৫. পুত্তসুত্তৰণ্ণনা
৭৪. পঞ্চমে পুত্তাতি অত্রজা ওরসপুত্তা, দিন্নকাদযোপি ৰা. সন্তোতি ভৰন্তা সংৰিজ্জমানা লোকস্মিন্তি ইমস্মিং লোকে উপলব্ভমানা. অত্থিভাৰেন সন্তো, পাকটভাৰেন ৰিজ্জমানা. অতিজাতোতি অত্তনো গুণেহি মাতাপিতরো অতিক্কমিত্ৰা জাতো, তেহি অধিকগুণোতি অত্থো. অনুজাতোতি গুণেহি মাতাপিতূনং অনুরূপো হুত্ৰা জাতো, তেহি সমানগুণোতি অত্থো. অৰজাতোতি গুণেহি মাতাপিতূনং অধমো হুত্ৰা জাতো, তেহি হীনগুণোতি অত্থো. যেহি পন গুণেহি যুত্তো মাতাপিতূনং অধিকো সমো হীনোতি চ অধিপ্পেতো, তে ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুত্তো অতিজাতো হোতী’’তি কথেতুকম্যতায পুচ্ছং কত্ৰা ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, পুত্তস্সা’’তিআদিনা নিদ্দেসো আরদ্ধো.
তত্থ ন বুদ্ধং সরণং গতাতিআদীসু বুদ্ধোতি সব্বধম্মেসু অপ্পটিহতঞাণনিমিত্তানুত্তরৰিমোক্খাধিগমপরিভাৰিতং খন্ধসন্তানং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপদট্ঠানং ৰা সচ্চাভিসম্বোধিং উপাদায পঞ্ঞত্তিকো সত্তাতিসযো বুদ্ধো. যথাহ –
‘‘বুদ্ধোতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ অনাচরিযকো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, বলেসু চ ৰসীভাৰ’’ন্তি (চূল়নি. পারাযনত্থুতিগাথানিদ্দেস ৯৭; পটি. ম. ১.১৬১) –
অযং তাৰ অত্থতো বুদ্ধৰিভাৰনা.
ব্যঞ্জনতো পন সৰাসনায কিলেসনিদ্দায অচ্চন্তৰিগমেন বুদ্ধৰা পটিবুদ্ধৰাতি বুদ্ধো, বুদ্ধিযা ৰা ৰিকসিতভাৰেন বুদ্ধৰা ৰিবুদ্ধৰাতি বুদ্ধো, বুজ্ঝিতাতি বুদ্ধো, বোধেতাতি বুদ্ধোতি এৰমাদিনা নযেন ৰেদিতব্বো. যথাহ –
‘‘বুজ্ঝিতা সচ্চানীতি বুদ্ধো, বোধেতা পজাযাতি বুদ্ধো, সব্বঞ্ঞুতায বুদ্ধো, সব্বদস্সাৰিতায বুদ্ধো, অনঞ্ঞনেয্যতায বুদ্ধো, ৰিসৰিতায বুদ্ধো, খীণাসৰসঙ্খাতেন বুদ্ধো, নিরুপক্কিলেসসঙ্খাতেন বুদ্ধো, একন্তৰীতরাগোতি বুদ্ধো, একন্তৰীতদোসোতি বুদ্ধো, একন্তৰীতমোহোতি বুদ্ধো, একন্তনিক্কিলেসোতি বুদ্ধো, একাযনমগ্গং গতোতি বুদ্ধো, একো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি বুদ্ধো, অবুদ্ধিৰিহতত্তা বুদ্ধিপটিলাভাতি বুদ্ধো, বুদ্ধোতি চেতং নামং ন মাতরা কতং, ন পিতরা কতং, ন ভাতরা কতং, ন ভগিনিযা কতং, ন মিত্তামচ্চেহি কতং, ন ঞাতিসালোহিতেহি কতং, ন সমণব্রাহ্মণেহি কতং, ন দেৰতাহি কতং, অথ খো ৰিমোক্খন্তিকমেতং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং বোধিযা মূলে সহ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পটিলাভা সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং বুদ্ধো’’তি (চূল়নি. পারাযনত্থুতিগাথানিদ্দেস ৯৭; পটি. ম. ১.১৬২).
হিংসতীতি সরণং, সব্বং অনত্থং অপাযদুক্খং সব্বং সংসারদুক্খং হিংসতি ৰিনাসেতি ৰিদ্ধংসেতীতি অত্থো. সরণং গতাতি ‘‘বুদ্ধো ভগৰা অম্হাকং সরণং গতি পরাযণং পটিসরণং অঘস্স হন্তা হিতস্স ৰিধাতা’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন বুদ্ধং ভগৰন্তং গচ্ছাম ভজাম সেৰাম পযিরুপাসাম. এৰং ৰা জানাম বুজ্ঝামাতি এৰং গতা উপগতা বুদ্ধং সরণং গতা. তপ্পটিক্খেপেন ন বুদ্ধং সরণং গতা.
ধম্মং সরণং গতাতি অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিরোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চতূসু অপাযেসু অপতমানে কত্ৰা ধারেতীতি ধম্মো. সো অত্থতো অরিযমগ্গো চেৰ নিব্বানঞ্চ. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি ৰিত্থারো (অ. নি. ৪.৩৪).
ন কেৰলঞ্চ অরিযমগ্গনিব্বানানি এৰ, অপিচ খো অরিযফলেহি সদ্ধিং পরিযত্তিধম্মো চ. ৰুত্তঞ্হেতং ছত্তমাণৰকৰিমানে –
‘‘রাগৰিরাগমনেজমসোকং,
ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;
মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তং,
ধম্মমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৭);
তত্থ হি রাগৰিরাগোতি মগ্গো কথিতো, অনেজমসোকন্তি ফলং, ধম্মসঙ্খতন্তি নিব্বানং, অপ্পটিকূলং মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তন্তি পিটকত্তযেন ৰিভত্তা সব্বধম্মক্খন্ধা কথিতা. তং ধম্মং ৰুত্তনযেন সরণন্তি গতা ধম্মং সরণং গতা. তপ্পটিক্খেপেন ন ধম্মং সরণং গতা.
