৫. সুক্কধম্মসুত্তৰণ্ণনা
৪২. পঞ্চমে সুক্কাতি ন ৰণ্ণসুক্কতায সুক্কা, সুক্কভাৰায পন পরমৰোদানায সংৰত্তন্তীতি নিপ্ফত্তিসুক্কতায সুক্কা. সরসেনপি সব্বে কুসলা ধম্মা সুক্কা এৰ কণ্হভাৰপটিপক্খতো. তেসঞ্হি উপ্পত্তিযা চিত্তং পভস্সরং হোতি পরিসুদ্ধং. ধম্মাতি কুসলা ধম্মা. লোকন্তি সত্তলোকং. পালেন্তীতি আধারসন্ধারণেন মরিযাদং ঠপেন্তা রক্খন্তি. হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চাতি এত্থ হিরিযতি হিরিযিতব্বেন, হিরিযন্তি এতেনাতি ৰা হিরী. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘যং হিরিযতি হিরিযিতব্বেন, হিরিযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, অযং ৰুচ্চতি হিরী’’তি (ধ. স. ৩০). ওত্তপ্পতি ওত্তপ্পিতব্বেন, ওত্তপ্পন্তি এতেনাতি ৰা ওত্তপ্পং. ৰুত্তম্পিচেতং ‘‘যং ওত্তপ্পতি ওত্তপ্পিতব্বেন, ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, ইদং ৰুচ্চতি ওত্তপ্প’’ন্তি (ধ. স. ৩১).
তত্থ অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা হিরী, বহিদ্ধাসমুট্ঠানং ওত্তপ্পং. অত্তাধিপতেয্যা হিরী, লোকাধিপতেয্যং ওত্তপ্পং. লজ্জাসভাৰসণ্ঠিতা হিরী, ভযসভাৰসণ্ঠিতং ওত্তপ্পং. সপ্পতিস্সৰলক্খণা হিরী, ৰজ্জভীরুকভযদস্সাৰিলক্খণং ওত্তপ্পং.
তত্থ অজ্ঝত্তসমুট্ঠানং হিরিং চতূহি কারণেহি সমুট্ঠাপেতি – জাতিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা, ৰযং পচ্চৰেক্খিত্ৰা, সূরভাৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা, বাহুসচ্চং পচ্চৰেক্খিত্ৰা. কথং? ‘‘পাপকরণং নামেতং ন জাতিসম্পন্নানং কম্মং, হীনজচ্চানং কেৰট্টাদীনং কম্মং, মাদিসস্স জাতিসম্পন্নস্স ইদং কম্মং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি এৰং তাৰ জাতিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং অকরোন্তো হিরিং সমুট্ঠাপেতি. তথা ‘‘পাপকরণং নামেতং দহরেহি কত্তব্বকম্মং, মাদিসস্স ৰযে ঠিতস্স ইদং কম্মং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি এৰং ৰযং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং অকরোন্তো হিরিং সমুট্ঠাপেতি. তথা ‘‘পাপকরণং নামেতং দুব্বলজাতিকানং কম্মং, মাদিসস্স সূরভাৰসম্পন্নস্স ইদং কম্মং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি এৰং সূরভাৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং অকরোন্তো হিরিং সমুট্ঠাপেতি. তথা ‘‘পাপকরণং নামেতং অন্ধবালানং কম্মং, ন পণ্ডিতানং, মাদিসস্স পণ্ডিতস্স বহুস্সুতস্স ইদং কম্মং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি এৰং বাহুসচ্চং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং অকরোন্তো হিরিং সমুট্ঠাপেতি. এৰং অজ্ঝত্তসমুট্ঠানং হিরিং চতূহি কারণেহি সমুট্ঠাপেতি. সমুট্ঠাপেত্ৰা চ পন অত্তনো চিত্তে হিরিং পৰেসেত্ৰা পাপকম্মং ন করোতি. এৰং হিরী অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা নাম হোতি.
কথং ওত্তপ্পং বহিদ্ধাসমুট্ঠানং নাম? ‘‘সচে ত্ৰং পাপকম্মং করিস্সসি, চতূসু পরিসাসু গরহপ্পত্তো ভৰিস্সসি.
‘‘গরহিস্সন্তি তং ৰিঞ্ঞূ, অসুচিং নাগরিকো যথা;
ৰজ্জিতো সীলৰন্তেহি, কথং ভিক্খু করিস্সসী’’তি. –
পচ্চৰেক্খন্তো হি বহিদ্ধাসমুট্ঠিতেন ওত্তপ্পেন পাপকম্মং ন করোতি. এৰং ওত্তপ্পং বহিদ্ধাসমুট্ঠানং নাম হোতি.
