৪. পঞ্চপুব্বনিমিত্তসুত্তৰণ্ণনা
৮৩. চতুত্থে যদাতি যস্মিং কালে. দেৰোতি উপপত্তিদেৰো. তযো হি দেৰা – সম্মুতিদেৰা, উপপত্তিদেৰা, ৰিসুদ্ধিদেৰাতি. তেসু সম্মুতিদেৰা নাম রাজানো খত্তিযা. উপপত্তিদেৰা নাম চাতুমহারাজিকতো পট্ঠায তদুপরিদেৰা. ৰিসুদ্ধিদেৰা নাম খীণাসৰা. ইধ পন কামাৰচরদেৰো অধিপ্পেতো. তেন ৰুত্তং ‘‘দেৰোতি উপপত্তিদেৰো’’তি. দেৰকাযাতি দেৰসমূহতো, দেৰট্ঠানতো ৰা, দেৰলোকতোতি অত্থো. সমূহনিৰাসৰাচকো হি অযং কাযসদ্দো. চৰনধম্মোতি মরণধম্মো, আযুক্খযেন ৰা পুঞ্ঞক্খযেন ৰা উপট্ঠিতমরণোতি অত্থো.
পঞ্চস্স পুব্বনিমিত্তানি পাতুভৰন্তীতি অস্স উপট্ঠিতমরণস্স দেৰপুত্তস্স পঞ্চ মরণস্স পুব্বনিমিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, পকাসানি ৰা হোন্তি. মালা মিলাযন্তীতি তেন পিল়ন্ধিতমালা মজ্ঝন্হিকসমযে আতপে খিত্তা ৰিয মিলাতা ৰিহতসোভা হোন্তি.
ৰত্থানি কিলিস্সন্তীতি সরদসমযে ৰিগতৰলাহকে আকাসে অব্ভুস্সক্কমানবালসূরিযসদিসপ্পভানি নানাৰিরাগৰণ্ণানি তেন নিৰত্থপারুতৰত্থানি তং খণংযেৰ কদ্দমে খিপিত্ৰা মদ্দিতানি ৰিয ৰিহতপ্পভানি মলিনানি হোন্তি.
কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তীতি সুপরিসুদ্ধজাতিমণি ৰিয সুসিক্খিতসিপ্পাচরিযরচিতসুৰণ্ণপটিমা ৰিয চ পুব্বে সেদমলজল্লিকারহিতসরীরস্স তস্মিং খণে উভোহি কচ্ছেহি সেদধারা সন্দন্তি পগ্ঘরন্তি. ন কেৰলঞ্চ কচ্ছেহিযেৰ, সকলসরীরতোপি পনস্স সেদজলকণ্ণিকা মুচ্চতিযেৰ, যেন আমুত্তমুত্তাজালগৰচ্ছিতো ৰিয তস্স কাযো হোতি.
কাযে দুব্বণ্ণিযং ওক্কমতীতি পুব্বে পটিসন্ধিতো পট্ঠায যথানুভাৰং একযোজনং দ্ৰিযোজনং যাৰ দ্ৰাদসযোজনমত্তম্পি পদেসং আভায ফরিত্ৰা ৰিজ্জোতমানো কাযো হোতি খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদিৰিরহিতো, ন সীতং ন উণ্হং উপঘাতকং, দেৰধীতা সোল়সৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয হোতি, দেৰপুত্তো ৰীসতিৰস্সুদ্দেসিকো ৰিয, তং খণংযেৰ নিপ্পভে নিত্তেজে কাযে ৰিরূপভাৰো অনুপৰিসতি সণ্ঠাতি.
