৫. পঞ্চকনিপাতো
১. মণিকুণ্ডলৰগ্গো
[৩৫১] ১. মণিকুণ্ডলজাতকৰণ্ণনা
জীনো রথস্সং মণিকুণ্ডলে চাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরঞ্ঞো অন্তেপুরে সব্বত্থসাধকং পদুট্ঠামচ্চং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ. ইধ পন বোধিসত্তো বারাণসিরাজা অহোসি. পদুট্ঠামচ্চো কোসলরাজানং আনেত্ৰা কাসিরজ্জং গাহাপেত্ৰা বারাণসিরাজানং বন্ধাপেত্ৰা বন্ধনাগারে পক্খিপাপেসি. রাজা ঝানং উপ্পাদেত্ৰা আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদি, চোররঞ্ঞো সরীরে ডাহো উপ্পজ্জি. সো বারাণসিরাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা পঠমং গাথমাহ –
১. ‘‘জীনো রথস্সং মণিকুণ্ডলে চ, পুত্তে চ দারে চ তথেৰ জীনো;
সব্বেসু ভোগেসু অসেসকেসু, কস্মা ন সন্তপ্পসি সোককালে’’তি.
তত্থ জীনো রথস্সং মণিকুণ্ডলে চাতি মহারাজ, ত্ৰং রথঞ্চ অস্সঞ্চ মণিকুণ্ডলানি চ জীনো, ‘‘জীনো রথস্সে চ মণিকুণ্ডলে চা’’তিপি পাঠো. অসেসকেসূতি নিস্সেসকেসু.
তং সুত্ৰা বোধিসত্তো ইমা দ্ৰে গাথা অভাসি –
২. ‘‘পুব্বেৰ মচ্চং ৰিজহন্তি ভোগা, মচ্চো ৰা তে পুব্বতরং জহাতি;
অসস্সতা ভোগিনো কামকামি, তস্মা ন সোচামহং সোককালে.
৩. ‘‘উদেতি আপূরতি ৰেতি চন্দো, অত্থং তপেত্ৰান পলেতি সূরিযো;
ৰিদিতা মযা সত্তুক লোকধম্মা, তস্মা ন সোচামহং সোককালে’’তি.
তত্থ পুব্বেৰ মচ্চন্তি মচ্চং ৰা ভোগা পুব্বেৰ পঠমতরঞ্ঞেৰ ৰিজহন্তি, মচ্চো ৰা তে ভোগে পুব্বতরং জহাতি. কামকামীতি চোররাজানং আলপতি. অম্ভো, কামে কামযমান কামকামি ভোগিনো নাম লোকে অসস্সতা, ভোগেসু ৰা নট্ঠেসু জীৰমানাৰ অভোগিনো হোন্তি, ভোগে ৰা পহায সযং নস্সন্তি, তস্মা অহং মহাজনস্স সোককালেপি ন সোচামীতি অত্থো. ৰিদিতা মযা সত্তুক লোকধম্মাতি চোররাজানং আলপতি. অম্ভো, সত্তুক, মযা লাভো অলাভো যসো অযসোতিআদযো লোকধম্মা ৰিদিতা. যথেৰ হি চন্দো উদেতি চ পূরতি চ পুন চ খীযতি, যথা চ সূরিযো অন্ধকারং ৰিধমন্তো মহন্তং আলোকং তপেত্ৰান পুন সাযং অত্থং পলেতি অত্থং গচ্ছতি ন দিস্সতি, এৰমেৰ ভোগা উপ্পজ্জন্তি চ নস্সন্তি চ, তত্থ কিং সোকেন, তস্মা ন সোচামীতি অত্থো.
এৰং মহাসত্তো চোররঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৰা ইদানি তমেৰ চোরং গরহন্তো আহ –
৪. ‘‘অলসো গিহী কামভোগী ন সাধু, অসঞ্ঞতো পব্বজিতো ন সাধু;
রাজা ন সাধু অনিসম্মকারী, যো পণ্ডিতো কোধনো তং ন সাধু.
৫. ‘‘নিসম্ম খত্তিযো কযিরা, নানিসম্ম দিসম্পতি;
নিসম্মকারিনো রাজ, যসো কিত্তি চ ৰড্ঢতী’’তি.
ইমা পন দ্ৰে গাথা হেট্ঠা ৰিত্থারিতাযেৰ. চোররাজা বোধিসত্তং খমাপেত্ৰা রজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৰা অত্তনো জনপদমেৰ গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কোসলরাজা আনন্দো অহোসি, বারাণসিরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
মণিকুণ্ডলজাতকৰণ্ণনা পঠমা.
[৩৫২] ২. সুজাতজাতকৰণ্ণনা
কিং নু সন্তরমানোৰাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মতপিতিকং কুটুম্বিকং আরব্ভ কথেসি. সো কির পিতরি মতে পরিদেৰমানো ৰিচরতি, সোকং ৰিনোদেতুং ন সক্কোতি. অথ সত্থা তস্স সোতাপত্তিফলূপনিস্সযং দিস্ৰা সাৰত্থিং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাসমণং আদায তস্স গেহং গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসিন্নো তং ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নং ‘‘কিং, উপাসক, সোচসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘আৰুসো, পোরাণকপণ্ডিতা পণ্ডিতানং ৰচনং সুত্ৰা পিতরি কালকতে ন সোচিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কুটুম্বিকগেহে নিব্বত্তি, ‘‘সুজাতকুমারো’’তিস্স নামং করিংসু. তস্স ৰযপ্পত্তস্স পিতামহো কালমকাসি. অথস্স পিতা পিতু কালকিরিযতো পট্ঠায সোকসমপ্পিতো আল়াহনং গন্ত্ৰা আল়াহনতো অট্ঠীনি আহরিত্ৰা অত্তনো আরামে মত্তিকাথূপং কত্ৰা তানি তত্থ নিদহিত্ৰা গতগতৰেলায থূপং পুপ্ফেহি পূজেত্ৰা চেতিযং আৰিজ্ঝন্তো পরিদেৰতি, নেৰ ন্হাযতি ন লিম্পতি ন ভুঞ্জতি ন কম্মন্তে ৰিচারেতি. তং দিস্ৰা বোধিসত্তো ‘‘পিতা মে অয্যকস্স মতকালতো পট্ঠায সোকাভিভূতো চরতি, ঠপেত্ৰা পন মং অঞ্ঞো এতং সঞ্ঞাপেতুং ন সক্কোতি, একেন নং উপাযেন নিস্সোকং করিস্সামী’’তি বহিগামে একং মতগোণং দিস্ৰা তিণঞ্চ পানীযঞ্চ আহরিত্ৰা তস্স পুরতো ঠপেত্ৰা ‘‘খাদ, খাদ, পিৰ, পিৰা’’তি আহ. আগতাগতা নং দিস্ৰা ‘‘সম্ম সুজাত, কিং উম্মত্তকোসি, মতগোণস্স তিণোদকং দেসী’’তি ৰদন্তি. সো ন কিঞ্চি পটিৰদতি. অথস্স পিতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘পুত্তো তে উম্মত্তকো জাতো, মতগোণস্স তিণোদকং দেতী’’তি আহংসু. তং সুত্ৰা কুটুম্বিকস্স পিতুসোকো অপগতো, পুত্তসোকো পতিট্ঠিতো. সো ৰেগেনাগন্ত্ৰা ‘‘ননু ত্ৰং, তাত সুজাত, পণ্ডিতোসি, কিংকারণা মতগোণস্স তিণোদকং দেসী’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –
৬. ‘‘কিং নু সন্তরমানোৰ, লাযিত্ৰা হরিতং তিণং;
খাদ খাদাতি লপসি, গতসত্তং জরগ্গৰং.
