৩. ততিযৰগ্গো

১. মিচ্ছাদিট্ঠিকসুত্তৰণ্ণনা

৭০. ততিযৰগ্গস্স পঠমে দিট্ঠা মযাতি মযা দিট্ঠা, মম সমন্তচক্খুনা দিব্বচক্খুনা চাতি দ্ৰীহিপি চক্খূহি দিট্ঠা পচ্চক্খতো ৰিদিতা. তেন অনুস্সৰাদিং পটিক্খিপতি, অযঞ্চ অত্থো ইদানেৰ পাল়িযং আগমিস্সতি. কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতাতি কাযদুচ্চরিতেন সমঙ্গীভূতা. অরিযানং উপৰাদকাতি বুদ্ধাদীনং অরিযানং অন্তমসো গিহিসোতাপন্নানম্পি গুণপরিধংসনেন অভূতব্ভক্খানেন উপৰাদকা অক্কোসকা গরহকা. মিচ্ছাদিট্ঠিকাতি ৰিপরীতদস্সনা. মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানাতি মিচ্ছাদস্সনহেতু সমাদিন্ননানাৰিধকম্মা যে চ, মিচ্ছাদিট্ঠিমূলকেসু কাযকম্মাদীসু অঞ্ঞেপি সমাদপেন্তি. এত্থ চ ৰচীমনোদুচ্চরিতগ্গহণেনেৰ অরিযূপৰাদমিচ্ছাদিট্ঠীসু গহিতাসু পুনৰচনং মহাসাৰজ্জভাৰদস্সনত্থং নেসং. মহাসাৰজ্জো হি অরিযূপৰাদো আনন্তরিযসদিসো. যথাহ –

‘‘সেয্যথাপি, সারিপুত্ত, ভিক্খু সীলসম্পন্নো, সমাধিসম্পন্নো, পঞ্ঞাসম্পন্নো, দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞং আরাধেয্য; এৰংসম্পদমিদং, সারিপুত্ত, ৰদামি তং ৰাচং অপ্পহায, তং চিত্তং অপ্পহায, তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৰা যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে’’তি (ম. নি. ১.১৪৯).

মিচ্ছাদিট্ঠিতো চ মহাসাৰজ্জতরং নাম অঞ্ঞং নত্থি. যথাহ –

‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি, যং এৰং মহাসাৰজ্জতরং যথযিদং, ভিক্খৰে, মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠিপরমানি, ভিক্খৰে, ৰজ্জানী’’তি (অ. নি. ১.৩১০).

তং খো পনাতিআদি যথাৰুত্তস্স অত্থস্স অত্তপচ্চক্খভাৰং দল়্হতরং কত্ৰা দস্সেতুং আরদ্ধং. তম্পি সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

গাথাসু মিচ্ছা মনং পণিধাযাতি অভিজ্ঝাদীনং ৰসেন চিত্তং অযোনিসো ঠপেত্ৰা. মিচ্ছা ৰাচঞ্চ ভাসিযাতি মিচ্ছা মুসাৰাদাদিৰসেন ৰাচং ভাসিত্ৰা. মিচ্ছা কম্মানি কত্ৰানাতি পাণাতিপাতাদিৰসেন কাযকম্মানি কত্ৰা. অথ ৰা মিচ্ছা মনং পণিধাযাতি মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন চিত্তং ৰিপরীতং ঠপেত্ৰা. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ইদানিস্স তথা দুচ্চরিতচরণে কারণং দস্সেতি অপ্পস্সুতোতি, অত্তনো পরেসঞ্চ হিতাৰহেন সুতেন ৰিরহিতোতি অত্থো. অপুঞ্ঞকরোতি ততো এৰ অরিযধম্মস্স অকোৰিদতায কিব্বিসকারী পাপধম্মো. অপ্পস্মিং ইধ জীৰিতেতি ইধ মনুস্সলোকে জীৰিতে অতিপরিত্তে. তথা চাহ ‘‘যো চিরং জীৰতি, সো ৰস্সসতং অপ্পং ৰা ভিয্যো’’তি (দী. নি. ২.৯৩; সং. নি. ১.১৪৫), ‘‘অপ্পমাযু মনুস্সান’’ন্তি (সং. নি. ১.১৪৫; মহানি. ১০) চ. তস্মা বহুস্সুতো সপ্পঞ্ঞো সীঘং পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গূপগো নিব্বানপতিট্ঠো ৰা হোতি. যো পন অপ্পস্সুতো অপুঞ্ঞকরো, কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো নিরযং সো উপপজ্জতীতি.

পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সম্মাদিট্ঠিকসুত্তৰণ্ণনা

৭১. দুতিযে পঠমসুত্তে ৰুত্তৰিপরিযাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.

দুতিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. নিস্সরণিযসুত্তৰণ্ণনা

৭২. ততিযে নিস্সরণিযাতি নিস্সরণপটিসংযুত্তা. ধাতুযোতি সত্তসুঞ্ঞসভাৰা. কামানন্তি কিলেসকামানঞ্চেৰ ৰত্থুকামানঞ্চ. অথ ৰা কামানন্তি কিলেসকামানং. কিলেসকামতো হি নিস্সরণা ৰত্থুকামেহিপি নিস্সরণংযেৰ হোতি, ন অঞ্ঞথা. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘ন তে কামা যানি চিত্রানি লোকে,

সঙ্কপ্পরাগো পুরিসস্স কামো;

তিট্ঠন্তি চিত্রানি তথেৰ লোকে,

অথেত্থ ধীরা ৰিনযন্তি ছন্দ’’ন্তি. (অ. নি. ৬.৬৩);

নিস্সরণন্তি অপগমো. নেক্খম্মন্তি পঠমজ্ঝানং, ৰিসেসতো তং অসুভারম্মণং দট্ঠব্বং. যো পন তং ঝানং পাদকং কত্ৰা সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা ততিযমগ্গং পত্ৰা অনাগামিমগ্গেন নিব্বানং সচ্ছিকরোতি, তস্স চিত্তং অচ্চন্তমেৰ কামেহি নিস্সটন্তি ইদং উক্কট্ঠতো কামানং নিস্সরণং ৰেদিতব্বং. রূপানন্তি রূপধম্মানং, ৰিসেসেন সদ্ধিং আরম্মণেহি কুসলৰিপাককিরিযাভেদতো সব্বেসং রূপাৰচরধম্মানং. আরুপ্পন্তি অরূপাৰচরজ্ঝানং. কেচি পন ‘‘কামান’’ন্তি পদস্স ‘‘সব্বেসং কামাৰচরধম্মান’’ন্তি অত্থং ৰদন্তি. ‘‘নেক্খম্ম’’ন্তি চ ‘‘পঞ্চ রূপাৰচরজ্ঝানানী’’তি. তং অট্ঠকথাসু নত্থি, ন যুজ্জতি চ. ভূতন্তি জাতং. সঙ্খতন্তি সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতং. পটিচ্চসমুপ্পন্নন্তি কারণতো নিব্বত্তং. তীহিপি পদেহি তেভূমকে ধম্মে অনৰসেসতো পরিযাদিযতি. নিরোধোতি নিব্বানং. এত্থ চ পঠমায ধাতুযা কামপরিঞ্ঞা ৰুত্তা, দুতিযায রূপপরিঞ্ঞা, ততিযায সব্বসঙ্খতপরিঞ্ঞা সব্বভৰসমতিক্কমো ৰুত্তো.

গাথাসু কামনিস্সরণং ঞত্ৰাতি ‘‘ইদং কামনিস্সরণং – এৰঞ্চ কামতো নিস্সরণ’’ন্তি জানিত্ৰা. অতিক্কমতি এতেনাতি অতিক্কমো, অতিক্কমনূপাযো, তং অতিক্কমং আরুপ্পং ঞত্ৰা. সব্বে সঙ্খারা সমন্তি ৰূপসমন্তি এত্থাতি সব্বসঙ্খারসমথো, নিব্বানং, তং ফুসং ফুসন্তো. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.

ততিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. সন্ততরসুত্তৰণ্ণনা

৭৩. চতুত্থে রূপেহীতি রূপাৰচরধম্মেহি. সন্ততরাতি অতিসযেন সন্তা. রূপাৰচরধম্মা হি কিলেসৰিক্খম্ভনতো ৰিতক্কাদিওল়ারিকঙ্গপ্পহানতো সমাধিভূমিভাৰতো চ সন্তা নাম, আরুপ্পা পন তেহিপি অঙ্গসন্ততায চেৰ আরম্মণসন্ততায চ অতিসযেন সন্তৰুত্তিকা, তেন সন্ততরাতি ৰুত্তা. নিরোধোতি নিব্বানং. সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তিতোপি হি চতুত্থারুপ্পতো ফলসমাপত্তিযোৰ সন্ততরা কিলেসদরথপটিপস্সদ্ধিতো নিব্বানারম্মণতো চ, কিমঙ্গং পন সব্বসঙ্খারসমথো নিব্বানং. তেন ৰুত্তং ‘‘আরুপ্পেহি নিরোধো সন্ততরো’’তি.

গাথাসু রূপূপগাতি রূপভৰূপগা. রূপভৰো হি ইধ রূপন্তি ৰুত্তো, ‘‘রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতী’’তিআদীসু ৰিয. অরূপট্ঠাযিনোতি অরূপাৰচরা. নিরোধং অপ্পজানন্তা, আগন্তারো পুনব্ভৰন্তি এতেন রূপারূপাৰচরধম্মেহি নিরোধস্স সন্তভাৰমেৰ দস্সেতি. অরূপেসু অসণ্ঠিতাতি অরূপরাগেন অরূপভৰেসু অপ্পতিট্ঠহন্তা, তেপি পরিজানন্তাতি অত্থো. নিরোধে যে ৰিমুচ্চন্তীতি এত্থ যেতি নিপাতমত্তং. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.

চতুত্থসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৭৪. পঞ্চমে পুত্তাতি অত্রজা ওরসপুত্তা, দিন্নকাদযোপি ৰা. সন্তোতি ভৰন্তা সংৰিজ্জমানা লোকস্মিন্তি ইমস্মিং লোকে উপলব্ভমানা. অত্থিভাৰেন সন্তো, পাকটভাৰেন ৰিজ্জমানা. অতিজাতোতি অত্তনো গুণেহি মাতাপিতরো অতিক্কমিত্ৰা জাতো, তেহি অধিকগুণোতি অত্থো. অনুজাতোতি গুণেহি মাতাপিতূনং অনুরূপো হুত্ৰা জাতো, তেহি সমানগুণোতি অত্থো. অৰজাতোতি গুণেহি মাতাপিতূনং অধমো হুত্ৰা জাতো, তেহি হীনগুণোতি অত্থো. যেহি পন গুণেহি যুত্তো মাতাপিতূনং অধিকো সমো হীনোতি চ অধিপ্পেতো, তে ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পুত্তো অতিজাতো হোতী’’তি কথেতুকম্যতায পুচ্ছং কত্ৰা ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, পুত্তস্সা’’তিআদিনা নিদ্দেসো আরদ্ধো.

তত্থ ন বুদ্ধং সরণং গতাতিআদীসু বুদ্ধোতি সব্বধম্মেসু অপ্পটিহতঞাণনিমিত্তানুত্তরৰিমোক্খাধিগমপরিভাৰিতং খন্ধসন্তানং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপদট্ঠানং ৰা সচ্চাভিসম্বোধিং উপাদায পঞ্ঞত্তিকো সত্তাতিসযো বুদ্ধো. যথাহ –

‘‘বুদ্ধোতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ অনাচরিযকো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, বলেসু চ ৰসীভাৰ’’ন্তি (চূল়নি. পারাযনত্থুতিগাথানিদ্দেস ৯৭; পটি. ম. ১.১৬১) –

অযং তাৰ অত্থতো বুদ্ধৰিভাৰনা.

