৬. অজাতসুত্তৰণ্ণনা
৪৩. ছট্ঠে অত্থি, ভিক্খৰেতি কা উপ্পত্তি? একদিৰসং কির ভগৰতা অনেকপরিযাযেন সংসারে আদীনৰং পকাসেত্ৰা তদুপসমনাদিৰসেন নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মদেসনায কতায ভিক্খূনং এতদহোসি ‘‘অযং সংসারো ভগৰতা অৰিজ্জাদীহি কারণেহি সহেতুকো ৰুত্তো, নিব্বানস্স পন তদুপসমস্স ন কিঞ্চি কারণং ৰুত্তং, তযিদং অহেতুকং কথং সচ্চিকট্ঠপরমত্থেন উপলব্ভতী’’তি. অথ ভগৰা তেসং ভিক্খূনং ৰিমতিৰিধমনত্থঞ্চেৰ, ‘‘ইধ সমণব্রাহ্মণানং ‘নিব্বানং নিব্বান’ন্তি ৰাচাৰত্থুমত্তমেৰ, নত্থি হি পরমত্থতো নিব্বানং নাম অনুপলব্ভমানসভাৰত্তা’’তি লোকাযতিকাদযো ৰিয ৰিপ্পটিপন্নানং বহিদ্ধা চ পুথুদিট্ঠিগতিকানং মিচ্ছাৰাদভঞ্জনত্থঞ্চ, অমতমহানিব্বানস্স পরমত্থতো অত্থিভাৰদীপনত্থং তস্স চ নিস্সরণভাৰাদিআনুভাৰৰন্ততাদীপনত্থং পীতিৰেগেন উদানৰসেন ইদং সুত্তং অভাসি. তথা হি ইদং সুত্তং উদানেপি (উদা. ৭২-৭৪) সঙ্গীতং.
তত্থ অত্থীতি ৰিজ্জতি পরমত্থতো উপলব্ভতি. অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতন্তি সব্বানিপি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি. অথ ৰা ৰেদনাদযো ৰিয হেতুপচ্চযসমৰাযসঙ্খাতায কারণসামগ্গিযা ন জাতং ন নিব্বত্তন্তি অজাতং. কারণেন ৰিনা সযমেৰ ন ভূতং ন পাতুভূতং ন উপ্পন্নন্তি অভূতং. এৰং অজাতত্তা অভূতত্তা চ যেন কেনচি কারণেন ন কতন্তি অকতং. জাতভূতকতসভাৰো চ নামরূপাদীনং সঙ্খতধম্মানং হোতি, ন অসঙ্খতসভাৰস্স নিব্বানস্সাতি দস্সনত্থং অসঙ্খতন্তি ৰুত্তং. পটিলোমতো ৰা সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতন্তি সঙ্খতং, তথা ন সঙ্খতং, সঙ্খতলক্খণরহিতন্তি চ অসঙ্খতন্তি এৰং অনেকেহি কারণেহি নিব্বত্তিতভাৰে পটিসিদ্ধে ‘‘সিযা নু খো একেনেৰ কারণেন কত’’ন্তি আসঙ্কাযং ‘‘ন কেনচি কত’’ন্তি দস্সনত্থং ‘‘অকত’’ন্তি ৰুত্তং. এৰং অপ্পচ্চযম্পি সমানং ‘‘সযমেৰ নু খো ইদং ভূতং পাতুভূত’’ন্তি আসঙ্কাযং তন্নিৰত্তনত্থং ‘‘অভূত’’ন্তি ৰুত্তং. অযঞ্চ এতস্স অসঙ্খতাকতাভূতভাৰো সব্বেন সব্বং অজাতিধম্মত্তাতি দস্সেতুং ‘‘অজাত’’ন্তি ৰুত্তন্তি. এৰমেতেসং চতুন্নম্পি পদানং সাত্থকভাৰো ৰেদিতব্বো.
