৩. ততিযৰগ্গো

১. পসন্নচিত্তসুত্তৰণ্ণনা

২১. ততিযৰগ্গস্স পঠমে পসন্নচিত্তন্তি রতনত্তযসদ্ধায কম্মফলসদ্ধায চ পসন্নমানসং. সুগতিন্তি সুন্দরং গতিং, সুখস্স ৰা গতিন্তি সুগতিং. সগ্গন্তি রূপাদিসম্পত্তীহি সুট্ঠু অগ্গন্তি সগ্গং. লোকন্তি লোকিযন্তি এত্থ পুঞ্ঞপাপফলানি, লুজ্জনট্ঠেনেৰ ৰা লোকং. এত্থ চ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৰগতি এৰ. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.

পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. মেত্তসুত্তৰণ্ণনা

২২. দুতিযে মা, ভিক্খৰে, পুঞ্ঞানন্তি এত্থ মাতি পটিসেধে নিপাতো. পুঞ্ঞসদ্দো ‘‘কুসলানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৰমিদং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৮০) পুঞ্ঞফলে আগতো. ‘‘অৰিজ্জাগতোযং, ভিক্খৰে, পুরিসপুগ্গলো পুঞ্ঞঞ্চে সঙ্খারং অভিসঙ্খরোতী’’তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) কামরূপাৰচরসুচরিতে. ‘‘পুঞ্ঞূপগং ভৰতি ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদীসু সুগতিৰিসেসভূতে উপপত্তিভৰে. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি – দানমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু, সীলমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু, ভাৰনামযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূ’’তিআদীসু (ইতিৰু. ৬০; অ. নি. ৮.৩৬) কুসলচেতনাযং. ইধ পন তেভূমককুসলধম্মে ৰেদিতব্বো. ভাযিত্থাতি এত্থ দুৰিধং ভযং ঞাণভযং, সারজ্জভযন্তি. তত্থ ‘‘যেপি তে, ভিক্খৰে, দেৰা দীঘাযুকা ৰণ্ণৰন্তো সুখবহুলা উচ্চেসু ৰিমানেসু চিরট্ঠিতিকা, তেপি তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা যেভুয্যেন ভযং সংৰেগং সন্তাসং আপজ্জন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩৩) আগতং ঞাণভযং. ‘‘অহুদেৰ ভযং, অহু ছম্ভিতত্তং, অহু লোমহংসো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩১৮) আগতং সারজ্জভযং. ইধাপি সারজ্জভযমেৰ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ভিক্খৰে, দীঘরত্তং কাযৰচীসংযমো ৰত্তপটিৰত্তপূরণং একাসনং, একসেয্যং, ইন্দ্রিযদমো, ধুতধম্মেহি চিত্তস্স নিগ্গহো, সতিসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানানুযোগৰসেন ৰীরিযারম্ভোতি এৰমাদীনি যানি ভিক্খুনা, নিরন্তরং পৰত্তেতব্বানি পুঞ্ঞানি, তেহি মা ভাযিত্থ, মা ভযং সন্তাসং আপজ্জিত্থ, একচ্চস্স দিট্ঠধম্মসুখস্স উপরোধভযেন সম্পরাযিকনিব্বানসুখদাযকেহি পুঞ্ঞেহি মা ভাযিত্থাতি. নিস্সক্কে হি ইদং সামিৰচনং.

ইদানি ততো অভাযিতব্বভাৰে কারণং দস্সেন্তো ‘‘সুখস্সেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সুখসদ্দো ‘‘সুখো বুদ্ধানং উপ্পাদো, সুখা ৰিরাগতা লোকে’’তিআদীসু (ধ. প. ১৯৪) সুখমূলে আগতো. ‘‘যস্মা চ খো, মহালি, রূপং সুখং সুখানুপতিতং সুখাৰক্কন্ত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৩.৬০) সুখারম্মণে. ‘‘যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, ন সুকরং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৰ সুখা সগ্গা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২৫৫) সুখপচ্চযট্ঠানে. ‘‘সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো’’তিআদীসু (ধ. প. ১১৮) সুখহেতুম্হি. ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৰিহারা এতে ধম্মা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৮২) অব্যাপজ্জে. ‘‘নিব্বানং পরমং সুখ’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ২০৪; ম. নি. ২.২১৫) নিব্বানে. ‘‘সুখস্স চ পহানা’’তিআদীসু (চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২৫) সুখৰেদনাযং. ‘‘অদুক্খমসুখং সন্তং, সুখমিচ্চেৰ ভাসিত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৫৩; ইতিৰু. ৫৩) উপেক্খাৰেদনাযং. ‘‘দ্ৰেপি মযা, আনন্দ, ৰেদনা ৰুত্তা পরিযাযেন সুখা ৰেদনা, দুক্খা ৰেদনা’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৮৯) ইট্ঠসুখে. ‘‘সুখো ৰিপাকো পুঞ্ঞান’’ন্তিআদীসু (পেটকো. ২৩) সুখৰিপাকে. ইধাপি ইট্ঠৰিপাকে এৰ দট্ঠব্বো. ইট্ঠস্সাতিআদীসু এসিতব্বতো অনিট্ঠপটিক্খেপতো চ ইট্ঠস্স, কমনীযতো মনস্মিঞ্চ কমনতো পৰিসনতো কন্তস্স, পিযাযিতব্বতো সন্তপ্পনতো চ পিযস্স, মাননীযতো মনস্স পৰড্ঢনতো চ মনাপস্সাতি অত্থো ৰেদিতব্বো. যদিদং পুঞ্ঞানীতি ‘‘পুঞ্ঞানী’’তি যদিদং ৰচনং, এতং সুখস্স ইট্ঠস্স ৰিপাকস্স অধিৰচনং নামং, সুখমেৰ তং যদিদং পুঞ্ঞন্তি ফলেন কারণস্স অভেদূপচারং ৰদতি. তেন কতূপচিতানং পুঞ্ঞানং অৰস্সংভাৰিফলং সুত্ৰা অপ্পমত্তেন সক্কচ্চং পুঞ্ঞানি কাতব্বানীতি পুঞ্ঞকিরিযাযং নিযোজেতি, আদরঞ্চ নেসং তত্থ উপ্পাদেতি.

ইদানি অত্তনা সুনেত্তকালে কতেন পুঞ্ঞকম্মেন দীঘরত্তং পচ্চনুভূতং ভৰন্তরপটিচ্ছন্নং উল়ারতমং পুঞ্ঞৰিপাকং উদাহরিত্ৰা তমত্থং পাকটং করোন্তো ‘‘অভিজানামি খো পনাহ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অভিজানামীতি অভিৰিসিট্ঠেন ঞাণেন জানামি, পচ্চক্খতো বুজ্ঝামি. দীঘরত্তন্তি চিরকালং. পুঞ্ঞানন্তি দানাদিকুসলধম্মানং. সত্ত ৰস্সানীতি সত্ত সংৰচ্ছরানি. মেত্তচিত্তন্তি মিজ্জতীতি মেত্তা, সিনিয্হতীতি অত্থো. মিত্তে ভৰা, মিত্তস্স ৰা এসা পৰত্তীতিপি মেত্তা. লক্খণাদিতো পন হিতাকারপ্পৰত্তিলক্খণা, হিতূপসংহাররসা, আঘাতৰিনযপচ্চুপট্ঠানা, সত্তানং মনাপভাৰদস্সনপদট্ঠানা. ব্যাপাদূপসমো এতিস্সা সম্পত্তি, সিনেহাসম্ভৰো ৰিপত্তি. সা এতস্স অত্থীতি মেত্তচিত্তং. ভাৰেত্ৰাতি মেত্তাসহগতং চিত্তং, চিত্তসীসেন সমাধি ৰুত্তোতি মেত্তাসমাধিং মেত্তাব্রহ্মৰিহারং উপ্পাদেত্ৰা চেৰ ৰড্ঢেত্ৰা চ. সত্ত সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পেতি সত্ত মহাকপ্পে. সংৰট্ট-ৰিৰট্টগ্গহণেনেৰ হি সংৰট্টট্ঠাযি-ৰিৰট্টট্ঠাযিনোপি গহিতা. ইমং লোকন্তি কামলোকং. সংৰট্টমানে সুদন্তি সংৰট্টমানে. সুদন্তি নিপাতমত্তং ৰিনস্সমানেতি অত্থো. ‘‘সংৰত্তমানে সুদ’’ন্তি চ পঠন্তি. কপ্পেতি কালে. কপ্পসীসেন হি কালো ৰুত্তো. কালে খীযমানে কপ্পোপি খীযতেৰ. যথাহ –

‘‘কালো ঘসতি ভূতানি, সব্বানেৰ সহত্তনা’’তি. (জা. ১.২.১৯০);