সকে দেৰো দেৰাসনে নাভিরমতীতি অত্তনো অচ্ছরাগণেহি সদ্ধিং কীল়নপরিচরণকদিব্বাসনে ন রমতি, ন চিত্তস্সাদং লভতি. তস্স কির মনুস্সগণনায সত্তহি দিৰসেহি মরণং ভৰিস্সতীতি ইমানি পুব্বনিমিত্তানি পাতুভৰন্তি. সো তেসং উপ্পত্তিযা ‘‘এৰরূপায নাম সম্পত্তিযা ৰিনা ভৰিস্সামী’’তি বলৰসোকাভিভূতো হোতি. তেনস্স কাযে মহাপরিল়াহো উপ্পজ্জতি, তেন সব্বতো গত্তেহি সেদা মুচ্চন্তি. চিরতরং কালং অপরিচিতদুক্খো তং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো একচ্চো ‘‘দয্হামি দয্হামী’’তি কন্দন্তো পরিদেৰন্তো কত্থচি অস্সাদং অলভন্তো ৰিজপ্পন্তো ৰিলপন্তো তহিং তহিং আহিণ্ডতি. একচ্চো সতিং উপট্ঠপেত্ৰা কাযৰাচাহি ৰিকারং অকরোন্তোপি পিযৰিপ্পযোগদুক্খং অসহন্তো ৰিহঞ্ঞমানো ৰিচরতি.
ইমানি পন পুব্বনিমিত্তানি যথা লোকে মহাপুঞ্ঞানং রাজরাজমহামত্তাদীনংযেৰ উক্কাপাতভূমিচালচন্দগ্গাহাদীনি নিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি, ন সব্বেসং; এৰমেৰ মহেসক্খদেৰানংযেৰ পঞ্ঞাযতি. উপ্পন্নানি চ তানি ‘‘ইমানি মরণস্স পুব্বনিমিত্তানি নামা’’তি কেচি দেৰা জানন্তি, ন সব্বে. তত্থ যো মন্দেন কুসলকম্মেন নিব্বত্তো, সো ‘‘ইদানি কো জানাতি, ‘কুহিং নিব্বত্তিস্সামী’’’তি ভাযতি. যো পন মহাপুঞ্ঞো, সো ‘‘বহুং মযা দানং দিন্নং, সীলং রক্খিতং, পুঞ্ঞং উপচিতং, ইতো চুতস্স মে সুগতিযেৰ পাটিকঙ্খা’’তি ন ভাযতি ন ৰিকম্পতি. এৰং উপট্ঠিতপুব্বনিমিত্তং পন তং গহেত্ৰা দেৰতা নন্দনৰনং পৰেসেন্তি সব্বদেৰলোকেসু নন্দনৰনং অত্থিযেৰ.
তীহি ৰাচাহি অনুমোদেন্তীতি ইদানি ৰুচ্চমানেহি তীহি ৰচনেহি অনুমোদেন্তি, মোদং পমোদং উপ্পাদেন্তি, অস্সাসেন্তি, অভিৰদনৰসেন ৰা তংখণানুরূপং পমোদং করোন্তি. কেচি পন ‘‘অনুমোদেন্তী’’তি পদস্স ‘‘ওৰদন্তী’’তি ৰদন্তি. ইতোতি দেৰলোকতো. ভোতি আলপনং. সুগতিন্তি সুন্দরগতিং, মনুস্সলোকং সন্ধায ৰদন্তি. গচ্ছাতি পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন উপেহি.
এৰং ৰুত্তেতি এৰং তদা তেহি দেৰেহি তস্স ‘‘ইতো ভো সুগতিং গচ্ছা’’তিআদিনা ৰত্তব্বৰচনে ভগৰতা ৰুত্তে অঞ্ঞতরো নামগোত্তেন অপাকটো তস্সং পরিসাযং নিসিন্নো অনুসন্ধিকুসলো একো ভিক্খু ‘‘এতে সুগতিআদযো ভগৰতা অৰিসেসতো ৰুত্তা অৰিভূতা, হন্দ তে ৰিভূততরে কারাপেস্সামী’’তি এতং ‘‘কিংনু খো, ভন্তে’’তিআদিৰচনং অৰোচ. সদ্ধাদিগুণৰিসেসপটিলাভকারণতো দেৰূপপত্তিহেতুতো চ মনুস্সত্তং দেৰানং অভিসম্মতন্তি আহ ‘‘মনুস্সত্তং খো ভিক্খু দেৰানং সুগতিগমনসঙ্খাত’’ন্তি.