দিট্ঠিসীলসঙ্ঘাতেন সংহতোতি সঙ্ঘো. সো অত্থতো অট্ঠঅরিযপুগ্গলসমূহো. ৰুত্তঞ্হেতং তস্মিং এৰ ৰিমানে –
‘‘যত্থ চ দিন্ন মহপ্ফলমাহু,
চতূসু সুচীসু পুরিসযুগেসু;
অট্ঠ চ পুগ্গল ধম্মদসা তে,
সঙ্ঘমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৮);
তং সঙ্ঘং ৰুত্তনযেন সরণন্তি গতা সঙ্ঘং সরণং গতা. তপ্পটিক্খেপেন ন সঙ্ঘং সরণং গতাতি.
এত্থ চ সরণগমনকোসল্লত্থং সরণং সরণগমনং, যো চ সরণং গচ্ছতি সরণগমনপ্পভেদো, ফলং, সংকিলেসো, ভেদো, ৰোদানন্তি অযং ৰিধি ৰেদিতব্বো.
তত্থ পদত্থতো তাৰ হিংসতীতি সরণং, সরণগতানং তেনেৰ সরণগমনেন ভযং সন্তাসং দুক্খং দুগ্গতিং পরিকিলেসং হনতি ৰিনাসেতীতি অত্থো, রতনত্তযস্সেতং অধিৰচনং. অথ ৰা হিতে পৰত্তনেন অহিতা নিৰত্তনেন চ সত্তানং ভযং হিংসতীতি বুদ্ধো সরণং, ভৰকন্তারতো উত্তারণেন অস্সাসদানেন চ ধম্মো, অপ্পকানম্পি কারানং ৰিপুলফলপটিলাভকরণেন সঙ্ঘো. তস্মা ইমিনাপি পরিযাযেন রতনত্তযং সরণং. তপ্পসাদতগ্গরুতাহি ৰিহতকিলেসো তপ্পরাযণতাকারপ্পৰত্তো চিত্তুপ্পাদো সরণগমনং. তংসমঙ্গিসত্তো সরণং গচ্ছতি, ৰুত্তপ্পকারেন চিত্তুপ্পাদেন ‘‘এতানি মে তীণি রতনানি সরণং, এতানি পরাযণ’’ন্তি এৰং উপেতীতি অত্থো. এৰং তাৰ সরণং সরণগমনং, যো চ সরণং গচ্ছতীতি ইদং তযং ৰেদিতব্বং.
পভেদতো পন দুৰিধং সরণগমনং – লোকিযং, লোকুত্তরঞ্চ. তত্থ লোকুত্তরং দিট্ঠসচ্চানং মগ্গক্খণে সরণগমনুপক্কিলেসসমুচ্ছেদেন আরম্মণতো নিব্বানারম্মণং হুত্ৰা কিচ্চতো সকলেপি রতনত্তযে ইজ্ঝতি, লোকিযং পুথুজ্জনানং সরণগমনুপক্কিলেসৰিক্খম্ভনেন আরম্মণতো বুদ্ধাদিগুণারম্মণং হুত্ৰা ইজ্ঝতি. তং অত্থতো বুদ্ধাদীসু ৰত্থূসু সদ্ধাপটিলাভো, সদ্ধামূলিকা চ সম্মাদিট্ঠি দসসু পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূসু দিট্ঠিজুকম্মন্তি ৰুচ্চতি.
তযিদং চতুধা পৰত্ততি – অত্তসন্নিয্যাতনেন, তপ্পরাযণতায, সিস্সভাৰূপগমনেন, পণিপাতেনাতি. তত্থ অত্তসন্নিয্যাতনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং অত্তানং বুদ্ধস্স নিয্যাতেমি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সা’’তি এৰং বুদ্ধাদীনং অত্তপরিচ্চজনং. তপ্পরাযণং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং বুদ্ধপরাযণো, ধম্মপরাযণো, সঙ্ঘপরাযণো ইতি মং ধারেহী’’তি এৰং তপ্পটিসরণভাৰো তপ্পরাযণতা. সিস্সভাৰূপগমনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং বুদ্ধস্স অন্তেৰাসিকো, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স ইতি মং ধারেতূ’’তি এৰং সিস্সভাৰস্স উপগমনং. পণিপাতো নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং বুদ্ধাদীনং এৰ তিণ্ণং ৰত্থূনং করোমি ইতি মং ধারেতূ’’তি এৰং বুদ্ধাদীসু পরমনিপচ্চকারো. ইমেসঞ্হি চতুন্নং আকারানং অঞ্ঞতরং করোন্তেন গহিতং এৰ হোতি সরণগমনং.
অপিচ ‘‘ভগৰতো অত্তানং পরিচ্চজামি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স অত্তানং পরিচ্চজামি, জীৰিতং পরিচ্চজামি, পরিচ্চত্তো এৰ মে অত্তা জীৰিতঞ্চ, জীৰিতপরিযন্তিকং বুদ্ধং সরণং গচ্ছামি, বুদ্ধো মে সরণং তাণং লেণ’’ন্তি এৰম্পি অত্তসন্নিয্যাতনং ৰেদিতব্বং. ‘‘সত্থারঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং; সুগতঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং; সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং; ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্য’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) এৰং মহাকস্সপত্থেরস্স সরণগমনং ৰিয সিস্সভাৰূপগমনং দট্ঠব্বং.
‘‘সো অহং ৰিচরিস্সামি, গামা গামং পুরা পুরং;
নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ধম্মস্স চ সুধম্মত’’ন্তি. (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৯৪) –
এৰং আল়ৰকাদীনং সরণগমনং ৰিয তপ্পরাযণতা ৰেদিতব্বা. ‘‘অথ খো, ব্রহ্মাযু, ব্রাহ্মণো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰতো পাদানি মুখেন চ পরিচুম্বতি, পাণীহি চ পরিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৰেতি ‘ব্রহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো, ব্রহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো’’’তি (ম. নি. ২.৩৯৪) এৰং পণিপাতো দট্ঠব্বো.