ব্যঞ্জনতো পন সৰাসনায কিলেসনিদ্দায অচ্চন্তৰিগমেন বুদ্ধৰা পটিবুদ্ধৰাতি বুদ্ধো, বুদ্ধিযা ৰা ৰিকসিতভাৰেন বুদ্ধৰা ৰিবুদ্ধৰাতি বুদ্ধো, বুজ্ঝিতাতি বুদ্ধো, বোধেতাতি বুদ্ধোতি এৰমাদিনা নযেন ৰেদিতব্বো. যথাহ –

‘‘বুজ্ঝিতা সচ্চানীতি বুদ্ধো, বোধেতা পজাযাতি বুদ্ধো, সব্বঞ্ঞুতায বুদ্ধো, সব্বদস্সাৰিতায বুদ্ধো, অনঞ্ঞনেয্যতায বুদ্ধো, ৰিসৰিতায বুদ্ধো, খীণাসৰসঙ্খাতেন বুদ্ধো, নিরুপক্কিলেসসঙ্খাতেন বুদ্ধো, একন্তৰীতরাগোতি বুদ্ধো, একন্তৰীতদোসোতি বুদ্ধো, একন্তৰীতমোহোতি বুদ্ধো, একন্তনিক্কিলেসোতি বুদ্ধো, একাযনমগ্গং গতোতি বুদ্ধো, একো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি বুদ্ধো, অবুদ্ধিৰিহতত্তা বুদ্ধিপটিলাভাতি বুদ্ধো, বুদ্ধোতি চেতং নামং ন মাতরা কতং, ন পিতরা কতং, ন ভাতরা কতং, ন ভগিনিযা কতং, ন মিত্তামচ্চেহি কতং, ন ঞাতিসালোহিতেহি কতং, ন সমণব্রাহ্মণেহি কতং, ন দেৰতাহি কতং, অথ খো ৰিমোক্খন্তিকমেতং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং বোধিযা মূলে সহ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পটিলাভা সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং বুদ্ধো’’তি (চূল়নি. পারাযনত্থুতিগাথানিদ্দেস ৯৭; পটি. ম. ১.১৬২).

হিংসতীতি সরণং, সব্বং অনত্থং অপাযদুক্খং সব্বং সংসারদুক্খং হিংসতি ৰিনাসেতি ৰিদ্ধংসেতীতি অত্থো. সরণং গতাতি ‘‘বুদ্ধো ভগৰা অম্হাকং সরণং গতি পরাযণং পটিসরণং অঘস্স হন্তা হিতস্স ৰিধাতা’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন বুদ্ধং ভগৰন্তং গচ্ছাম ভজাম সেৰাম পযিরুপাসাম. এৰং ৰা জানাম বুজ্ঝামাতি এৰং গতা উপগতা বুদ্ধং সরণং গতা. তপ্পটিক্খেপেন ন বুদ্ধং সরণং গতা.

ধম্মং সরণং গতাতি অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিরোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চতূসু অপাযেসু অপতমানে কত্ৰা ধারেতীতি ধম্মো. সো অত্থতো অরিযমগ্গো চেৰ নিব্বানঞ্চ. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি ৰিত্থারো (অ. নি. ৪.৩৪).

ন কেৰলঞ্চ অরিযমগ্গনিব্বানানি এৰ, অপিচ খো অরিযফলেহি সদ্ধিং পরিযত্তিধম্মো চ. ৰুত্তঞ্হেতং ছত্তমাণৰকৰিমানে –

‘‘রাগৰিরাগমনেজমসোকং,

ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;

মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তং,

ধম্মমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৭);

তত্থ হি রাগৰিরাগোতি মগ্গো কথিতো, অনেজমসোকন্তি ফলং, ধম্মসঙ্খতন্তি নিব্বানং, অপ্পটিকূলং মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তন্তি পিটকত্তযেন ৰিভত্তা সব্বধম্মক্খন্ধা কথিতা. তং ধম্মং ৰুত্তনযেন সরণন্তি গতা ধম্মং সরণং গতা. তপ্পটিক্খেপেন ন ধম্মং সরণং গতা.

দিট্ঠিসীলসঙ্ঘাতেন সংহতোতি সঙ্ঘো. সো অত্থতো অট্ঠঅরিযপুগ্গলসমূহো. ৰুত্তঞ্হেতং তস্মিং এৰ ৰিমানে –

‘‘যত্থ চ দিন্ন মহপ্ফলমাহু,

চতূসু সুচীসু পুরিসযুগেসু;

অট্ঠ চ পুগ্গল ধম্মদসা তে,

সঙ্ঘমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৮);

তং সঙ্ঘং ৰুত্তনযেন সরণন্তি গতা সঙ্ঘং সরণং গতা. তপ্পটিক্খেপেন ন সঙ্ঘং সরণং গতাতি.

এত্থ চ সরণগমনকোসল্লত্থং সরণং সরণগমনং, যো চ সরণং গচ্ছতি সরণগমনপ্পভেদো, ফলং, সংকিলেসো, ভেদো, ৰোদানন্তি অযং ৰিধি ৰেদিতব্বো.

তত্থ পদত্থতো তাৰ হিংসতীতি সরণং, সরণগতানং তেনেৰ সরণগমনেন ভযং সন্তাসং দুক্খং দুগ্গতিং পরিকিলেসং হনতি ৰিনাসেতীতি অত্থো, রতনত্তযস্সেতং অধিৰচনং. অথ ৰা হিতে পৰত্তনেন অহিতা নিৰত্তনেন চ সত্তানং ভযং হিংসতীতি বুদ্ধো সরণং, ভৰকন্তারতো উত্তারণেন অস্সাসদানেন চ ধম্মো, অপ্পকানম্পি কারানং ৰিপুলফলপটিলাভকরণেন সঙ্ঘো. তস্মা ইমিনাপি পরিযাযেন রতনত্তযং সরণং. তপ্পসাদতগ্গরুতাহি ৰিহতকিলেসো তপ্পরাযণতাকারপ্পৰত্তো চিত্তুপ্পাদো সরণগমনং. তংসমঙ্গিসত্তো সরণং গচ্ছতি, ৰুত্তপ্পকারেন চিত্তুপ্পাদেন ‘‘এতানি মে তীণি রতনানি সরণং, এতানি পরাযণ’’ন্তি এৰং উপেতীতি অত্থো. এৰং তাৰ সরণং সরণগমনং, যো চ সরণং গচ্ছতীতি ইদং তযং ৰেদিতব্বং.

পভেদতো পন দুৰিধং সরণগমনং – লোকিযং, লোকুত্তরঞ্চ. তত্থ লোকুত্তরং দিট্ঠসচ্চানং মগ্গক্খণে সরণগমনুপক্কিলেসসমুচ্ছেদেন আরম্মণতো নিব্বানারম্মণং হুত্ৰা কিচ্চতো সকলেপি রতনত্তযে ইজ্ঝতি, লোকিযং পুথুজ্জনানং সরণগমনুপক্কিলেসৰিক্খম্ভনেন আরম্মণতো বুদ্ধাদিগুণারম্মণং হুত্ৰা ইজ্ঝতি. তং অত্থতো বুদ্ধাদীসু ৰত্থূসু সদ্ধাপটিলাভো, সদ্ধামূলিকা চ সম্মাদিট্ঠি দসসু পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূসু দিট্ঠিজুকম্মন্তি ৰুচ্চতি.

তযিদং চতুধা পৰত্ততি – অত্তসন্নিয্যাতনেন, তপ্পরাযণতায, সিস্সভাৰূপগমনেন, পণিপাতেনাতি. তত্থ অত্তসন্নিয্যাতনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং অত্তানং বুদ্ধস্স নিয্যাতেমি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সা’’তি এৰং বুদ্ধাদীনং অত্তপরিচ্চজনং. তপ্পরাযণং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং বুদ্ধপরাযণো, ধম্মপরাযণো, সঙ্ঘপরাযণো ইতি মং ধারেহী’’তি এৰং তপ্পটিসরণভাৰো তপ্পরাযণতা. সিস্সভাৰূপগমনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং বুদ্ধস্স অন্তেৰাসিকো, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স ইতি মং ধারেতূ’’তি এৰং সিস্সভাৰস্স উপগমনং. পণিপাতো নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং বুদ্ধাদীনং এৰ তিণ্ণং ৰত্থূনং করোমি ইতি মং ধারেতূ’’তি এৰং বুদ্ধাদীসু পরমনিপচ্চকারো. ইমেসঞ্হি চতুন্নং আকারানং অঞ্ঞতরং করোন্তেন গহিতং এৰ হোতি সরণগমনং.

অপিচ ‘‘ভগৰতো অত্তানং পরিচ্চজামি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স অত্তানং পরিচ্চজামি, জীৰিতং পরিচ্চজামি, পরিচ্চত্তো এৰ মে অত্তা জীৰিতঞ্চ, জীৰিতপরিযন্তিকং বুদ্ধং সরণং গচ্ছামি, বুদ্ধো মে সরণং তাণং লেণ’’ন্তি এৰম্পি অত্তসন্নিয্যাতনং ৰেদিতব্বং. ‘‘সত্থারঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং; সুগতঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং; সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং; ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্য’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) এৰং মহাকস্সপত্থেরস্স সরণগমনং ৰিয সিস্সভাৰূপগমনং দট্ঠব্বং.

‘‘সো অহং ৰিচরিস্সামি, গামা গামং পুরা পুরং;

নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ধম্মস্স চ সুধম্মত’’ন্তি. (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৯৪) –

এৰং আল়ৰকাদীনং সরণগমনং ৰিয তপ্পরাযণতা ৰেদিতব্বা. ‘‘অথ খো, ব্রহ্মাযু, ব্রাহ্মণো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰতো পাদানি মুখেন চ পরিচুম্বতি, পাণীহি চ পরিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৰেতি ‘ব্রহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো, ব্রহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো’’’তি (ম. নি. ২.৩৯৪) এৰং পণিপাতো দট্ঠব্বো.

সো পনেস ঞাতিভযাচরিযদক্খিণেয্যৰসেন চতুব্বিধো হোতি. তত্থ দক্খিণেয্যপণিপাতেন সরণগমনং হোতি, ন ইতরেহি. সেট্ঠৰসেনেৰ হি সরণং গয্হতি, সেট্ঠৰসেন ভিজ্জতি. তস্মা যো ‘‘অযমেৰ লোকে সব্বসত্তুত্তমো অগ্গদক্খিণেয্যো’’তি ৰন্দতি, তেনেৰ সরণং গহিতং হোতি, ন ঞাতিভযাচরিযসঞ্ঞায ৰন্দন্তেন. এৰং গহিতসরণস্স উপাসকস্স ৰা উপাসিকায ৰা অঞ্ঞতিত্থিযেসু পব্বজিতম্পি ‘‘ঞাতকো মে অয’’ন্তি ৰন্দতো সরণং ন ভিজ্জতি, পগেৰ অপব্বজিতং. তথা রাজানং ভযেন ৰন্দতো. সো হি রট্ঠপূজিতত্তা অৰন্দিযমানো অনত্থম্পি করেয্যাতি. তথা যংকিঞ্চি সিপ্পং সিক্খাপকং তিত্থিযম্পি ‘‘আচরিযো মে অয’’ন্তি ৰন্দতোপি ন ভিজ্জতি. এৰং সরণগমনস্স পভেদো ৰেদিতব্বো.

এত্থ চ লোকুত্তরস্স সরণগমনস্স চত্তারি সামঞ্ঞফলানি ৰিপাকফলং, সব্বদুক্খক্খযো আনিসংসফলং. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যো চ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সরণং গতো;

চত্তারি অরিযসচ্চানি, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি.

‘‘দুক্খং দুক্খসমুপ্পাদং, দুক্খস্স চ অতিক্কমং;

অরিযং চট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, দুক্খূপসমগামিনং.

