৭. মেত্তাভাৰনাসুত্তৰণ্ণনা

২৭. সত্তমে যানি কানিচীতি অনৰসেসপরিযাদানং. ওপধিকানি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনীতি

তেসং নিযমনং. তত্থ উপধি ৰুচ্চন্তি খন্ধা, উপধিস্স করণং সীলং এতেসং, উপধিপ্পযোজনানি ৰা ওপধিকানি. সম্পত্তিভৰে অত্তভাৰজনকানি পটিসন্ধিপৰত্তিৰিপাকদাযকানি. পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনীতি পুঞ্ঞকিরিযা চ তা তেসং তেসং ফলানিসংসানং ৰত্থূনি চাতি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি. তানি পন সঙ্খেপতো দানমযং, সীলমযং, ভাৰনামযন্তি তিৰিধানি হোন্তি. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং পরতো তিকনিপাতৰণ্ণনাযং আৰি ভৰিস্সতি. মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযাতি মেত্তাভাৰনাৰসেন পটিলদ্ধতিকচতুক্কজ্ঝানসমাপত্তিযা. ‘‘মেত্তা’’তি হি ৰুত্তে উপচারোপি লব্ভতি অপ্পনাপি, ‘‘চেতোৰিমুত্তী’’তি পন ৰুত্তে অপ্পনাঝানমেৰ লব্ভতি. তঞ্হি নীৰরণাদিপচ্চনীকধম্মতো চিত্তস্স সুট্ঠু ৰিমুত্তিভাৰেন চেতোৰিমুত্তীতি ৰুচ্চতি. কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিন্তি মেত্তাব্রহ্মৰিহারস্স সোল়সভাগং ওপধিকানি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি ন অগ্ঘন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযা যো ৰিপাকো, তং সোল়স কোট্ঠাসে কত্ৰা ততো একং পুন সোল়স কোট্ঠাসে কত্ৰা তত্থ যো এককোট্ঠাসো, ন তং অঞ্ঞানি ওপধিকানি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি অগ্ঘন্তীতি. অধিগ্গহেত্ৰাতি অভিভৰিত্ৰা. ভাসতেতি উপক্কিলেসৰিসুদ্ধিযা দিপ্পতি. তপতেতি ততো এৰ অনৰসেসে পটিপক্খধম্মে সন্তপতি. ৰিরোচতীতি উভযসম্পত্তিযা ৰিরোচতি. মেত্তা হি চেতোৰিমুত্তি চন্দালোকসঙ্খাতা ৰিগতূপক্কিলেসা জুণ্হা ৰিয দিপ্পতি, আতপো ৰিয অন্ধকারং পচ্চনীকধম্মে ৰিধমন্তী তপতি, ওসধিতারকা ৰিয ৰিজ্জোতমানা ৰিরোচতি চ.

সেয্যথাপীতি ওপম্মদস্সনত্থে নিপাতো. তারকরূপানন্তি জোতীনং. চন্দিযাতি চন্দস্স অযন্তি চন্দী, তস্সা চন্দিযা, পভায জুণ্হাযাতি অত্থো. ৰস্সানন্তি ৰস্সানং বহুৰসেন লদ্ধৰোহারস্স উতুনো. পচ্ছিমে মাসেতি কত্তিকমাসে. সরদসমযেতি সরদকালে. অস্সযুজকত্তিকমাসা হি লোকে ‘‘সরদউতূ’’তি ৰুচ্চন্তি. ৰিদ্ধেতি উব্বিদ্ধে, মেঘৰিগমেন দূরীভূতেতি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘ৰিগতৰলাহকে’’তি. দেৰেতি আকাসে. নভং অব্ভুস্সক্কমানোতি উদযট্ঠানতো আকাসং উল্লঙ্ঘন্তো. তমগতন্তি তমং. অভিৰিহচ্চাতি অভিহন্ত্ৰা ৰিধমিত্ৰা. ওসধিতারকাতি উস্সন্না পভা এতায ধীযতি, ওসধীনং ৰা অনুবলপ্পদাযিকত্তা ওসধীতি লদ্ধনামা তারকা.