সুগতিগমনসঙ্খাতন্তি ‘‘সুগতিগমন’’ন্তি সম্মা কথিতং, ৰণ্ণিতং থোমিতন্তি অত্থো. যং মনুস্সভূতোতি এত্থ যন্তি কিরিযাপরামসনং, তেন পটিলভতীতি এত্থ পটিলভনকিরিযা আমসীযতি, যো সদ্ধাপটিলাভোতি অত্থো. মনুস্সভূতোতি মনুস্সেসু উপ্পন্নো, মনুস্সভাৰং ৰা পত্তো. যস্মা দেৰলোকে উপ্পন্নানং তথাগতস্স ধম্মদেসনা যেভুয্যেন দুল্লভা সৰনায, ন তথা মনুস্সানং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মনুস্সভূতো’’তি. তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযেতি তথাগতেন ভগৰতা দেসিতে সিক্খত্তযসঙ্গহে সাসনে. তঞ্হি ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মো চ, আসযানুরূপং ৰিনেয্যানং ৰিনযনতো ৰিনযো চাতি ধম্মৰিনযো, উপনিস্সযসম্পত্তিযা ৰা ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং অপ্পরজক্খজাতিকং ৰিনেতীতি ধম্মৰিনযো. ধম্মেনেৰ ৰা ৰিনযো, ন দণ্ডসত্থেহীতি ধম্মৰিনযো, ধম্মযুত্তো ৰা ৰিনযোতি ধম্মৰিনযো, ধম্মায ৰা সহ মগ্গফলনিব্বানায ৰিনযোতি ধম্মৰিনযো, মহাকরুণাসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাদিধম্মতো ৰা পৰত্তো ৰিনযোতি ধম্মৰিনযো. ধম্মো ৰা ভগৰা ধম্মভূতো ধম্মকাযো ধম্মস্সামী, তস্স ধম্মস্স ৰিনযো, ন তক্কিযানন্তি ধম্মৰিনযো, ধম্মে ৰা মগ্গফলে নিপ্ফাদেতব্বৰিসযভূতে ৰা পৰত্তো ৰিনযোতি ধম্মৰিনযোতি ৰুচ্চতি. তস্মিং ধম্মৰিনযে.
সদ্ধং পটিলভতীতি ‘‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো’’তিআদিনা সদ্ধং উপ্পাদেতি. সদ্ধো হি ইমস্মিং ধম্মৰিনযে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানো দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থে আরাধেস্সতি. সুলদ্ধলাভসঙ্খাতন্তি এত্থ যথা হিরঞ্ঞসুৰণ্ণখেত্তৰত্থাদিলাভো সত্তানং উপভোগসুখং আৰহতি, খুপ্পিপাসাদিদুক্খং পটিবাহতি, ধনদালিদ্দিযং ৰূপসমেতি, মুত্তাদিরতনপটিলাভহেতু হোতি, লোকসন্ততিঞ্চ আৰহতি; এৰং লোকিযলোকুত্তরা সদ্ধাপি যথাসম্ভৰং লোকিযলোকুত্তরং ৰিপাকসুখমাৰহতি, সদ্ধাধুরেন পটিপন্নানং জাতিজরাদিদুক্খং পটিবাহতি, গুণদালিদ্দিযং ৰূপসমেতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গাদিরতনপটিলাভহেতু হোতি, লোকসন্ততিঞ্চ আৰহতি. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, যসো ভোগসমপ্পিতো;
যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থেৰ পূজিতো’’তি. (ধ. প. ৩০৩);
এৰং সদ্ধাপটিলাভস্স সুলদ্ধলাভতা ৰেদিতব্বা. যস্মা পনাযং সদ্ধাপটিলাভো অনুগামিকো অনঞ্ঞসাধারণো সব্বসম্পত্তিহেতু, লোকিযস্স চ হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিধনলাভস্স কারণং. সদ্ধোযেৰ হি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা উল়ারুল়ারৰিত্তূপকরণানি অধিগচ্ছতি, তেহি চ অত্তনো পরেসঞ্চ অত্থমেৰ সম্পাদেতি. অস্সদ্ধস্স পন তানি অনত্থাৰহানি হোন্তি, ইধ চেৰ সম্পরাযে চাতি, এৰম্পি সদ্ধায সুলদ্ধলাভতা ৰেদিতব্বা. তথা হি –
‘‘সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্যং’’. (সং. নি. ১.৭৯).