সো পনেস ঞাতিভযাচরিযদক্খিণেয্যৰসেন চতুব্বিধো হোতি. তত্থ দক্খিণেয্যপণিপাতেন সরণগমনং হোতি, ন ইতরেহি. সেট্ঠৰসেনেৰ হি সরণং গয্হতি, সেট্ঠৰসেন ভিজ্জতি. তস্মা যো ‘‘অযমেৰ লোকে সব্বসত্তুত্তমো অগ্গদক্খিণেয্যো’’তি ৰন্দতি, তেনেৰ সরণং গহিতং হোতি, ন ঞাতিভযাচরিযসঞ্ঞায ৰন্দন্তেন. এৰং গহিতসরণস্স উপাসকস্স ৰা উপাসিকায ৰা অঞ্ঞতিত্থিযেসু পব্বজিতম্পি ‘‘ঞাতকো মে অয’’ন্তি ৰন্দতো সরণং ন ভিজ্জতি, পগেৰ অপব্বজিতং. তথা রাজানং ভযেন ৰন্দতো. সো হি রট্ঠপূজিতত্তা অৰন্দিযমানো অনত্থম্পি করেয্যাতি. তথা যংকিঞ্চি সিপ্পং সিক্খাপকং তিত্থিযম্পি ‘‘আচরিযো মে অয’’ন্তি ৰন্দতোপি ন ভিজ্জতি. এৰং সরণগমনস্স পভেদো ৰেদিতব্বো.
এত্থ চ লোকুত্তরস্স সরণগমনস্স চত্তারি সামঞ্ঞফলানি ৰিপাকফলং, সব্বদুক্খক্খযো আনিসংসফলং. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যো চ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সরণং গতো;
চত্তারি অরিযসচ্চানি, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি.
‘‘দুক্খং দুক্খসমুপ্পাদং, দুক্খস্স চ অতিক্কমং;
অরিযং চট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, দুক্খূপসমগামিনং.
‘‘এতং খো সরণং খেমং, এতং সরণমুত্তমং;
এতং সরণমাগম্ম, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ১৯০-১৯২);
অপিচ নিচ্চতো অনুপগমনাদীনিপি এতস্স আনিসংসফলং ৰেদিতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খারং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, সুখতো উপগচ্ছেয্য, কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, পিতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, অরহন্তং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, দুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসেয্য নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি (ম. নি. ৩.১২৭-১২৮; অ. নি. ১.২৬৮-২৭৬; ৰিভ. ৮০৯).
লোকিযস্স পন সরণগমনস্স ভৰসম্পদাপি ভোগসম্পদাপি ফলমেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যে কেচি বুদ্ধং সরণং গতাসে,
ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;
পহায মানুসং দেহং,
দেৰকাযং পরিপূরেস্সন্তী’’তি. (সং. নি. ১.৩৭);
অপরম্পি ৰুত্তং –
‘‘অথ খো সক্কো দেৰানমিন্দো অসীতিযা দেৰতাসহস্সেহি সদ্ধিং যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং ঠিতং খো সক্কং দেৰানমিন্দং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৰোচ – ‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, বুদ্ধং সরণগমনং হোতি. বুদ্ধং সরণগমনহেতু খো, দেৰানমিন্দ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. তে অঞ্ঞে দেৰে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি – দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৰণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন, দিব্বেহি রূপেহি, দিব্বেহি সদ্দেহি, দিব্বেহি গন্ধেহি, দিব্বেহি রসেহি, দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি…পে… ধম্মং, সঙ্ঘং…পে… ফোট্ঠব্বেহী’’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১).
ৰেলামসুত্তাদিৰসেনপি (অ. নি. ৯.২০) সরণগমনস্স ফলৰিসেসো ৰেদিতব্বো. এৰং সরণগমনস্স ফলং ৰেদিতব্বং.
লোকিযসরণগমনঞ্চেত্থ তীসু ৰত্থূসু অঞ্ঞাণসংসযমিচ্ছাঞাণাদীহি সংকিলিস্সতি, ন মহাজুতিকং হোতি ন মহাৰিপ্ফারং. লোকুত্তরস্স পন সংকিলেসো নত্থি. লোকিযস্স চ সরণগমনস্স দুৰিধো ভেদো – সাৰজ্জো, অনৰজ্জো চ. তত্থ সাৰজ্জো অঞ্ঞসত্থারাদীসু অত্তসন্নিয্যাতনাদীহি হোতি, সো অনিট্ঠফলো. অনৰজ্জো কালকিরিযায, সো অৰিপাকত্তা অফলো. লোকুত্তরস্স পন নেৰত্থি ভেদো. ভৰন্তরেপি হি অরিযসাৰকো অঞ্ঞং সত্থারং ন উদ্দিসতীতি এৰং সরণগমনস্স সংকিলেসো চ ভেদো চ ৰেদিতব্বো.
ৰোদানম্পি চ লোকিযস্সেৰ যস্স হি সংকিলেসো, তস্সেৰ ততো ৰোদানেন ভৰিতব্বং. লোকুত্তরং পন নিচ্চৰোদানমেৰাতি.
পাণাতিপাতাতি এত্থ পাণস্স সরসেনেৰ পতনসভাৰস্স অন্তরা এৰ অতিপাতনং অতিপাতো, সণিকং পতিতুং অদত্ৰা সীঘং পাতনন্তি অত্থো. অতিক্কম্ম ৰা সত্থাদীহি অভিভৰিত্ৰা পাতনং অতিপাতো, পাণঘাতোতি ৰুত্তং হোতি. পাণোতি চেত্থ খন্ধসন্তানো, যো সত্তোতি ৰোহরীযতি, পরমত্থতো রূপারূপজীৰিতিন্দ্রিযং. রূপজীৰিতিন্দ্রিযে হি ৰিকোপিতে ইতরম্পি তংসম্বন্ধতায ৰিনস্সতীতি. তস্মিং পন পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৰচীদ্ৰারানং অঞ্ঞতরদ্ৰারপ্পৰত্তা ৰধকচেতনা পাণাতিপাতো. যায হি চেতনায পৰত্তমানস্স জীৰিতিন্দ্রিযস্স নিস্সযভূতেসু উপক্কমকরণহেতুকমহাভূতপচ্চযা উপ্পজ্জনকমহাভূতা পুরিমসদিসা ন উপ্পজ্জন্তি, ৰিসদিসা এৰ উপ্পজ্জন্তি, সা তাদিসপ্পযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পাণাতিপাতো. লদ্ধূপক্কমানি হি ভূতানি পুরিমভূতানি ৰিয ন ৰিসদানীতি সমানজাতিযানং কারণানি ন হোন্তীতি. ‘‘কাযৰচীদ্ৰারানং অঞ্ঞতরদ্ৰারপ্পৰত্তা’’তি ইদং মনোদ্ৰারে পৰত্তায ৰধকচেতনায পাণাতিপাততাসম্ভৰদস্সনং. কুলুম্বসুত্তেপি হি ‘‘ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইদ্ধিমা চেতো ৰসিপ্পত্তো অঞ্ঞিস্সা কুচ্ছিগতং গব্ভং পাপকেন মনসা অনুপেক্খিতা হোতী’’তি ৰিজ্জামযিদ্ধি অধিপ্পেতা. সা চ ৰচীদ্ৰারং মুঞ্চিত্ৰা ন সক্কা নিব্বত্তেতুন্তি ৰচীদ্ৰারৰসেনেৰ নিপ্পজ্জতি. যে পন ‘‘ভাৰনামযিদ্ধি তত্থ অধিপ্পেতা’’তি ৰদন্তি, তেসং ৰাদো কুসলত্তিকৰেদনত্তিকৰিতক্কত্তিকভূমন্তরেহি ৰিরুজ্ঝতি.