এত্থাহ – কস্মা পন ভগৰতা সমানেপি ওপধিকভাৰে মেত্তা ইতরেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তাতি? ৰুচ্চতে – সেট্ঠট্ঠেন নিদ্দোসভাৰেন চ সত্তেসু সুপ্পটিপত্তিভাৰতো. সেট্ঠা হি এতে ৰিহারা, সব্বসত্তেসু সম্মাপটিপত্তিভূতানি যদিদং মেত্তাঝানানি. যথা চ ব্রহ্মানো নিদ্দোসচিত্তা ৰিহরন্তি, এৰং এতেহি সমন্নাগতা যোগিনো ব্রহ্মসমাৰ হুত্ৰা ৰিহরন্তি. তথা হিমে ‘‘ব্রহ্মৰিহারা’’তি ৰুচ্চন্তি. ইতি সেট্ঠট্ঠেন নিদ্দোসভাৰেন চ সত্তেসু সুপ্পটিপত্তিভাৰতো মেত্তাৰ ইতরেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা.

এৰম্পি কস্মা মেত্তাৰ এৰং ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা? ইতরেসং ব্রহ্মৰিহারানং অধিট্ঠানভাৰতো দানাদীনং সব্বেসং কল্যাণধম্মানং পরিপূরিকত্তা চ. অযঞ্হি সত্তেসু হিতাকারপ্পৰত্তিলক্খণা মেত্তা, হিতূপসংহারসা, আঘাতৰিনযপচ্চুপট্ঠানা. যদি অনোধিসো ভাৰিতা বহুলীকতা, অথ সুখেনেৰ করুণাদিভাৰনা সম্পজ্জন্তীতি মেত্তা ইতরেসং ব্রহ্মৰিহারানং অধিট্ঠানং. তথা হি সত্তেসু হিতজ্ঝাসযতায সতি নেসং দুক্খাসহনতা, সম্পত্তিৰিসেসানং চিরট্ঠিতিকামতা, পক্খপাতাভাৰেন সব্বত্থ সমপ্পৰত্তচিত্ততা চ সুখেনেৰ ইজ্ঝন্তি. এৰঞ্চ সকললোকহিতসুখৰিধানাধিমুত্তা মহাবোধিসত্তা ‘‘ইমস্স দাতব্বং, ইমস্স ন দাতব্ব’’ন্তি উত্তমৰিচযৰসেন ৰিভাগং অকত্ৰা সব্বসত্তানং নিরৰসেসসুখনিদানং দানং দেন্তি, হিতসুখত্থমেৰ নেসং সীলং সমাদিযন্তি, সীলপরিপূরণত্থং নেক্খম্মং ভজন্তি, তেসং হিতসুখেসু অসম্মোহত্থায পঞ্ঞং পরিযোদপেন্তি, হিতসুখাভিৰড্ঢনত্থমেৰ দল়্হং ৰীরিযমারভন্তি, উত্তমৰীরিযৰসেন ৰীরভাৰং পত্তাপি সত্তানং নানপ্পকারং হিতজ্ঝাসযেনেৰ অপরাধং খমন্তি, ‘‘ইদং ৰো দস্সাম, করিস্সামা’’তিআদিনা কতং পটিঞ্ঞাতং ন ৰিসংৰাদেন্তি, তেসং হিতসুখাযেৰ অচলাধিট্ঠানা হোন্তি. তেসু অচলায মেত্তায পুব্বকারিনো হিতজ্ঝাসযেনেৰ নেসং ৰিপ্পকারে উদাসীনা হোন্তি, পুব্বকারিতাযপি ন পচ্চুপকারমাসিসন্তীতি. এৰং তে পারমিযো পূরেত্ৰা যাৰ দসবলচতু-ৰেসারজ্জ-ছঅসাধারণঞাণ-অট্ঠারসাৰেণিকবুদ্ধধম্মপ্পভেদে সব্বেপি কল্যাণধম্মে পরিপূরেন্তি. এৰং দানাদীনং সব্বেসং কল্যাণধম্মানং পারিপূরিকা মেত্তাতি চ ইমস্স ৰিসেসস্স দস্সনত্থং সা ইতরেহি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা.