‘‘আভস্সরূপগো হোমী’’তি ৰুত্তত্তা তেজোসংৰট্টৰসেনেত্থ কপ্পৰুট্ঠানং ৰেদিতব্বং. আভস্সরূপগোতি তত্থ পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন আভস্সরব্রহ্মলোকং উপগচ্ছামীতি আভস্সরূপগো হোমি. ৰিৰট্টমানেতি সণ্ঠহমানে, জাযমানেতি অত্থো. সুঞ্ঞং ব্রহ্মৰিমানং উপপজ্জামীতি কস্সচি সত্তস্স তত্থ নিব্বত্তস্স অভাৰতো সুঞ্ঞং, যং পঠমজ্ঝানভূমিসঙ্খাতং ব্রহ্মৰিমানং আদিতো নিব্বত্তং, তং পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন উপপজ্জামি উপেমি. ব্রহ্মাতি কামাৰচরসত্তেহি সেট্ঠট্ঠেন তথা তথা ব্রূহিতগুণতায ব্রহ্মৰিহারতো নিব্বত্তট্ঠেন চ ব্রহ্মা. ব্রহ্মপারিসজ্জব্রহ্মপুরোহিতেহি মহন্তো ব্রহ্মাতি মহাব্রহ্মা. ততো এৰ তে অভিভৰিত্ৰা ঠিতত্তা অভিভূ. তেহি কেনচি গুণেন ন অভিভূতোতি অনভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৰচনে নিপাতো. দসোতি দস্সনসীলো, সো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং দস্সনসমত্থো, অভিঞ্ঞাণেন পস্সিতব্বং পস্সামীতি অত্থো. সেসব্রহ্মানং ইদ্ধিপাদভাৰনাবলেন অত্তনো চিত্তঞ্চ মম ৰসে ৰত্তেমীতি ৰসৰত্তী হোমীতি যোজেতব্বং. তদা কির বোধিসত্তো অট্ঠসমাপত্তিলাভীপি সমানো তথা সত্তহিতং অত্তনো পারমিপরিপূরণঞ্চ ওলোকেন্তো তাসু এৰ দ্ৰীসু ঝানভূমীসু নিকন্তিং উপ্পাদেত্ৰা মেত্তাব্রহ্মৰিহারৰসেন অপরাপরং সংসরি. তেন ৰুত্তং ‘‘সত্তৰস্সানি…পে… ৰসৰত্তী’’তি.

এৰং ভগৰা রূপাৰচরপুঞ্ঞস্স ৰিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৰা ইদানি কামাৰচরপুঞ্ঞস্সাপি তং দস্সেন্তো ‘‘ছত্তিংসক্খত্তু’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সক্কো অহোসিন্তি ছত্তিংস ৰারে অঞ্ঞত্থ অনুপপজ্জিত্ৰা নিরন্তরং সক্কো দেৰানমিন্দো তাৰতিংসদেৰরাজা অহোসি. রাজা অহোসিন্তিআদীসু চতূহি অচ্ছরিযধম্মেহি চতূহি চ সঙ্গহৰত্থূহি লোকং রঞ্জেতীতি রাজা. চক্করতনং ৰত্তেতি, চতূহি সম্পত্তিচক্কেহি ৰত্ততি, তেহি চ পরং ৰত্তেতি, পরহিতায চ ইরিযাপথচক্কানং ৰত্তো এতস্মিং অত্থীতি চক্কৰত্তী. রাজাতি চেত্থ সামঞ্ঞং, চক্কৰত্তীতি ৰিসেসং. ধম্মেন চরতীতি ধম্মিকো. ঞাযেন সমেন ৰত্ততীতি অত্থো. ধম্মেনেৰ রজ্জং লভিত্ৰা রাজা জাতোতি ধম্মরাজা. পরহিতধম্মচরণেন ৰা ধম্মিকো, অত্তহিতধম্মচরণেন ধম্মরাজা, চতুরন্তায ইস্সরোতি চাতুরন্তো, চতুসমুদ্দন্তায চতুব্বিধদীপৰিভূসিতায চ পথৰিযা ইস্সরোতি অত্থো. অজ্ঝত্তং কোপাদিপচ্চত্থিকে, বহিদ্ধা চ সব্বরাজানো অদণ্ডেন অসত্থেন ৰিজেসীতি ৰিজিতাৰী. জনপদে থাৰরভাৰং ধুৰভাৰং পত্তো, ন সক্কা কেনচি ততো চালেতুং জনপদো ৰা তম্হি থাৰরিযপ্পত্তো অনুযুত্তো সকম্মনিরতো অচলো অসম্পৰেধীতি জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো.

চক্করতনং, হত্থিরতনং, অস্সরতনং, মণিরতনং, ইত্থিরতনং, গহপতিরতনং, পরিণাযকরতনন্তি ইমেহি সত্তহি রতনেহি সমুপেতোতি সত্তরতনসমন্নাগতো. তেসু হি রাজা চক্কৰত্তি চক্করতনেন অজিতং জিনাতি, হত্থিঅস্সরতনেহি ৰিজিতে সুখেনেৰ অনুৰিচরতি, পরিণাযকরতনেন ৰিজিতমনুরক্খতি, সেসেহি উপভোগসুখমনুভৰতি. পঠমেন চস্স উস্সাহসত্তিযোগো, পচ্ছিমেন মন্তসত্তিযোগো, হত্থিঅস্সগহপতিরতনেহি পভূসত্তিযোগো সুপরিপুণ্ণো হোতি, ইত্থিমণিরতনেহি তিৰিধসত্তিযোগফলং. সো ইত্থিমণিরতনেহি পরিভোগসুখমনুভৰতি, সেসেহি উপভোগসুখং. ৰিসেসতো চস্স পুরিমানি তীণি অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেন সম্পজ্জন্তি, মজ্ঝিমানি অলোভকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেন, পচ্ছিমমেকং অমোহকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেনাতি ৰেদিতব্বং পদেসরজ্জস্সাতি খুদ্দকরজ্জস্স.

এতদহোসীতি অত্তনো সম্পত্তিযো পচ্চৰেক্খন্তস্স পচ্ছিমে চক্কৰত্তিকালে এতং ‘‘কিস্স নু খো মে ইদং কম্মস্স ফল’’ন্তিআদিকং অহোসি. সব্বত্থকমেৰ তস্মিং তস্মিম্পি ভৰে এতদহোসিযেৰ. তত্থাযং চক্কৰত্তিকালৰসেন যোজনা. এৰংমহিদ্ধিকোতি মণিরতনহত্থিরতনাদিপ্পমুখায কোসৰাহনসম্পত্তিযা জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তিযা চ এৰংমহিদ্ধিকো. এৰংমহানুভাৰোতি চক্করতনাদিসমন্নাগমেন কস্সচিপি পীল়ং অকরোন্তোৰ সব্বরাজূহি সিরসা সম্পটিচ্ছিতসাসনৰেহাসগমনাদীহি এৰং মহানুভাৰো. দানস্সাতি অন্নাদিদেয্যধম্মপরিচ্চাগস্স. দমস্সাতি চক্খাদিইন্দ্রিযদমনস্স চেৰ সমাধানৰসেন রাগাদিকিলেসদমনস্স চ. সংযমস্সাতি কাযৰচীসংযমস্স. তত্থ যং সমাধানৰসেন কিলেসদমনং, তং ভাৰনামযং পুঞ্ঞং, তঞ্চ খো মেত্তাব্রহ্মৰিহারভূতং ইধাধিপ্পেতং. তস্মিঞ্চ উপচারপ্পনাভেদেন দুৰিধে যং অপ্পনাপ্পত্তং, তেনস্স যথাৰুত্তাসু দ্ৰীসু ঝানভূমীসু উপপত্তি অহোসি. ইতরেন তিৰিধেনাপি যথারহং পত্তচক্কৰত্তিআদিভাৰোতি ৰেদিতব্বং.

ইতি ভগৰা অত্তানং কাযসক্খি কত্ৰা পুঞ্ঞানং ৰিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৰা ইদানি তমেৰত্থং গাথাবন্ধেন দস্সেন্তো ‘‘পুঞ্ঞমেৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ পুঞ্ঞমেৰ সো সিক্খেয্যাতি যো অত্থকামো কুলপুত্তো, সো পুঞ্ঞফলনিব্বত্তনতো, অত্তনো সন্তানং পুননতো চ ‘‘পুঞ্ঞ’’ন্তি লদ্ধনামং তিৰিধং কুসলমেৰ সিক্খেয্য নিৰেসেয্য উপচিনেয্য পসৰেয্যাতি অত্থো. আযতগ্গন্তি ৰিপুলফলতায উল়ারফলতায আযতগ্গং, পিযমনাপফলতায ৰা আযতিং উত্তমন্তি আযতগ্গং, আযেন ৰা যোনিসোমনসিকারাদিপ্পচ্চযেন উল়ারতমেন অগ্গন্তি আযতগ্গং. তকারো পদসন্ধিকরো. অথ ৰা আযেন পুঞ্ঞফলেন অগ্গং পধানন্তি আযতগ্গং. ততো এৰ সুখুদ্রযং সুখৰিপাকন্তি অত্থো.