স্ৰাযং পাণাতিপাতো গুণরহিতেসু তিরচ্ছানগতাদীসু খুদ্দকে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাসরীরে মহাসাৰজ্জো. কস্মা? পযোগমহন্ততায. পযোগসমত্তেপি ৰত্থুমহন্ততাদীহি মহাসাৰজ্জো, গুণৰন্তেসু মনুস্সাদীসু অপ্পগুণে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাগুণে মহাসাৰজ্জো. সরীরগুণানং পন সমভাৰে সতি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৰজ্জো, তিব্বতায মহাসাৰজ্জো.
এত্থ চ পযোগৰত্থুমহন্ততাদীহি মহাসাৰজ্জতা তেহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জমানায চেতনায বলৰভাৰতো ৰেদিতব্বা. যথাধিপ্পেতস্স পযোগস্স সহসা নিপ্ফাদনৰসেন সকিচ্চসাধিকায বহুক্খত্তুং পৰত্তজৰনেহি লদ্ধাসেৰনায চ সন্নিট্ঠাপকচেতনায পযোগস্স মহন্তভাৰো. সতিপি কদাচি খুদ্দকে চেৰ মহন্তে চ পাণে পযোগস্স সমভাৰে মহন্তং হনন্তস্স চেতনা তিব্বতরা উপ্পজ্জতীতি ৰত্থুমহন্ততাপি চেতনায বলৰভাৰস্স কারণং. ইতি উভযম্পেতং চেতনাবলৰভাৰেনেৰ মহাসাৰজ্জতায হেতু হোতি. তথা হন্তব্বস্স মহাগুণভাৰে তত্থ পৰত্তউপকারচেতনা ৰিয খেত্তৰিসেসনিপ্ফত্তিযা অপকারচেতনাপি বলৰতী তিব্বতরা উপ্পজ্জতীতি তস্স মহাসাৰজ্জতা দট্ঠব্বা. তস্মা পযোগৰত্থুআদিপচ্চযানং অমহত্তেপি গুণমহন্ততাদিপচ্চযেহি চেতনায বলৰভাৰৰসেনেৰ মহাসাৰজ্জতা ৰেদিতব্বা.
তস্স পাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৰধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মরণন্তি পঞ্চ সম্ভারা. পঞ্চসম্ভারযুত্তো পাণাতিপাতোতি পঞ্চসম্ভারাৰিনিমুত্তো দট্ঠব্বো. তেসু পাণসঞ্ঞিতাৰধকচিত্তানি পুব্বভাগিযানিপি হোন্তি, উপক্কমো ৰধকচেতনাসমুট্ঠাপিতো. তস্স ছ পযোগা – সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, থাৰরো, ৰিজ্জামযো, ইদ্ধিমযোতি. তেসু সহত্থেন নিব্বত্তো সাহত্থিকো. পরেসং আণাপনৰসেন পৰত্তো আণত্তিকো. উসুসত্তিআদীনং নিস্সজ্জনৰসেন পৰত্তো নিস্সগ্গিযো. ওপাতখণনাদিৰসেন পৰত্তো থাৰরো. আথব্বণিকাদীনং ৰিয মন্তপরিজপ্পনপযোগো ৰিজ্জামযো. দাঠাকোট্টনাদীনং ৰিয কম্মৰিপাকজিদ্ধিমযো.
এত্থাহ – খণে খণে নিরুজ্ঝনসভাৰেসু সঙ্খারেসু, কো হন্তা, কো ৰা হঞ্ঞতি? যদি চিত্তচেতসিকসন্তানো, সো অরূপিতায ন ছেদনভেদনাদিৰসেন ৰিকোপনসমত্থো, নাপি ৰিকোপনীযো, অথ রূপসন্তানো, সো অচেতনতায কট্ঠকলিঙ্গরূপমোতি ন তত্থ ছেদনাদিনা পাণাতিপাতো লব্ভতি, যথা মতসরীরে. পযোগোপি পাণাতিপাতস্স যথাৰুত্তো পহরণপ্পহারাদিকো অতীতেসু সঙ্খারেসু ভৰেয্য অনাগতেসু পচ্চুপ্পন্নেসু ৰা. তত্থ ন তাৰ অতীতেসু অনাগতেসু চ সম্ভৰতি তেসং অৰিজ্জমানসভাৰত্তা, পচ্চুপ্পন্নেসু চ সঙ্খারানং খণিকত্তা সরসেনেৰ নিরুজ্ঝনসভাৰতায ৰিনাসাভিমুখেসু নিপ্পযোজনো পযোগো সিযা, ৰিনাসস্স চ কারণরহিতত্তা ন পহরণপ্পহারাদিপ্পযোগহেতুকং মরণং, নিরীহত্তা চ সঙ্খারানং কস্স সো পযোগো, খণিকভাৰেন ৰধাধিপ্পাযসমকালমেৰ ভিজ্জনকস্স যাৰ কিরিযাপরিযোসানকালমনৰট্ঠানতো কস্স ৰা পাণাতিপাতো কম্মবন্ধোতি?