৭. ‘‘ন হি অন্নেন পানেন, মতো গোণো সমুট্ঠহে;
ত্ৰঞ্চ তুচ্ছং ৰিলপসি, যথা তং দুম্মতী তথা’’তি.
তত্থ সন্তরমানোৰাতি তুরিতো ৰিয হুত্ৰা. লাযিত্ৰাতি লুনিত্ৰা. লপসীতি ৰিলপসি. গতসত্তং জরগ্গৰন্তি ৰিগতজীৰিতং জিণ্ণগোণং. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, যথা দুম্মতি অপ্পপঞ্ঞো ৰিলপেয্য, তথা ত্ৰং তুচ্ছং ৰিলপসীতি.
ততো বোধিসত্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –
৮. ‘‘তথেৰ তিট্ঠতি সীসং, হত্থপাদা চ ৰালধি;
সোতা তথেৰ তিট্ঠন্তি, মঞ্ঞে গোণো সমুট্ঠহে.
৯. ‘‘নেৰয্যকস্স সীসঞ্চ, হত্থপাদা চ দিস্সরে;
রুদং মত্তিকথূপস্মিং, ননু ত্ৰঞ্ঞেৰ দুম্মতী’’তি.
তত্থ তথেৰাতি যথা পুব্বে ঠিতং, তথেৰ তিট্ঠতি. মঞ্ঞেতি এতেসং সীসাদীনং তথেৰ ঠিতত্তা অযং গোণো সমুট্ঠহেয্যাতি মঞ্ঞামি. নেৰয্যকস্স সীসঞ্চাতি অয্যকস্স পন সীসঞ্চ হত্থপাদা চ ন দিস্সন্তি. ‘‘পিট্ঠিপাদা ন দিস্সরে’’তিপি পাঠো. ননু ত্ৰঞ্ঞেৰ দুম্মতীতি অহং তাৰ সীসাদীনি পস্সন্তো এৰং করোমি, ত্ৰং পন ন কিঞ্চি পস্সসি, ঝাপিতট্ঠানতো অট্ঠীনি আহরিত্ৰা মত্তিকাথূপং কত্ৰা পরিদেৰসি. ইতি মং পটিচ্চ সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন ননু ত্ৰঞ্ঞেৰ দুম্মতি. ভিজ্জনধম্মা নাম সঙ্খারা ভিজ্জন্তি, তত্থ কা পরিদেৰনাতি.
তং সুত্ৰা বোধিসত্তস্স পিতা ‘‘মম পুত্তো পণ্ডিতো ইধলোকপরলোককিচ্চং জানাতি, মম সঞ্ঞাপনত্থায এতং কম্মং অকাসী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘তাত সুজাতপণ্ডিত, ‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’তি মে ঞাতা, ইতো পট্ঠায ন সোচিস্সামি, পিতুসোকহরণকপুত্তেন নাম তাদিসেন ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা পুত্তস্স থুতিং করোন্তো আহ –
১০. ‘‘আদিত্তং ৰত মং সন্তং, ঘতসিত্তংৰ পাৰকং;
ৰারিনা ৰিয ওসিঞ্চং, সব্বং নিব্বাপযে দরং.
১১. ‘‘অব্বহী ৰত মে সল্লং, যমাসি হদযস্সিতং;
যো মে সোকপরেতস্স, পিতুসোকং অপানুদি.
১২. ‘‘সোহং অব্বূল়্হসল্লোস্মি, ৰীতসোকো অনাৰিলো;
ন সোচামি ন রোদামি, তৰ সুত্ৰান মাণৰ.
১৩. ‘‘এৰং করোন্তি সপ্পঞ্ঞা, যে হোন্তি অনুকম্পকা;
ৰিনিৰত্তেন্তি সোকম্হা, সুজাতো পিতরং যথা’’তি.
তত্থ নিব্বাপযেতি নিব্বাপযি. দরন্তি সোকদরথং. সুজাতো পিতরং যথাতি যথা মম পুত্তো সুজাতো মং পিতরং সমানং অত্তনো সপ্পঞ্ঞতায সোকম্হা ৰিনিৰত্তযি, এৰং অঞ্ঞেপি সপ্পঞ্ঞা সোকম্হা ৰিনিৰত্তযন্তীতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে কুটুম্বিকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা সুজাতো অহমেৰ অহোসিন্তি.
সুজাতজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.
[৩৫৩] ৩. ৰেনসাখজাতকৰণ্ণনা
নযিদং নিচ্চং ভৰিতব্বন্তি ইদং সত্থা ভগ্গেসু সংসুমারগিরং নিস্সায ভেসকল়াৰনে ৰিহরন্তো বোধিরাজকুমারং আরব্ভ কথেসি. বোধিরাজকুমারো নাম উদেনস্স রঞ্ঞো পুত্তো তস্মিং কালে সংসুমারগিরে ৰসন্তো একং পরিযোদাতসিপ্পং ৰড্ঢকিং পক্কোসাপেত্ৰা অঞ্ঞেহি রাজূহি অসদিসং কত্ৰা কোকনদং নাম পাসাদং কারাপেসি. কারাপেত্ৰা চ পন ‘‘অযং ৰড্ঢকী অঞ্ঞস্সপি রঞ্ঞো এৰরূপং পাসাদং করেয্যা’’তি মচ্ছরাযন্তো তস্স অক্খীনি উপ্পাটাপেসি. তেনস্স অক্খীনং উপ্পাটিতভাৰো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. তস্মা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, বোধিরাজকুমারো কির তথারূপস্স ৰড্ঢকিনো অক্খীনি উপ্পাটাপেসি, অহো কক্খল়ো ফরুসো সাহসিকো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস কক্খল়ো ফরুসো সাহসিকোৰ. ন কেৰলঞ্চ ইদানেৰ, পুব্বেপেস খত্তিযসহস্সানং অক্খীনি উপ্পাটাপেত্ৰা মারেত্ৰা তেসং মংসেন বলিকম্মং কারেসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খো আচরিযো অহোসি. জম্বুদীপতলে খত্তিযমাণৰা ব্রাহ্মণমাণৰা চ তস্সেৰ সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হিংসু. বারাণসিরঞ্ঞো পুত্তো ব্রহ্মদত্তকুমারো নাম তস্স সন্তিকে তযো ৰেদে উগ্গণ্হি. সো পন পকতিযাপি কক্খল়ো ফরুসো সাহসিকো অহোসি. বোধিসত্তো অঙ্গৰিজ্জাৰসেন তস্স কক্খল়ফরুসসাহসিকভাৰং ঞত্ৰা ‘‘তাত, ত্ৰং কক্খল়ো ফরুসো সাহসিকো, ফরুসেন নাম লদ্ধং ইস্সরিযং অচিরট্ঠিতিকং হোতি, সো ইস্সরিযে ৰিনট্ঠে ভিন্ননাৰো ৰিয সমুদ্দে পতিট্ঠং ন লভতি, তস্মা মা এৰরূপো অহোসী’’তি তং ওৰদন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –
১৪. ‘‘নযিদং নিচ্চং ভৰিতব্বং ব্রহ্মদত্ত, খেমং সুভিক্খং সুখতা চ কাযে;
অত্থচ্চযে মা অহু সম্পমূল়্হো, ভিন্নপ্লৰো সাগরস্সেৰ মজ্ঝে.