কতমং পন তং পুঞ্ঞং, কথঞ্চ নং সিক্খেয্যাতি আহ ‘‘দানঞ্চ সমচরিযঞ্চ, মেত্তচিত্তঞ্চ ভাৰযে’’তি. তত্থ সমচরিযন্তি কাযৰিসমাদীনি ৰজ্জেত্ৰা কাযসমাদিচরিতং, সুৰিসুদ্ধং সীলন্তি অত্থো. ভাৰযেতি অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেয্য ৰড্ঢেয্য. এতে ধম্মেতি এতে দানাদিকে সুচরিতধম্মে. সুখসমুদ্দযেতি সুখানিসংসে, আনিসংসফলম্পি নেসং সুখমেৰাতি দস্সেতি. অব্যাপজ্জং সুখং লোকন্তি কামচ্ছন্দাদিব্যাপাদৰিরহিতত্তা অব্যাপজ্জং নিদ্দুক্খং, পরপীল়াভাৰে পন ৰত্তব্বং নত্থি. ঝানসমাপত্তিৰসেন সুখবহুলত্তা সুখং, একন্তসুখঞ্চ ব্রহ্মলোকং ঝানপুঞ্ঞানং, ইতরপুঞ্ঞানং পন তদঞ্ঞং সম্পত্তিভৰসঙ্খাতং সুখং লোকং পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞো উপপজ্জতি উপেতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে গাথাসু চ ৰট্টসম্পত্তি এৰ কথিতা.

দুতিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. উভযত্থসুত্তৰণ্ণনা

২৩. ততিযে ভাৰিতোতি উপ্পাদিতো চ ৰড্ঢিতো চ. বহুলীকতোতি পুনপ্পুনং কতো. অত্থোতি হিতং. তঞ্হি অরণীযতো উপগন্তব্বতো অত্থোতি ৰুচ্চতি. সমধিগয্হ তিট্ঠতীতি সম্মা পরিগ্গহেত্ৰা অৰিজহিত্ৰা ৰত্ততি. দিট্ঠধম্মিকন্তি দিট্ঠধম্মো ৰুচ্চতি পচ্চক্খভূতো অত্তভাৰো, দিট্ঠধম্মে ভৰং দিট্ঠধম্মিকং, ইধলোকপরিযাপন্নন্তি অত্থো. সম্পরাযিকন্তি ধম্মৰসেন সম্পরেতব্বতো সম্পরাযো, পরলোকো, সম্পরাযে ভৰং সম্পরাযিকং, পরলোকপরিযাপন্নন্তি ৰুত্তং হোতি.

কো পনেস দিট্ঠধম্মিকো নাম অত্থো, কো ৰা সম্পরাযিকোতি? সঙ্খেপেন তাৰ যং ইধলোকসুখং, যঞ্চেতরহি ইধলোকসুখাৰহং, অযং দিট্ঠধম্মিকো অত্থো. সেয্যথিদং – গহট্ঠানং তাৰ ইধ যং কিঞ্চি ৰিত্তূপকরণং, অনাকুলকম্মন্ততা, আরোগ্যসংৰিধানং, ৰত্থুৰিসদকিরিযাযোগৰিহিতানি সিপ্পাযতনৰিজ্জাট্ঠানানি সঙ্গহিতপরিজনতাতি এৰমাদি. পব্বজিতানং পন যে ইমে জীৰিতপরিক্খারা চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারা. তেসং অকিচ্ছলাভো, তত্থ চ সঙ্খায পটিসেৰনা, সঙ্খায পরিৰজ্জনা, ৰত্থুৰিসদকিরিযা, অপ্পিচ্ছতা, সন্তুট্ঠি, পৰিৰেকো, অসংসগ্গোতি এৰমাদি. পতিরূপদেসৰাসসপ্পুরিসূপনিস্সযসদ্ধম্মস্সৰনযোনিসোমনসিকারাদযো পন উভযেসং সাধারণা উভযানুরূপা চাতি ৰেদিতব্বা.

অপ্পমাদোতি এত্থ অপ্পমাদো পমাদপ্পটিপক্খতো ৰেদিতব্বো. কো পনেস পমাদো নাম? পমজ্জনাকারো. ৰুত্তং হেতং –

‘‘তত্থ কতমো পমাদো? কাযদুচ্চরিতে ৰা ৰচীদুচ্চরিতে ৰা মনোদুচ্চরিতে ৰা পঞ্চসু ৰা কামগুণেসু চিত্তস্স ৰোস্সগ্গো ৰোস্সগ্গানুপ্পাদনং কুসলানং ৰা ধম্মানং ভাৰনায অসক্কচ্চকিরিযতা অসাতচ্চকিরিযতা অনট্ঠিতকিরিযতা ওলীনৰুত্তিতা নিক্খিত্তছন্দতা নিক্খিত্তধুরতা অনাসেৰনা অভাৰনা অবহুলীকম্মং অনধিট্ঠানং অননুযোগোপমাদো. যো এৰরূপো পমাদো পমজ্জনা পমজ্জিতত্তং. অযং ৰুচ্চতি পমাদো’’তি (ৰিভ. ৮৪৬).

তস্মা ৰুত্তপ্পটিপক্খতো অপ্পমাদো ৰেদিতব্বো. অত্থতো হি সো সতিযা অৰিপ্পৰাসো, নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিযা এতং নামং. অপরে পন ‘‘সতিসম্পজঞ্ঞযোগেন পৰত্তা চত্তারো অরূপিনো খন্ধা অপ্পমাদো’’তি ৰদন্তি.

‘‘ভাৰিতো বহূলীকতো’’তি ৰুত্তং, কথং পনাযং অপ্পমাদো ভাৰেতব্বোতি? ন অপ্পমাদভাৰনা নাম ৰিসুং একভাৰনা অত্থি. যা হি কাচি পুঞ্ঞকিরিযা কুসলকিরিযা, সব্বা সা অপ্পমাদভাৰনাত্ৰেৰ ৰেদিতব্বা. ৰিসেসতো পন ৰিৰট্টূপনিস্সযং সরণগমনং কাযিকৰাচসিকসংৰরঞ্চ উপাদায সব্বা সীলভাৰনা, সব্বা সমাধিভাৰনা, সব্বা পঞ্ঞাভাৰনা, সব্বা কুসলভাৰনা, অনৰজ্জভাৰনা, অপ্পমাদভাৰনাতি ৰেদিতব্বা. ‘‘অপ্পমাদো’’তি হি ইদং মহন্তং অত্থং দীপেতি, মহন্তং অত্থং পরিগ্গহেত্ৰা তিট্ঠতি. সকলম্পি তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আহরিত্ৰা অপ্পমাদপদস্স অত্থং কত্ৰা কথেন্তো ধম্মকথিকো ‘‘অতিত্থেন পক্খন্দো’’তি ন ৰত্তব্বো. কস্মা? অপ্পমাদপদস্স মহন্তভাৰতো. তথা হি সম্মাসম্বুদ্ধো কুসিনারাযং যমকসালানমন্তরে পরিনিব্বানসমযে নিপন্নো অভিসম্বোধিতো পট্ঠায পঞ্চচত্তালীসায ৰস্সেসু অত্তনা ভাসিতং ধম্মং একেন পদেন সঙ্গহেত্ৰা দস্সেন্তো – ‘‘অপ্পমাদেন সম্পাদেথা’’তি ভিক্খূনং ওৰাদমদাসি. তথা চ ৰুত্তং –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যানি কানিচি জঙ্গলানং পাণানং পদজাতানি, সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি যদিদং মহন্তট্ঠেন; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বেতে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা, অপ্পমাদো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ম. নি. ১.৩০০).

গাথাসু অপ্পমাদং পসংসন্তীতি দানাদিপুঞ্ঞকিরিযাসু অপ্পমাদং অপ্পমজ্জনং পণ্ডিতা সপ্পঞ্ঞা বুদ্ধাদযো পসংসন্তি, ৰণ্ণেন্তি থোমেন্তি. কস্মা? যস্মা অপ্পমত্তো উভো অত্থে অধিগণ্হাতি পণ্ডিতো. কে পন তে উভো অত্থাতি আহ – ‘‘দিট্ঠে ধম্মে চ যো অত্থো, যো চত্থো সম্পরাযিকো’’তি, এৰমেত্থ পদযোজনা ৰেদিতব্বা. ইধাপি দিট্ঠে ধম্মে চ যো অত্থোতি গহট্ঠস্স তাৰ ‘‘অনৰজ্জানি কম্মানি, অনাকুলা চ কম্মন্তা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তো কসিগোরক্খাদিৰিধিনা লদ্ধব্বো অত্থো, পব্বজিতস্স পন অৰিপ্পটিসারাদিঅত্থো ৰেদিতব্বো. যো চত্থো সম্পরাযিকোতি পন উভযেসম্পি ধম্মচরিযাৰ ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. অত্থাভিসমযাতি দুৰিধস্সপি অত্থস্স হিতস্স পটিলাভা, লদ্ধব্বেন সমিতি সঙ্গতি সমোধানন্তি সমযো, লাভো. সমযো এৰ অভিসমযো, অভিমুখভাৰেন ৰা সমযো অভিসমযোতি এৰমেত্থ অভিসমযো ৰেদিতব্বো. ধিতিসম্পন্নত্তা ধীরো. ততিযেন চেত্থ অত্থ-সদ্দেন পরমত্থস্স নিব্বানস্সাপি সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টসম্পত্তি এৰ কথিতা. গাথাযং পন ৰিৰট্টস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তথা হি ৰুত্তং –

‘‘অপ্পমাদো অমতপদং, পমাদো মচ্চুনো পদং;

অপ্পমত্তা ন মীযন্তি, যে পমত্তা যথা মতা.