ইতি ভগৰা ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খত’’ন্তি পরমত্থতো নিব্বানস্স অত্থিভাৰং ৰত্ৰা তত্থ হেতুং দস্সেন্তো ‘‘নো চেতং, ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ. তস্সাযং সঙ্খেপো – ভিক্খৰে, যদি অজাতাদিসভাৰা অসঙ্খতা ধাতু ন অভৰিস্স ন সিযা, ইধ লোকে জাতাদিসভাৰস্স রূপাদিক্খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতস্স সঙ্খারগতস্স নিস্সরণং অনৰসেসৰট্টুপসমো ন পঞ্ঞাযেয্য ন উপলব্ভেয্য ন সম্ভৰেয্য. নিব্বানঞ্হি আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তমানা সম্মাদিট্ঠিআদযো অরিযমগ্গধম্মা অনৰসেসতো কিলেসে সমুচ্ছিন্দন্তি, তেনেত্থ সব্বস্সপি ৰট্টদুক্খস্স অপ্পৰত্তি অপগমো নিস্সরণং পঞ্ঞাযতি.
এৰং ব্যতিরেকৰসেন নিব্বানস্স অত্থিভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি অন্ৰযৰসেনপি তং দস্সেতুং ‘‘যস্মা চ খো’’তিআদি ৰুত্তং, তং ৰুত্তত্থমেৰ. এত্থ চ যস্মা ‘‘অপচ্চযা ধম্মা, অসঙ্খতা ধম্মা (ধ. স. দুকমাতিকা ৭, ৮). অত্থি, ভিক্খৰে, তদাযতনং, যত্থ নেৰ পথৰী (উদা. ৭১). ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো (মহাৰ. ৭; ম. নি. ১.২৮১). অসঙ্খতঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি অসঙ্খতগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তিআদীহি (সং. নি. ৪.৩৬৬) অনেকেহি সুত্তপদেহি ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অজাত’’ন্তি ইমিনাপি সুত্তেন নিব্বানধাতুযা পরমত্থতো সব্ভাৰো সব্বলোকং অনুকম্পমানেন সম্মাসম্বুদ্ধেন দেসিতো, তস্মা ন পটিক্খিপিতব্বং. তত্থ অপ্পচ্চক্খকারীনম্পি ৰিঞ্ঞূনং কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা নত্থি এৰ. যে পন অবুদ্ধিপুগ্গলা, তেসং ৰিমতিৰিনোদনত্থং অযমেত্থ অধিপ্পাযনিদ্ধারণমুখেন যুত্তিৰিচারণা – যথা পরিঞ্ঞেয্যতায সউত্তরানং কামানং রূপানঞ্চ পটিপক্খভূতং তব্বিধুরসভাৰং নিস্সরণং পঞ্ঞাযতি, এৰং তংসভাৰানং সব্বেসং সঙ্খতধম্মানং পটিপক্খভূতেন তব্বিধুরসভাৰেন নিস্সরণেন ভৰিতব্বং. যঞ্চেতং নিস্সরণং, সা অসঙ্খতা ধাতু. কিঞ্চ ভিয্যো, সঙ্খতধম্মারম্মণং ৰিপস্সনাঞাণং অপি অনুলোমঞাণং কিলেসে সমুচ্ছেদৰসেন পজহিতুং ন সক্কোতি, তথা সম্মুতিসচ্চারম্মণং পঠমজ্ঝানাদীসু ঞাণং ৰিক্খম্ভনৰসেনেৰ কিলেসে পজহতি, ন সমুচ্ছেদৰসেন. ইতি সঙ্খতধম্মারম্মণস্স সম্মুতিসচ্চারম্মণস্স চ ঞাণস্স কিলেসানং সমুচ্ছেদপ্পহানে অসমত্থভাৰতো তেসং সমুচ্ছেদপ্পহানকরস্স অরিযমগ্গঞাণস্স তদুভযৰিপরীতসভাৰেন আরম্মণেন ভৰিতব্বং, সা অসঙ্খতা ধাতু. তথা ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খত’’ন্তি ইদং নিব্বানস্স পরমত্থতো অত্থিভাৰজোতকৰচনং অৰিপরীতত্থং ভগৰতা ভাসিতত্তা. যঞ্হি ভগৰতা ভাসিতং, তং অৰিপরীতত্থং পরমত্থন্তি যথা তং ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা, সব্বে সঙ্খারা দুক্খা, সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি (ধ. প. ২৭৭-২৭৯; চূল়নি. হেমকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৫৬). তথা নিব্বানসদ্দো কত্থচি ৰিসযে যথাভূতপরমত্থৰিসযো উপচারৰুত্তিসব্ভাৰতো সেয্যথাপি সীহসদ্দো. অথ ৰা অত্থেৰ পরমত্থতো অসঙ্খতাধাতু ইতরতব্বিপরীতৰিনিমুত্তসভাৰত্তা সেয্যথাপি পথৰীধাতু ৰেদনাতি. এৰমাদীহি নযেহি যুত্তিতোপি অসঙ্খতায ধাতুযা পরমত্থতো অত্থিভাৰো ৰেদিতব্বো.