‘‘এতং খো সরণং খেমং, এতং সরণমুত্তমং;

এতং সরণমাগম্ম, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ১৯০-১৯২);

অপিচ নিচ্চতো অনুপগমনাদীনিপি এতস্স আনিসংসফলং ৰেদিতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খারং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, সুখতো উপগচ্ছেয্য, কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, পিতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, অরহন্তং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, দুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসেয্য নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি (ম. নি. ৩.১২৭-১২৮; অ. নি. ১.২৬৮-২৭৬; ৰিভ. ৮০৯).

লোকিযস্স পন সরণগমনস্স ভৰসম্পদাপি ভোগসম্পদাপি ফলমেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যে কেচি বুদ্ধং সরণং গতাসে,

ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;

পহায মানুসং দেহং,

দেৰকাযং পরিপূরেস্সন্তী’’তি. (সং. নি. ১.৩৭);

অপরম্পি ৰুত্তং –

‘‘অথ খো সক্কো দেৰানমিন্দো অসীতিযা দেৰতাসহস্সেহি সদ্ধিং যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং ঠিতং খো সক্কং দেৰানমিন্দং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৰোচ – ‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, বুদ্ধং সরণগমনং হোতি. বুদ্ধং সরণগমনহেতু খো, দেৰানমিন্দ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. তে অঞ্ঞে দেৰে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি – দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৰণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন, দিব্বেহি রূপেহি, দিব্বেহি সদ্দেহি, দিব্বেহি গন্ধেহি, দিব্বেহি রসেহি, দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি…পে… ধম্মং, সঙ্ঘং…পে… ফোট্ঠব্বেহী’’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১).

ৰেলামসুত্তাদিৰসেনপি (অ. নি. ৯.২০) সরণগমনস্স ফলৰিসেসো ৰেদিতব্বো. এৰং সরণগমনস্স ফলং ৰেদিতব্বং.

লোকিযসরণগমনঞ্চেত্থ তীসু ৰত্থূসু অঞ্ঞাণসংসযমিচ্ছাঞাণাদীহি সংকিলিস্সতি, ন মহাজুতিকং হোতি ন মহাৰিপ্ফারং. লোকুত্তরস্স পন সংকিলেসো নত্থি. লোকিযস্স চ সরণগমনস্স দুৰিধো ভেদো – সাৰজ্জো, অনৰজ্জো চ. তত্থ সাৰজ্জো অঞ্ঞসত্থারাদীসু অত্তসন্নিয্যাতনাদীহি হোতি, সো অনিট্ঠফলো. অনৰজ্জো কালকিরিযায, সো অৰিপাকত্তা অফলো. লোকুত্তরস্স পন নেৰত্থি ভেদো. ভৰন্তরেপি হি অরিযসাৰকো অঞ্ঞং সত্থারং ন উদ্দিসতীতি এৰং সরণগমনস্স সংকিলেসো চ ভেদো চ ৰেদিতব্বো.

ৰোদানম্পি চ লোকিযস্সেৰ যস্স হি সংকিলেসো, তস্সেৰ ততো ৰোদানেন ভৰিতব্বং. লোকুত্তরং পন নিচ্চৰোদানমেৰাতি.

পাণাতিপাতাতি এত্থ পাণস্স সরসেনেৰ পতনসভাৰস্স অন্তরা এৰ অতিপাতনং অতিপাতো, সণিকং পতিতুং অদত্ৰা সীঘং পাতনন্তি অত্থো. অতিক্কম্ম ৰা সত্থাদীহি অভিভৰিত্ৰা পাতনং অতিপাতো, পাণঘাতোতি ৰুত্তং হোতি. পাণোতি চেত্থ খন্ধসন্তানো, যো সত্তোতি ৰোহরীযতি, পরমত্থতো রূপারূপজীৰিতিন্দ্রিযং. রূপজীৰিতিন্দ্রিযে হি ৰিকোপিতে ইতরম্পি তংসম্বন্ধতায ৰিনস্সতীতি. তস্মিং পন পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৰচীদ্ৰারানং অঞ্ঞতরদ্ৰারপ্পৰত্তা ৰধকচেতনা পাণাতিপাতো. যায হি চেতনায পৰত্তমানস্স জীৰিতিন্দ্রিযস্স নিস্সযভূতেসু উপক্কমকরণহেতুকমহাভূতপচ্চযা উপ্পজ্জনকমহাভূতা পুরিমসদিসা ন উপ্পজ্জন্তি, ৰিসদিসা এৰ উপ্পজ্জন্তি, সা তাদিসপ্পযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পাণাতিপাতো. লদ্ধূপক্কমানি হি ভূতানি পুরিমভূতানি ৰিয ন ৰিসদানীতি সমানজাতিযানং কারণানি ন হোন্তীতি. ‘‘কাযৰচীদ্ৰারানং অঞ্ঞতরদ্ৰারপ্পৰত্তা’’তি ইদং মনোদ্ৰারে পৰত্তায ৰধকচেতনায পাণাতিপাততাসম্ভৰদস্সনং. কুলুম্বসুত্তেপি হি ‘‘ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইদ্ধিমা চেতো ৰসিপ্পত্তো অঞ্ঞিস্সা কুচ্ছিগতং গব্ভং পাপকেন মনসা অনুপেক্খিতা হোতী’’তি ৰিজ্জামযিদ্ধি অধিপ্পেতা. সা চ ৰচীদ্ৰারং মুঞ্চিত্ৰা ন সক্কা নিব্বত্তেতুন্তি ৰচীদ্ৰারৰসেনেৰ নিপ্পজ্জতি. যে পন ‘‘ভাৰনামযিদ্ধি তত্থ অধিপ্পেতা’’তি ৰদন্তি, তেসং ৰাদো কুসলত্তিকৰেদনত্তিকৰিতক্কত্তিকভূমন্তরেহি ৰিরুজ্ঝতি.

স্ৰাযং পাণাতিপাতো গুণরহিতেসু তিরচ্ছানগতাদীসু খুদ্দকে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাসরীরে মহাসাৰজ্জো. কস্মা? পযোগমহন্ততায. পযোগসমত্তেপি ৰত্থুমহন্ততাদীহি মহাসাৰজ্জো, গুণৰন্তেসু মনুস্সাদীসু অপ্পগুণে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাগুণে মহাসাৰজ্জো. সরীরগুণানং পন সমভাৰে সতি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৰজ্জো, তিব্বতায মহাসাৰজ্জো.

এত্থ চ পযোগৰত্থুমহন্ততাদীহি মহাসাৰজ্জতা তেহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জমানায চেতনায বলৰভাৰতো ৰেদিতব্বা. যথাধিপ্পেতস্স পযোগস্স সহসা নিপ্ফাদনৰসেন সকিচ্চসাধিকায বহুক্খত্তুং পৰত্তজৰনেহি লদ্ধাসেৰনায চ সন্নিট্ঠাপকচেতনায পযোগস্স মহন্তভাৰো. সতিপি কদাচি খুদ্দকে চেৰ মহন্তে চ পাণে পযোগস্স সমভাৰে মহন্তং হনন্তস্স চেতনা তিব্বতরা উপ্পজ্জতীতি ৰত্থুমহন্ততাপি চেতনায বলৰভাৰস্স কারণং. ইতি উভযম্পেতং চেতনাবলৰভাৰেনেৰ মহাসাৰজ্জতায হেতু হোতি. তথা হন্তব্বস্স মহাগুণভাৰে তত্থ পৰত্তউপকারচেতনা ৰিয খেত্তৰিসেসনিপ্ফত্তিযা অপকারচেতনাপি বলৰতী তিব্বতরা উপ্পজ্জতীতি তস্স মহাসাৰজ্জতা দট্ঠব্বা. তস্মা পযোগৰত্থুআদিপচ্চযানং অমহত্তেপি গুণমহন্ততাদিপচ্চযেহি চেতনায বলৰভাৰৰসেনেৰ মহাসাৰজ্জতা ৰেদিতব্বা.

তস্স পাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৰধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মরণন্তি পঞ্চ সম্ভারা. পঞ্চসম্ভারযুত্তো পাণাতিপাতোতি পঞ্চসম্ভারাৰিনিমুত্তো দট্ঠব্বো. তেসু পাণসঞ্ঞিতাৰধকচিত্তানি পুব্বভাগিযানিপি হোন্তি, উপক্কমো ৰধকচেতনাসমুট্ঠাপিতো. তস্স ছ পযোগা – সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, থাৰরো, ৰিজ্জামযো, ইদ্ধিমযোতি. তেসু সহত্থেন নিব্বত্তো সাহত্থিকো. পরেসং আণাপনৰসেন পৰত্তো আণত্তিকো. উসুসত্তিআদীনং নিস্সজ্জনৰসেন পৰত্তো নিস্সগ্গিযো. ওপাতখণনাদিৰসেন পৰত্তো থাৰরো. আথব্বণিকাদীনং ৰিয মন্তপরিজপ্পনপযোগো ৰিজ্জামযো. দাঠাকোট্টনাদীনং ৰিয কম্মৰিপাকজিদ্ধিমযো.

এত্থাহ – খণে খণে নিরুজ্ঝনসভাৰেসু সঙ্খারেসু, কো হন্তা, কো ৰা হঞ্ঞতি? যদি চিত্তচেতসিকসন্তানো, সো অরূপিতায ন ছেদনভেদনাদিৰসেন ৰিকোপনসমত্থো, নাপি ৰিকোপনীযো, অথ রূপসন্তানো, সো অচেতনতায কট্ঠকলিঙ্গরূপমোতি ন তত্থ ছেদনাদিনা পাণাতিপাতো লব্ভতি, যথা মতসরীরে. পযোগোপি পাণাতিপাতস্স যথাৰুত্তো পহরণপ্পহারাদিকো অতীতেসু সঙ্খারেসু ভৰেয্য অনাগতেসু পচ্চুপ্পন্নেসু ৰা. তত্থ ন তাৰ অতীতেসু অনাগতেসু চ সম্ভৰতি তেসং অৰিজ্জমানসভাৰত্তা, পচ্চুপ্পন্নেসু চ সঙ্খারানং খণিকত্তা সরসেনেৰ নিরুজ্ঝনসভাৰতায ৰিনাসাভিমুখেসু নিপ্পযোজনো পযোগো সিযা, ৰিনাসস্স চ কারণরহিতত্তা ন পহরণপ্পহারাদিপ্পযোগহেতুকং মরণং, নিরীহত্তা চ সঙ্খারানং কস্স সো পযোগো, খণিকভাৰেন ৰধাধিপ্পাযসমকালমেৰ ভিজ্জনকস্স যাৰ কিরিযাপরিযোসানকালমনৰট্ঠানতো কস্স ৰা পাণাতিপাতো কম্মবন্ধোতি?