‘‘এৰং ৰিসেসতো ঞত্ৰা, অপ্পমাদম্হি পণ্ডিতা;

অপ্পমাদে পমোদন্তি, অরিযানং গোচরে রতা.

‘‘তে ঝাযিনো সাততিকা, নিচ্চং দল়্হপরক্কমা;

ফুসন্তি ধীরা নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তর’’ন্তি. (ধ. প. ২১-২৩);

তস্মা ‘‘অত্থাভিসমযা’’তি এত্থ লোকুত্তরত্থৰসেনপি অত্থো ৰেদিতব্বো.

ততিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অট্ঠিপুঞ্জসুত্তৰণ্ণনা

২৪. চতুত্থে একপুগ্গলস্সাতি এত্থ পুগ্গলোতি অযং ৰোহারকথা. বুদ্ধস্স হি ভগৰতো দুৰিধা দেসনা সম্মুতিদেসনা চ পরমত্থদেসনা চাতি. তত্থ ‘‘পুগ্গলো, সত্তো, ইত্থী, পুরিসো, খত্তিযো, ব্রাহ্মণো, দেৰো, মারো’’তি এৰরূপা সম্মুতিদেসনা. ‘‘অনিচ্চং, দুক্খং, অনত্তা, খন্ধা, ধাতু, আযতনা, সতিপট্ঠানা’’তি এৰরূপা পরমত্থদেসনা. তত্থ ভগৰা যে সম্মুতিৰসেন দেসনং সুত্ৰা ৰিসেসমধিগন্তুং সমত্থা, নেসং সম্মুতিদেসনং দেসেতি. যে পন পরমত্থৰসেন দেসনং সুত্ৰা ৰিসেসমধিগন্তুং সমত্থা, তেসং পরমত্থদেসনং দেসেতি.

তত্থাযং উপমা – যথা হি দেসভাসাকুসলো তিণ্ণং ৰেদানং অত্থসংৰণ্ণনকো আচরিযো যে দমিল়ভাসায ৰুত্তে অত্থং জানন্তি, তেসং দমিল়ভাসায আচিক্খতি. যে অন্ধকভাসাদীসু অঞ্ঞতরায, তেসং তায তায ভাসায. এৰং তে মাণৰকা ছেকং ব্যত্তং আচরিযমাগম্ম খিপ্পমেৰ সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি. তত্থ আচরিযো ৰিয বুদ্ধো ভগৰা, তযো ৰেদা ৰিয কথেতব্বভাৰে ঠিতানি তীণি পিটকানি, দেসভাসাকোসল্লমিৰ সম্মুতিপরমত্থকোসল্লং, নানাদেসভাসা মাণৰকা ৰিয সম্মুতিপরমত্থৰসেন পটিৰিজ্ঝনসমত্থা ৰেনেয্যা, আচরিযস্স দমিল়ভাসাদিআচিক্খনং ৰিয ভগৰতো সম্মুতিপরমত্থৰসেন দেসনা ৰেদিতব্বা. আহ চেত্থ –

‘‘দুৰে সচ্চানি অক্খাসি, সম্বুদ্ধো ৰদতং ৰরো;

সম্মুতিং পরমত্থঞ্চ, ততিযং নূপলব্ভতি.

‘‘সঙ্কেতৰচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকারণা;

পরমত্থৰচনং সচ্চং, ধম্মানং ভূতকারণা.

‘‘তস্মা ৰোহারকুসলস্স, লোকনাথস্স সত্থুনো;

সম্মুতিং ৰোহরন্তস্স, মুসাৰাদো ন জাযতী’’তি.

অপিচ অট্ঠহি কারণেহি ভগৰা পুগ্গলকথং কথেতি – হিরোত্তপ্পদীপনত্থং, কম্মস্সকতাদীপনত্থং, পচ্চত্তপুরিসকারদীপনত্থং,, আনন্তরিযদীপনত্থং, ব্রহ্মৰিহারদীপনত্থং, পুব্বেনিৰাসদীপনত্থং, দক্খিণাৰিসুদ্ধিদীপনত্থং, লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থং, চাতি. ‘‘খন্ধধাতুআযতনানি হিরিযন্তি ওত্তপ্পন্তী’’তি হি ৰুত্তে মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহং আপজ্জতি, পটিসত্তু ৰা হোতি – ‘‘কিমিদং খন্ধধাতুআযতনানি হিরিযন্তি ওত্তপ্পন্তি নামা’’তি? ‘‘ইত্থী হিরিযতি ওত্তপ্পতি, পুরিসো, খত্তিযো, ব্রাহ্মণো, দেৰো, মারো’’তি পন ৰুত্তে জানাতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি, ন পটিসত্তু ৰা হোতি. তস্মা ভগৰা হিরোত্তপ্পদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা কম্মস্সকা, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. তস্মা কম্মস্সকতাদীপনত্থম্পি পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘ৰেল়ুৰনাদযো মহাৰিহারা খন্ধেহি কারাপিতা, ধাতূহি আযতনেহী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. তথা ‘‘খন্ধা মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেন্তি, পিতরং, অরহন্তং, রুহিরুপ্পাদকম্মং, সঙ্ঘভেদকম্মং করোন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. ‘‘খন্ধা মেত্তাযন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. ‘‘খন্ধা পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. তস্মা ভগৰা পচ্চত্তপুরিসকারদীপনত্থং আনন্তরিযদীপনত্থং ব্রহ্মৰিহারদীপনত্থং পুব্বেনিৰাসদীপনত্থঞ্চ পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা দানং পটিগ্গণ্হন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহং আপজ্জতি, পটিসত্তু ৰা হোতি ‘‘কিমিদং খন্ধা ধাতুযো আযতনানি পটিগ্গণ্হন্তি নামা’’তি? ‘‘পুগ্গলা পটিগ্গণ্হন্তী’’তি পন ৰুত্তে জানাতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি, ন পটিসত্তু ৰা হোতি. তস্মা ভগৰা দক্খিণাৰিসুদ্ধিদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

লোকসম্মুতিঞ্চ বুদ্ধা ভগৰন্তো ন পজহন্তি, লোকসমঞ্ঞায লোকনিরুত্তিযা লোকাভিলাপে ঠিতাযেৰ ধম্মং দেসেন্তি. তস্মা ভগৰা লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থম্পি পুগ্গলকথং কথেতি. সো ইধাপি লোকৰোহারৰসেন দেসেতব্বমত্থং দস্সেন্তো ‘‘একপুগ্গলস্সা’’তিআদিমাহ.

তত্থ একপুগ্গলস্সাতি একসত্তস্স. কপ্পন্তি মহাকপ্পং. যদিপি অচ্চন্তসংযোগে ইদং উপযোগৰচনং, যত্থ পন সত্তানং সন্ধাৰনং সংসরণং সম্ভৰতি, তস্স ৰসেন গহেতব্বং. অট্ঠিকঙ্কলোতি অট্ঠিভাগো. ‘‘অট্ঠিখলো’’তিপি পঠন্তি, অট্ঠিসঞ্চযোতি অত্থো. অট্ঠিপুঞ্জোতি অট্ঠিসমূহো. অট্ঠিরাসীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. কেচি পন ‘‘কটিপ্পমাণতো হেট্ঠা সমূহো কঙ্কলো নাম, ততো উপরি যাৰ তালপ্পমাণং পুঞ্জো, ততো উপরি রাসী’’তি ৰদন্তি. তং তেসং মতিমত্তং. সব্বমেতং সমূহস্সেৰ পরিযাযৰচনং ৰেপুল্লস্সেৰ উপমাভাৰেন আহটত্তা.

সচে সংহারকো অস্সাতি অৰিপ্পকিরণৰসেন সংহরিত্ৰা ঠপেতা কোচি যদি সিযাতি পরিকপ্পনৰসেন ৰদতি. সম্ভতঞ্চ ন ৰিনস্সেয্যাতি তথা কেনচি সম্ভতঞ্চ তং অট্ঠিকঙ্কলং অন্তরধানাভাৰেন পূতিভূতং চুণ্ণৰিচুণ্ণঞ্চ অহুত্ৰা সচে ন ৰিনস্সেয্যাতি পরিকপ্পনৰসেনেৰ ৰদতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ভিক্খৰে, একস্স সত্তস্স কম্মকিলেসেহি অপরাপরুপ্পত্তিৰসেন একং মহাকপ্পং সন্ধাৰন্তস্স সংসরন্তস্স এৰং মহাঅট্ঠিসঞ্চযো ভৰেয্য, আরোহপরিণাহেহি যত্তকোযং ৰেপুল্লপব্বতো. সচে পনস্স কোচি সংহরিত্ৰা ঠপেতা ভৰেয্য, সম্ভতঞ্চ তং সচে অৰিনস্সন্তং তিট্ঠেয্যাতি. অযঞ্চ নযো নিব্বুতপ্পদীপে ৰিয ভিজ্জনসভাৰে কল়েৰরনিক্খেপরহিতে ওপপাতিকত্তভাৰে সব্বেন সব্বং অনট্ঠিকে চ খুদ্দকত্তভাৰে ৰজ্জেত্ৰা ৰুত্তো. কেচি পন ‘‘পরিকপ্পনৰসেন ইমস্স নযস্স আহটত্তা তেসম্পি যদি সিযা অট্ঠিকঙ্কলো, তেনাপি সহেৰ অযং অট্ঠিপুঞ্জপরিমাণো ৰুত্তো’’তি ৰদন্তি. অপরে পন ‘‘নযিদমেৰং লব্ভমানস্সেৰ অট্ঠিপুঞ্জস্স ৰসেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ইমস্স পরিমাণস্স ৰুত্ততা. তস্মা ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো গহেতব্বো’’তি.