ৰুচ্চতে – যথাৰুত্তৰধকচেতনাসমঙ্গী সঙ্খারানং পুঞ্জো সত্তসঙ্খাতো হন্তা. তেন পৰত্তিতৰধপ্পযোগনিমিত্তং অপগতুস্মাৰিঞ্ঞাণজীৰিতিন্দ্রিযো মতোতি ৰোহারস্স ৰত্থুভূতো যথাৰুত্তৰধপ্পযোগাকরণে পুব্বে ৰিয উদ্ধং পৰত্তনারহো রূপারূপধম্মপুঞ্জো হঞ্ঞতি, চিত্তচেতসিকসন্তানো এৰ ৰা. ৰধপ্পযোগাৰিসযভাৰেপি তস্স পঞ্চৰোকারভৰে রূপসন্তানাধীনৰুত্তিতায ভূতরূপেসু কতপ্পযোগৰসেন জীৰিতিন্দ্রিযৰিচ্ছেদেন সোপি ৰিচ্ছিজ্জতীতি ন পাণাতিপাতস্স অসম্ভৰো, নাপি অহেতুকো, ন চ পযোগো নিপ্পযোজনো. পচ্চুপ্পন্নেসু সঙ্খারেসু কতপ্পযোগৰসেন তদনন্তরং উপ্পজ্জনারহস্স সঙ্খারকলাপস্স তথা অনুপ্পত্তিতো খণিকানঞ্চ সঙ্খারানং খণিকমরণস্স ইধ মরণভাৰেন অনধিপ্পেতত্তা সন্ততিমরণস্স চ যথাৰুত্তনযেন সহেতুকভাৰতো ন অহেতুকং মরণং, নিরীহকেসুপি সঙ্খারেসু যথাপচ্চযং উপ্পজ্জিত্ৰা অত্থিভাৰমত্তেনেৰ অত্তনো অত্তনো অনুরূপফলুপ্পাদননিযতানি কারণানিযেৰ করোন্তীতি ৰুচ্চতি, যথা পদীপো পকাসেতীতি, তথেৰ ঘাতকৰোহারো. ন চ কেৰলস্স ৰধাধিপ্পাযসহভুনো চিত্তচেতসিককলাপস্স পাণাতিপাতো ইচ্ছিতো, সন্তানৰসেন ৰত্তমানস্সেৰ পন ইচ্ছিতোতি অত্থেৰ পাণাতিপাতেন কম্মবন্ধো. সন্তানৰসেন ৰত্তমানানঞ্চ পদীপাদীনং অত্থকিরিযাসিদ্ধি দিস্সতীতি. অযঞ্চ ৰিচারণা অদিন্নাদানাদীসুপি যথাসম্ভৰং ৰিভাৰেতব্বা. তস্মা পাণাতিপাতা. ন পটিৰিরতাতি অপ্পটিৰিরতা.
অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, পরস্স হরণং থেয্যং চোরিকাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ অদিন্নন্তি পরপরিগ্গহিতং, যত্থ পরো যথাকামকারিতং আপজ্জন্তো অদণ্ডারহো অনুপৰজ্জো চ হোতি. তস্মিং পরপরিগ্গহিতে পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিনো তদাদাযকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা থেয্যচেতনা অদিন্নাদানং. তং হীনে পরসন্তকে অপ্পসাৰজ্জং, পণীতে মহাসাৰজ্জং. কস্মা? ৰত্থুপণীততায. তথা খুদ্দকে পরসন্তকে অপ্পসাৰজ্জং, মহন্তে মহাসাৰজ্জং. কস্মা? ৰত্থুমহন্ততায পযোগমহন্ততায চ. ৰত্থুসমত্তে পন সতি গুণাধিকানং সন্তকে ৰত্থুস্মিং মহাসাৰজ্জং, তংতংগুণাধিকং উপাদায ততো ততো হীনগুণস্স সন্তকে ৰত্থুস্মিং অপ্পসাৰজ্জং. ৰত্থুগুণানং পন সমভাৰে সতি কিলেসানং পযোগস্স চ মুদুভাৰে অপ্পসাৰজ্জং, তিব্বভাৰে মহাসাৰজ্জং.
তস্স পঞ্চ সম্ভারা – পরপরিগ্গহিতং, পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিতা, থেয্যচিত্তং, উপক্কমো, তেন হরণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকাদযোৰ. তে চ খো যথানুরূপং থেয্যাৰহারো, পসয্হাৰহারো, পরিকপ্পাৰহারো, পটিচ্ছন্নাৰহারো, কুসাৰহারোতি ইমেসং অৰহারানং ৰসেন পৰত্তা. এত্থ চ মন্তপরিজপ্পনেন পরসন্তকহরণং ৰিজ্জামযো পযোগো. ৰিনা মন্তেন তাদিসেন ইদ্ধানুভাৰসিদ্ধেন কাযৰচীপযোগেন পরসন্তকস্স আকড্ঢনং ইদ্ধিমযো পযোগোতি ৰেদিতব্বো.
কামেসূতি মেথুনসমাচারেসু. মিচ্ছাচারোতি একন্তনিন্দিতো লামকাচারো. লক্খণতো পন অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেন কাযদ্ৰারপ্পৰত্তা অগমনীযট্ঠানৰীতিক্কমচেতনা কামেসু মিচ্ছাচারো. তত্থ অগমনীযট্ঠানং নাম পুরিসানং তাৰ মাতুরক্খিতাদযো দস, ধনক্কীতাদযো দসাতি ৰীসতি ইত্থিযো, ইত্থীসু পন দ্ৰিন্নং সারক্খসপরিদণ্ডানং, দসন্নঞ্চ ধনক্কীতাদীনন্তি দ্ৰাদসন্নং ইত্থীনং অঞ্ঞপুরিসা. স্ৰাযং মিচ্ছাচারো সীলাদিগুণরহিতে অগমনীযট্ঠানে অপ্পসাৰজ্জো, সীলাদিগুণসম্পন্নে মহাসাৰজ্জো. গুণরহিতেপি চ অভিভৰিত্ৰা মিচ্ছা চরন্তস্স মহাসাৰজ্জো, উভিন্নং সমানচ্ছন্দতায অপ্পসাৰজ্জো. সমানচ্ছন্দভাৰেপি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৰজ্জো, তিব্বতায মহাসাৰজ্জো. তস্স চত্তারো সম্ভারা – অগমনীযৰত্থু, তস্মিং সেৰনচিত্তং, সেৰনপযোগো, মগ্গেনমগ্গপ্পটিপত্তিঅধিৰাসনন্তি. তত্থ অত্তনো রুচিযা পৰত্তিতস্স তযো, বলক্কারেন পৰত্তিতস্স তযোতি অনৰসেসগ্গহণেন চত্তারো দট্ঠব্বা, অত্থসিদ্ধি পন তীহেৰ. একো পযোগো সাহত্থিকোৰ.
