৩. উভযত্থসুত্তৰণ্ণনা
২৩. ততিযে ভাৰিতোতি উপ্পাদিতো চ ৰড্ঢিতো চ. বহুলীকতোতি পুনপ্পুনং কতো. অত্থোতি হিতং. তঞ্হি অরণীযতো উপগন্তব্বতো অত্থোতি ৰুচ্চতি. সমধিগয্হ তিট্ঠতীতি সম্মা পরিগ্গহেত্ৰা অৰিজহিত্ৰা ৰত্ততি. দিট্ঠধম্মিকন্তি দিট্ঠধম্মো ৰুচ্চতি পচ্চক্খভূতো অত্তভাৰো, দিট্ঠধম্মে ভৰং দিট্ঠধম্মিকং, ইধলোকপরিযাপন্নন্তি অত্থো. সম্পরাযিকন্তি ধম্মৰসেন সম্পরেতব্বতো সম্পরাযো, পরলোকো, সম্পরাযে ভৰং সম্পরাযিকং, পরলোকপরিযাপন্নন্তি ৰুত্তং হোতি.
কো পনেস দিট্ঠধম্মিকো নাম অত্থো, কো ৰা সম্পরাযিকোতি? সঙ্খেপেন তাৰ যং ইধলোকসুখং, যঞ্চেতরহি ইধলোকসুখাৰহং, অযং দিট্ঠধম্মিকো অত্থো. সেয্যথিদং – গহট্ঠানং তাৰ ইধ যং কিঞ্চি ৰিত্তূপকরণং, অনাকুলকম্মন্ততা, আরোগ্যসংৰিধানং, ৰত্থুৰিসদকিরিযাযোগৰিহিতানি সিপ্পাযতনৰিজ্জাট্ঠানানি সঙ্গহিতপরিজনতাতি এৰমাদি. পব্বজিতানং পন যে ইমে জীৰিতপরিক্খারা চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারা. তেসং অকিচ্ছলাভো, তত্থ চ সঙ্খায পটিসেৰনা, সঙ্খায পরিৰজ্জনা, ৰত্থুৰিসদকিরিযা, অপ্পিচ্ছতা, সন্তুট্ঠি, পৰিৰেকো, অসংসগ্গোতি এৰমাদি. পতিরূপদেসৰাসসপ্পুরিসূপনিস্সযসদ্ধম্মস্সৰনযোনিসোমনসিকারাদযো পন উভযেসং সাধারণা উভযানুরূপা চাতি ৰেদিতব্বা.
অপ্পমাদোতি এত্থ অপ্পমাদো পমাদপ্পটিপক্খতো ৰেদিতব্বো. কো পনেস পমাদো নাম? পমজ্জনাকারো. ৰুত্তং হেতং –
‘‘তত্থ কতমো পমাদো? কাযদুচ্চরিতে ৰা ৰচীদুচ্চরিতে ৰা মনোদুচ্চরিতে ৰা পঞ্চসু ৰা কামগুণেসু চিত্তস্স ৰোস্সগ্গো ৰোস্সগ্গানুপ্পাদনং কুসলানং ৰা ধম্মানং ভাৰনায অসক্কচ্চকিরিযতা অসাতচ্চকিরিযতা অনট্ঠিতকিরিযতা ওলীনৰুত্তিতা নিক্খিত্তছন্দতা নিক্খিত্তধুরতা অনাসেৰনা অভাৰনা অবহুলীকম্মং অনধিট্ঠানং অননুযোগোপমাদো. যো এৰরূপো পমাদো পমজ্জনা পমজ্জিতত্তং. অযং ৰুচ্চতি পমাদো’’তি (ৰিভ. ৮৪৬).
তস্মা ৰুত্তপ্পটিপক্খতো অপ্পমাদো ৰেদিতব্বো. অত্থতো হি সো সতিযা অৰিপ্পৰাসো, নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিযা এতং নামং. অপরে পন ‘‘সতিসম্পজঞ্ঞযোগেন পৰত্তা চত্তারো অরূপিনো খন্ধা অপ্পমাদো’’তি ৰদন্তি.