গাথাসু মহেসিনাতি মহন্তে সীলক্খন্ধাদযো এসতি গৰেসতীতি মহেসী, সম্মাসম্বুদ্ধো. ‘‘ইতি ৰুত্তং মহেসিনা’’তি চ ভগৰা ‘‘দসবলসমন্নাগতো, ভিক্খৰে, তথাগতো’’তিআদীসু ৰিয অত্তানং অঞ্ঞং ৰিয কত্ৰা দস্সেতি. ৰেপুল্লোতি রাজগহং পরিৰারেত্ৰা ঠিতেসু পঞ্চসু পব্বতেসু ৰিপুলভাৰতো ৰেপুল্লোতি লদ্ধনামো. ততো এৰ মহা, ঠিতদিসাভাগৰসেন উত্তরো গিজ্ঝকূটস্স. গিরিব্বজেতি গিরিব্বজপুরনামকস্স রাজগহস্স সমীপে.

এত্তাৰতা ভগৰা ‘‘এত্তকেনাপি কালেন অনুপচ্ছিন্নভৰমূলস্স অপরিঞ্ঞাতৰত্থুকস্স পুথুজ্জনস্স অযমীদিসী কটসিৰড্ঢনা’’তি ৰট্টে আদীনৰং দস্সেত্ৰা ইদানি যেসং অরিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৰেধা অন্ধপুথুজ্জনস্স এৰং কটসিৰড্ঢনা, তানি অরিযসচ্চানি দিট্ঠৰতো অরিযপুগ্গলস্স অযং নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘যতো চ অরিযসচ্চানী’’তিআদিমাহ.

তত্থ যতোতি যদা. অরিযসচ্চানীতি অরণীযতো অরিযানি, অৰিতথভাৰেন সচ্চানি চাতি অরিযসচ্চানি, অরিযভাৰকরানি ৰা সচ্চানি অরিযসচ্চানি, অরিযেহি ৰা বুদ্ধাদীহি পটিৰিজ্ঝিতব্বানি সচ্চানি অরিযসচ্চানি. অথ ৰা অরিযস্স সচ্চানি অরিযসচ্চানি. সদেৰকেন হি লোকেন সরণন্তি অরণীযতো অরিযো ভগৰা, তেন সযম্ভুঞাণেন দিট্ঠত্তা তস্স সচ্চানীতি অরিযসচ্চানি. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি সম্মা হেতুনা ঞাযেন ৰিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাভিসমযৰসেন পস্সতি. দুক্খন্তিআদি অরিযসচ্চানং সরূপদস্সনং. তত্থ অনেকূপদ্দৰাধিট্ঠানতায কুচ্ছিতভাৰতো বালজনপরিকপ্পিতধুৰসুভসুখত্তৰিরহেন তুচ্ছভাৰতো চ দুক্খং. দুক্খং সমুপ্পজ্জতি এতেনাতি দুক্খসমুপ্পাদো, দুক্খসমুদযো. দুক্খং অতিক্কমতি এতেন আরম্মণপ্পচ্চযভূতেন, এত্থ ৰাতি দুক্খস্স অতিক্কমো, নিব্বানং. আরকত্তা কিলেসেহি অরণীযতো চ অরিযো. সম্মাদিট্ঠিআদীনং অট্ঠন্নং অঙ্গানং ৰসেন অট্ঠঙ্গিকো. মারেন্তো কিলেসে গচ্ছতি, নিব্বানত্থিকেহি মগ্গীযতি, সযং ৰা নিব্বানং মগ্গতীতি মগ্গো. ততো এৰ দুক্খস্স উপসমং নিরোধং গচ্ছতীতি দুক্খূপসমগামী. যতো সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি সম্বন্ধো.

স সত্তক্খত্তুং পরমং, সন্ধাৰিত্ৰান পুগ্গলোতি সো এৰং চতুসচ্চদস্সাৰী অরিযপুগ্গলো সোতাপন্নো সব্বমুদিন্দ্রিযো সমানো সত্তৰারপরমংযেৰ ভৰাদীসু অপরাপরুপ্পত্তিৰসেন সন্ধাৰিত্ৰা সংসরিত্ৰা. একবীজী, কোলংকোলো, সত্তক্খত্তুপরমোতি ইন্দ্রিযানং তিক্খমজ্ঝিমমুদুভাৰেন তযো হি সোতাপন্না. তেসু সব্বমুদিন্দ্রিযস্স ৰসেনিদং ৰুত্তং ‘‘স সত্তক্খত্তুং পরমং, সন্ধাৰিত্ৰানা’’তি. দুক্খস্সন্তকরো হোতীতি ৰট্টদুক্খস্স অন্তকরো পরিযোসানকরো হোতি. কথং? সব্বসংযোজনক্খযা অনুপুব্বেন অগ্গমগ্গং অধিগন্ত্ৰা নিরৰসেসানং সংযোজনানং খেপনাতি অরহত্তফলেনেৰ দেসনায কূটং গণ্হি.

চতুত্থসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মুসাৰাদসুত্তৰণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে একধম্মং অতীতস্সাতি কা উপ্পত্তি? ভগৰতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ মহালাভসক্কারো উপ্পজ্জি, তিত্থিযানং পরিহাযি. তে হতলাভসক্কারা নিপ্পভা নিত্তেজা ইস্সাপকতা চিঞ্চমাণৰিকং নাম পরিব্বাজিকং উয্যোজেসুং – ‘‘এহি, ত্ৰং ভগিনি, সমণং গোতমং অভূতেন অব্ভাচিক্খস্সূ’’তি. সা ভগৰন্তং চতুপরিসমজ্ঝে ধম্মং দেসেন্তং উপগন্ত্ৰা অভূতেন অব্ভাচিক্খিত্ৰা সক্কেনস্সা অভূতভাৰে পকাসিতে মহাজনেন ‘‘ধী কাল়কণ্ণী’’তি ৰিহারতো নিক্কড্ঢাপিতা পথৰিযা ৰিৰরে দিন্নে অৰীচিজালানং ইন্ধনং হুত্ৰাৰ অৰীচিনিরযে নিব্বত্তি, ভিয্যোসোমত্তায তিত্থিযানং লাভসক্কারো পরিহাযি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, চিঞ্চমাণৰিকা এৰং উল়ারগুণং অগ্গদক্খিণেয্যং সম্মাসম্বুদ্ধং অভূতেন অক্কোসিত্ৰা মহাৰিনাসং পত্তা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি সা মং অভূতেন অক্কোসিত্ৰা মহাৰিনাসং পত্তাযেৰা’’তি মহাপদুমজাতকম্পি ৰিত্থারেত্ৰা উপরি ধম্মং দেসেন্তো ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ‘‘একধম্মং অতীতস্সা’’তি ইদং সুত্তং দেসেসি.

তত্থ একধম্মন্তি একং ৰচীসচ্চসঙ্খাতং ধম্মং. অতীতস্সাতি যা সা অট্ঠ অনরিযৰোহারে ৰজ্জেত্ৰা অট্ঠসু অরিযৰোহারেসু পতিট্ঠাপনত্থং ‘‘সচ্চং, ভণে, নালিক’’ন্তি অরিযেহি ঠপিতা মরিযাদা, তং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতস্স. পুরিসো এৰ পুগ্গলোতি পুরিসপুগ্গলো, তস্স. অকরণীযন্তি কাতুং অসক্কুণেয্যং. সম্পজানমুসাৰাদী হি পুগ্গলো কিঞ্চি পাপকম্মং কত্ৰা ‘‘ইদং নাম তযা কত’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘ন মযা কত’’ন্তি মুসাৰাদেনেৰ পরিহরিস্সতি. এৰঞ্চ পটিপজ্জন্তো কিঞ্চি পাপকম্মং করোতিযেৰ, ন তত্থ লজ্জতি সচ্চমরিযাদায সমতিক্কন্তত্তা. তেন ৰুত্তং ‘‘কতমং একধম্মং, যদিদং, ভিক্খৰে, সম্পজানমুসাৰাদো’’তি.