অপিচ মেত্তায ইতরেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি মহানুভাৰতা ৰেলামসুত্তেন দীপেতব্বা. তত্থ হি যথা নাম মহতা ৰেলামস্স দানতো একস্স সোতাপন্নস্স দানং মহপ্ফলতরং ৰুত্তং, এৰং সোতাপন্নসততো একস্স সকদাগামিস্স দানং…পে… পচ্চেকবুদ্ধসততো ভগৰতো, ততোপি বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং, ততোপি চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স ৰিহারদানং, ততোপি সরণগমনং, ততোপি সীলসমাদানং, ততোপি গদ্দূহনমত্তং কালং মেত্তাভাৰনা মহপ্ফলতরা ৰুত্তা. যথাহ –

‘‘যং গহপতি ৰেলামো ব্রাহ্মণো দানং অদাসি মহাদানং. যো চেকং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতরং. যো চ সতং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য…পে… সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা ৰেরমণিং. যো চ অন্তমসো গদ্দূহনমত্তম্পি মেত্তচিত্তং ভাৰেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতর’’ন্তি (অ. নি. ৯.২০).

মহগ্গতপুঞ্ঞভাৰেন পনস্সা পরিত্তপুঞ্ঞতো সাতিসযতায ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘যং পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্রাৰসিস্সতি, ন তং তত্রাৰতিট্ঠতী’’তি (দী. নি. ১.৫৫৬; সং. নি. ৪.৩৬০). কামাৰচরকম্মঞ্হি পমাণকতং নাম, মহগ্গতকম্মং পন পমাণং অতিক্কমিত্ৰা ওধিসকানোধিসকফরণৰসেন ৰড্ঢিত্ৰা কতত্তা অপ্পমাণকতং নাম. কামাৰচরকম্মং তস্স মহগ্গতকম্মস্স অন্তরা লগ্গিতুং ৰা তং কম্মং অভিভৰিত্ৰা অত্তনো ৰিপাকস্স ওকাসং গহেত্ৰা ঠাতুং ৰা ন সক্কোতি, অথ খো মহগ্গতকম্মমেৰ তং পরিত্তকম্মং মহোঘো ৰিয পরিত্তং উদকং অভিভৰিত্ৰা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৰা তিট্ঠতি, তস্স ৰিপাকং পটিবাহিত্ৰা সযমেৰ ব্রহ্মসহব্যতং উপনেতীতি অযঞ্হি তস্স অত্থোতি.

গাথাসু যোতি যো কোচি গহট্ঠো ৰা পব্বজিতো ৰা. মেত্তন্তি মেত্তাঝানং. অপ্পমাণন্তি ভাৰনাৰসেন আরম্মণৰসেন চ অপ্পমাণং. অসুভভাৰনাদযো ৰিয হি আরম্মণে একদেসগ্গহণং অকত্ৰা অনৰসেসফরণৰসেন অনোধিসোফরণৰসেন চ অপ্পমাণারম্মণতায পগুণভাৰনাৰসেন অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৰা সম্মসিত্ৰা হেট্ঠিমে অরিযমগ্গে অধিগচ্ছন্তস্স সুখেনেৰ পটিঘসংযোজনাদযো পহীযমানা তনূ হোন্তি. তেনাহ ‘‘পস্সতো উপধিক্খয’’ন্তি. ‘‘উপধিক্খযো’’তি হি নিব্বানং ৰুচ্চতি. তঞ্চস্স সচ্ছিকিরিযাভিসমযৰসেন মগ্গঞাণেন পস্সতি. অথ ৰা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তাঝানপদট্ঠানায ৰিপস্সনায অনুক্কমেন উপধিক্খযসঙ্খাতং অরহত্তং পত্ৰা তং পস্সতো পগেৰ দসপি সংযোজনা তনূ হোন্তি, পহীযন্তীতি অত্থো. অথ ৰা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি পটিঘো চেৰ পটিঘসম্পযুত্তসংযোজনা চ তনুকা হোন্তি. পস্সতো উপধিক্খযন্তি তেসংযেৰ কিলেসূপধীনং খযসঙ্খাতং মেত্তং অধিগমৰসেন পস্সন্ত স্সাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