১৫. ‘‘যানি করোতি পুরিসো, তানি অত্তনি পস্সতি;
কল্যাণকারী কল্যাণং, পাপকারী চ পাপকং;
যাদিসং ৰপতে বীজং, তাদিসং হরতে ফল’’ন্তি.
তত্থ সুখতা চ কাযেতি তাত ব্রহ্মদত্ত, যদেতং খেমং ৰা সুভিক্খং ৰা যা ৰা এসা সুখতা কাযে, ইদং সব্বং ইমেসং সত্তানং নিচ্চং সব্বকালমেৰ ন ভৰতি, ইদং পন অনিচ্চং হুত্ৰা অভাৰধম্মং. অত্থচ্চযেতি সো ত্ৰং অনিচ্চতাৰসেন ইস্সরিযে ৰিগতে অত্তনো অত্থস্স অচ্চযে যথা নাম ভিন্নপ্লৰো ভিন্ননাৰো মনুস্সো সাগরমজ্ঝে পতিট্ঠং অলভন্তো সম্পমূল়্হো হোতি, এৰং মা অহু সম্পমূল়্হো. তানি অত্তনি পস্সতীতি তেসং কম্মানং ৰিপাকং ৰিন্দন্তো তানি অত্তনি পস্সতি নাম.
সো আচরিযং ৰন্দিত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা পিতু সিপ্পং দস্সেত্ৰা ওপরজ্জে পতিট্ঠায পিতু অচ্চযেন রজ্জং পাপুণি. তস্স পিঙ্গিযো নাম পুরোহিতো অহোসি কক্খল়ো ফরুসো সাহসিকো. সো যসলোভেন চিন্তেসি ‘‘যংনূনাহং ইমিনা রঞ্ঞা সকলজম্বুদীপে সব্বে রাজানো গাহাপেয্যং, এৰমেস একরাজা ভৰিস্সতি, অহম্পি একপুরোহিতো ভৰিস্সামী’’তি. সো তং রাজানং অত্তনো কথং গাহাপেসি. রাজা মহতিযা সেনায নগরা নিক্খমিত্ৰা একস্স রঞ্ঞো নগরং রুন্ধিত্ৰা তং রাজানং গণ্হি. এতেনুপাযেন সকলজম্বুদীপে রজ্জং গহেত্ৰা রাজসহস্সপরিৰুতো ‘‘তক্কসিলাযং রজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি অগমাসি. বোধিসত্তো নগরং পটিসঙ্খরিত্ৰা পরেহি অপ্পধংসিযং অকাসি.
বারাণসিরাজা গঙ্গানদীতীরে মহতো নিগ্রোধরুক্খস্স মূলে সাণিং পরিক্খিপাপেত্ৰা উপরি ৰিতানং কারাপেত্ৰা সযনং পঞ্ঞপেত্ৰা নিৰাসং গণ্হি. সো জম্বুদীপতলে সহস্সরাজানো গহেত্ৰা যুজ্ঝমানোপি তক্কসিলং গহেতুং অসক্কোন্তো অত্তনো পুরোহিতং পুচ্ছি ‘‘আচরিয, মযং এত্তকেহি রাজূহি সদ্ধিং আগন্ত্ৰাপি তক্কসিলং গহেতুং ন সক্কোম, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি. ‘‘মহারাজ, সহস্সরাজূনং অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা মারেত্ৰা কুচ্ছিং ফালেত্ৰা পঞ্চমধুরমংসং আদায ইমস্মিং নিগ্রোধে অধিৰত্থায দেৰতায বলিকম্মং কত্ৰা অন্তৰট্টীহি রুক্খং পরিক্খিপিত্ৰা লোহিতপঞ্চঙ্গুলিকানি করোম, এৰং নো খিপ্পমেৰ জযো ভৰিস্সতী’’তি. রাজা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা অন্তোসাণিযং মহাবলে মল্লে ঠপেত্ৰা একমেকং রাজানং পক্কোসাপেত্ৰা নিপ্পীল়নেন ৰিসঞ্ঞং কারেত্ৰা অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা মারেত্ৰা মংসং আদায কল়েৰরানি গঙ্গাযং পৰাহেত্ৰা ৰুত্তপ্পকারং বলিকম্মং কারেত্ৰা বলিভেরিং আকোটাপেত্ৰা যুদ্ধায গতো.
অথস্স অট্টালকতো একো যক্খো আগন্ত্ৰা দক্খিণক্খিং উপ্পাটেত্ৰা অগমাসি, অথস্স মহতী ৰেদনা উপ্পজ্জি. সো ৰেদনাপ্পত্তো আগন্ত্ৰা নিগ্রোধরুক্খমূলে পঞ্ঞত্তাসনে উত্তানকো নিপজ্জি. তস্মিং খণে একো গিজ্ঝো একং তিখিণকোটিকং অট্ঠিং গহেত্ৰা রুক্খগ্গে নিসিন্নো মংসং খাদিত্ৰা অট্ঠিং ৰিস্সজ্জেসি, অট্ঠিকোটি আগন্ত্ৰা রঞ্ঞো ৰামক্খিম্হি অযসূলং ৰিয পতিত্ৰা অক্খিং ভিন্দি. তস্মিং খণে বোধিসত্তস্স ৰচনং সল্লক্খেসি. সো ‘‘অম্হাকং আচরিযো ‘ইমে সত্তা বীজানুরূপং ফলং ৰিয কম্মানুরূপং ৰিপাকং অনুভোন্তী’তি কথেন্তো ইদং দিস্ৰা কথেসি মঞ্ঞে’’তি ৰত্ৰা ৰিলপন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –
১৬. ‘‘ইদং তদাচরিযৰচো, পারাসরিযো যদব্রৰি;
‘মা সু ত্ৰং অকরি পাপং, যং ত্ৰং পচ্ছা কতং তপে’.