‘‘সদ্ধা দুতিযা পুরিসস্স হোতী’’তি চ. (সং. নি. ১.৩৬, ৫৯).
‘‘সদ্ধীধ ৰিত্তং পুরিসস্স সেট্ঠ’’ন্তি চ. (সং. নি. ১.৭৩; সু. নি. ১৮৪).
‘‘সদ্ধাহত্থো মহানাগো’’তি চ. (অ. নি. ৬.৪৩; থেরগা. ৬৯৪).
‘‘সদ্ধা বীজং তপো ৰুট্ঠী’’তি চ. (সং. নি. ১.১৯৭; সু. নি. ৭৭).
‘‘সদ্ধেসিকো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো’’তি (অ. নি. ৭.৬৭) চ.
‘‘সদ্ধায তরতি ওঘ’’ন্তি চ. (সং. নি. ১.২৪৬) –
অনেকেসু ঠানেসু অনেকেহি কারণেহি সদ্ধা সংৰণ্ণিতা.
ইদানি যায সদ্ধায সাসনে কুসলধম্মেসু সুপ্পতিট্ঠিতো নাম হোতি নিযামোক্কন্তিযা, তং সদ্ধং দস্সেতুং ‘‘সা খো পনস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অস্সাতি ইমস্স ভৰেয্যাতি অত্থো. নিৰিট্ঠাতি অভিনিৰিট্ঠা চিত্তসন্তানং অনুপৰিট্ঠা. মূলজাতাতি জাতমূলা. কিং পন সদ্ধায মূলং নাম? সদ্ধেয্যৰত্থুস্মিং ওকপ্পনহেতুভূতো উপাযমনসিকারো. অপিচ সপ্পুরিসসেৰনা সদ্ধম্মস্সৰনং যোনিসোমনসিকারো ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তীতি চত্তারি সোতাপত্তিযঙ্গানি মূলানি ৰেদিতব্বানি. পতিট্ঠিতাতি অরিযমগ্গাধিগমেন কেনচি অকম্পনীযভাৰেন অৰট্ঠিতা. তেনেৰাহ ‘‘দল়্হা অসংহারিযা’’তি. দল়্হাতি থিরা. অসংহারিযাতি কেনচি সংহরিতুং ৰা হাপেতুং ৰা অপনেতুং ৰা অসক্কুণেয্যা. ইতি তে দেৰা তস্স সোতাপত্তিমগ্গসমধিগমং আসীসন্তা এৰং ৰদন্তি. অত্তনো দেৰলোকে কামসুখূপভোগারহমেৰ হি অরিযপুগ্গলং তে ইচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘এহি, দেৰ, পুনপ্পুন’’ন্তি.
গাথাসু পুঞ্ঞক্খযমরণম্পি জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদেনেৰ হোতীতি আহ ‘‘চৰতি আযুসঙ্খযা’’তি. অনুমোদতন্তি অনুমোদন্তানং. মনুস্সানং সহব্যতন্তি মনুস্সেহি সহভাৰং. সহ ব্যেতীতি সহব্যো, সহপৰত্তনকো, তস্স ভাৰো সহব্যতা. নিৰিট্ঠস্সাতি নিৰিট্ঠা ভৰেয্য. যাৰজীৰন্তি যাৰ জীৰিতপ্পৰত্তিযা, যাৰ পরিনিব্বানাতি অত্থো.