মুসাতি ৰিসংৰাদনপুরেক্খারস্স অত্থভঞ্জকো কাযৰচীপযোগো, ৰিসংৰাদনাধিপ্পাযেন পনস্স পরৰিসংৰাদককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো. অপরো নযো মুসাতি অভূতং ৰত্থু, ৰাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৰিঞ্ঞাপনং. তস্মা অতথং ৰত্থুং তথতো পরং ৰিঞ্ঞাপেতুকামস্স তথাৰিঞ্ঞাপনপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো.
সো যমত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পতায অপ্পসাৰজ্জো, মহন্ততায মহাসাৰজ্জো. অপিচ গহট্ঠানং অত্তনো সন্তকং অদাতুকামতায নত্থীতি আদিনযপ্পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, সক্খিনা হুত্ৰা অত্থভঞ্জনৰসেন ৰুত্তো মহাসাৰজ্জো. পব্বজিতানং অপ্পকম্পি তেলং ৰা সপ্পিং ৰা লভিত্ৰা হসাধিপ্পাযেন ‘‘অজ্জ গামে তেলং নদী মঞ্ঞে সন্দতী’’তি পূরণকথানযেন পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, অদিট্ঠংযেৰ পন ‘‘দিট্ঠ’’ন্তিআদিনা নযেন ৰদন্তানং মহাসাৰজ্জো. তথা যস্স অত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জো, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জো. কিলেসানং মুদুতিব্বতাৰসেন চ অপ্পসাৰজ্জমহাসাৰজ্জতা লব্ভতেৰ.
তস্স চত্তারো সম্ভারা – অতথং ৰত্থু, ৰিসংৰাদনচিত্তং, তজ্জো ৰাযামো, পরস্স তদত্থৰিজাননন্তি. ৰিসংৰাদনাধিপ্পাযেন হি পযোগে কতেপি পরেন তস্মিং অত্থে অৰিঞ্ঞাতে ৰিসংৰাদনস্স অসিজ্ঝনতো পরস্স তদত্থৰিজাননম্পি একো সম্ভারো ৰেদিতব্বো. কেচি পন ‘‘অভূতৰচনং, ৰিসংৰাদনচিত্তং, পরস্স তদত্থৰিজাননন্তি তযো সম্ভারা’’তি ৰদন্তি. সচে পন পরো দন্ধতায ৰিচারেত্ৰা তমত্থং জানাতি, সন্নিট্ঠাপকচেতনায পৰত্তত্তা কিরিযাসমুট্ঠাপকচেতনাক্খণেযেৰ মুসাৰাদকম্মুনা বজ্ঝতি.
সুরাতি পিট্ঠসুরা, পূৰসুরা, ওদনসুরা, কিণ্ণপক্খিত্তা, সম্ভারসংযুত্তাতি পঞ্চ সুরা. মেরযন্তি পুপ্ফাসৰো, ফলাসৰো, মধ্ৰাসৰো, গুল়াসৰো সম্ভারসংযুত্তোতি পঞ্চ আসৰা. তদুভযম্পি মদনীযট্ঠেন মজ্জং. যায চেতনায তং পিৰতি, সা পমাদকারণত্তা পমাদট্ঠানং. লক্খণতো পন যথাৰুত্তস্স সুরামেরযসঙ্খাতস্স মজ্জস্স বীজতো পট্ঠায মদৰসেন কাযদ্ৰারপ্পৰত্তা পমাদচেতনা সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানং. তস্স মজ্জভাৰো, পাতুকম্যতাচিত্তং, তজ্জো ৰাযামো, অজ্ঝোহরণন্তি চত্তারো সম্ভারা. অকুসলচিত্তেনেৰ চস্স পাতব্বতো একন্তেন সাৰজ্জভাৰো. অরিযসাৰকানং পন ৰত্থুং অজানন্তানম্পি মুখং ন পৰিসতি, পগেৰ জানন্তানং. অড্ঢপসতমত্তস্স পানং অপ্পসাৰজ্জং, অদ্ধাল়্হকমত্তস্স পানং ততো মহন্তং মহাসাৰজ্জং, কাযসঞ্চালনসমত্থং বহুং পিৰিত্ৰা গামঘাতকাদিকম্মং করোন্তস্স মহাসাৰজ্জমেৰ. পাপকম্মঞ্হি পাণাতিপাতং পত্ৰা খীণাসৰে মহাসাৰজ্জং, অদিন্নাদানং পত্ৰা খীণাসৰস্স সন্তকে মহাসাৰজ্জং, মিচ্ছাচারং পত্ৰা খীণাসৰায ভিক্খুনিযা ৰীতিক্কমে, মুসাৰাদং পত্ৰা মুসাৰাদেন সঙ্ঘভেদে, সুরাপানং পত্ৰা কাযসঞ্চালনসমত্থং বহুং পিৰিত্ৰা গামঘাতকাদিকম্মং মহাসাৰজ্জং. সব্বেহিপি চেতেহি মুসাৰাদেন সঙ্ঘভেদোৰ মহাসাৰজ্জো. তঞ্হি কত্ৰা কপ্পং নিরযে পচ্চতি.