ৰুচ্চতে – যথাৰুত্তৰধকচেতনাসমঙ্গী সঙ্খারানং পুঞ্জো সত্তসঙ্খাতো হন্তা. তেন পৰত্তিতৰধপ্পযোগনিমিত্তং অপগতুস্মাৰিঞ্ঞাণজীৰিতিন্দ্রিযো মতোতি ৰোহারস্স ৰত্থুভূতো যথাৰুত্তৰধপ্পযোগাকরণে পুব্বে ৰিয উদ্ধং পৰত্তনারহো রূপারূপধম্মপুঞ্জো হঞ্ঞতি, চিত্তচেতসিকসন্তানো এৰ ৰা. ৰধপ্পযোগাৰিসযভাৰেপি তস্স পঞ্চৰোকারভৰে রূপসন্তানাধীনৰুত্তিতায ভূতরূপেসু কতপ্পযোগৰসেন জীৰিতিন্দ্রিযৰিচ্ছেদেন সোপি ৰিচ্ছিজ্জতীতি ন পাণাতিপাতস্স অসম্ভৰো, নাপি অহেতুকো, ন চ পযোগো নিপ্পযোজনো. পচ্চুপ্পন্নেসু সঙ্খারেসু কতপ্পযোগৰসেন তদনন্তরং উপ্পজ্জনারহস্স সঙ্খারকলাপস্স তথা অনুপ্পত্তিতো খণিকানঞ্চ সঙ্খারানং খণিকমরণস্স ইধ মরণভাৰেন অনধিপ্পেতত্তা সন্ততিমরণস্স চ যথাৰুত্তনযেন সহেতুকভাৰতো ন অহেতুকং মরণং, নিরীহকেসুপি সঙ্খারেসু যথাপচ্চযং উপ্পজ্জিত্ৰা অত্থিভাৰমত্তেনেৰ অত্তনো অত্তনো অনুরূপফলুপ্পাদননিযতানি কারণানিযেৰ করোন্তীতি ৰুচ্চতি, যথা পদীপো পকাসেতীতি, তথেৰ ঘাতকৰোহারো. ন চ কেৰলস্স ৰধাধিপ্পাযসহভুনো চিত্তচেতসিককলাপস্স পাণাতিপাতো ইচ্ছিতো, সন্তানৰসেন ৰত্তমানস্সেৰ পন ইচ্ছিতোতি অত্থেৰ পাণাতিপাতেন কম্মবন্ধো. সন্তানৰসেন ৰত্তমানানঞ্চ পদীপাদীনং অত্থকিরিযাসিদ্ধি দিস্সতীতি. অযঞ্চ ৰিচারণা অদিন্নাদানাদীসুপি যথাসম্ভৰং ৰিভাৰেতব্বা. তস্মা পাণাতিপাতা. ন পটিৰিরতাতি অপ্পটিৰিরতা.

অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, পরস্স হরণং থেয্যং চোরিকাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ অদিন্নন্তি পরপরিগ্গহিতং, যত্থ পরো যথাকামকারিতং আপজ্জন্তো অদণ্ডারহো অনুপৰজ্জো চ হোতি. তস্মিং পরপরিগ্গহিতে পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিনো তদাদাযকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা থেয্যচেতনা অদিন্নাদানং. তং হীনে পরসন্তকে অপ্পসাৰজ্জং, পণীতে মহাসাৰজ্জং. কস্মা? ৰত্থুপণীততায. তথা খুদ্দকে পরসন্তকে অপ্পসাৰজ্জং, মহন্তে মহাসাৰজ্জং. কস্মা? ৰত্থুমহন্ততায পযোগমহন্ততায চ. ৰত্থুসমত্তে পন সতি গুণাধিকানং সন্তকে ৰত্থুস্মিং মহাসাৰজ্জং, তংতংগুণাধিকং উপাদায ততো ততো হীনগুণস্স সন্তকে ৰত্থুস্মিং অপ্পসাৰজ্জং. ৰত্থুগুণানং পন সমভাৰে সতি কিলেসানং পযোগস্স চ মুদুভাৰে অপ্পসাৰজ্জং, তিব্বভাৰে মহাসাৰজ্জং.

তস্স পঞ্চ সম্ভারা – পরপরিগ্গহিতং, পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিতা, থেয্যচিত্তং, উপক্কমো, তেন হরণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকাদযোৰ. তে চ খো যথানুরূপং থেয্যাৰহারো, পসয্হাৰহারো, পরিকপ্পাৰহারো, পটিচ্ছন্নাৰহারো, কুসাৰহারোতি ইমেসং অৰহারানং ৰসেন পৰত্তা. এত্থ চ মন্তপরিজপ্পনেন পরসন্তকহরণং ৰিজ্জামযো পযোগো. ৰিনা মন্তেন তাদিসেন ইদ্ধানুভাৰসিদ্ধেন কাযৰচীপযোগেন পরসন্তকস্স আকড্ঢনং ইদ্ধিমযো পযোগোতি ৰেদিতব্বো.

কামেসূতি মেথুনসমাচারেসু. মিচ্ছাচারোতি একন্তনিন্দিতো লামকাচারো. লক্খণতো পন অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেন কাযদ্ৰারপ্পৰত্তা অগমনীযট্ঠানৰীতিক্কমচেতনা কামেসু মিচ্ছাচারো. তত্থ অগমনীযট্ঠানং নাম পুরিসানং তাৰ মাতুরক্খিতাদযো দস, ধনক্কীতাদযো দসাতি ৰীসতি ইত্থিযো, ইত্থীসু পন দ্ৰিন্নং সারক্খসপরিদণ্ডানং, দসন্নঞ্চ ধনক্কীতাদীনন্তি দ্ৰাদসন্নং ইত্থীনং অঞ্ঞপুরিসা. স্ৰাযং মিচ্ছাচারো সীলাদিগুণরহিতে অগমনীযট্ঠানে অপ্পসাৰজ্জো, সীলাদিগুণসম্পন্নে মহাসাৰজ্জো. গুণরহিতেপি চ অভিভৰিত্ৰা মিচ্ছা চরন্তস্স মহাসাৰজ্জো, উভিন্নং সমানচ্ছন্দতায অপ্পসাৰজ্জো. সমানচ্ছন্দভাৰেপি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৰজ্জো, তিব্বতায মহাসাৰজ্জো. তস্স চত্তারো সম্ভারা – অগমনীযৰত্থু, তস্মিং সেৰনচিত্তং, সেৰনপযোগো, মগ্গেনমগ্গপ্পটিপত্তিঅধিৰাসনন্তি. তত্থ অত্তনো রুচিযা পৰত্তিতস্স তযো, বলক্কারেন পৰত্তিতস্স তযোতি অনৰসেসগ্গহণেন চত্তারো দট্ঠব্বা, অত্থসিদ্ধি পন তীহেৰ. একো পযোগো সাহত্থিকোৰ.

মুসাতি ৰিসংৰাদনপুরেক্খারস্স অত্থভঞ্জকো কাযৰচীপযোগো, ৰিসংৰাদনাধিপ্পাযেন পনস্স পরৰিসংৰাদককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো. অপরো নযো মুসাতি অভূতং ৰত্থু, ৰাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৰিঞ্ঞাপনং. তস্মা অতথং ৰত্থুং তথতো পরং ৰিঞ্ঞাপেতুকামস্স তথাৰিঞ্ঞাপনপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো.

সো যমত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পতায অপ্পসাৰজ্জো, মহন্ততায মহাসাৰজ্জো. অপিচ গহট্ঠানং অত্তনো সন্তকং অদাতুকামতায নত্থীতি আদিনযপ্পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, সক্খিনা হুত্ৰা অত্থভঞ্জনৰসেন ৰুত্তো মহাসাৰজ্জো. পব্বজিতানং অপ্পকম্পি তেলং ৰা সপ্পিং ৰা লভিত্ৰা হসাধিপ্পাযেন ‘‘অজ্জ গামে তেলং নদী মঞ্ঞে সন্দতী’’তি পূরণকথানযেন পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, অদিট্ঠংযেৰ পন ‘‘দিট্ঠ’’ন্তিআদিনা নযেন ৰদন্তানং মহাসাৰজ্জো. তথা যস্স অত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জো, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জো. কিলেসানং মুদুতিব্বতাৰসেন চ অপ্পসাৰজ্জমহাসাৰজ্জতা লব্ভতেৰ.

তস্স চত্তারো সম্ভারা – অতথং ৰত্থু, ৰিসংৰাদনচিত্তং, তজ্জো ৰাযামো, পরস্স তদত্থৰিজাননন্তি. ৰিসংৰাদনাধিপ্পাযেন হি পযোগে কতেপি পরেন তস্মিং অত্থে অৰিঞ্ঞাতে ৰিসংৰাদনস্স অসিজ্ঝনতো পরস্স তদত্থৰিজাননম্পি একো সম্ভারো ৰেদিতব্বো. কেচি পন ‘‘অভূতৰচনং, ৰিসংৰাদনচিত্তং, পরস্স তদত্থৰিজাননন্তি তযো সম্ভারা’’তি ৰদন্তি. সচে পন পরো দন্ধতায ৰিচারেত্ৰা তমত্থং জানাতি, সন্নিট্ঠাপকচেতনায পৰত্তত্তা কিরিযাসমুট্ঠাপকচেতনাক্খণেযেৰ মুসাৰাদকম্মুনা বজ্ঝতি.

সুরাতি পিট্ঠসুরা, পূৰসুরা, ওদনসুরা, কিণ্ণপক্খিত্তা, সম্ভারসংযুত্তাতি পঞ্চ সুরা. মেরযন্তি পুপ্ফাসৰো, ফলাসৰো, মধ্ৰাসৰো, গুল়াসৰো সম্ভারসংযুত্তোতি পঞ্চ আসৰা. তদুভযম্পি মদনীযট্ঠেন মজ্জং. যায চেতনায তং পিৰতি, সা পমাদকারণত্তা পমাদট্ঠানং. লক্খণতো পন যথাৰুত্তস্স সুরামেরযসঙ্খাতস্স মজ্জস্স বীজতো পট্ঠায মদৰসেন কাযদ্ৰারপ্পৰত্তা পমাদচেতনা সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানং. তস্স মজ্জভাৰো, পাতুকম্যতাচিত্তং, তজ্জো ৰাযামো, অজ্ঝোহরণন্তি চত্তারো সম্ভারা. অকুসলচিত্তেনেৰ চস্স পাতব্বতো একন্তেন সাৰজ্জভাৰো. অরিযসাৰকানং পন ৰত্থুং অজানন্তানম্পি মুখং ন পৰিসতি, পগেৰ জানন্তানং. অড্ঢপসতমত্তস্স পানং অপ্পসাৰজ্জং, অদ্ধাল়্হকমত্তস্স পানং ততো মহন্তং মহাসাৰজ্জং, কাযসঞ্চালনসমত্থং বহুং পিৰিত্ৰা গামঘাতকাদিকম্মং করোন্তস্স মহাসাৰজ্জমেৰ. পাপকম্মঞ্হি পাণাতিপাতং পত্ৰা খীণাসৰে মহাসাৰজ্জং, অদিন্নাদানং পত্ৰা খীণাসৰস্স সন্তকে মহাসাৰজ্জং, মিচ্ছাচারং পত্ৰা খীণাসৰায ভিক্খুনিযা ৰীতিক্কমে, মুসাৰাদং পত্ৰা মুসাৰাদেন সঙ্ঘভেদে, সুরাপানং পত্ৰা কাযসঞ্চালনসমত্থং বহুং পিৰিত্ৰা গামঘাতকাদিকম্মং মহাসাৰজ্জং. সব্বেহিপি চেতেহি মুসাৰাদেন সঙ্ঘভেদোৰ মহাসাৰজ্জো. তঞ্হি কত্ৰা কপ্পং নিরযে পচ্চতি.

ইদানি এতেসু সভাৰতো, আরম্মণতো, ৰেদনতো, মূলতো, কম্মতো, ফলতোতি ছহি আকারেহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থ সভাৰতো পাণাতিপাতাদযো সব্বেপি চেতনাসভাৰাৰ. আরম্মণতো পাণাতিপাতো জীৰিতিন্দ্রিযারম্মণতো সঙ্খারারম্মণো, অদিন্নাদানং সত্তারম্মণং ৰা সঙ্খারারম্মণং ৰা, মিচ্ছাচারো ফোট্ঠব্বৰসেন সঙ্খারারম্মণো, সত্তারম্মণোতি একে. মুসাৰাদো সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা, সুরাপানং সঙ্খারারম্মণং. ৰেদনতো পাণাতিপাতো দুক্খৰেদনো, অদিন্নাদানং তিৰেদনং, মিচ্ছাচারো সুখমজ্ঝত্তৰসেন দ্ৰিৰেদনো, তথা সুরাপানং. সন্নিট্ঠাপকচিত্তেন পন উভযম্পি মজ্ঝত্তৰেদনং ন হোতি. মুসাৰাদো তিৰেদনো. মূলতো পাণাতিপাতো দোসমোহৰসেন দ্ৰিমূলকো, অদিন্নাদানং মুসাৰাদো চ দোসমোহৰসেন ৰা লোভমোহৰসেন ৰা, মিচ্ছাচারো সুরাপানঞ্চ লোভমোহৰসেন দ্ৰিমূলং. কম্মতো মুসাৰাদোযেৰেত্থ ৰচীকম্মং, সেসং চতুব্বিধম্পি কাযকম্মমেৰ. ফলতো সব্বেপি অপাযূপপত্তিফলা চেৰ সুগতিযম্পি অপ্পাযুকতাদিনানাৰিধঅনিট্ঠফলা চাতি এৰমেত্থ সভাৰাদিতো ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

অপ্পটিৰিরতাতি সমাদানৰিরতিযা সম্পত্তৰিরতিযা চ অভাৰেন ন পটিৰিরতা. দুস্সীলাতি ততো এৰ পঞ্চসীলমত্তস্সাপি অভাৰেন নিস্সীলা. পাপধম্মাতি লামকধম্মা, হীনাচারা. পাণাতিপাতা পটিৰিরতোতি সিক্খাপদসমাদানেন পাণাতিপাততো ৰিরতো, আরকা ঠিতো. এস নযো সেসেসুপি.