১৭. ‘‘অযমেৰ সো পিঙ্গিয ৰেনসাখো, যম্হি ঘাতযিং খত্তিযানং সহস্সং;
অলঙ্কতে চন্দনসারানুলিত্তে, তমেৰ দুক্খং পচ্চাগতং মম’’ন্তি.
তত্থ ইদং তদাচরিযৰচোতি ইদং তং আচরিযস্স ৰচনং. পারাসরিযোতি তং গোত্তেন কিত্তেতি. পচ্ছা কতন্তি যং পাপং তযা কতং, পচ্ছা তং তপেয্য কিলমেয্য, তং মা করীতি ওৰাদং অদাসি, অহং পনস্স ৰচনং ন করিন্তি. অযমেৰাতি নিগ্রোধরুক্খং দস্সেন্তো ৰিলপতি. ৰেনসাখোতি পত্থটসাখো. যম্হি ঘাতযিন্তি যম্হি রুক্খে খত্তিযসহস্সং মারেসিং. অলঙ্কতে চন্দনসারানুলিত্তেতি রাজালঙ্কারেহি অলঙ্কতে লোহিতচন্দনসারানুলিত্তে তে খত্তিযে যত্থাহং ঘাতেসিং, অযমেৰ সো রুক্খো ইদানি ময্হং কিঞ্চি পরিত্তাণং কাতুং ন সক্কোতীতি দীপেতি. তমেৰ দুক্খন্তি যং মযা পরেসং অক্খিউপ্পাটনদুক্খং কতং, ইদং মে তথেৰ পটিআগতং, ইদানি নো আচরিযস্স ৰচনং মত্থকং পত্তন্তি পরিদেৰতি.
সো এৰং পরিদেৰমানো অগ্গমহেসিং অনুস্সরিত্ৰা –
১৮. ‘‘সামা চ খো চন্দনলিত্তগত্তা, লট্ঠীৰ সোভঞ্জনকস্স উগ্গতা;
অদিস্ৰা কালং করিস্সামি উব্বরিং, তং মে ইতো দুক্খতরং ভৰিস্সতী’’তি. –
গাথমাহ –
তস্সত্থো – মম ভরিযা সুৰণ্ণসামা উব্বরী যথা নাম সিগ্গুরুক্খস্স উজু উগ্গতা সাখা মন্দমালুতেরিতা কম্পমানা সোভতি, এৰং ইত্থিৰিলাসং কুরুমানা সোভতি, তমহং ইদানি অক্খীনং ভিন্নত্তা উব্বরিং অদিস্ৰাৰ কালং করিস্সামি, তং মে তস্সা অদস্সনং ইতো মরণদুক্খতোপি দুক্খতরং ভৰিস্সতীতি.
সো এৰং ৰিলপন্তোৰ মরিত্ৰা নিরযে নিব্বত্তি. ন নং ইস্সরিযলুদ্ধো পুরোহিতো পরিত্তাণং কাতুং সক্খি, ন অত্তনো ইস্সরিযং. তস্মিং মতমত্তেযেৰ বলকাযো ভিজ্জিত্ৰা পলাযি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বারাণসিরাজা বোধিরাজকুমারো অহোসি, পিঙ্গিযো দেৰদত্তো, দিসাপামোক্খাচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
ৰেনসাখজাতকৰণ্ণনা ততিযা.
[৩৫৪] ৪. উরগজাতকৰণ্ণনা
উরগোৰ তচং জিণ্ণন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মতপুত্তকং কুটুম্বিকং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু পন মতভরিযমতপিতিকৰত্থুসদিসমেৰ. ইধাপি তথেৰ সত্থা তস্স নিৰেসনং গন্ত্ৰা তং আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নং ‘‘কিং, আৰুসো, সোচসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে, পুত্তস্স মে মতকালতো পট্ঠায সোচামী’’তি ৰুত্তে ‘‘আৰুসো, ভিজ্জনধম্মং নাম ভিজ্জতি, নস্সনধম্মং নাম নস্সতি, তঞ্চ খো ন একস্মিংযেৰ কুলে, নাপি একস্মিঞ্ঞেৰ গামে, অথ খো অপরিমাণেসু চক্কৰাল়েসু তীসু ভৰেসু অমরণধম্মো নাম নত্থি, তব্ভাৰেনেৰ ঠাতুং সমত্থো একসঙ্খারোপি সস্সতো নাম নত্থি, সব্বে সত্তা মরণধম্মা, সব্বে সঙ্খারা ভিজ্জনধম্মা, পোরাণকপণ্ডিতাপি পুত্তে মতে ‘মরণধম্মং মতং, নস্সনধম্মং নট্ঠ’ন্তি ন সোচিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো বারাণসিযং দ্ৰারগামকে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা কসিকম্মেন জীৰিকং কপ্পেসি. তস্স পুত্তো চ ধীতা চাতি দ্ৰে দারকা অহেসুং. সো পুত্তস্স ৰযপ্পত্তস্স সমানকুলতো কুমারিকং আহরিত্ৰা অদাসি, ইতি তে দাসিযা সদ্ধিং ছ জনা অহেসুং – বোধিসত্তো, ভরিযা, পুত্তো, ধীতা, সুণিসা, দাসীতি. তে সমগ্গা সম্মোদমানা পিযসংৰাসা অহেসুং. বোধিসত্তো সেসানং পঞ্চন্নং এৰং ওৰাদং দেতি ‘‘তুম্হে যথালদ্ধনিযামেনেৰ দানং দেথ, সীলং রক্খথ, উপোসথকম্মং করোথ, মরণস্সতিং ভাৰেথ, তুম্হাকং মরণভাৰং সল্লক্খেথ, ইমেসঞ্হি সত্তানং মরণং ধুৰং, জীৰিতং অদ্ধুৰং, সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা খযৰযধম্মিনোৰ, রত্তিঞ্চ দিৰা চ অপ্পমত্তা হোথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি ওৰাদং সম্পটিচ্ছিত্ৰা অপ্পমত্তা মরণস্সতিং ভাৰেন্তি.