অপ্পমাণন্তি সক্কচ্চং বহুং উল়ারং বহুক্খত্তুঞ্চ করণৰসেন পমাণরহিতং. নিরূপধিন্তি কিলেসূপধিরহিতং, সুৰিসুদ্ধং নিম্মলন্তি অত্থো. যস্মা পন তে দেৰা মহগ্গতকুসলং ন ইচ্ছন্তি কামলোকসমতিক্কমনতো, কামাৰচরপুঞ্ঞমেৰ ইচ্ছন্তি, তস্মা এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো – ‘‘ইতো দেৰলোকতো চুতো মনুস্সেসু উপ্পজ্জিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো কাযদুচ্চরিতাদিং সব্বং দুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতাদিং সব্বং সুচরিতং উল়ারং ৰিপুলং উপচিনিত্ৰা অরিযমগ্গেন আগতসদ্ধো ভৰাহী’’তি. যস্মা পন লোকুত্তরেসু পঠমমগ্গং দুতিযমগ্গম্পি ৰা ইচ্ছন্তি অত্তনো দেৰলোকূপপত্তিযা অনতিৰত্তনতো, তস্মা তেসম্পি ৰসেন ‘‘অপ্পমাণং নিরূপধি’’ন্তিপদানং অত্থো ৰেদিতব্বো – পমাণকরানং দিট্ঠেকট্ঠওল়ারিককামরাগাদিকিলেসানং উপচ্ছেদেন অপ্পমাণং, সত্তমভৰতো ৰা উপ্পজ্জনারহস্স খন্ধূপধিস্স তংনিব্বত্তকঅভিসঙ্খারূপধিস্স তংতংমগ্গৰজ্ঝকিলেসূপধিস্স চ পহানেন তেসং অনিব্বত্তনতো নিরুপধিসঙ্খাতনিব্বানসন্নিস্সিতত্তা চ নিরুপধীতি.
এৰং অচ্চন্তমেৰ অপাযদ্ৰারপিধাযকং কম্মং দস্সেত্ৰা ইদানি সগ্গসম্পত্তিনিব্বত্তককম্মং দস্সেতুং ‘‘ততো ওপধিক’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ওপধিকন্তি উপধিৰেপক্কং অত্তভাৰসম্পত্তিযা চেৰ ভোগসম্পত্তিযা চ নিব্বত্তকন্তি অত্থো. উপধীতি হি অত্তভাৰো ৰুচ্চতি. যথাহ ‘‘সন্তেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি উপধিসম্পত্তিপটিবাহিতানি ন ৰিপচ্চন্তী’’তি (ৰিভ. ৮১০). কামগুণাপি. যথাহ ‘‘উপধীহি নরস্স সোচনা’’তি (সং. নি. ১.১২; সু. নি. ৩৪). তত্রাযং ৰচনত্থো – উপধীযতি এত্থ সুখদুক্খন্তি উপধি, অত্তভাৰো কামগুণা চ. উপধিকরণং সীলং এতস্স, উপধিং ৰা অরহতীতি ওপধিকং, পুঞ্ঞং, তং বহুং উল়ারং কত্ৰা. কথং? দানেন. দানঞ্হি ইতরেহি সুকরন্তি এৰং ৰুত্তং. দানেনাতি ৰা পদেন অভযদানম্পি ৰুত্তং, ন আমিসদানমেৰাতি সীলস্সাপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. যস্মা পন তে দেৰা অসুরকাযহানিং একন্তেনেৰ দেৰকাযপারিপূরিঞ্চ ইচ্ছন্তি, তস্মা তস্স উপাযং দস্সেন্তা ‘‘অঞ্ঞেপি মচ্চে সদ্ধম্মে, ব্রহ্মচরিযে নিৰেসযা’’তি ধম্মদানে নিযোজেন্তি. যদা ৰিদূতি যস্মিং কালে দেৰা দেৰং চৰন্তং ৰিদূ ৰিজানেয্যুং, তদা ইমায যথাৰুত্তায অনুকম্পায দুক্খাপনযনকম্যতায ‘‘দেৰ, ইমে দেৰকাযে পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনৰসেন এহি আগচ্ছাহী’’তি চ অনুমোদেন্তীতি.
চতুত্থসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.