গাথাযং মুসাৰাদিস্সাতি মুসা অভূতং অতচ্ছং পরেসং ৰিঞ্ঞাপনৰসেন ৰদনসীলস্স. যস্স দসসু ৰচনেসু একম্পি সচ্চং নত্থি, এৰরূপে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. জন্তুনোতি সত্তস্স. সত্তো হি জাযনট্ঠেন ‘‘জন্তূ’’তি ৰুচ্চতি. ৰিতিণ্ণপরলোকস্সাতি ৰিস্সট্ঠপরলোকস্স. ঈদিসো হি মনুস্সসম্পত্তি দেৰলোকসম্পত্তি অৰসানে নিব্বানসম্পত্তীতি ইমা তিস্সোপি সম্পত্তিযো ন পস্সতি. নত্থি পাপন্তি তস্স তাদিসস্স ইদং নাম পাপং ন কত্তব্বন্তি নত্থীতি.

পঞ্চমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. দানসুত্তৰণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে এৰঞ্চেতি এত্থ এৰন্তি উপমাকারে নিপাতো, চেতি পরিকপ্পনে. সত্তাতি রূপাদীসু সত্তা ৰিসত্তা. জানেয্যুন্তি বুজ্ঝেয্যুং. দানসংৰিভাগস্সাতি যায হি চেতনায অন্নাদিদেয্যধম্মং সংহরিত্ৰা অনুকম্পাপূজাসু অঞ্ঞতরৰসেন পরেসং দীযতি, তং দানং. যায পন অত্তনা পরিভুঞ্জিতব্বভাৰেন গহিতৰত্থুস্স একদেসো সংৰিভজিত্ৰা দীযতি, অযং সংৰিভাগো. ৰিপাকন্তি ফলং. যথাহং জানামীতি যথা অহং জানামি. ইদং ৰুত্তং হোতি – তিরচ্ছানগতস্সপি দানং দত্ৰা অত্তভাৰসতে পৰত্তসুখৰিপচ্চনৰসেন সতগুণা দক্খিণা হোতীতি এৰমাদিনা, ভিক্খৰে, যেন পকারেন অহং দানস্স সংৰিভাগস্স চ ৰিপাকং কম্মৰিপাকং ঞাণবলেন পচ্চক্খতো জানামি, এৰং ইমে সত্তা যদি জানেয্যুন্তি. ন অদত্ৰা ভুঞ্জেয্যুন্তি যং ভুঞ্জিতব্বযুত্তকং অত্তনো অত্থি, ততো পরেসং ন অদত্ৰা মচ্ছরিযচিত্তেন চ তণ্হালোভৰসেন চ ভুঞ্জেয্যুং, দত্ৰাৰ ভুঞ্জেয্যুং. ন চ নেসং মচ্ছেরমলং চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠেয্যাতি অত্তনো সম্পত্তীনং পরেহি সাধারণভাৰাসহনলক্খণং চিত্তস্স পভস্সরভাৰদূসকানং উপক্কিলেসভূতানং কণ্হধম্মানং অঞ্ঞতরং মচ্ছেরমলং. অথ ৰা যথাৰুত্তমচ্ছেরঞ্চেৰ অঞ্ঞম্পি দানন্তরাযকরং ইস্সালোভদোসাদিমলঞ্চ নেসং সত্তানং চিত্তং যথা দানচেতনা ন পৰত্ততি, ন ৰা সুপরিসুদ্ধা হোতি, এৰং পরিযাদায পরিতো গহেত্ৰা অভিভৰিত্ৰা ন তিট্ঠেয্য. কো হি সম্মদেৰ দানফলং জানন্তো অত্তনো চিত্তে মচ্ছেরমলস্স ওকাসং দদেয্য.

যোপি নেসং অস্স চরিমো আলোপোতি নেসং সত্তানং যো সব্বপচ্ছিমকো আলোপো সিযা. চরিমং কবল়ন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ইমে সত্তা পকতিযা যত্তকেহি আলোপেহি সযং যাপেয্যুং, তেসু একমেৰ আলোপং অত্তনো অত্থায ঠপেত্ৰা তদঞ্ঞে সব্বে আলোপে আগতাগতানং অত্থিকানং দত্ৰা যো ঠপিতো আলোপো অস্স, সো ইধ চরিমো আলোপো নাম. ততোপি ন অসংৰিভজিত্ৰা ভুঞ্জেয্যুং, সচে নেসং পটিগ্গাহকা অস্সূতি নেসং সত্তানং পটিগ্গাহকা যদি সিযুং, ততোপি যথাৰুত্তচরিমালোপতোপি সংৰিভজিত্ৰাৰ একদেসং দত্ৰাৰ ভুঞ্জেয্যুং, যথাহং দানসংৰিভাগস্স ৰিপাকং পচ্চক্খতো জানামি, এৰং যদি জানেয্যুন্তি. যস্মা চ খোতিআদিনা কম্মফলস্স অপ্পচ্চক্খভাৰতো এৰমেতে সত্তা দানসংৰিভাগেসু ন পৰত্তন্তীতি যথাধিপ্পেতমত্থং কারণেন সম্পটিপাদেতি. এতেনেৰ তেসং তদঞ্ঞপুঞ্ঞেসু চ অপ্পটিপত্তিযা অপুঞ্ঞেসু চ পটিপত্তিযা কারণং দস্সিতন্তি দট্ঠব্বং.

গাথাসু যথাৰুত্তং মহেসিনাতি মহেসিনা ভগৰতা ‘‘তিরচ্ছানগতে দানং দত্ৰা সতগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা’ তিআদিনা, ইধেৰ ৰা ‘‘এৰং চে সত্তা জানেয্যু’’ন্তিআদিনা যথাৰুত্তং, ঞাণচারেন তং যথাৰুত্তং চিত্তং ঞাতন্তি অত্থো. ৰিপাকং সংৰিভাগস্সাতি সংৰিভাগস্সপি ৰিপাকং, কো পন ৰাদো দানস্স. যথা হোতি মহপ্ফলন্তি যথা সো ৰিপাকো মহন্তং ফলং হোতি, এৰং ইমে সত্তা যদি জানেয্যুন্তি সম্বন্ধো. ৰিনেয্য মচ্ছেরমলন্তি মচ্ছরিযমলং অপনেত্ৰা কম্মফলসদ্ধায রতনত্তযসদ্ধায চ ৰিসেসতো পসন্নেন চিত্তেন যেসু কিলেসেহি আরকত্তা অরিযেসু সীলাদিগুণসম্পন্নেসু দিন্নং অপ্পকম্পি দানং মহপ্ফলং হোতি, তেসু যুত্তকালেন দজ্জুং দদেয্যুং.

মহপ্ফলভাৰকরণতো দক্খিণং অরহন্তীতি দক্খিণেয্যা, সম্মাপটিপন্না, তেসু দক্খিণেয্যেসু. দক্খিণং পরলোকং সদ্দহিত্ৰা দাতব্বং দেয্যধম্মং যথা তং দানং হোতি মহাদানং, এৰং দত্ৰা. অথ ৰা বহুনো অন্নং দত্ৰা, কথং পন অন্নং দাতব্বন্তি আহ ‘‘দক্খিণেয্যেসু দক্খিণ’’ন্তি. ইতো মনুস্সত্তা মনুস্সত্তভাৰতো চুতা পটিসন্ধিৰসেন সগ্গং গচ্ছন্তি দাযকা. কামকামিনোতি কামেতব্বানং উল়ারানং দেৰভোগানং পটিলদ্ধরূপৰিভৰেন কম্মুনা উপগমনে সাধুকারিতায কামকামিনো সব্বকামসমঙ্গিনো. মোদন্তি যথারুচি পরিচারেন্তীতি অত্থো.

ছট্ঠসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. মেত্তাভাৰনাসুত্তৰণ্ণনা

২৭. সত্তমে যানি কানিচীতি অনৰসেসপরিযাদানং. ওপধিকানি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনীতি

তেসং নিযমনং. তত্থ উপধি ৰুচ্চন্তি খন্ধা, উপধিস্স করণং সীলং এতেসং, উপধিপ্পযোজনানি ৰা ওপধিকানি. সম্পত্তিভৰে অত্তভাৰজনকানি পটিসন্ধিপৰত্তিৰিপাকদাযকানি. পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনীতি পুঞ্ঞকিরিযা চ তা তেসং তেসং ফলানিসংসানং ৰত্থূনি চাতি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি. তানি পন সঙ্খেপতো দানমযং, সীলমযং, ভাৰনামযন্তি তিৰিধানি হোন্তি. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং পরতো তিকনিপাতৰণ্ণনাযং আৰি ভৰিস্সতি. মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযাতি মেত্তাভাৰনাৰসেন পটিলদ্ধতিকচতুক্কজ্ঝানসমাপত্তিযা. ‘‘মেত্তা’’তি হি ৰুত্তে উপচারোপি লব্ভতি অপ্পনাপি, ‘‘চেতোৰিমুত্তী’’তি পন ৰুত্তে অপ্পনাঝানমেৰ লব্ভতি. তঞ্হি নীৰরণাদিপচ্চনীকধম্মতো চিত্তস্স সুট্ঠু ৰিমুত্তিভাৰেন চেতোৰিমুত্তীতি ৰুচ্চতি. কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিন্তি মেত্তাব্রহ্মৰিহারস্স সোল়সভাগং ওপধিকানি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি ন অগ্ঘন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযা যো ৰিপাকো, তং সোল়স কোট্ঠাসে কত্ৰা ততো একং পুন সোল়স কোট্ঠাসে কত্ৰা তত্থ যো এককোট্ঠাসো, ন তং অঞ্ঞানি ওপধিকানি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি অগ্ঘন্তীতি. অধিগ্গহেত্ৰাতি অভিভৰিত্ৰা. ভাসতেতি উপক্কিলেসৰিসুদ্ধিযা দিপ্পতি. তপতেতি ততো এৰ অনৰসেসে পটিপক্খধম্মে সন্তপতি. ৰিরোচতীতি উভযসম্পত্তিযা ৰিরোচতি. মেত্তা হি চেতোৰিমুত্তি চন্দালোকসঙ্খাতা ৰিগতূপক্কিলেসা জুণ্হা ৰিয দিপ্পতি, আতপো ৰিয অন্ধকারং পচ্চনীকধম্মে ৰিধমন্তী তপতি, ওসধিতারকা ৰিয ৰিজ্জোতমানা ৰিরোচতি চ.