এৰং কিলেসপ্পহানং নিব্বানাধিগমঞ্চ মেত্তাভাৰনায সিখাপ্পত্তমানিসংসং দস্সেত্ৰা ইদানি অঞ্ঞে আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘একম্পি চে’’তিআদিমাহ. তত্থ অদুট্ঠচিত্তোতি মেত্তাবলেন সুট্ঠু ৰিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ব্যাপাদেন অদূসিতচিত্তো. মেত্তাযতীতি হিতফরণৰসেন মেত্তং করোতি. কুসলোতি অতিসযেন কুসলৰা মহাপুঞ্ঞো, পটিঘাদিঅনত্থৰিগমেন ৰো. খেমী তেনাতি তেন মেত্তাযিতেন. সব্বে চ পাণেতি চসদ্দো ব্যতিরেকে. মনসানুকম্পন্তি চিত্তেন অনুকম্পন্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – একসত্তৰিসযাপি তাৰ মেত্তা মহাকুসলরাসি, সব্বে পন পাণে অত্তনো পিযপুত্তং ৰিয হিতফরণেন মনসা অনুকম্পন্তো পহূতং বহুং অনপ্পকং অপরিযন্তং চতুসট্ঠিমহাকপ্পেপি অত্তনো ৰিপাকপ্পবন্ধং পৰত্তেতুং সমত্থং উল়ারপুঞ্ঞং অরিযো পরিসুদ্ধচিত্তো পুগ্গলো পকরোতি নিপ্ফাদেতি.

সত্তসণ্ডন্তি সত্তসঙ্খাতেন সণ্ডেন সমন্নাগতং ভরিতং, সত্তেহি অৰিরল়ং আকিণ্ণমনুস্সন্তি অত্থো. ৰিজিত্ৰাতি অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেনেৰ ৰিজিনিত্ৰা. রাজিসযোতি ইসিসদিসা ধম্মিকরাজানো. যজমানাতি দানানি দদমানা. অনুপরিযগাতি ৰিচরিংসু.

অস্সমেধন্তিআদীসু পোরাণকরাজকালে কির সস্সমেধং, পুরিসমেধং, সম্মাপাসং, ৰাচাপেয্যন্তি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি অহেসুং, যেহি রাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে, মেধাৰিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্তৰেতনানুপ্পদানং পুরিসমেধং নাম, পুরিসসঙ্গণ্হনে মেধাৰিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং পোত্থকে লেখং গহেত্ৰা তীণি ৰস্সানি ৰিনা ৰড্ঢিযা সহস্সদ্ৰিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি হদযে বন্ধিত্ৰা ৰিয ঠপেতি, তস্মা ‘‘সম্মাপাস’’ন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা পন সণ্হৰাচায সঙ্গহণং ৰাচাপেয্যং নাম, পেয্যৰজ্জং পিযৰাচতাতি অত্থো. এৰং চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি সঙ্গহিতং রট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৰ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিরব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উরে পুত্তে নচ্চেন্তা অপারুতঘরা ৰিহরন্তি. ইদং ঘরদ্ৰারেসু অগ্গল়ানং অভাৰতো ‘‘নিরগ্গল়’’ন্তি ৰুচ্চতি. অযং পোরাণিকা পৰেণি, অযং পোরাণিকা পকতি.

অপরভাগে পন ওক্কাকরাজকালে ব্রাহ্মণা ইমানি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি ইমঞ্চ রট্ঠসম্পত্তিং পরিৰত্তেন্তা উদ্ধম্মূলং কত্ৰা অস্সমেধং পুরিসমেধন্তিআদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ব্রাহ্মণধম্মিযসুত্তে –

‘‘তেসং আসি ৰিপল্লাসো, দিস্ৰান অণুতো অণুং…পে….