গাথাসু জাতন্তি জাযনট্ঠেন জাতং, জাতিলক্খণপ্পত্তন্তি অত্থো. ভূতন্তি ভৰনট্ঠেন ভূতং, অহুত্ৰা সম্ভূতন্তি অত্থো. সমুপ্পন্নন্তি সহিতভাৰেন উপ্পন্নং, সহিতেহি ধম্মেহি চ উপ্পন্নন্তি অত্থো. কতন্তি কারণভূতেহি পচ্চযেহি নিব্বত্তিতং. সঙ্খতন্তি তেহিযেৰ সমেচ্চ সম্ভুয্য কতন্তি সঙ্খতং, সব্বমেতং পচ্চযনিব্বত্তস্স অধিৰচনং. নিচ্চসারাদিৰিরহিততো অদ্ধুৰং. জরায মরণেন চ একন্তেনেৰ সঙ্ঘটিতং সংসট্ঠন্তি জরামরণসঙ্ঘাতং. ‘‘জরামরণসঙ্ঘট্ট’’ন্তিপি পঠন্তি, জরায মরণেন চ উপদ্দুতং পীল়িতন্তি অত্থো. অক্খিরোগাদীনং অনেকেসং রোগানং নীল়ং কুলাৰকন্তি রোগনীল়ং. সরসতো উপক্কমতো চ পভঙ্গুপরমসীলতায পভঙ্গুরং.
চতুব্বিধো আহারো চ তণ্হাসঙ্খাতা নেত্তি চ পভৰো সমুট্ঠানং এতস্সাতি আহারনেত্তিপ্পভৰং. সব্বোপি ৰা পচ্চযো আহারো. ইধ পন তণ্হায নেত্তিগ্গহণেন গহিতত্তা তণ্হাৰজ্জা ৰেদিতব্বা. তস্মা আহারো চ নেত্তি চ পভৰো এতস্সাতি আহারনেত্তিপ্পভৰং. আহারো এৰ ৰা নযনট্ঠেন পৰত্তনট্ঠেন নেত্তীতি এৰম্পি আহারনেত্তিপ্পভৰং. নালং তদভিনন্দিতুন্তি তং উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং এৰং পচ্চযাধীনৰুত্তিকং, ততো এৰ অনিচ্চং, দুক্খঞ্চ তণ্হাদিট্ঠীহি অভিনন্দিতুং অস্সাদেতুং ন যুত্তং.
তস্স নিস্সরণন্তি ‘‘জাতং ভূত’’ন্তিআদিনা ৰুত্তস্স তস্স সক্কাযস্স নিস্সরণং নিক্কমো অনুপসন্তসভাৰস্স রাগাদিকিলেসস্স সব্বসঙ্খারস্স চ অভাৰেন তদুপসমভাৰেন পসত্থভাৰেন চ সন্তং, তক্কঞাণস্স অগোচরভাৰতো অতক্কাৰচরং, নিচ্চট্ঠেন ধুৰং, ততো এৰ অজাতং অসমুপ্পন্নং, সোকহেতূনং অভাৰতো অসোকং, ৰিগতরাগাদিরজত্তা ৰিরজং, সংসারদুক্খট্টিতেহি পটিপজ্জিতব্বত্তা পদং, জাতিআদিদুক্খধম্মানং নিরোধহেতুতায নিরোধো দুক্খধম্মানং, সব্বসঙ্খারানং উপসমহেতুতায সঙ্খারূপসমো, ততো এৰ অচ্চন্তসুখতায সুখোতি সব্বপদেহি অমতমহানিব্বানমেৰ থোমেতি. এৰং ভগৰা পঠমগাথায ব্যতিরেকৰসেন, দুতিযগাথায অন্ৰযৰসেন চ নিব্বানং ৰিভাৰেসি.
ছট্ঠসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.