং নাম অহং দেৰানং অকরিং, কিং মং দেৰা পোথেন্তীতি. কিং পাপং পকতং মযাতি দুক্খমহন্ততায ৰেদনাপ্পত্তো অত্তনা কতং পাপং অসল্লক্খেন্তো এৰমাহ. যং মেতি যেন পাপেন মম সিরস্মিং ওহচ্চ ওহনিত্ৰা ইদং খুরচক্কং মম মত্থকে ভমতি, তং কিং নামাতি?

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –

১০১. ‘‘অতিক্কম্ম রমণকং, সদামত্তঞ্চ দূভকং;

ব্রহ্মত্তরঞ্চ পাসাদং, কেনত্থেন ইধাগতো’’তি.

তত্থ রমণকন্তি ফলিকপাসাদং. সদামত্তন্তি রজতপাসাদং. দূভকন্তি মণিপাসাদং. ব্রহ্মত্তরঞ্চ পাসাদন্তি সুৰণ্ণপাসাদঞ্চ. কেনত্থেনাতি ত্ৰং এতেসু রমণকাদীসু চতস্সো অট্ঠ সোল়স দ্ৰত্তিংসাতি এতা দেৰধীতরো পহায তে পাসাদে অতিক্কমিত্ৰা কেন কারণেন ইধ আগতোতি.

ততো মিত্তৰিন্দকো ততিযং গাথমাহ –

১০২. ‘‘ইতো বহুতরা ভোগা, অত্র মঞ্ঞে ভৰিস্সরে;

ইতি এতায সঞ্ঞায, পস্স মং ব্যসনং গত’’ন্তি.