ইধাপি পাণাতিপাতাৰেরমণিআদীনং সভাৰতো আরম্মণতো, ৰেদনতো, মূলতো, কম্মতো, সমাদানতো, ভেদতো, ফলতো চ ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো. তত্থ সভাৰতো পঞ্চপি চেতনাযোপি হোন্তি ৰিরতিযোপি, ৰিরতিৰসেন পন দেসনা আগতা. যা পাণাতিপাতা ৰিরমন্তস্স ‘‘যা তস্মিং সমযে পাণাতিপাতা আরতি ৰিরতী’’তি এৰং ৰুত্তা কুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৰিরতি. সা পভেদতো তিৰিধা – সম্পত্তৰিরতি, সমাদানৰিরতি, সমুচ্ছেদৰিরতীতি. তত্থ অসমাদিন্নসিক্খাপদানং অত্তনো জাতিৰযবাহুসচ্চাদীনি পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘‘অযুত্তমেতং অম্হাকং কাতু’’ন্তি সম্পত্তৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি সম্পত্তৰিরতি নাম. সমাদিন্নসিক্খাপদানং সিক্খাপদসমাদানে তদুত্তরি চ অত্তনো জীৰিতম্পি পরিচ্চজিত্ৰা ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি সমাদানৰিরতি নাম. অরিযমগ্গসম্পযুত্তা পন ৰিরতি সমুচ্ছেদৰিরতি নাম, যস্সা উপ্পত্তিতো পট্ঠায অরিযপুগ্গলানং ‘‘পাণং ঘাতেস্সামা’’তি চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতি. তাসু সমাদানৰিরতি ইধাধিপ্পেতা.

আরম্মণতো পাণাতিপাতাদীনং আরম্মণানেৰ এতেসং আরম্মণানি. ৰীতিক্কমিতব্বতোযেৰ হি ৰিরতি নাম হোতি. যথা পন নিব্বানারম্মণো অরিযমগ্গো কিলেসে পজহতি, এৰং জীৰিতিন্দ্রিযাদিআরম্মণাযেৰ এতে কুসলধম্মা পাণাতিপাতাদীনি দুস্সীল্যানি পজহন্তি. ৰেদনতো সব্বাপি সুখৰেদনাৰ.

মূলতো ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহৰসেন তিমূলা হোন্তি, ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসৰসেন দ্ৰিমূলা. কম্মতো মুসাৰাদা ৰেরমণি ৰচীকম্মং, সেসা কাযকম্মং. সমাদানতো অঞ্ঞস্স গরুট্ঠানিযস্স সন্তিকে তং অলভন্তেন সযমেৰ ৰা পঞ্চ সীলানি একজ্ঝং পাটিযেক্কং ৰা সমাদিযন্তেন সমাদিন্নানি হোন্তি. ভেদতো গহট্ঠানং যং যং ৰীতিক্কন্তং, তং তদেৰ ভিজ্জতি, ইতরং ন ভিজ্জতি. কস্মা? গহট্ঠা হি অনিবদ্ধসীলা হোন্তি, যং যং সক্কোন্তি, তং তদেৰ রক্খন্তি. পব্বজিতানং পন একস্মিং ৰীতিক্কন্তে সব্বানি ভিজ্জন্তীতি.

ফলতোতি পাণাতিপাতা ৰেরমণিযা চেত্থ অঙ্গপচ্চঙ্গসম্পন্নতা, আরোহপরিণাহসম্পত্তি, জৰনসম্পত্তি, সুপ্পতিট্ঠিতপাদতা, চারুতা, মুদুতা, সুচিতা, সূরতা, মহব্বলতা, ৰিস্সট্ঠৰচনতা, সত্তানং পিযমনাপতা, অভিজ্জপরিসতা, অচ্ছম্ভিতা, দুপ্পধংসিযতা, পরূপক্কমেন অমরণতা, মহাপরিৰারতা, সুৰণ্ণতা, সুসণ্ঠানতা, অপ্পাবাধতা, অসোকতা, পিযমনাপেহি অৰিপ্পযোগো, দীঘাযুকতাতি এৰমাদীনি ফলানি.

অদিন্নাদানা ৰেরমণিযা মহাধনধঞ্ঞতা, অনন্তভোগতা, থিরভোগতা, ইচ্ছিতানং ভোগানং খিপ্পং পটিলাভো, রাজাদীহি অসাধারণভোগতা, উল়ারভোগতা, তত্থ তত্থ জেট্ঠকভাৰো, নত্থিভাৰস্স অজাননতা, সুখৰিহারিতাতি এৰমাদীনি.

অব্রহ্মচরিযা ৰেরমণিযা ৰিগতপচ্চত্থিকতা, সব্বসত্তানং পিযমনাপতা, অন্নপানৰত্থচ্ছাদনাদীনং লাভিতা, সুখসুপনতা, সুখপটিবুজ্ঝনতা, অপাযভযৰিমোক্খো, ইত্থিভাৰনপুংসকভাৰানং অভব্বতা, অক্কোধনতা, সচ্চকারিতা, অমঙ্কুতা, আরাধনসুখতা, পরিপুণ্ণিন্দ্রিযতা, পরিপুণ্ণলক্খণতা, নিরাসঙ্কতা, অপ্পোস্সুক্কতা, সুখৰিহারিতা, অকুতোভযতা, পিযৰিপ্পযোগাভাৰোতি এৰমাদীনি. যস্মা পন মিচ্ছাচারাৰেরমণিযা ফলানিপি এত্থেৰ অন্তোগধানি, তস্মা (অব্রহ্মচরিযা ৰেরমণিযা).

মুসাৰাদা ৰেরমণিযা ৰিপ্পসন্নিন্দ্রিযতা, ৰিস্সট্ঠমধুরভাণিতা, সমসিতসুদ্ধদন্ততা, নাতিথূলতা, নাতিকিসতা, নাতিরস্সতা, নাতিদীঘতা, সুখসম্ফস্সতা, উপ্পলগন্ধমুখতা, সুস্সূসকপরিসতা, আদেয্যৰচনতা, কমলদলসদিসমুদুলোহিততনুজিৰ্হতা, অলীনতা, অনুদ্ধততাতি এৰমাদীনি.

সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা ৰেরমণিযা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু কিচ্চকরণীযেসু অপ্পমাদতা, ঞাণৰন্ততা, সদা উপট্ঠিতস্সতিতা, উপ্পন্নেসু কিচ্চকরণীযেসু ঠানুপ্পত্তিকপটিভানৰন্ততা, অনলসতা, অজল়তা, অনুম্মত্ততা, অচ্ছম্ভিতা, অসারম্ভিতা, অনিস্সুকিতা, অমচ্ছরিতা, সচ্চৰাদিতা, অপিসুণঅফরুসঅসম্ফপ্পলাপৰাদিতা, কতঞ্ঞুতা, কতৰেদিতা, চাগৰন্ততা, সীলৰন্ততা, উজুকতা, অক্কোধনতা, হিরোত্তপ্পসম্পন্নতা, উজুদিট্ঠিতা, মহন্ততা, পণ্ডিততা, অত্থানত্থকুসলতাতি এৰমাদীনি ফলানি. এৰমেত্থ পাণাতিপাতাৰেরমণিআদীনম্পি সভাৰাদিতো ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

সীলৰাতি যথাৰুত্তপঞ্চসীলৰসেন সীলৰা. কল্যাণধম্মোতি সুন্দরধম্মো, সরণগমনপরিদীপিতায দিট্ঠিসম্পত্তিযা সম্পন্নপঞ্ঞোতি অত্থো. যো পন পুত্তো মাতাপিতূসু অস্সদ্ধেসু দুস্সীলেসু চ সযম্পি তাদিসো, সোপি অৰজাতোযেৰাতি ৰেদিতব্বো. অস্সদ্ধিযাদযো হি ইধ অৰজাতভাৰস্স লক্খণং ৰুত্তা, তে চ তস্মিং সংৰিজ্জন্তি. মাতাপিতরো পন উপাদায পুত্তস্স অতিজাতাদিভাৰো ৰুচ্চতীতি.

যো হোতি কুলগন্ধনোতি কুলচ্ছেদকো কুলৰিনাসকো. ছেদনত্থো হি ইধ গন্ধসদ্দো, ‘‘উপ্পলগন্ধপচ্চত্থিকা’’তিআদীসু (পারা. ৬৫) ৰিয. কেচি পন ‘‘কুলধংসনো’’তি পঠন্তি, সো এৰত্থো.

এতে খো পুত্তা লোকস্মিন্তি এতে অতিজাতাদযো তযো পুত্তা এৰ ইমস্মিং সত্তলোকে পুত্তা নাম, ন ইতো ৰিনিমুত্তা অত্থি. ইমেসু পন যে ভৰন্তি উপাসকা যে সরণগমনসম্পত্তিযা উপাসকা ভৰন্তি কম্মস্সকতাঞাণেন কম্মস্স কোৰিদা, তে চ পণ্ডিতা পঞ্ঞৰন্তো, পঞ্চসীলদসসীলেন সম্পন্না পরিপুণ্ণা. যাচকানং ৰচনং জানন্তি, তেসং মুখাকারদস্সনেনেৰ অধিপ্পাযপূরণতোতি ৰদঞ্ঞূ, তেসং ৰা ‘‘দেহী’’তি ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ইমে পুব্বে দানং অদত্ৰা এৰংভূতা, মযা পন এৰং ন ভৰিতব্ব’’ন্তি তেসং পরিচ্চাগেন তদত্থং জানন্তীতি ৰদঞ্ঞূ, পণ্ডিতানং ৰা কম্মস্সকতাদিদীপকং ৰচনং জানন্তীতি ৰদঞ্ঞূ. ‘‘পদঞ্ঞূ’’তি চ পঠন্তি, পদানিযা পরিচ্চাগসীলাতি অত্থো. ততো এৰ ৰিগতমচ্ছেরমলত্তা ৰীতমচ্ছরা. অব্ভঘনাতি অব্ভসঙ্খাতা ঘনা, ঘনমেঘপটলা ৰা মুত্তো চন্দোৰিয, উপাসকাদিপরিসাসু খত্তিযাদিপরিসাসু চ ৰিরোচরে ৰিরোচন্তি, সোভন্তীতি অত্থো.