ইদানি এতেসু সভাৰতো, আরম্মণতো, ৰেদনতো, মূলতো, কম্মতো, ফলতোতি ছহি আকারেহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থ সভাৰতো পাণাতিপাতাদযো সব্বেপি চেতনাসভাৰাৰ. আরম্মণতো পাণাতিপাতো জীৰিতিন্দ্রিযারম্মণতো সঙ্খারারম্মণো, অদিন্নাদানং সত্তারম্মণং ৰা সঙ্খারারম্মণং ৰা, মিচ্ছাচারো ফোট্ঠব্বৰসেন সঙ্খারারম্মণো, সত্তারম্মণোতি একে. মুসাৰাদো সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা, সুরাপানং সঙ্খারারম্মণং. ৰেদনতো পাণাতিপাতো দুক্খৰেদনো, অদিন্নাদানং তিৰেদনং, মিচ্ছাচারো সুখমজ্ঝত্তৰসেন দ্ৰিৰেদনো, তথা সুরাপানং. সন্নিট্ঠাপকচিত্তেন পন উভযম্পি মজ্ঝত্তৰেদনং ন হোতি. মুসাৰাদো তিৰেদনো. মূলতো পাণাতিপাতো দোসমোহৰসেন দ্ৰিমূলকো, অদিন্নাদানং মুসাৰাদো চ দোসমোহৰসেন ৰা লোভমোহৰসেন ৰা, মিচ্ছাচারো সুরাপানঞ্চ লোভমোহৰসেন দ্ৰিমূলং. কম্মতো মুসাৰাদোযেৰেত্থ ৰচীকম্মং, সেসং চতুব্বিধম্পি কাযকম্মমেৰ. ফলতো সব্বেপি অপাযূপপত্তিফলা চেৰ সুগতিযম্পি অপ্পাযুকতাদিনানাৰিধঅনিট্ঠফলা চাতি এৰমেত্থ সভাৰাদিতো ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
অপ্পটিৰিরতাতি সমাদানৰিরতিযা সম্পত্তৰিরতিযা চ অভাৰেন ন পটিৰিরতা. দুস্সীলাতি ততো এৰ পঞ্চসীলমত্তস্সাপি অভাৰেন নিস্সীলা. পাপধম্মাতি লামকধম্মা, হীনাচারা. পাণাতিপাতা পটিৰিরতোতি সিক্খাপদসমাদানেন পাণাতিপাততো ৰিরতো, আরকা ঠিতো. এস নযো সেসেসুপি.
ইধাপি পাণাতিপাতাৰেরমণিআদীনং সভাৰতো আরম্মণতো, ৰেদনতো, মূলতো, কম্মতো, সমাদানতো, ভেদতো, ফলতো চ ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো. তত্থ সভাৰতো পঞ্চপি চেতনাযোপি হোন্তি ৰিরতিযোপি, ৰিরতিৰসেন পন দেসনা আগতা. যা পাণাতিপাতা ৰিরমন্তস্স ‘‘যা তস্মিং সমযে পাণাতিপাতা আরতি ৰিরতী’’তি এৰং ৰুত্তা কুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৰিরতি. সা পভেদতো তিৰিধা – সম্পত্তৰিরতি, সমাদানৰিরতি, সমুচ্ছেদৰিরতীতি. তত্থ অসমাদিন্নসিক্খাপদানং অত্তনো জাতিৰযবাহুসচ্চাদীনি পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘‘অযুত্তমেতং অম্হাকং কাতু’’ন্তি সম্পত্তৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি সম্পত্তৰিরতি নাম. সমাদিন্নসিক্খাপদানং সিক্খাপদসমাদানে তদুত্তরি চ অত্তনো জীৰিতম্পি পরিচ্চজিত্ৰা ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি সমাদানৰিরতি নাম. অরিযমগ্গসম্পযুত্তা পন ৰিরতি সমুচ্ছেদৰিরতি নাম, যস্সা উপ্পত্তিতো পট্ঠায অরিযপুগ্গলানং ‘‘পাণং ঘাতেস্সামা’’তি চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতি. তাসু সমাদানৰিরতি ইধাধিপ্পেতা.
আরম্মণতো পাণাতিপাতাদীনং আরম্মণানেৰ এতেসং আরম্মণানি. ৰীতিক্কমিতব্বতোযেৰ হি ৰিরতি নাম হোতি. যথা পন নিব্বানারম্মণো অরিযমগ্গো কিলেসে পজহতি, এৰং জীৰিতিন্দ্রিযাদিআরম্মণাযেৰ এতে কুসলধম্মা পাণাতিপাতাদীনি দুস্সীল্যানি পজহন্তি. ৰেদনতো সব্বাপি সুখৰেদনাৰ.
মূলতো ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহৰসেন তিমূলা হোন্তি, ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসৰসেন দ্ৰিমূলা. কম্মতো মুসাৰাদা ৰেরমণি ৰচীকম্মং, সেসা কাযকম্মং. সমাদানতো অঞ্ঞস্স গরুট্ঠানিযস্স সন্তিকে তং অলভন্তেন সযমেৰ ৰা পঞ্চ সীলানি একজ্ঝং পাটিযেক্কং ৰা সমাদিযন্তেন সমাদিন্নানি হোন্তি. ভেদতো গহট্ঠানং যং যং ৰীতিক্কন্তং, তং তদেৰ ভিজ্জতি, ইতরং ন ভিজ্জতি. কস্মা? গহট্ঠা হি অনিবদ্ধসীলা হোন্তি, যং যং সক্কোন্তি, তং তদেৰ রক্খন্তি. পব্বজিতানং পন একস্মিং ৰীতিক্কন্তে সব্বানি ভিজ্জন্তীতি.
ফলতোতি পাণাতিপাতা ৰেরমণিযা চেত্থ অঙ্গপচ্চঙ্গসম্পন্নতা, আরোহপরিণাহসম্পত্তি, জৰনসম্পত্তি, সুপ্পতিট্ঠিতপাদতা, চারুতা, মুদুতা, সুচিতা, সূরতা, মহব্বলতা, ৰিস্সট্ঠৰচনতা, সত্তানং পিযমনাপতা, অভিজ্জপরিসতা, অচ্ছম্ভিতা, দুপ্পধংসিযতা, পরূপক্কমেন অমরণতা, মহাপরিৰারতা, সুৰণ্ণতা, সুসণ্ঠানতা, অপ্পাবাধতা, অসোকতা, পিযমনাপেহি অৰিপ্পযোগো, দীঘাযুকতাতি এৰমাদীনি ফলানি.