অথেকদিৰসং বোধিসত্তো পুত্তেন সদ্ধিং খেত্তং গন্ত্ৰা কসতি. পুত্তো কচৰরং সঙ্কড্ঢিত্ৰা ঝাপেতি. তস্সাৰিদূরে একস্মিং ৰম্মিকে আসীৰিসো অত্থি. ধূমো তস্স অক্খীনি পহরি. সো কুদ্ধো নিক্খমিত্ৰা ‘‘ইমং নিস্সায ময্হং ভয’’ন্তি চতস্সো দাঠা নিমুজ্জাপেন্তো তং ডংসি, সো পরিৰত্তিত্ৰা পতিতো. বোধিসত্তো পরিৰত্তিত্ৰা তং পতিতং দিস্ৰা গোণে ঠপেত্ৰা গন্ত্ৰা তস্স মতভাৰং ঞত্ৰা তং উক্খিপিত্ৰা একস্মিং রুক্খমূলে নিপজ্জাপেত্ৰা পারুপিত্ৰা নেৰ রোদি ন পরিদেৰি – ‘‘ভিজ্জনধম্মং পন ভিন্নং, মরণধম্মং মতং, সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা মরণনিপ্ফত্তিকা’’তি অনিচ্চভাৰমেৰ সল্লক্খেত্ৰা কসি. সো খেত্তসমীপেন গচ্ছন্তং একং পটিৰিস্সকং পুরিসং দিস্ৰা ‘‘তাত, গেহং গচ্ছসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আমা’’তি ৰুত্তে তেন হি অম্হাকম্পি ঘরং গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণিং ৰদেয্যাসি ‘‘অজ্জ কির পুব্বে ৰিয দ্ৰিন্নং ভত্তং অনাহরিত্ৰা একস্সেৰাহারং আহরেয্যাথ, পুব্বে চ একিকাৰ দাসী আহারং আহরতি, অজ্জ পন চত্তারোপি জনা সুদ্ধৰত্থনিৰত্থা গন্ধপুপ্ফহত্থা আগচ্ছেয্যাথা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণিযা তথেৰ কথেসি. কেন তে, তাত, ইমং সাসনং দিন্নন্তি. ব্রাহ্মণেন, অয্যেতি. সা ‘‘পুত্তো মে মতো’’তি অঞ্ঞাসি, কম্পনমত্তম্পিস্সা নাহোসি. এৰং সুভাৰিতচিত্তা সুদ্ধৰত্থনিৰত্থা গন্ধপুপ্ফহত্থা দাসিং পন আহারং আহরাপেত্ৰা সেসেহি সদ্ধিং খেত্তং অগমাসি. একস্সপি রোদিতং ৰা পরিদেৰিতং ৰা নাহোসি.
বোধিসত্তো পুত্তস্স নিপন্নছাযাযমেৰ নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জি. ভুত্তাৰসানে সব্বেপি দারূনি উদ্ধরিত্ৰা তং চিতকং আরোপেত্ৰা গন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা ঝাপেসুং. একস্স চ একবিন্দুপি অস্সু নাহোসি, সব্বেপি সুভাৰিতমরণস্সতিনো হোন্তি. তেসং সীলতেজেন সক্কস্স আসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সো ‘‘কো নু খো মং ঠানা চাৰেতুকামো’’তি উপধারেন্তো তেসং গুণতেজেন উণ্হভাৰং ঞত্ৰা পসন্নমানসো হুত্ৰা ‘‘মযা এতেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা সীহনাদং নদাপেত্ৰা সীহনাদপরিযোসানে এতেসং নিৰেসনং সত্তরতনপরিপুণ্ণং কত্ৰা আগন্তুং ৰট্টতী’’তি ৰেগেন তত্থ গন্ত্ৰা আল়াহনপস্সে ঠিতো ‘‘তাত, কিং করোথা’’তি আহ. ‘‘একং মনুস্সং ঝাপেম, সামী’’তি. ‘‘ন তুম্হে মনুস্সং ঝাপেস্সথ, একং পন মিগং মারেত্ৰা পচথ মঞ্ঞে’’তি. ‘‘নত্থেতং সামি, মনুস্সমেৰ ঝাপেমা’’তি. ‘‘তেন হি ৰেরিমনুস্সো ৰো ভৰিস্সতী’’তি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘ওরসপুত্তো নো সামি, ন ৰেরিকো’’তি আহ. ‘‘তেন হি ৰো অপ্পিযপুত্তো ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘অতিৰিয পিযপুত্তো, সামী’’তি. ‘‘অথ কস্মা ন রোদসী’’তি? সো অরোদনকারণং কথেন্তো পঠমং গাথমাহ –
১৯. ‘‘উরগোৰ তচং জিণ্ণং, হিত্ৰা গচ্ছতি সং তনুং;
এৰং সরীরে নিব্ভোগে, পেতে কালকতে সতি.
২০. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি.
তত্থ সং তনুন্তি অত্তনো সরীরং. নিব্ভোগেতি জীৰিতিন্দ্রিযস্স অভাৰেন ভোগরহিতে. পেতেতি পরলোকং পটিগতে. কালকতেতি কতকালে, মতেতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – সামি, মম পুত্তো যথা নাম উরগো জিণ্ণতচং নিচ্ছিন্দিত্ৰা অনোলোকেত্ৰা অনপেক্খো ছড্ডেত্ৰা গচ্ছেয্য, এৰং অত্তনো সরীরং ছড্ডেত্ৰা গচ্ছতি, তস্স জীৰিতিন্দ্রিযরহিতে সরীরে এৰং নিব্ভোগে তস্মিঞ্চ মে পুত্তে পেতে পুন পটিগতে মরণকালং কত্ৰা ঠিতে সতি কো কারুঞ্ঞেন ৰা পরিদেৰেন ৰা অত্থো. অযঞ্হি যথা সূলেহি ৰিজ্ঝিত্ৰা ডয্হমানো সুখদুক্খং ন জানাতি, এৰং ঞাতীনং পরিদেৰিতম্পি ন জানাতি, তেন কারণেনাহং এতং ন সোচামি. যা তস্স অত্তনো গতি, তং সো গতোতি.
সক্কো বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা ব্রাহ্মণিং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘দস মাসে কুচ্ছিনা পরিহরিত্ৰা থঞ্ঞং পাযেত্ৰা হত্থপাদে সণ্ঠপেত্ৰা ৰড্ঢিতপুত্তো মে, সামী’’তি. ‘‘অম্ম, পিতা তাৰ পুরিসভাৰেন মা রোদতু, মাতু হদযং পন মুদুকং হোতি, ত্ৰং কস্মা ন রোদসী’’তি? সা অরোদনকারণং কথেন্তী –
২১. ‘‘অনৰ্হিতো ততো আগা, অননুঞ্ঞাতো ইতো গতো;
যথাগতো তথা গতো, তত্থ কা পরিদেৰনা.