পঞ্চমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অৰুট্ঠিকসুত্তৰণ্ণনা

৭৫. ছট্ঠে অৰুট্ঠিকসমোতি অৰুট্ঠিকমেঘসমো. একচ্চো হি মেঘো সতপটলসহস্সপটলো হুত্ৰা উট্ঠহিত্ৰা থনন্তো গজ্জন্তো ৰিজ্জোতন্তো একং উদকবিন্দুম্পি অপাতেত্ৰা ৰিগচ্ছতি, তথূপমো একচ্চো পুগ্গলোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অৰুট্ঠিকসমো’’তি. পদেসৰস্সীতি একদেসৰস্সিমেঘসমো. পদেসৰস্সী ৰিযাতি হি পদেসৰস্সী. একচ্চো একস্মিংযেৰ ঠানে ঠিতেসু মনুস্সেসু যথা একচ্চে তেমেন্তি, একচ্চে ন তেমেন্তি, এৰং মন্দং ৰস্সতি, তথূপমং একচ্চং পুগ্গলং দস্সেতি ‘‘পদেসৰস্সী’’তি. সব্বত্থাভিৰস্সীতি সব্বস্মিং পথৰীপব্বতসমুদ্দাদিকে জগতিপ্পদেসে অভিৰস্সিমেঘসমো. একচ্চো হি সকলচক্কৰাল়গব্ভং পত্থরিত্ৰা সব্বত্থকমেৰ অভিৰস্সতি, তং চাতুদ্দীপিকমহামেঘং একচ্চস্স পুগ্গলস্স উপমং কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘সব্বত্থাভিৰস্সী’’তি.

সব্বেসানন্তি সব্বেসং, অযমেৰ ৰা পাঠো. ন দাতা হোতীতি অদানসীলো হোতি, থদ্ধমচ্ছরিতায ন কস্সচি কিঞ্চি দেতীতি অত্থো. ইদানি দানস্স খেত্তং দেয্যধম্মঞ্চ ৰিভাগেন দস্সেতুং ‘‘সমণব্রাহ্মণা’’তিআদিমাহ. তত্থ সমিতপাপসমণা চেৰ পব্বজ্জমত্তসমণা চ বাহিতপাপব্রাহ্মণা চেৰ জাতিমত্তব্রাহ্মণা চ ইধ ‘‘সমণব্রাহ্মণা’’তি অধিপ্পেতা. কপণা নাম দুগ্গতা দলিদ্দমনুস্সা. অদ্ধিকা নাম পথাৰিনো পরিব্বযৰিহীনা. ৰনিব্বকা নাম যে ‘‘ইট্ঠং দেথ কন্তং মনাপং কালেন অনৰজ্জং উদগ্গচিত্তা পসন্নচিত্তা, এৰং দেন্তা গচ্ছথ সুগতিং, গচ্ছথ ব্রহ্মলোক’’ন্তিআদিনা নযেন দানে নিযোজেন্তা দানস্স ৰণ্ণং থোমেন্তা ৰিচরন্তি. যাচকা নাম যে কেৰলং ‘‘মুট্ঠিমত্তং দেথ, পসতমত্তং দেথ, সরাৰমত্তং দেথা’’তি অপ্পকম্পি যাচমানা ৰিচরন্তি. তত্থ সমণব্রাহ্মণগ্গহণেন গুণখেত্তং উপকারিখেত্তঞ্চ দস্সেতি, কপণাদিগ্গহণেন করুণাখেত্তং. অন্নন্তি যংকিঞ্চি খাদনীযং ভোজনীযং. পানন্তি অম্বপানাদিপানকং. ৰত্থন্তি নিৰাসনপারুপনাদিঅচ্ছাদনং. যানন্তি রথৰয্হাদি অন্তমসো উপাহনং উপাদায গমনসাধনং. মালাতি গন্থিতাগন্থিতভেদং সব্বং পুপ্ফং. গন্ধন্তি যংকিঞ্চি গন্ধজাতং পিসিতং অপিসিতং গন্ধূপকরণঞ্চ. ৰিলেপনন্তি ছৰিরাগকরণং. সেয্যাতি মঞ্চপীঠাদি চেৰ পাৰারকোজৰাদি চ সযিতব্বৰত্থু. সেয্যগ্গহণেন চেত্থ আসনম্পি গহিতন্তি দট্ঠব্বং. আৰসথন্তি ৰাতাতপাদিপরিস্সযৰিনোদনং পতিস্সযং. পদীপেয্যন্তি দীপকপল্লিকাদিপদীপূপকরণং.

এৰং খো, ভিক্খৰেতি ৰিজ্জমানেপি দেয্যধম্মে পটিগ্গাহকানং এৰং দাতব্বৰত্থুং সব্বেন সব্বং অদেন্তো পুগ্গলো অৰস্সিকমেঘসদিসো হোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ভিক্খৰে, যথা সো মেঘো সতপটলসহস্সপটলো হুত্ৰা উট্ঠহিত্ৰা ন কিঞ্চি ৰস্সি ৰিগচ্ছতি, এৰমেৰ যো উল়ারং ৰিপুলঞ্চ ভোগং সংহরিত্ৰা গেহং আৰসন্তো কস্সচি কটচ্ছুমত্তং ভিক্খং ৰা উল়ুঙ্কমত্তং যাগুং ৰা অদত্ৰা ৰিগচ্ছতি, ৰিৰসো মচ্চুৰসং গচ্ছতি, সো অৰুট্ঠিকসমো নাম হোতীতি. ইমিনা নযেন সেসেসুপি নিগমনং ৰেদিতব্বং. ইমেসু চ তীসু পুগ্গলেসু পঠমো একংসেনেৰ গরহিতব্বো, দুতিযো পসংসনীযো, ততিযো, পসংসনীযতরো. পঠমো ৰা একন্তেনেৰ সব্বনিহীনো, দুতিযো মজ্ঝিমো, ততিযো উত্তমোতি ৰেদিতব্বো.

গাথাসু সমণেতি উপযোগৰসেন বহুৰচনং তথা সেসেসুপি. লদ্ধানাতি লভিত্ৰা, সমণে দক্খিণেয্যে পৰারেত্ৰা পুট্ঠো ন সংৰিভজতি. অন্নং পানঞ্চ ভোজনন্তি অন্নং ৰা পানং ৰা অঞ্ঞং ৰা ভুঞ্জিতব্বযুত্তকং ভোজনং, তং ন সংৰিভজতি. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – যো অত্থিকভাৰেন উপগতে সম্পটিগ্গাহকে লভিত্ৰা অন্নাদিনা সংৰিভাগমত্তম্পি ন করোতি, কিং সো অঞ্ঞং দানং দস্সতি, তং এৰরূপং থদ্ধমচ্ছরিযং পুরিসাধমং নিহীনপুগ্গলং পণ্ডিতা অৰুট্ঠিকসমোতি আহু কথযন্তীতি.

একচ্চানং ন দদাতীতি ৰিজ্জমানেপি মহতি দাতব্বধম্মে একেসং সত্তানং তেসু কোধৰসেন ৰা, দেয্যধম্মে লোভৰসেন ৰা ন দদাতি. একচ্চানং পৰেচ্ছতীতি একেসংযেৰ পন দদাতি. মেধাৰিনোতি পঞ্ঞৰন্তো পণ্ডিতা জনা.

সুভিক্খৰাচোতি যো উপগতানং যাচকানং ‘‘অন্নং দেথ, পানং দেথা’’তিআদিনা তং তং দাপেতি, সো সুলভভিক্খতায সুভিক্খা ৰাচা এতস্সাতি সুভিক্খৰাচো. ‘‘সুভিক্খৰস্সী’’তিপি পঠন্তি. যথা লোকো সুভিক্খো হোতি, এৰং সব্বত্থাভিৰস্সিতমহামেঘো সুভিক্খৰস্সী নাম হোতি. এৰমযম্পি মহাদানেহি সব্বত্থাভিৰস্সী সুভিক্খৰস্সীতি. আমোদমানো পকিরেতীতি তুট্ঠহট্ঠমানসো সহত্থেন দানং দেন্তো পটিগ্গাহকখেত্তে দেয্যধম্মং পকিরেন্তো ৰিয হোতি, ৰাচাযপি ‘‘দেথ দেথা’’তি ভাসতি.

ইদানি নং সুভিক্খৰস্সিতভাৰং দস্সেতুং ‘‘যথাপি মেঘো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – যথা মহামেঘো পঠমং মন্দনিগ্ঘোসেন থনযিত্ৰা পুন সকলনদীকন্দরানি একনিন্নাদং করোন্তো গজ্জযিত্ৰা পৰস্সতি, সব্বত্থকমেৰ ৰারিনা উদকেন থলং নিন্নঞ্চ অভিসন্দন্তো পূরেতি একোঘং করোতি, এৰমেৰ ইধ ইমস্মিং সত্তলোকে একচ্চো উল়ারপুগ্গলো সব্বসমতায সো মহামেঘো ৰিয ৰস্সিতব্বত্তা তাদিসো যথা ধনং উট্ঠানাধিগতং অত্তনো উট্ঠানৰীরিযাভিনিব্বত্তং হোতি, এৰং অনলসো হুত্ৰা তঞ্চ ধম্মেন ঞাযেন সংহরিত্ৰা তন্নিব্বত্তেন অন্নেন পানেন অঞ্ঞেন চ দেয্যধম্মেন পত্তে সম্পত্তে ৰনিব্বকে সম্মা সম্মদেৰ দেসকালানুরূপঞ্চেৰ ইচ্ছানুরূপঞ্চ তপ্পেতি সম্পৰারেতীতি.

ছট্ঠসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সুখপত্থনাসুত্তৰণ্ণনা

৭৬. সত্তমে সুখানীতি সুখনিমিত্তানি. পত্থযমানোতি ইচ্ছমানো আকঙ্খমানো. সীলন্তি গহট্ঠসীলং পব্বজিতসীলঞ্চ. গহট্ঠো চে গহট্ঠসীলং, পব্বজিতো চে চতুপারিসুদ্ধিসীলন্তি অধিপ্পাযো. রক্খেয্যাতি সমাদিযিত্ৰা অৰীতিক্কমন্তো সম্মদেৰ গোপেয্য. পসংসা মে আগচ্ছতূতি ‘‘মম কল্যাণো কিত্তিসদ্দো আগচ্ছতূ’’তি ইচ্ছন্তো পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞো সীলং রক্খেয্য. সীলৰতো হি গহট্ঠস্স তাৰ ‘‘অসুকো অসুককুলস্স পুত্তো সীলৰা কল্যাণধম্মো সদ্ধো পসন্নো দাযকো কারকো’’তিআদিনা পরিসমজ্ঝে কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, পব্বজিতস্স ‘‘অসুকো নাম ভিক্খু সীলৰা ৰত্তসম্পন্নো সোরতো সুখসংৰাসো সগারৰো সপ্পতিস্সো’’তিআদিনা…পে… অব্ভুগ্গচ্ছতীতি. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতী’’তি (অ. নি. ৫.২১৩; উদা. ৭৬; মহাৰ. ২৮৫).

তথা –

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু – ‘সব্রহ্মচারীনং পিযো চস্সং মনাপো, গরু চ ভাৰনীযো চা’তি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তিআদি (ম. নি. ১.৬৫).

ভোগা মে উপ্পজ্জন্তূতি এত্থ গহট্ঠস্স তাৰ সীলৰতো কল্যাণধম্মস্স যেন যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৰিকং কপ্পেতি – যদি কসিযা, যদি ৰণিজ্জায, যদি রাজপোরিসেন, তং তং যথাকালং যথাৰিধিঞ্চ অতিৰিয অপ্পমত্তভাৰতো অথস্স অনুপ্পন্না চেৰ ভোগা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ ভোগা ফাতিং গমিস্সন্তি. পব্বজিতস্স পন সীলাচারসম্পন্নস্স অপ্পমাদৰিহারিস্স সতো সীলসম্পন্নস্স সীলসম্পদায অপ্পিচ্ছতাদিগুণেসু চ পসন্না মনুস্সা উল়ারুল়ারে পচ্চযে অভিহরন্তি, এৰমস্স অনুপ্পন্না চেৰ ভোগা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ থিরা হোন্তি. তথা হি ৰুত্তং –

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো অপ্পমাদাধিকরণং মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতী’’তি (অ. নি. ৫.২১৩; উদা. ৭৬; মহাৰ. ২৮৫).