‘‘তে তত্থ মন্তে গন্থেত্ৰা, ওক্কাকং তদুপাগমু’’ন্তি. (সু. নি. ৩০১-৩০৪);

তত্থ অস্সমেত্থ মেধন্তি বাধেন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৰীহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৰীসতিযূপস্স একস্মিং পচ্ছিমদিৰসে এৰ সত্তনৰুতিপঞ্চপসুসতঘাতভীসনস্স ঠপেত্ৰা ভূমিঞ্চ পুরিসে চ অৰসেসসব্বৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. পুরিসমেত্থ মেধন্তি বাধেন্তীতি পুরিসমেধো. চতূহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিংভূমিযা অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তি খিপন্তীতি সম্মাপাসো. যুগচ্ছিগ্গল়ে পৰেসনদণ্ডকসঙ্খাতং সম্মং খিপিত্ৰা তস্স পতিতোকাসে ৰেদিং কত্ৰা সংহারিমেহি যূপাদীহি সরস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্রযাগস্সেতং অধিৰচনং ৰাজমেত্থ পিৰন্তীতি ৰাজপেয্যো. একেন পরিযঞ্ঞেন সত্তরসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেল়ুৰযূপস্স সত্তরসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. নত্থি এত্থ অগ্গল়োতি নিরগ্গল়ো. নৰহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা পুরিসেহি চ অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স সব্বমেধপরিযাযনামস্স অস্সমেধৰিকপ্পস্সেতং অধিৰচনং.

চন্দপ্পভাতি চন্দপ্পভায. তারগণাৰ সব্বেতি যথা সব্বেপি তারাগণা চন্দিমসোভায সোল়সিম্পি কলং নাগ্ঘন্তি, এৰং তে অস্সমেধাদযো যঞ্ঞা মেত্তচিত্তস্স ৰুত্তলক্খণেন সুভাৰিতস্স সোল়সিম্পি কলং নানুভৰন্তি, ন পাপুণন্তি, নাগ্ঘন্তীতি অত্থো.

ইদানি অপরেপি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকে মেত্তাভাৰনায আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘যো ন হন্তী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যোতি মেত্তাব্রহ্মৰিহারভাৰনানুযুত্তো পুগ্গলো. ন হন্তীতি তেনেৰ মেত্তাভাৰনানুভাৰেন দূরৰিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ন কঞ্চি সত্তং হিংসতি, লেড্ডুদণ্ডাদীহি ন ৰিবাধতি ৰা. ন ঘাতেতীতি পরং সমাদপেত্ৰা ন সত্তে হনাপেতি ন ৰিবাধাপেতি চ. ন জিনাতীতি সারম্ভৰিগ্গাহিককথাদিৰসেন ন কঞ্চি জিনাতি সারম্ভস্সেৰ অভাৰতো, জানিকরণৰসেন ৰা অড্ডকরণাদিনা ন কঞ্চি জিনাতি. ন জাপযেতি পরেপি পযোজেত্ৰা পরেসং ধনজানিং ন কারাপেয্য. মেত্তংসোতি মেত্তামযচিত্তকোট্ঠাসো, মেত্তায ৰা অংসো অৰিজহনট্ঠেন অৰযৰভূতোতি মেত্তংসো. সব্বভূতেসূতি সব্বসত্তেসু. ততো এৰ ৰেরং তস্স ন কেনচীতি অকুসলৰেরং তস্স কেনচিপি কারণেন নত্থি, পুগ্গলৰেরসঙ্খাতো ৰিরোধো কেনচি পুরিসেন সদ্ধিং তস্স মেত্তাৰিহারিস্স নত্থীতি.

এৰমেতস্মিং এককনিপাতে পটিপাটিযা তেরসসু সুত্তেসু সিক্খাসুত্তদ্ৰযে চাতি পন্নরসসু সুত্তেসু ৰিৰট্টং কথিতং, নীৰরণসুত্তং সংযোজনসুত্তং অপ্পমাদসুত্তং অট্ঠিসঞ্চযসুত্তন্তি এতেসু চতূসু সুত্তেসু ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং. ইতরেসু পন ৰট্টমেৰ কথিতন্তি.

সত্তমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পরমত্থদীপনিযা

খুদ্দকনিকায-অট্ঠকথায

ইতিৰুত্তকস্স এককনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.