২২. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৰযমাহ –
তত্থ অনৰ্হিতোতি অযং তাত মযা পরলোকতো অনৰ্হিতো অযাচিতো. আগাতি অম্হাকং গেহং আগতো. ইতোতি ইতো মনুস্সলোকতো গচ্ছন্তোপি মযা অননুঞ্ঞাতোৰ গতো. যথাগতোতি আগচ্ছন্তোপি যথা অত্তনোৰ রুচিযা আগতো, গচ্ছন্তোপি তথেৰ গতো. তত্থাতি তস্মিং তস্স ইতো গমনে কা পরিদেৰনা. ডয্হমানোতি গাথা ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বা.
সক্কো ব্রাহ্মণিযা কথং সুত্ৰা তস্স ভগিনিং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘ভাতা মে, সামী’’তি. ‘‘অম্ম, ভগিনিযো নাম ভাতূসু সিনেহা হোন্তি, ত্ৰং কস্মা ন রোদসী’’তি? সা অরোদনকারণং কথেন্তী –
২৩. ‘‘সচে রোদে কিসা অস্সং, তস্সা মে কিং ফলং সিযা;
ঞাতিমিত্তসুহজ্জানং, ভিয্যো নো অরতী সিযা.
২৪. ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৰযমাহ –
তত্থ সচেতি যদি অহং ভাতরি মতে রোদেয্যং, কিসসরীরা অস্সং. ভাতু পন মে তপ্পচ্চযা ৰুড্ঢি নাম নত্থীতি দস্সেতি. তস্সা মেতি তস্সা ময্হং রোদন্তিযা কিং ফলং কো আনিসংসো ভৰেয্য. ময্হং অৰুদ্ধি পন পঞ্ঞাযতীতি দীপেতি. ঞাতিমিত্তসুহজ্জানন্তি ঞাতিমিত্তসুহদানং. অযমেৰ ৰা পাঠো. ভিয্যো নোতি যে অম্হাকং ঞাতী চ মিত্তা চ সুহদযা চ, তেসং অধিকতরা অরতি সিযা.
সক্কো ভগিনিযা কথং সুত্ৰা ভরিযং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘পতি মে, সামী’’তি. ‘‘ইত্থিযো নাম পতিম্হি মতে ৰিধৰা হোন্তি অনাথা, ত্ৰং কস্মা ন রোদসী’’তি. সাপিস্স অরোদনকারণং কথেন্তী –
২৫. ‘‘যথাপি দারকো চন্দং, গচ্ছন্তমনুরোদতি;
এৰংসম্পদমেৰেতং, যো পেতমনুসোচতি.
২৬. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৰযমাহ –
তস্সত্থো – যথা নাম যত্থ কত্থচি যুত্তাযুত্তং লব্ভনীযালব্ভনীযং অজানন্তো বালদারকো মাতু উচ্ছঙ্গে নিসিন্নো পুণ্ণমাসিযং পুণ্ণং চন্দং আকাসে গচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘অম্ম, চন্দং মে দেহি, অম্ম, চন্দং মে দেহী’’তি পুনপ্পুনং রোদতি, এৰংসম্পদমেৰেতং, এৰংনিপ্ফত্তিকমেৰ এতং তস্স রুণ্ণং হোতি, যো পেতং কালকতং অনুসোচতি. ইতোপি চ বালতরং. কিংকারণা? সো হি ৰিজ্জমানচন্দং অনুরোদতি, ময্হং পন পতি মতো এতরহি অৰিজ্জমানো সূলেহি ৰিজ্ঝিত্ৰা ডয্হমানোপি ন কিঞ্চি জানাতীতি.
সক্কো ভরিযায ৰচনং সুত্ৰা দাসিং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘অয্যো মে, সামী’’তি. ‘‘ননু ত্ৰং ইমিনা পীল়েত্ৰা পোথেত্ৰা পরিভুত্তা ভৰিস্সসি, তস্মা ‘‘সুমুত্তা অহ’’ন্তি ন রোদসী’’তি. ‘সামি, মা এৰং অৰচ, ন এতং এতস্স অনুচ্ছৰিকং, খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নো মে অয্যপুত্তো, উরে সংৰড্ঢিতপুত্তো ৰিয অহোসী’তি. ‘‘অথ কস্মা ন রোদসী’’তি? সাপিস্স অরোদনকারণং কথেন্তী –
২৭. ‘‘যথাপি উদককুম্ভো, ভিন্নো অপ্পটিসন্ধিযো;
এৰংসম্পদমেৰেতং, যো পেতমনুসোচতি.
২৮. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৰযমাহ –
তস্সত্থো – যথা নাম উদককুম্ভো উক্খিপিযমানো পতিত্ৰা সত্তধা ভিন্নো পুন তানি কপালানি পটিপাটিযা ঠপেত্ৰা সংৰিদহিত্ৰা পটিপাকতিকং কাতুং ন সক্কোতি, যো পেতমনুসোচতি, তস্সপি এতমনুসোচনং এৰংনিপ্ফত্তিকমেৰ হোতি, মতস্স পুন জীৰাপেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ইদ্ধিমতো ৰা ইদ্ধানুভাৰেন ভিন্নং কুম্ভং সংৰিদহিত্ৰা উদকস্স পূরেতুং সক্কা ভৰেয্য, কালকতো পন ইদ্ধিবলেনাপি ন সক্কা পটিপাকতিতং কাতুন্তি. ইতরা গাথা ৰুত্তত্থাযেৰ.
সক্কো সব্বেসং ধম্মকথং সুত্ৰা পসীদিত্ৰা ‘‘তুম্হেহি অপ্পমত্তেহি মরণস্সতি ভাৰিতা, তুম্হে ইতো পট্ঠায সহত্থেন কম্মং মা করিত্থ, অহং, সক্কো দেৰরাজা, অহং ৰো গেহে সত্ত রতনানি অপরিমাণানি করিস্সামি, তুম্হে দানং দেথ, সীলং রক্খথ, উপোসথকম্মং করোথ, অপ্পমত্তা হোথা’’তি তেসং ওৰাদং দত্ৰা গেহং অপরিমিতধনং কত্ৰা পক্কামি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে কুটুম্বিকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা দাসী খুজ্জুত্তরা অহোসি, ধীতা উপ্পলৰণ্ণা, পুত্তো রাহুলো, মাতা খেমা, ব্রাহ্মণো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.
উরগজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.