তথা –

‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু – ‘লাভী অস্স চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তি (ম. নি. ১.৬৫) চ –

সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

গাথাসু পত্থযানোতি পত্থযন্তো. তযো সুখেতি তীণি সুখানি. ৰিত্তলাভন্তি ধনলাভং, ভোগুপ্পত্তিন্তি অত্থো. ৰিসেসতো চেত্থ পসংসায চেতসিকসুখং, ভোগেহি কাযিকসুখং, ইতরেন উপপত্তিসুখং; তথা পঠমেন দিট্ঠধম্মসুখং, ততিযেন সম্পরাযসুখং, দুতিযেন উভযসুখং গহিতন্তি ৰেদিতব্বং.

ইদানি পসংসাদিকারণস্স সীলস্স ৰিয পসংসাদীনম্পি ৰিসেসকারণং পাপমিত্তপরিৰজ্জনং কল্যাণমিত্তসেৰনঞ্চ আদীনৰানিসংসেহি সদ্ধিং দস্সেন্তো ‘‘অকরোন্তো’’তিআদিমাহ. তত্থ সঙ্কিযোতি পাপস্মিং পরিসঙ্কিতব্বো ‘‘অদ্ধা ইমিনা পাপং কতং ৰা করিস্সতি ৰা, তথা হেস পাপপুরিসেহি সদ্ধিং সঞ্চরতী’’তি. অস্সাতি ইমস্স পাপজনসেৰিনো পুগ্গলস্স উপরি, অস্স ৰা পুগ্গলস্স অৰণ্ণো অভূতোপি পাপজনসেৰিতায রুহতি ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জতি পত্থরতি. অস্সাতি ৰা ভুম্মত্থে সামিৰচনং, তস্মিং পুগ্গলেতি অত্থো. স ৰে তাদিসকো হোতীতি যো যাদিসং পাপমিত্তং ৰা কল্যাণমিত্তং ৰা ভজতি উপসেৰতি চ, সো পুগ্গলো ভূমিভাগৰসেন উদকং ৰিয তাদিসোৰ হোতি, পাপধম্মো কল্যাণধম্মো ৰা হোতি. কস্মা? সহৰাসো হি তাদিসো; যস্মা সহৰাসো সংসগ্গো উপরাগো ৰিয ফলিকমণীসু পুরিসউপনিস্সযভূতং পুগ্গলাকারং গাহাপেতি, তস্মা পাপপুগ্গলেন সহ ৰাসো ন কাতব্বোতি অধিপ্পাযো.

সেৰমানো সেৰমানন্তি পরং পকতিসুদ্ধং পুগ্গলং কালেন কালং অত্তানং সেৰমানং সেৰমানো ভজমানো পাপপুগ্গলো, তেন ৰা সেৰিযমানো. সম্ফুট্ঠো সম্ফুসন্তি তেন পকতিসুদ্ধেন পুগ্গলেন সহৰাসেন সংসগ্গেন সম্ফুট্ঠো পাপপুগ্গলো সযম্পি, তথা তং ফুসন্তো. সরো দিদ্ধো কলাপং ৰাতি যথা নাম সরো ৰিসেন দিদ্ধো লিত্তো সরকলাপগতো সরসমূহসঙ্খাতং সরকলাপং অত্তনা ফুট্ঠং অলিত্তম্পি উপলিম্পতি, এৰং পাপেন উপলেপভযা ধীরোতি ধিতিসম্পন্নত্তা ধীরো পণ্ডিতপুরিসো পাপসহাযো ন ভৰেয্য.

পূতিমচ্ছং কুসগ্গেনাতি যথা কুচ্ছিতভাৰেন পূতিভূতং মচ্ছং কুসতিণগ্গেন যো পুরিসো উপনয্হতি পুটবন্ধৰসেন বন্ধতি, তস্স তে কুসা অপূতিকাপি পূতিমচ্ছসম্বন্ধেন পূতি দুগ্গন্ধমেৰ ৰাযন্তি. এৰং বালূপসেৰনাতি এৰংসম্পদা বালজনূপসেৰনা দট্ঠব্বা. এৰং ধীরূপসেৰনাতি যথা অসুরভিনোপি পত্তা তগরসম্বন্ধেন সুরভিং ৰাযন্তি, এৰং পণ্ডিতূপসেৰনা পকতিযা অসীলৰতো সীলসমাদানাদিৰসেন সীলগন্ধৰাযনস্স কারণং হোতি.

তস্মাতি যস্মা অকল্যাণমিত্তসেৰনায কল্যাণমিত্তসেৰনায চ অযং এদিসো আদীনৰো আনিসংসো চ, তস্মা পত্তপুটস্সেৰ পলাসপুটস্স ৰিয দুগ্গন্ধসুগন্ধৰত্থুসংসগ্গেন অসাধুসাধুজনসন্নিস্সযেন চ. ঞত্ৰা সম্পাকমত্তনোতি অত্তনো দুক্খুদ্রযং সুখুদ্রযঞ্চ ফলনিপ্ফত্তিং ঞত্ৰা জানিত্ৰা অসন্তে পাপমিত্তে ন উপসেৰেয্য, সন্তে উপসন্তে ৰন্তদোসে পসত্থে ৰা পণ্ডিতে সেৰেয্য. তথা হি অসন্তো নিরযং নেন্তি, সন্তো পাপেন্তি সুগ্গতিন্তি. ইতি ভগৰা পঠমগাথায যথাৰুত্তানি তীণি সুখনিমিত্তানি দস্সেত্ৰা ততো পরাহি পঞ্চহি গাথাহি পটিপক্খপরিৰজ্জনেন সদ্ধিং পসংসাসুখস্স আগমনং দস্সেত্ৰা ওসানগাথায তিণ্ণম্পি সুখানং আগমনকারণেন সদ্ধিং ওসানসুখং দস্সেতি.

সত্তমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ভিদুরসুত্তৰণ্ণনা

৭৭. অট্ঠমে ভিদুরাযন্তি ভিদুরো অযং. কাযোতি রূপকাযো. সো হি অঙ্গপচ্চঙ্গানং কেসাদীনঞ্চ সমূহট্ঠেন, এৰং কুচ্ছিতানং জেগুচ্ছানং আযো উপ্পত্তিদেসোতিপি কাযো. তত্রাযং ৰচনত্থো – আযন্তি এত্থাতি আযো. কে আযন্তি? কুচ্ছিতা কেসাদযো. ইতি কুচ্ছিতানং আযোতিপি কাযো. অত্থতো পন চতুসন্ততিৰসেন পৰত্তমানানং ভূতুপাদাযধম্মানং পুঞ্জো. ইদং ৰুত্তং হোতি – ভিক্খৰে, অযং চতুমহাভূতমযো রূপকাযো ভিদুরো ভেদনসীলো ভেদনসভাৰো খণে খণে ৰিদ্ধংসনসভাৰোতি. ‘‘ভিন্দরায’’ন্তিপি পাঠো, সো এৰত্থো. ৰিঞ্ঞাণন্তি তেভূমকং কুসলাদিচিত্তং. ৰচনত্থো পন – তং তং আরম্মণং ৰিজানাতীতি ৰিঞ্ঞাণং. যঞ্হি সঞ্জাননপজাননৰিধুরং আরম্মণৰিজাননং উপলদ্ধি, তং ৰিঞ্ঞাণং. ৰিরাগধম্মন্তি ৰিরজ্জনধম্মং, পলুজ্জনসভাৰন্তি অত্থো. সব্বে উপধীতি খন্ধূপধি, কিলেসূপধি, অভিসঙ্খারূপধি, পঞ্চকামগুণূপধীতি এতে ‘‘উপধীযতি এত্থ দুক্খ’’ন্তি উপধিসঞ্ঞিতা সব্বেপি উপাদানক্খন্ধকিলেসাভিসঙ্খারপঞ্চকামগুণধম্মা হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা, উদযব্বযপ্পটিপীল়নট্ঠেন দুক্খা, জরায মরণেন চাতি দ্ৰিধা ৰিপরিণামেতব্বসভাৰতায পকতিৰিজহনট্ঠেন ৰিপরিণামধম্মা. এৰমেত্থ অনিচ্চদস্সনসুখতায রূপধম্মে ৰিঞ্ঞাণঞ্চ ৰিসুং গহেত্ৰা পুন উপধিৰিভাগেন সব্বেপি তেভূমকধম্মে একজ্ঝং গহেত্ৰা অনিচ্চদুক্খানুপস্সনামুখেন তথাবুজ্ঝনকানং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযেন সম্মসনচারো.কথিতো. কামঞ্চেত্থ লক্খণদ্ৰযমেৰ পাল়িযং আগতং, ‘‘যং দুক্খং, তদনত্তা’’তি (সং. নি. ৩.১৫) পন ৰচনতো দুক্খলক্খণেনেৰ অনত্তলক্খণম্পি দস্সিতমেৰাতি ৰেদিতব্বং.

গাথাযং উপধীসু ভযং দিস্ৰাতি উপধীসু ভযতুপট্ঠানঞাণৰসেন ভযং দিস্ৰা, তেসং ভাযিতব্বতং পস্সিত্ৰা. ইমিনা বলৰৰিপস্সনং দস্সেতি. ভযতুপট্ঠানঞাণমেৰ হি ৰিভজিত্ৰা ৰিসেসৰসেন আদীনৰানুপস্সনা নিব্বিদানুপস্সনাতি চ ৰুচ্চতি. জাতিমরণমচ্চগাতি এৰং সম্মসন্তো ৰিপস্সনাঞাণং মগ্গেন ঘটেত্ৰা মগ্গপরম্পরায অরহত্তং পত্তো জাতিমরণং অতীতো নাম হোতি. কথং? সম্পত্ৰা পরমং সন্তিন্তি পরমং উত্তমং অনুত্তরং সন্তিং সব্বসঙ্খারূপসমং নিব্বানং অধিগন্ত্ৰা. এৰংভূতো চ কালং কঙ্খতি ভাৰিতত্তোতি চতুন্নং অরিযমগ্গানং ৰসেন ভাৰনাভিসমযনিপ্ফত্তিযা ভাৰিতকাযসীলচিত্তপঞ্ঞত্তা ভাৰিতত্তো মরণং জীৰিতঞ্চ অনভিনন্দন্তো কেৰলং অত্তনো খন্ধপরিনিব্বানকালং কঙ্খতি উদিক্খতি, ন তস্স কত্থচি পত্থনা হোতীতি. তেনাহ –

‘‘নাভিনন্দামি মরণং, নাভিনন্দামি জীৰিতং;

কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, নিব্বিসং ভতকো যথা’’তি. (থেরগা. ৬০৬);

অট্ঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. ধাতুসোসংসন্দনসুত্তৰণ্ণনা

৭৮. নৰমে ধাতুসোতি ধাতুতো. ধাতূতি চ অজ্ঝাসযধাতু অজ্ঝাসযসভাৰো অধিপ্পেতো, যো অধিমুত্তীতিপি ৰুচ্চতি. সংসন্দন্তীতি তায ধাতুসভাগতায যথাধাতু যথাঅজ্ঝাসযং অল্লীযন্তি একতো হোন্তি. সমেন্তীতি তায এৰ সমানজ্ঝাসযতায একচিত্তা হুত্ৰা সমাগচ্ছন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ভজন্তি উপসঙ্কমন্তি, অত্তনো রুচিভাৰখন্তিদিট্ঠিযো ৰা তত্থ তত্থ সমে করোন্তা পৰত্তন্তি. হীনাধিমুত্তিকাতি হীনে কামগুণাদিকে অধিমুত্তি এতেসন্তি হীনাধিমুত্তিকা, হীনজ্ঝাসযা. কল্যাণাধিমুত্তিকাতি কল্যাণে নেক্খম্মাদিকে অধিমুত্তি এতেসন্তি কল্যাণাধিমুত্তিকা, পণীতজ্ঝাসযা. সচে হি আচরিযুপজ্ঝাযা ন সীলৰন্তো, অন্তেৰাসিকসদ্ধিৰিহারিকা চ সীলৰন্তো, তে আচরিযুপজ্ঝাযেপি ন উপসঙ্কমন্তি, অত্তনো সদিসে সারুপ্পভিক্খূযেৰ উপসঙ্কমন্তি. সচে পন আচরিযুপজ্ঝাযা সীলৰন্তো, ইতরে ন সীলৰন্তো, তেপি ন আচরিযুপজ্ঝাযে উপসঙ্কমন্তি, অত্তনো সদিসে হীনাধিমুত্তিকেযেৰ উপসঙ্কমন্তি. এৰং উপসঙ্কমনং পন ন কেৰলং এতরহি এৰ, অথ খো অতীতানাগতেপীতি দস্সেন্তো ‘‘অতীতম্পি, ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ. সঙ্খেপতো সংকিলেসধম্মেসু অভিনিৰিট্ঠা হীনাধিমুত্তিকা, ৰোদানধম্মেসু অভিনিৰিট্ঠা কল্যাণাধিমুত্তিকা.