অদিন্নাদানা ৰেরমণিযা মহাধনধঞ্ঞতা, অনন্তভোগতা, থিরভোগতা, ইচ্ছিতানং ভোগানং খিপ্পং পটিলাভো, রাজাদীহি অসাধারণভোগতা, উল়ারভোগতা, তত্থ তত্থ জেট্ঠকভাৰো, নত্থিভাৰস্স অজাননতা, সুখৰিহারিতাতি এৰমাদীনি.
অব্রহ্মচরিযা ৰেরমণিযা ৰিগতপচ্চত্থিকতা, সব্বসত্তানং পিযমনাপতা, অন্নপানৰত্থচ্ছাদনাদীনং লাভিতা, সুখসুপনতা, সুখপটিবুজ্ঝনতা, অপাযভযৰিমোক্খো, ইত্থিভাৰনপুংসকভাৰানং অভব্বতা, অক্কোধনতা, সচ্চকারিতা, অমঙ্কুতা, আরাধনসুখতা, পরিপুণ্ণিন্দ্রিযতা, পরিপুণ্ণলক্খণতা, নিরাসঙ্কতা, অপ্পোস্সুক্কতা, সুখৰিহারিতা, অকুতোভযতা, পিযৰিপ্পযোগাভাৰোতি এৰমাদীনি. যস্মা পন মিচ্ছাচারাৰেরমণিযা ফলানিপি এত্থেৰ অন্তোগধানি, তস্মা (অব্রহ্মচরিযা ৰেরমণিযা).
মুসাৰাদা ৰেরমণিযা ৰিপ্পসন্নিন্দ্রিযতা, ৰিস্সট্ঠমধুরভাণিতা, সমসিতসুদ্ধদন্ততা, নাতিথূলতা, নাতিকিসতা, নাতিরস্সতা, নাতিদীঘতা, সুখসম্ফস্সতা, উপ্পলগন্ধমুখতা, সুস্সূসকপরিসতা, আদেয্যৰচনতা, কমলদলসদিসমুদুলোহিততনুজিৰ্হতা, অলীনতা, অনুদ্ধততাতি এৰমাদীনি.
সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা ৰেরমণিযা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু কিচ্চকরণীযেসু অপ্পমাদতা, ঞাণৰন্ততা, সদা উপট্ঠিতস্সতিতা, উপ্পন্নেসু কিচ্চকরণীযেসু ঠানুপ্পত্তিকপটিভানৰন্ততা, অনলসতা, অজল়তা, অনুম্মত্ততা, অচ্ছম্ভিতা, অসারম্ভিতা, অনিস্সুকিতা, অমচ্ছরিতা, সচ্চৰাদিতা, অপিসুণঅফরুসঅসম্ফপ্পলাপৰাদিতা, কতঞ্ঞুতা, কতৰেদিতা, চাগৰন্ততা, সীলৰন্ততা, উজুকতা, অক্কোধনতা, হিরোত্তপ্পসম্পন্নতা, উজুদিট্ঠিতা, মহন্ততা, পণ্ডিততা, অত্থানত্থকুসলতাতি এৰমাদীনি ফলানি. এৰমেত্থ পাণাতিপাতাৰেরমণিআদীনম্পি সভাৰাদিতো ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
সীলৰাতি যথাৰুত্তপঞ্চসীলৰসেন সীলৰা. কল্যাণধম্মোতি সুন্দরধম্মো, সরণগমনপরিদীপিতায দিট্ঠিসম্পত্তিযা সম্পন্নপঞ্ঞোতি অত্থো. যো পন পুত্তো মাতাপিতূসু অস্সদ্ধেসু দুস্সীলেসু চ সযম্পি তাদিসো, সোপি অৰজাতোযেৰাতি ৰেদিতব্বো. অস্সদ্ধিযাদযো হি ইধ অৰজাতভাৰস্স লক্খণং ৰুত্তা, তে চ তস্মিং সংৰিজ্জন্তি. মাতাপিতরো পন উপাদায পুত্তস্স অতিজাতাদিভাৰো ৰুচ্চতীতি.
যো হোতি কুলগন্ধনোতি কুলচ্ছেদকো কুলৰিনাসকো. ছেদনত্থো হি ইধ গন্ধসদ্দো, ‘‘উপ্পলগন্ধপচ্চত্থিকা’’তিআদীসু (পারা. ৬৫) ৰিয. কেচি পন ‘‘কুলধংসনো’’তি পঠন্তি, সো এৰত্থো.
এতে খো পুত্তা লোকস্মিন্তি এতে অতিজাতাদযো তযো পুত্তা এৰ ইমস্মিং সত্তলোকে পুত্তা নাম, ন ইতো ৰিনিমুত্তা অত্থি. ইমেসু পন যে ভৰন্তি উপাসকা যে সরণগমনসম্পত্তিযা উপাসকা ভৰন্তি কম্মস্সকতাঞাণেন কম্মস্স কোৰিদা, তে চ পণ্ডিতা পঞ্ঞৰন্তো, পঞ্চসীলদসসীলেন সম্পন্না পরিপুণ্ণা. যাচকানং ৰচনং জানন্তি, তেসং মুখাকারদস্সনেনেৰ অধিপ্পাযপূরণতোতি ৰদঞ্ঞূ, তেসং ৰা ‘‘দেহী’’তি ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ইমে পুব্বে দানং অদত্ৰা এৰংভূতা, মযা পন এৰং ন ভৰিতব্ব’’ন্তি তেসং পরিচ্চাগেন তদত্থং জানন্তীতি ৰদঞ্ঞূ, পণ্ডিতানং ৰা কম্মস্সকতাদিদীপকং ৰচনং জানন্তীতি ৰদঞ্ঞূ. ‘‘পদঞ্ঞূ’’তি চ পঠন্তি, পদানিযা পরিচ্চাগসীলাতি অত্থো. ততো এৰ ৰিগতমচ্ছেরমলত্তা ৰীতমচ্ছরা. অব্ভঘনাতি অব্ভসঙ্খাতা ঘনা, ঘনমেঘপটলা ৰা মুত্তো চন্দোৰিয, উপাসকাদিপরিসাসু খত্তিযাদিপরিসাসু চ ৰিরোচরে ৰিরোচন্তি, সোভন্তীতি অত্থো.
পঞ্চমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.