কথং হিরী অত্তাধিপতেয্যা নাম? ইধেকচ্চো কুলপুত্তো অত্তানং অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৰা ‘‘মাদিসস্স সদ্ধাপব্বজিতস্স বহুস্সুতস্স ধুতৰাদিস্স ন যুত্তং পাপকম্মং কাতু’’ন্তি পাপকম্মং ন করোতি. এৰং হিরী অত্তাধিপতেয্যা নাম হোতি. তেনাহ ভগৰা –
‘‘সো অত্তানংযেৰ অধিপতিং করিত্ৰা অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি, সাৰজ্জং পজহতি, অনৰজ্জং ভাৰেতি, সুদ্ধমত্তানং পরিহরতী’’তি (অ. নি. ৩.৪০).
কথং ওত্তপ্পং লোকাধিপতেয্যং নাম? ইধেকচ্চো কুলপুত্তো লোকং অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৰা পাপকম্মং ন করোতি. যথাহ –
‘‘মহা খো পনাযং লোকসন্নিৰাসো. মহন্তস্মিং খো পন লোকসন্নিৰাসে সন্তি সমণব্রাহ্মণা ইদ্ধিমন্তো দিব্বচক্খুকা পরচিত্তৰিদুনো, তে দূরতোপি পস্সন্তি, আসন্নাপি ন দিস্সন্তি, চেতসাপি চিত্তং পজানন্তি, তেপি মং এৰং জানিস্সন্তি ‘পস্সথ ভো ইমং কুলপুত্তং, সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো সমানো ৰোকিণ্ণো ৰিহরতি পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহী’তি. সন্তি দেৰতা ইদ্ধিমন্তিনিযো দিব্বচক্খুকা পরচিত্তৰিদুনিযো, তা দূরতোপি পস্সন্তি, আসন্নাপি ন দিস্সন্তি, চেতসাপি চিত্তং পজানন্তি, তাপি মং এৰং জানিস্সন্তি ‘পস্সথ ভো ইমং, কুলপুত্তং, সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো সমানো ৰোকিণ্ণো ৰিহরতি পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহী’তি. সো লোকংযেৰ অধিপতিং কত্ৰা অকুসলং পজহতী’’তি (অ. নি. ৩.৪০).
এৰং লোকাধিপতেয্যং ওত্তপ্পং.
লজ্জাসভাৰসণ্ঠিতাতি এত্থ লজ্জাতি লজ্জনাকারো, তেন সভাৰেন সণ্ঠিতা হিরী. ভযন্তি অপাযভযং, তেন সভাৰেন সণ্ঠিতং ওত্তপ্পং. তদুভযং পাপপরিৰজ্জনে পাকটং হোতি. তত্থ যথা দ্ৰীসু অযোগুল়েসু একো সীতলো ভৰেয্য গূথমক্খিতো, একো উণ্হো আদিত্তো. তেসু যথা সীতলং গূথমক্খিতত্তা জিগুচ্ছন্তো ৰিঞ্ঞুজাতিকো ন গণ্হাতি, ইতরং দাহভযেন, এৰং পণ্ডিতো লজ্জায জিগুচ্ছন্তো পাপং ন করোতি, ওত্তপ্পেন অপাযভীতো পাপং ন করোতি. এৰং লজ্জাসভাৰসণ্ঠিতা হিরী, ভযসভাৰসণ্ঠিতং ওত্তপ্পং.
কথং সপ্পতিস্সৰলক্খণা হিরী, ৰজ্জভীরুকভযদস্সাৰিলক্খণং ওত্তপ্পং? একচ্চো হি জাতিমহত্তপচ্চৰেক্খণা, সত্থুমহত্তপচ্চৰেক্খণা, দাযজ্জমহত্তপচ্চৰেক্খণা, সব্রহ্মচারিমহত্তপচ্চৰেক্খণাতি চতূহি কারণেহি তত্থ গারৰেন সপ্পতিস্সৰলক্খণং হিরিং সমুট্ঠাপেত্ৰা পাপং ন করোতি, একচ্চো অত্তানুৰাদভযং, পরানুৰাদভযং, দণ্ডভযং, দুগ্গতিভযন্তি চতূহি কারণেহি ৰজ্জতো ভাযন্তো ৰজ্জভীরুকভযদস্সাৰিলক্খণং ওত্তপ্পং সমুট্ঠাপেত্ৰা পাপং ন করোতি. এত্থ চ অজ্ঝত্তসমুট্ঠানাদিতা হিরোত্তপ্পানং তত্থ তত্থ পাকটভাৰেন ৰুত্তা, ন পন নেসং কদাচি অঞ্ঞমঞ্ঞৰিপ্পযোগো. ন হি লজ্জনং নিব্ভযং, পাপভযং ৰা অলজ্জনং অত্থীতি.