[৩৫৫] ৫. ঘটজাতকৰণ্ণনা
অঞ্ঞে সোচন্তি রোদন্তীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরঞ্ঞো একং অমচ্চং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা কথিতসদিসমেৰ. ইধ পন রাজা অত্তনো উপকারস্স অমচ্চস্স মহন্তং যসং দত্ৰা পরিভেদকানং কথং গহেত্ৰা তং বন্ধাপেত্ৰা বন্ধনাগারে পৰেসেসি. সো তত্থ নিসিন্নোৰ সোতাপত্তিমগ্গং নিব্বত্তেসি. রাজা তস্স গুণং সল্লক্খেত্ৰা মোচাপেসি. সো গন্ধমালং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসীদি. অথ নং সত্থা ‘‘অনত্থো কির তে উপ্পন্নো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে, অনত্থেন পন মে অত্থো আগতো, সোতাপত্তিমগ্গো নিব্বত্তো’’তি ৰুত্তে ‘‘ন খো, উপাসক, ত্ৰঞ্ঞেৰ অনত্থেন অত্থং আহরি, পোরাণকপণ্ডিতাপি আহরিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, ‘‘ঘটকুমারো’’তিস্স নামং করিংসু. সো অপরেন সমযেন তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো ধম্মেন রজ্জং কারেসি. তস্স অন্তেপুরে একো অমচ্চো দুব্ভি. সো তং পচ্চক্খতো ঞত্ৰা রট্ঠা পব্বাজেসি. তদা সাৰত্থিযং ধঙ্করাজা নাম রজ্জং কারেসি. সো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তং উপট্ঠহিত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তনযেন অত্তনো ৰচনং গাহাপেত্ৰা বারাণসিরজ্জং গণ্হাপেসি. সোপি রজ্জং গহেত্ৰা বোধিসত্তং সঙ্খলিকাহি বন্ধাপেত্ৰা বন্ধনাগারং পৰেসেসি. বোধিসত্তো ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদি, ধঙ্কস্স সরীরে ডাহো উপ্পজ্জি. সো গন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স সুৰণ্ণাদাসফুল্লপদুমসস্সিরিকং মুখং দিস্ৰা বোধিসত্তং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
২৯. ‘‘অঞ্ঞে সোচন্তি রোদন্তি, অঞ্ঞে অস্সুমুখা জনা;
পসন্নমুখৰণ্ণোসি, কস্মা ঘট ন সোচসী’’তি.
তত্থ অঞ্ঞেতি তং ঠপেত্ৰা সেসমনুস্সা.
অথস্স বোধিসত্তো অসোচনকারণং কথেন্তো চতস্সো গাথা অভাসি –
৩০. ‘‘নাব্ভতীতহরো সোকো, নানাগতসুখাৰহো;
তস্মা ধঙ্ক ন সোচামি, নত্থি সোকে দুতীযতা.
৩১. ‘‘সোচং পণ্ডু কিসো হোতি, ভত্তঞ্চস্স ন রুচ্চতি;
অমিত্তা সুমনা হোন্তি, সল্লৰিদ্ধস্স রুপ্পতো.
৩২. ‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে, নিন্নে ৰা যদি ৰা থলে;
ঠিতং মং নাগমিস্সতি, এৰং দিট্ঠপদো অহং.
৩৩. ‘‘যস্সত্তা নালমেকোৰ, সব্বকামরসাহরো;
সব্বাপি পথৰী তস্স, ন সুখং আৰহিস্সতী’’তি.
তত্থ নাব্ভতীতহরোতি নাব্ভতীতাহারো, অযমেৰ ৰা পাঠো. সোকো নাম অব্ভতীতং অতিক্কন্তং নিরুদ্ধং অত্থঙ্গতং পুন নাহরতি. দুতীযতাতি সহাযতা. অতীতাহরণেন ৰা অনাগতাহরণেন ৰা সোকো নাম কস্সচি সহাযো ন হোতি, তেনাপি কারণেনাহং ন সোচামীতি ৰদতি. সোচন্তি সোচন্তো. সল্লৰিদ্ধস্স রুপ্পতোতি সোকসল্লেন ৰিদ্ধস্স তেনেৰ ঘট্টিযমানস্স ‘‘দিট্ঠা ৰত নো পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠী’’তি অমিত্তা সুমনা হোন্তীতি অত্থো.
ঠিতং মং নাগমিস্সতীতি সম্ম ধঙ্করাজ, এতেসু গামাদীসু যত্থ কত্থচি ঠিতং মং পণ্ডুকিসভাৰাদিকং সোকমূলকং ব্যসনং ন আগমিস্সতি. এৰং দিট্ঠপদোতি যথা তং ব্যসনং নাগচ্ছতি, এৰং মযা ঝানপদং দিট্ঠং. ‘‘অট্ঠলোকধম্মপদ’’ন্তিপি ৰদন্তিযেৰ. পাল়িযং পন ‘‘ন মত্তং নাগমিস্সতী’’তি লিখিতং, তং অট্ঠকথাযং নত্থি. পরিযোসানগাথায ইচ্ছিতপত্থিতত্থেন ঝানসুখসঙ্খাতং সব্বকামরসং আহরতীতি সব্বকামরসাহরো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যস্স রঞ্ঞো পহায অঞ্ঞসহাযে অত্তাৰ একো সব্বকামরসাহরো নালং, সব্বং ঝানসুখসঙ্খাতং কামরসং আহরিতুং অসমত্থো, তস্স রঞ্ঞো সব্বাপি পথৰী ন সুখং আৰহিস্সতি. কামাতুরস্স হি সুখং নাম নত্থি, যো পন কিলেসদরথরহিতং ঝানসুখং আহরিতুং সমত্থো, সো রাজা সুখী হোতীতি. যো পনেতায গাথায ‘‘যস্সত্থা নালমেকো’’তিপি পাঠো, তস্সত্থো ন দিস্সতি.
ইতি ধঙ্কো ইমা চতস্সো গাথা সুত্ৰা বোধিসত্তং খমাপেত্ৰা রজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৰা পক্কামি. বোধিসত্তোপি রজ্জং অমচ্চানং পটিনিয্যাদেত্ৰা হিমৰন্তপদেসং গন্ত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ধঙ্করাজা আনন্দো অহোসি, ঘটরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
ঘটজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.