সেয্যথাপীতি ওপম্মদস্সনত্থে নিপাতো. তারকরূপানন্তি জোতীনং. চন্দিযাতি চন্দস্স অযন্তি চন্দী, তস্সা চন্দিযা, পভায জুণ্হাযাতি অত্থো. ৰস্সানন্তি ৰস্সানং বহুৰসেন লদ্ধৰোহারস্স উতুনো. পচ্ছিমে মাসেতি কত্তিকমাসে. সরদসমযেতি সরদকালে. অস্সযুজকত্তিকমাসা হি লোকে ‘‘সরদউতূ’’তি ৰুচ্চন্তি. ৰিদ্ধেতি উব্বিদ্ধে, মেঘৰিগমেন দূরীভূতেতি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘ৰিগতৰলাহকে’’তি. দেৰেতি আকাসে. নভং অব্ভুস্সক্কমানোতি উদযট্ঠানতো আকাসং উল্লঙ্ঘন্তো. তমগতন্তি তমং. অভিৰিহচ্চাতি অভিহন্ত্ৰা ৰিধমিত্ৰা. ওসধিতারকাতি উস্সন্না পভা এতায ধীযতি, ওসধীনং ৰা অনুবলপ্পদাযিকত্তা ওসধীতি লদ্ধনামা তারকা.

এত্থাহ – কস্মা পন ভগৰতা সমানেপি ওপধিকভাৰে মেত্তা ইতরেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তাতি? ৰুচ্চতে – সেট্ঠট্ঠেন নিদ্দোসভাৰেন চ সত্তেসু সুপ্পটিপত্তিভাৰতো. সেট্ঠা হি এতে ৰিহারা, সব্বসত্তেসু সম্মাপটিপত্তিভূতানি যদিদং মেত্তাঝানানি. যথা চ ব্রহ্মানো নিদ্দোসচিত্তা ৰিহরন্তি, এৰং এতেহি সমন্নাগতা যোগিনো ব্রহ্মসমাৰ হুত্ৰা ৰিহরন্তি. তথা হিমে ‘‘ব্রহ্মৰিহারা’’তি ৰুচ্চন্তি. ইতি সেট্ঠট্ঠেন নিদ্দোসভাৰেন চ সত্তেসু সুপ্পটিপত্তিভাৰতো মেত্তাৰ ইতরেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা.

এৰম্পি কস্মা মেত্তাৰ এৰং ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা? ইতরেসং ব্রহ্মৰিহারানং অধিট্ঠানভাৰতো দানাদীনং সব্বেসং কল্যাণধম্মানং পরিপূরিকত্তা চ. অযঞ্হি সত্তেসু হিতাকারপ্পৰত্তিলক্খণা মেত্তা, হিতূপসংহারসা, আঘাতৰিনযপচ্চুপট্ঠানা. যদি অনোধিসো ভাৰিতা বহুলীকতা, অথ সুখেনেৰ করুণাদিভাৰনা সম্পজ্জন্তীতি মেত্তা ইতরেসং ব্রহ্মৰিহারানং অধিট্ঠানং. তথা হি সত্তেসু হিতজ্ঝাসযতায সতি নেসং দুক্খাসহনতা, সম্পত্তিৰিসেসানং চিরট্ঠিতিকামতা, পক্খপাতাভাৰেন সব্বত্থ সমপ্পৰত্তচিত্ততা চ সুখেনেৰ ইজ্ঝন্তি. এৰঞ্চ সকললোকহিতসুখৰিধানাধিমুত্তা মহাবোধিসত্তা ‘‘ইমস্স দাতব্বং, ইমস্স ন দাতব্ব’’ন্তি উত্তমৰিচযৰসেন ৰিভাগং অকত্ৰা সব্বসত্তানং নিরৰসেসসুখনিদানং দানং দেন্তি, হিতসুখত্থমেৰ নেসং সীলং সমাদিযন্তি, সীলপরিপূরণত্থং নেক্খম্মং ভজন্তি, তেসং হিতসুখেসু অসম্মোহত্থায পঞ্ঞং পরিযোদপেন্তি, হিতসুখাভিৰড্ঢনত্থমেৰ দল়্হং ৰীরিযমারভন্তি, উত্তমৰীরিযৰসেন ৰীরভাৰং পত্তাপি সত্তানং নানপ্পকারং হিতজ্ঝাসযেনেৰ অপরাধং খমন্তি, ‘‘ইদং ৰো দস্সাম, করিস্সামা’’তিআদিনা কতং পটিঞ্ঞাতং ন ৰিসংৰাদেন্তি, তেসং হিতসুখাযেৰ অচলাধিট্ঠানা হোন্তি. তেসু অচলায মেত্তায পুব্বকারিনো হিতজ্ঝাসযেনেৰ নেসং ৰিপ্পকারে উদাসীনা হোন্তি, পুব্বকারিতাযপি ন পচ্চুপকারমাসিসন্তীতি. এৰং তে পারমিযো পূরেত্ৰা যাৰ দসবলচতু-ৰেসারজ্জ-ছঅসাধারণঞাণ-অট্ঠারসাৰেণিকবুদ্ধধম্মপ্পভেদে সব্বেপি কল্যাণধম্মে পরিপূরেন্তি. এৰং দানাদীনং সব্বেসং কল্যাণধম্মানং পারিপূরিকা মেত্তাতি চ ইমস্স ৰিসেসস্স দস্সনত্থং সা ইতরেহি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা.

অপিচ মেত্তায ইতরেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি মহানুভাৰতা ৰেলামসুত্তেন দীপেতব্বা. তত্থ হি যথা নাম মহতা ৰেলামস্স দানতো একস্স সোতাপন্নস্স দানং মহপ্ফলতরং ৰুত্তং, এৰং সোতাপন্নসততো একস্স সকদাগামিস্স দানং…পে… পচ্চেকবুদ্ধসততো ভগৰতো, ততোপি বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং, ততোপি চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স ৰিহারদানং, ততোপি সরণগমনং, ততোপি সীলসমাদানং, ততোপি গদ্দূহনমত্তং কালং মেত্তাভাৰনা মহপ্ফলতরা ৰুত্তা. যথাহ –

‘‘যং গহপতি ৰেলামো ব্রাহ্মণো দানং অদাসি মহাদানং. যো চেকং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতরং. যো চ সতং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য…পে… সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা ৰেরমণিং. যো চ অন্তমসো গদ্দূহনমত্তম্পি মেত্তচিত্তং ভাৰেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতর’’ন্তি (অ. নি. ৯.২০).

মহগ্গতপুঞ্ঞভাৰেন পনস্সা পরিত্তপুঞ্ঞতো সাতিসযতায ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘যং পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্রাৰসিস্সতি, ন তং তত্রাৰতিট্ঠতী’’তি (দী. নি. ১.৫৫৬; সং. নি. ৪.৩৬০). কামাৰচরকম্মঞ্হি পমাণকতং নাম, মহগ্গতকম্মং পন পমাণং অতিক্কমিত্ৰা ওধিসকানোধিসকফরণৰসেন ৰড্ঢিত্ৰা কতত্তা অপ্পমাণকতং নাম. কামাৰচরকম্মং তস্স মহগ্গতকম্মস্স অন্তরা লগ্গিতুং ৰা তং কম্মং অভিভৰিত্ৰা অত্তনো ৰিপাকস্স ওকাসং গহেত্ৰা ঠাতুং ৰা ন সক্কোতি, অথ খো মহগ্গতকম্মমেৰ তং পরিত্তকম্মং মহোঘো ৰিয পরিত্তং উদকং অভিভৰিত্ৰা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৰা তিট্ঠতি, তস্স ৰিপাকং পটিবাহিত্ৰা সযমেৰ ব্রহ্মসহব্যতং উপনেতীতি অযঞ্হি তস্স অত্থোতি.

