৫. উপপরিক্খসুত্তৰণ্ণনা
৯৪. পঞ্চমে তথা তথাতি তেন তেন পকারেন. উপপরিক্খেয্যাতি ৰীমংসেয্য পরিতুলেয্য সম্মসেয্য ৰা. যথা যথাস্স উপপরিক্খতোতি যথা যথা অস্স ভিক্খুনো উপপরিক্খন্তস্স. বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটন্তি বহিদ্ধা রূপাদিআরম্মণে উপ্পজ্জনকৰিক্খেপাভাৰতো অৰিক্খিত্তং সমাহিতং, ততো এৰ অৰিসটং সিযা. ইদং ৰুত্তং হোতি – ভিক্খৰে, যেন যেন পকারেন ইমস্স আরদ্ধৰিপস্সকস্স ভিক্খুনো উপপরিক্খতো সঙ্খারে সম্মসন্তস্স পুব্বে সমাহিতাকারসল্লক্খণৰসেন সমথনিমিত্তং গহেত্ৰা সক্কচ্চং নিরন্তরং সম্মসনঞাণং পৰত্তেন্তস্স অত্তনো ৰিপস্সনাচিত্তং কম্মট্ঠানতো বহিদ্ধা রূপাদিআরম্মণে উপ্পজ্জনকং ন সিযা, অচ্চারদ্ধৰীরিযতায উদ্ধচ্চপক্খিযং ন সিযা, তেন তেন পকারেন ভিক্খু উপপরিক্খেয্য পরিতুলেয্যাতি. অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতন্তি যস্মা ৰীরিযে মন্দং ৰহন্তে সমাধিস্স বলৰভাৰতো কোসজ্জাভিভৰেন অজ্ঝত্তং গোচরজ্ঝত্তসঙ্খাতে কম্মট্ঠানারম্মণে সঙ্কোচৰসেন ঠিতত্তা সণ্ঠিতং নাম হোতি, ৰীরিযসমতায পন যোজিতায অসণ্ঠিতং হোতি ৰীথিং পটিপন্নং. তস্মা যথা যথাস্স উপপরিক্খতো ৰিঞ্ঞাণং অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অস্স, ৰীথিপটিপন্নং সিযা, তথা তথা উপপরিক্খেয্য. অনুপাদায ন পরিতস্সেয্যাতি যথা যথাস্স উপপরিক্খতো ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহৰসেন রূপাদীসু কঞ্চি সঙ্খারং অগ্গহেত্ৰা ততো এৰ তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহৰসেন ন পরিতস্সেয্য, তথা তথা উপপরিক্খেয্যাতি সম্বন্ধো. কথং পন উপপরিক্খতো তিৰিধম্পেতং সিযাতি? উদ্ধচ্চপক্খিযে কোসজ্জপক্খিযে চ ধম্মে ৰজ্জেন্তো ৰীরিযসমতং যোজেত্ৰা পুব্বেৰ ৰিপস্সনুপক্কিলেসেহি চিত্তং ৰিসোধেত্ৰা যথা সম্মদেৰ ৰিপস্সনাঞাণং ৰিপস্সনাৰীথিং পটিপজ্জতি, তথা সম্মসতো.
ইতি ভগৰা চতুসচ্চকম্মট্ঠানিকস্স ভিক্খুনো অনুক্কমেন পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিযা আরদ্ধায অচ্চারদ্ধৰীরিযঅতিসিথিলৰীরিযৰিপস্সনুপক্কিলেসেহি চিত্তস্স ৰিসোধনূপাযং দস্সেত্ৰা ইদানি তথা ৰিসোধিতে ৰিপস্সনাঞাণে ন চিরস্সেৰ ৰিপস্সনং মগ্গেন ঘটেত্ৰা সকলৰট্টদুক্খসমতিক্কমায সংৰত্তন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে’’তিআদিমাহ, তং ৰুত্তনযমেৰ. যং পন ৰুত্তং – ‘‘আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’’তি, তস্সত্থো – এৰং ৰিপস্সনং মগ্গেন ঘটেত্ৰা মগ্গপটিপাটিযা অগ্গমগ্গেন অনৰসেসতো কিলেসেসু খীণেসু আযতিং অনাগতে জাতিজরামরণসকলৰট্টদুক্খসমুদযসঙ্খাতো সম্ভৰো উপ্পাদো চ ন হোতি, জাতিসঙ্খাতো ৰা দুক্খসমুদযো জরামরণসঙ্খাতো দুক্খসম্ভৰো চ ন হোতি.
গাথাযং সত্তসঙ্গপ্পহীনস্সাতি তণ্হাসঙ্গো, দিট্ঠিসঙ্গো, মানসঙ্গো, কোধসঙ্গো, অৰিজ্জাসঙ্গো, কিলেসসঙ্গো, দুচ্চরিতসঙ্গোতি ইমেসং সত্তন্নং সঙ্গানং পহীনত্তা সত্তসঙ্গপ্পহীনস্স. কেচি পন ‘‘সত্তানুসযা এৰ সত্ত সঙ্গা’’তি ৰদন্তি. নেত্তিচ্ছিন্নস্সাতি ছিন্নভৰনেত্তিকস্স. ৰিক্খীণো জাতিসংসারোতি পুনপ্পুনং জাযনৰসেন পৰত্তিযা জাতিহেতুকত্তা চ জাতিভূতো সংসারোতি জাতিসংসারো, সো ভৰনেত্তিযা ছিন্নত্তা ৰিক্খীণো পরিক্খীণো, ততো এৰ নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি.
পঞ্চমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.