ইমে চে, ভিক্খৰে, দ্ৰে সুক্কা ধম্মা লোকং ন পালেয্যুন্তি ভিক্খৰে, ইমে দ্ৰে অনৰজ্জধম্মা যদি লোকং ন রক্খেয্যুং, লোকপালকা যদি ন ভৰেয্যুং. নযিধ পঞ্ঞাযেথ মাতাতি ইধ ইমস্মিং লোকে জনিকা মাতা ‘‘অযং মে মাতা’’তি গরুচিত্তীকারৰসেন ন পঞ্ঞাযেথ, ‘‘অযং মাতা’’তি ন লব্ভেয্য. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. মাতুচ্ছাতি মাতুভগিনী. মাতুলানীতি মাতুলভরিযা. গরূনন্তি মহাপিতুচূল়পিতুজেট্ঠভাতুআদীনং গরুট্ঠানিযানং. সম্ভেদন্তি সঙ্করং, মরিযাদভেদং ৰা. যথা অজেল়কাতিআদীহি উপমং দস্সেতি. এতে হি সত্তা ‘‘অযং মে মাতা’’তি ৰা ‘‘মাতুচ্ছা’’তি ৰা গরুচিত্তীকারৰসেন ন জানন্তি, যং ৰত্থুং নিস্সায উপ্পন্না, তত্থপি ৰিপ্পটিপজ্জন্তি. তস্মা উপমং আহরন্তো অজেল়কাদযো আহরি. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – যথা অজেল়কাদযো তিরচ্ছানা হিরোত্তপ্পরহিতা মাতাদিসঞ্ঞং অকত্ৰা ভিন্নমরিযাদা সব্বত্থ সম্ভেদেন ৰত্তন্তি, এৰমযং মনুস্সলোকো যদি লোকপালকধম্মা ন ভৰেয্যুং, সব্বত্থ সম্ভেদেন ৰত্তেয্য. যস্মা পনিমে লোকপালকধম্মা লোকং পালেন্তি, তস্মা নত্থি সম্ভেদোতি.
গাথাসু যেসং চে হিরিওত্তপ্পন্তি চেতি নিপাতমত্তং. যেসং সত্তানং হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চ সব্বদাৰ সব্বকালমেৰ ন ৰিজ্জতি ন উপলব্ভতি. ৰোক্কন্তা সুক্কমূলা তেতি তে সত্তা কুসলমূলপচ্ছেদাৰহস্সাপি কম্মস্স করণতো কুসলকম্মানং পতিট্ঠানভূতানং হিরোত্তপ্পানমেৰ ৰা অভাৰতো কুসলতো ৰোক্কমিত্ৰা, অপসক্কিত্ৰা, ঠিতত্তা ৰোক্কন্তা সুক্কমূলা, পুনপ্পুনং জাযনমীযনসভাৰত্তা জাতিমরণগামিনো সংসারং নাতিৰত্তন্তীতি অত্থো.
যেসঞ্চ হিরিওত্তপ্পন্তি যেসং পন পরিসুদ্ধমতীনং সত্তানং হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চাতি ইমে ধম্মা সদা সব্বকালং রত্তিন্দিৰং নৰমজ্ঝিমত্থেরকালেসু সম্মা উপগম্ম ঠিতা পাপা জিগুচ্ছন্তা ভাযন্তা তদঙ্গাদিৰসেন পাপং পজহন্তা. ৰিরূল়্হব্রহ্মচরিযাতি সাসনব্রহ্মচরিযে মগ্গব্রহ্মচরিযে চ ৰিরূল়্হং আপন্না, অগ্গমগ্গাধিগমেন সব্বসো সন্তকিলেসতায সন্তগুণতায ৰা সন্তো, পুনব্ভৰস্স খেপিতত্তা খীণপুনব্ভৰা হোন্তীতি.
পঞ্চমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.