ইদং পন দুস্সীলানং দুস্সীলসেৰনমেৰ, সীলৰন্তানং সীলৰন্তসেৰনমেৰ, দুপ্পঞ্ঞানং দুপ্পঞ্ঞসেৰনমেৰ, পঞ্ঞৰন্তানং পঞ্ঞৰন্তসেৰনমেৰ কো নিযামেতীতি? অজ্ঝাসযধাতু নিযামেতি. সম্বহুলা কির ভিক্খূ একস্মিং গামে ভিক্খাচারং চরন্তি. তে মনুস্সা বহুং ভত্তং আহরিত্ৰা পত্তানি পূরেত্ৰা ‘‘যথাসভাগং পরিভুঞ্জথা’’তি ৰত্ৰা উয্যোজেসুং. ভিক্খূ আহংসু ‘‘আৰুসো, মনুস্সা ধাতুসংযুত্তকম্মে পযোজেন্তী’’তি. এৰং অজ্ঝাসযধাতু নিযামেতীতি. ধাতুসংযুত্তেন অযমত্থো দীপেতব্বো – গিজ্ঝকূটপব্বতস্মিঞ্হি গিলানসেয্যায নিপন্নো ভগৰা আরক্খত্থায পরিৰারেত্ৰা ৰসন্তেসু সারিপুত্তমোগ্গল্লানাদীসু একমেকং অত্তনো পরিসায সদ্ধিং চঙ্কমন্তং ওলোকেত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, সারিপুত্তং সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং চঙ্কমন্তন্তি. এৰং, ভন্তে. সব্বে খো এতে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ মহাপঞ্ঞা’’তি (সং. নি. ২.৯৯) সব্বং ৰিত্থারেতব্বং.

গাথাসু সংসগ্গাতি সংকিলেসতো সহৰাসাদিৰসেন সমাযোগতো, অথ ৰা দস্সনসংসগ্গো, সৰনসংসগ্গো, সমুল্লাপসংসগ্গো, সম্ভোগসংসগ্গো, কাযসংসগ্গোতি এৰং পঞ্চৰিধে সংসগ্গে যতো কুতোচি সংসগ্গতো. ৰনথো জাতোতি কিলেসো উপ্পন্নো মগ্গেন অসমূহতো. অসংসগ্গেন ছিজ্জতীতি সংসগ্গপটিক্খেপেন কাযৰিৰেকাদিনা পুব্বভাগে ছিজ্জিত্ৰা পুন অচ্চন্তাসংসগ্গেন সমুচ্ছেদৰিৰেকেন ছিজ্জতি পহীযতি. এত্তাৰতা সঙ্খেপতো হীনাধিমুত্তিযা সমুদযো অত্থঙ্গমো চ দস্সিতো হোতি.

যস্মা পন তে সংসগ্গা তে চ কিলেসা কোসজ্জৰসেন উপ্পজ্জন্তি চেৰ ৰড্ঢন্তি চ, ন ৰীরিযারম্ভৰসেন, তস্মা হীনাধিমুত্তিকে কুসীতপুগ্গলে ৰজ্জেত্ৰা কল্যাণাধিমুত্তিকে আরদ্ধৰীরিযে সেৰন্তেন অসংসগ্গেন সংসগ্গজো ৰনথো ছিন্দিতব্বোতি যথাৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেন্তো কুসীতসেৰনায তাৰ আদীনৰং পকাসেতুং ‘‘পরিত্তং দারু’’ন্তিআদিমাহ.

তত্থ পরিত্তং দারুন্তি খুদ্দকং কট্ঠমযং কুল্লং. যথা সীদে মহণ্ণৰেতি যথা খুদ্দকং কুল্লং আরুহিত্ৰা মহাসমুদ্দং তরিতুকামো তীরং অপ্পত্ৰা সমুদ্দমজ্ঝেযেৰ সীদেয্য, পতিত্ৰা মচ্ছকচ্ছপভক্খো ভৰেয্য. এৰং কুসীতং আগম্ম, সাধুজীৰীপি সীদতীতি এৰমেৰ কুসীতং ৰীরিযারম্ভরহিতং কিলেসৰসিকং পুগ্গলং নিস্সায তেন কতসংসগ্গো সাধুজীৰীপি পরিসুদ্ধাজীৰো পরিসুদ্ধসীলোপি সমানো হীনসংসগ্গতো উপ্পন্নেহি কামৰিতক্কাদীহি খজ্জমানো পারং গন্তুং অসমত্থো সংসারণ্ণৰেযেৰ সীদতি. তস্মাতি যস্মা এৰং অনত্থাৰহো কুসীতসংসগ্গো, তস্মা তং আগম্ম আলসিযানুযোগেন কুচ্ছিতং সীদতীতি কুসীতং. ততো এৰ হীনৰীরিযং নিব্বীরিযং অকল্যাণমিত্তং পরিৰজ্জেয্য. একন্তেনেৰ পন কাযৰিৰেকাদীনঞ্চেৰ তদঙ্গৰিৰেকাদীনঞ্চ ৰসেন পৰিৰিত্তেহি, ততো এৰ কিলেসেহি আরকত্তা অরিযেহি পরিসুদ্ধেহি নিব্বানং পটিপেসিতত্তভাৰতো পহিতত্তেহি আরম্মণলক্খণূপনিজ্ঝানানং ৰসেন ঝাযনতো ঝাযীহি সব্বকালং পগ্গহিতৰীরিযতায আরদ্ধৰীরিযেহি পণ্ডিতেহি সপ্পঞ্ঞেহিযেৰ সহ আৰসেয্য সংৰসেয্যাতি.

নৰমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. পরিহানসুত্তৰণ্ণনা

৭৯. দসমে পরিহানায সংৰত্তন্তীতি অৰুদ্ধিযা ভৰন্তি, মগ্গাধিগমস্স পরিপন্থায হোন্তি. অধিগতস্স পন মগ্গস্স পরিহানি নাম নত্থি. ‘‘তযো ধম্মা’’তি ধম্মাধিট্ঠানৰসেন উদ্দিট্ঠধম্মে পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায ৰিভজন্তো ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, সেখো ভিক্খূ’’তিআদিমাহ.

তত্থ কম্মং আরমিতব্বতো আরামো এতস্সাতি কম্মারামো. কম্মে রতোতি কম্মরতো. কম্মারামতং কম্মাভিরতিং অনুযুত্তো পযুত্তোতি কম্মারামতমনুযুত্তো. তত্থ কম্মং নাম ইতিকত্তব্বং কম্মং, সেয্যথিদং – চীৰরৰিচারণং, চীৰরকরণং, উপত্থম্ভনং, পত্তত্থৰিকং, অংসবন্ধনং, কাযবন্ধনং, ধমকরণং, আধারকং, পাদকথলিকং, সম্মজ্জনীতি এৰমাদীনং উপকরণানং করণং, যঞ্চ ৰিহারে খণ্ডফুল্লাদিপটিসঙ্খরণং. একচ্চো হি এতানি করোন্তো সকলদিৰসং এতানেৰ করোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. যো পন এতেসং করণৰেলাযমেৰ এতানি করোতি, উদ্দেসৰেলাযং উদ্দেসং গণ্হাতি, সজ্ঝাযৰেলাযং সজ্ঝাযতি, চেতিযঙ্গণৰত্তাদিকরণৰেলাযং চেতিযঙ্গণৰত্তাদীনি করোতি, মনসিকারৰেলাযং মনসিকারং করোতি সব্বত্থককম্মট্ঠানে ৰা পারিহারিযকম্মট্ঠানে ৰা, ন সো কম্মারামো নাম. তস্স তং –

‘‘যানি খো পন তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি, তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্রুপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতু’’ন্তি (দী. নি. ৩.৩৪৫; অ. নি. ১০.১৮) –

আদিনা সত্থারা অনুঞ্ঞাতকরণমেৰ হোতি.

ভস্সারামোতি যো ভগৰতা পটিক্খিত্তরাজকথাদিৰসেন রত্তিন্দিৰং ৰীতিনামেতি, অযং ভস্সে পরিযন্তকারী ন হোতীতি ভস্সারামো নাম. যো পন রত্তিম্পি দিৰাপি ধম্মং কথেতি, পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, অযং অপ্পভস্সো ভস্সে পরিযন্তকারীযেৰ. কস্মা? ‘‘সন্নিপতিতানং ৰো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং করণীযং – ধম্মী ৰা কথা, অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰো’’তি (ম. নি. ১.২৭৩) ৰুত্তৰিধিংযেৰ পটিপন্নোতি.

নিদ্দারামোতি যো যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং ভুঞ্জিত্ৰা সেয্যসুখং, পস্সসুখং, মিদ্ধসুখং অনুযুঞ্জতি, যো চ গচ্ছন্তোপি নিসিন্নোপি ঠিতোপি থিনমিদ্ধাভিভূতো নিদ্দাযতি, অযং নিদ্দারামো নাম. যস্স পন করজকাযগেলঞ্ঞেন চিত্তং ভৰঙ্গং ওতরতি, নাযং নিদ্দারামো, তেনেৰাহ –

‘‘অভিজানামি খো পনাহং, অগ্গিৰেস্সন, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো নিদ্দং ওক্কমিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭).

এত্থ চ পুথুজ্জনকল্যাণকোপি সেখোত্ৰেৰ ৰেদিতব্বো. তস্মা তস্স সব্বস্সপি ৰিসেসাধিগমস্স ইতরেসং উপরি ৰিসেসাধিগমস্স চ পরিহানায ৰত্তন্তীতি ৰেদিতব্বং. সুক্কপক্খস্স ৰুত্তৰিপরিযাযেন অত্থৰিভাৰনা ৰেদিতব্বা.

গাথাসু উদ্ধতোতি চিত্তৰিক্খেপকরেন উদ্ধচ্চেন উদ্ধতো অৰূপসন্তো. অপ্পকিচ্চস্সাতি অনুঞ্ঞাতস্সপি ৰুত্তপ্পকারস্স কিচ্চস্স যুত্তপ্পযুত্তকালেযেৰ করণতো অপ্পকিচ্চো অস্স ভৰেয্য. অপ্পমিদ্ধোতি ‘‘দিৰসং চঙ্কমেন নিসজ্জাযা’’তিআদিনা ৰুত্তজাগরিযানুযোগেন নিদ্দারহিতো অস্স. অনুদ্ধতোতি ভস্সারামতায উপ্পজ্জনকচিত্তৰিক্খেপস্স অভস্সারামো হুত্ৰা পরিৰজ্জনেন ন উদ্ধতো ৰূপসন্তচিত্তো, সমাহিতোতি অত্থো. সেসং পুব্বে ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. ইতি ইমস্মিং ৰগ্গে পঠমদুতিযপঞ্চমছট্ঠসত্তমঅট্ঠমনৰমেসু সুত্তেসু ৰট্টং কথিতং, ইতরেসু ৰট্টৰিৰট্টং.