[৩৫৬] ৬. কোরণ্ডিযজাতকৰণ্ণনা
একো অরঞ্ঞেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ধম্মসেনাপতিং আরব্ভ কথেসি. থেরো কির আগতাগতানং দুস্সীলানং মিগলুদ্দকমচ্ছবন্ধাদীনং দিট্ঠদিট্ঠানঞ্ঞেৰ ‘‘সীলং গণ্হথ, সীলং গণ্হথা’’তি সীলং দেতি. তে থেরে গরুভাৰেন তস্স কথং ভিন্দিতুং অসক্কোন্তা সীলং গণ্হন্তি, গহেত্ৰা চ পন ন রক্খন্তি, অত্তনো অত্তনো কম্মমেৰ করোন্তি. থেরো সদ্ধিৰিহারিকে আমন্তেত্ৰা ‘‘আৰুসো, ইমে মনুস্সা মম সন্তিকে সীলং গণ্হিংসু, গণ্হিত্ৰা চ পন ন রক্খন্তী’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, তুম্হে এতেসং অরুচিযা সীলং দেথ, এতে তুম্হাকং কথং ভিন্দিতুং অসক্কোন্তা গণ্হন্তি, তুম্হে ইতো পট্ঠায এৰরূপানং সীলং মা অদত্থা’’তি. থেরো অনত্তমনো অহোসি. তং পৰত্তিং সুত্ৰা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, সারিপুত্তত্থেরো কির দিট্ঠদিট্ঠানঞ্ঞেৰ সীলং দেতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস দিট্ঠদিট্ঠানং অযাচন্তানঞ্ঞেৰ সীলং দেতী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খস্স আচরিযস্স জেট্ঠন্তেৰাসিকো কোরণ্ডিযো নাম অহোসি. তদা সো আচরিযো দিট্ঠদিট্ঠানং কেৰট্টাদীনং অযাচন্তানঞ্ঞেৰ ‘‘সীলং গণ্হথ, সীলং গণ্হথা’’তি সীলং দেতি. তে গহেত্ৰাপি ন রক্খন্তি আচরিযো তমত্থং অন্তেৰাসিকানং আরোচেসি. অন্তেৰাসিকা ‘‘ভন্তে, তুম্হে এতেসং অরুচিযা সীলং দেথ, তস্মা ভিন্দন্তি, ইতো দানি পট্ঠায যাচন্তানঞ্ঞেৰ দদেয্যাথ, মা অযাচন্তান’’ন্তি ৰদিংসু. সো ৰিপ্পটিসারী অহোসি, এৰং সন্তেপি দিট্ঠদিট্ঠানং সীলং দেতিযেৰ.
অথেকদিৰসং একস্মা গামা মনুস্সা আগন্ত্ৰা ব্রাহ্মণৰাচনকত্থায আচরিযং নিমন্তযিংসু. সো কোরণ্ডিযমাণৰং পক্কোসিত্ৰা ‘‘তাত, অহং ন গচ্ছামি, ত্ৰং ইমে পঞ্চসতে মাণৰে গহেত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা ৰাচনকানি সম্পটিচ্ছিত্ৰা অম্হাকং দিন্নকোট্ঠাসং আহরা’’তি পেসেসি. সো গন্ত্ৰা পটিনিৰত্তন্তো অন্তরামগ্গে একং কন্দরং দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘অম্হাকং আচরিযো দিট্ঠদিট্ঠানং অযাচন্তানঞ্ঞেৰ সীলং দেতি, ইতো দানি পট্ঠায যথা যাচন্তানঞ্ঞেৰ দেতি, তথা নং করিস্সামী’’তি. সো তেসু মাণৰেসু সুখনিসিন্নেসু উট্ঠায মহন্তং মহন্তং সেলং উক্খিপিত্ৰা কন্দরাযং খিপি, পুনপ্পুনং খিপিযেৰ. অথ নং তে মাণৰা উট্ঠায ‘‘আচরিয, কিং করোসী’’তি আহংসু. সো ন কিঞ্চি কথেসি, তে ৰেগেন গন্ত্ৰা আচরিযস্স আরোচেসুং. আচরিযো আগন্ত্ৰা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –
৩৪. ‘‘একো অরঞ্ঞে গিরিকন্দরাযং, পগ্গয্হ পগ্গয্হ সিলং পৰেচ্ছসি;
পুনপ্পুনং সন্তরমানরূপো, কোরণ্ডিয কো নু তৰ যিধত্থো’’তি.
তত্থ কো নু তৰ যিধত্থোতি কো নু তৰ ইধ কন্দরাযং সিলাখিপনেন অত্থো.
সো তস্স ৰচনং সুত্ৰা আচরিযং পবোধেতুকামো দুতিযং গাথমাহ –
৩৫. ‘‘অহঞ্হিমং সাগরসেৰিতন্তং, সমং করিস্সামি যথাপি পাণি;
ৰিকিরিয সানূনি চ পব্বতানি চ, তস্মা সিলং দরিযা পক্খিপামী’’তি.
তত্থ অহঞ্হিমন্তি অহঞ্হি ইমং মহাপথৰিং. সাগরসেৰিতন্তন্তি সাগরেহি সেৰিতং চাতুরন্তং. যথাপি পাণীতি হত্থতলং ৰিয সমং করিস্সামি. ৰিকিরিযাতি ৰিকিরিত্ৰা. সানূনি চ পব্বতানি চাতি পংসুপব্বতে চ সিলাপব্বতে চ.
তং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো ততিযং গাথমাহ –
৩৬. ‘‘নযিমং মহিং অরহতি পাণিকপ্পং, সমং মনুস্সো করণায মেকো;
মঞ্ঞামিমঞ্ঞেৰ দরিং জিগীসং, কোরণ্ডিয হাহসি জীৰলোক’’ন্তি.
তত্থ করণায মেকোতি করণায একো কাতুং ন সক্কোতীতি দীপেতি. মঞ্ঞামিমঞ্ঞেৰ দরিং জিগীসন্তি অহং মঞ্ঞামি তিট্ঠতু পথৰী, ইমঞ্ঞেৰ একং দরিং জিগীসং পূরণত্থায ৰাযমন্তো সিলা পরিযেসন্তো উপাযং ৰিচিনন্তোৰ ত্ৰং ইমং জীৰলোকং হাহসি জহিস্সসি, মরিস্সসীতি অত্থো.
তং সুত্ৰা মাণৰো চতুত্থং গাথমাহ –
৩৭. ‘‘সচে অযং ভূতধরং ন সক্কা, সমং মনুস্সো করণায মেকো;
এৰমেৰ ত্ৰং ব্রহ্মে ইমে মনুস্সে, নানাদিট্ঠিকে নানযিস্সসি তে’’তি.
তস্সত্থো – সচে অযং একো মনুস্সো ইমং ভূতধরং পথৰিং সমং কাতুং ন সক্কা ন সমত্থো, এৰমেৰ ত্ৰং ইমে দুস্সীলমনুস্সে নানাদিট্ঠিকে নানযিস্সসি, তে এৰং ‘‘সীলং গণ্হথ, সীলং গণ্হথা’’তি ৰদন্তো অত্তনো ৰসং ন আনযিস্সসি, পণ্ডিতপুরিসাযেৰ হি পাণাতিপাতং ‘‘অকুসল’’ন্তি গরহন্তি. সংসারমোচকাদযো পনেত্থ কুসলসঞ্ঞিনো, তে ত্ৰং কথং আনযিস্সসি, তস্মা দিট্ঠদিট্ঠানং সীলং অদত্ৰা যাচন্তানঞ্ঞেৰ দেহীতি.
তং সুত্ৰা আচরিযো ‘‘যুত্তং ৰদতি কোরণ্ডিযো, ইদানি ন এৰরূপং করিস্সামী’’তি অত্তনো ৰিরদ্ধভাৰং ঞত্ৰা পঞ্চমং গাথমাহ –
৩৮. ‘‘সংখিত্তরূপেন ভৰং মমত্থং, অক্খাসি কোরণ্ডিয এৰমেতং;