গাথাসু যোতি যো কোচি গহট্ঠো ৰা পব্বজিতো ৰা. মেত্তন্তি মেত্তাঝানং. অপ্পমাণন্তি ভাৰনাৰসেন আরম্মণৰসেন চ অপ্পমাণং. অসুভভাৰনাদযো ৰিয হি আরম্মণে একদেসগ্গহণং অকত্ৰা অনৰসেসফরণৰসেন অনোধিসোফরণৰসেন চ অপ্পমাণারম্মণতায পগুণভাৰনাৰসেন অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৰা সম্মসিত্ৰা হেট্ঠিমে অরিযমগ্গে অধিগচ্ছন্তস্স সুখেনেৰ পটিঘসংযোজনাদযো পহীযমানা তনূ হোন্তি. তেনাহ ‘‘পস্সতো উপধিক্খয’’ন্তি. ‘‘উপধিক্খযো’’তি হি নিব্বানং ৰুচ্চতি. তঞ্চস্স সচ্ছিকিরিযাভিসমযৰসেন মগ্গঞাণেন পস্সতি. অথ ৰা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তাঝানপদট্ঠানায ৰিপস্সনায অনুক্কমেন উপধিক্খযসঙ্খাতং অরহত্তং পত্ৰা তং পস্সতো পগেৰ দসপি সংযোজনা তনূ হোন্তি, পহীযন্তীতি অত্থো. অথ ৰা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি পটিঘো চেৰ পটিঘসম্পযুত্তসংযোজনা চ তনুকা হোন্তি. পস্সতো উপধিক্খযন্তি তেসংযেৰ কিলেসূপধীনং খযসঙ্খাতং মেত্তং অধিগমৰসেন পস্সন্ত স্সাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

এৰং কিলেসপ্পহানং নিব্বানাধিগমঞ্চ মেত্তাভাৰনায সিখাপ্পত্তমানিসংসং দস্সেত্ৰা ইদানি অঞ্ঞে আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘একম্পি চে’’তিআদিমাহ. তত্থ অদুট্ঠচিত্তোতি মেত্তাবলেন সুট্ঠু ৰিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ব্যাপাদেন অদূসিতচিত্তো. মেত্তাযতীতি হিতফরণৰসেন মেত্তং করোতি. কুসলোতি অতিসযেন কুসলৰা মহাপুঞ্ঞো, পটিঘাদিঅনত্থৰিগমেন ৰো. খেমী তেনাতি তেন মেত্তাযিতেন. সব্বে চ পাণেতি চসদ্দো ব্যতিরেকে. মনসানুকম্পন্তি চিত্তেন অনুকম্পন্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – একসত্তৰিসযাপি তাৰ মেত্তা মহাকুসলরাসি, সব্বে পন পাণে অত্তনো পিযপুত্তং ৰিয হিতফরণেন মনসা অনুকম্পন্তো পহূতং বহুং অনপ্পকং অপরিযন্তং চতুসট্ঠিমহাকপ্পেপি অত্তনো ৰিপাকপ্পবন্ধং পৰত্তেতুং সমত্থং উল়ারপুঞ্ঞং অরিযো পরিসুদ্ধচিত্তো পুগ্গলো পকরোতি নিপ্ফাদেতি.

সত্তসণ্ডন্তি সত্তসঙ্খাতেন সণ্ডেন সমন্নাগতং ভরিতং, সত্তেহি অৰিরল়ং আকিণ্ণমনুস্সন্তি অত্থো. ৰিজিত্ৰাতি অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেনেৰ ৰিজিনিত্ৰা. রাজিসযোতি ইসিসদিসা ধম্মিকরাজানো. যজমানাতি দানানি দদমানা. অনুপরিযগাতি ৰিচরিংসু.

অস্সমেধন্তিআদীসু পোরাণকরাজকালে কির সস্সমেধং, পুরিসমেধং, সম্মাপাসং, ৰাচাপেয্যন্তি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি অহেসুং, যেহি রাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে, মেধাৰিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্তৰেতনানুপ্পদানং পুরিসমেধং নাম, পুরিসসঙ্গণ্হনে মেধাৰিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং পোত্থকে লেখং গহেত্ৰা তীণি ৰস্সানি ৰিনা ৰড্ঢিযা সহস্সদ্ৰিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি হদযে বন্ধিত্ৰা ৰিয ঠপেতি, তস্মা ‘‘সম্মাপাস’’ন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা পন সণ্হৰাচায সঙ্গহণং ৰাচাপেয্যং নাম, পেয্যৰজ্জং পিযৰাচতাতি অত্থো. এৰং চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি সঙ্গহিতং রট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৰ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিরব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উরে পুত্তে নচ্চেন্তা অপারুতঘরা ৰিহরন্তি. ইদং ঘরদ্ৰারেসু অগ্গল়ানং অভাৰতো ‘‘নিরগ্গল়’’ন্তি ৰুচ্চতি. অযং পোরাণিকা পৰেণি, অযং পোরাণিকা পকতি.

অপরভাগে পন ওক্কাকরাজকালে ব্রাহ্মণা ইমানি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি ইমঞ্চ রট্ঠসম্পত্তিং পরিৰত্তেন্তা উদ্ধম্মূলং কত্ৰা অস্সমেধং পুরিসমেধন্তিআদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ব্রাহ্মণধম্মিযসুত্তে –

‘‘তেসং আসি ৰিপল্লাসো, দিস্ৰান অণুতো অণুং…পে….

‘‘তে তত্থ মন্তে গন্থেত্ৰা, ওক্কাকং তদুপাগমু’’ন্তি. (সু. নি. ৩০১-৩০৪);

তত্থ অস্সমেত্থ মেধন্তি বাধেন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৰীহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৰীসতিযূপস্স একস্মিং পচ্ছিমদিৰসে এৰ সত্তনৰুতিপঞ্চপসুসতঘাতভীসনস্স ঠপেত্ৰা ভূমিঞ্চ পুরিসে চ অৰসেসসব্বৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. পুরিসমেত্থ মেধন্তি বাধেন্তীতি পুরিসমেধো. চতূহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিংভূমিযা অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তি খিপন্তীতি সম্মাপাসো. যুগচ্ছিগ্গল়ে পৰেসনদণ্ডকসঙ্খাতং সম্মং খিপিত্ৰা তস্স পতিতোকাসে ৰেদিং কত্ৰা সংহারিমেহি যূপাদীহি সরস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্রযাগস্সেতং অধিৰচনং ৰাজমেত্থ পিৰন্তীতি ৰাজপেয্যো. একেন পরিযঞ্ঞেন সত্তরসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেল়ুৰযূপস্স সত্তরসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. নত্থি এত্থ অগ্গল়োতি নিরগ্গল়ো. নৰহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা পুরিসেহি চ অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স সব্বমেধপরিযাযনামস্স অস্সমেধৰিকপ্পস্সেতং অধিৰচনং.

চন্দপ্পভাতি চন্দপ্পভায. তারগণাৰ সব্বেতি যথা সব্বেপি তারাগণা চন্দিমসোভায সোল়সিম্পি কলং নাগ্ঘন্তি, এৰং তে অস্সমেধাদযো যঞ্ঞা মেত্তচিত্তস্স ৰুত্তলক্খণেন সুভাৰিতস্স সোল়সিম্পি কলং নানুভৰন্তি, ন পাপুণন্তি, নাগ্ঘন্তীতি অত্থো.

ইদানি অপরেপি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকে মেত্তাভাৰনায আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘যো ন হন্তী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যোতি মেত্তাব্রহ্মৰিহারভাৰনানুযুত্তো পুগ্গলো. ন হন্তীতি তেনেৰ মেত্তাভাৰনানুভাৰেন দূরৰিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ন কঞ্চি সত্তং হিংসতি, লেড্ডুদণ্ডাদীহি ন ৰিবাধতি ৰা. ন ঘাতেতীতি পরং সমাদপেত্ৰা ন সত্তে হনাপেতি ন ৰিবাধাপেতি চ. ন জিনাতীতি সারম্ভৰিগ্গাহিককথাদিৰসেন ন কঞ্চি জিনাতি সারম্ভস্সেৰ অভাৰতো, জানিকরণৰসেন ৰা অড্ডকরণাদিনা ন কঞ্চি জিনাতি. ন জাপযেতি পরেপি পযোজেত্ৰা পরেসং ধনজানিং ন কারাপেয্য. মেত্তংসোতি মেত্তামযচিত্তকোট্ঠাসো, মেত্তায ৰা অংসো অৰিজহনট্ঠেন অৰযৰভূতোতি মেত্তংসো. সব্বভূতেসূতি সব্বসত্তেসু. ততো এৰ ৰেরং তস্স ন কেনচীতি অকুসলৰেরং তস্স কেনচিপি কারণেন নত্থি, পুগ্গলৰেরসঙ্খাতো ৰিরোধো কেনচি পুরিসেন সদ্ধিং তস্স মেত্তাৰিহারিস্স নত্থীতি.

এৰমেতস্মিং এককনিপাতে পটিপাটিযা তেরসসু সুত্তেসু সিক্খাসুত্তদ্ৰযে চাতি পন্নরসসু সুত্তেসু ৰিৰট্টং কথিতং, নীৰরণসুত্তং সংযোজনসুত্তং অপ্পমাদসুত্তং অট্ঠিসঞ্চযসুত্তন্তি এতেসু চতূসু সুত্তেসু ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং. ইতরেসু পন ৰট্টমেৰ কথিতন্তি.

সত্তমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পরমত্থদীপনিযা

খুদ্দকনিকায-অট্ঠকথায

ইতিৰুত্তকস্স এককনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.