‘‘ভাৰিতো বহূলীকতো’’তি ৰুত্তং, কথং পনাযং অপ্পমাদো ভাৰেতব্বোতি? ন অপ্পমাদভাৰনা নাম ৰিসুং একভাৰনা অত্থি. যা হি কাচি পুঞ্ঞকিরিযা কুসলকিরিযা, সব্বা সা অপ্পমাদভাৰনাত্ৰেৰ ৰেদিতব্বা. ৰিসেসতো পন ৰিৰট্টূপনিস্সযং সরণগমনং কাযিকৰাচসিকসংৰরঞ্চ উপাদায সব্বা সীলভাৰনা, সব্বা সমাধিভাৰনা, সব্বা পঞ্ঞাভাৰনা, সব্বা কুসলভাৰনা, অনৰজ্জভাৰনা, অপ্পমাদভাৰনাতি ৰেদিতব্বা. ‘‘অপ্পমাদো’’তি হি ইদং মহন্তং অত্থং দীপেতি, মহন্তং অত্থং পরিগ্গহেত্ৰা তিট্ঠতি. সকলম্পি তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আহরিত্ৰা অপ্পমাদপদস্স অত্থং কত্ৰা কথেন্তো ধম্মকথিকো ‘‘অতিত্থেন পক্খন্দো’’তি ন ৰত্তব্বো. কস্মা? অপ্পমাদপদস্স মহন্তভাৰতো. তথা হি সম্মাসম্বুদ্ধো কুসিনারাযং যমকসালানমন্তরে পরিনিব্বানসমযে নিপন্নো অভিসম্বোধিতো পট্ঠায পঞ্চচত্তালীসায ৰস্সেসু অত্তনা ভাসিতং ধম্মং একেন পদেন সঙ্গহেত্ৰা দস্সেন্তো – ‘‘অপ্পমাদেন সম্পাদেথা’’তি ভিক্খূনং ওৰাদমদাসি. তথা চ ৰুত্তং –
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যানি কানিচি জঙ্গলানং পাণানং পদজাতানি, সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি যদিদং মহন্তট্ঠেন; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বেতে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা, অপ্পমাদো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ম. নি. ১.৩০০).
গাথাসু অপ্পমাদং পসংসন্তীতি দানাদিপুঞ্ঞকিরিযাসু অপ্পমাদং অপ্পমজ্জনং পণ্ডিতা সপ্পঞ্ঞা বুদ্ধাদযো পসংসন্তি, ৰণ্ণেন্তি থোমেন্তি. কস্মা? যস্মা অপ্পমত্তো উভো অত্থে অধিগণ্হাতি পণ্ডিতো. কে পন তে উভো অত্থাতি আহ – ‘‘দিট্ঠে ধম্মে চ যো অত্থো, যো চত্থো সম্পরাযিকো’’তি, এৰমেত্থ পদযোজনা ৰেদিতব্বা. ইধাপি দিট্ঠে ধম্মে চ যো অত্থোতি গহট্ঠস্স তাৰ ‘‘অনৰজ্জানি কম্মানি, অনাকুলা চ কম্মন্তা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তো কসিগোরক্খাদিৰিধিনা লদ্ধব্বো অত্থো, পব্বজিতস্স পন অৰিপ্পটিসারাদিঅত্থো ৰেদিতব্বো. যো চত্থো সম্পরাযিকোতি পন উভযেসম্পি ধম্মচরিযাৰ ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. অত্থাভিসমযাতি দুৰিধস্সপি অত্থস্স হিতস্স পটিলাভা, লদ্ধব্বেন সমিতি সঙ্গতি সমোধানন্তি সমযো, লাভো. সমযো এৰ অভিসমযো, অভিমুখভাৰেন ৰা সমযো অভিসমযোতি এৰমেত্থ অভিসমযো ৰেদিতব্বো. ধিতিসম্পন্নত্তা ধীরো. ততিযেন চেত্থ অত্থ-সদ্দেন পরমত্থস্স নিব্বানস্সাপি সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টসম্পত্তি এৰ কথিতা. গাথাযং পন ৰিৰট্টস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তথা হি ৰুত্তং –
‘‘অপ্পমাদো অমতপদং, পমাদো মচ্চুনো পদং;
অপ্পমত্তা ন মীযন্তি, যে পমত্তা যথা মতা.
‘‘এৰং ৰিসেসতো ঞত্ৰা, অপ্পমাদম্হি পণ্ডিতা;
অপ্পমাদে পমোদন্তি, অরিযানং গোচরে রতা.
‘‘তে ঝাযিনো সাততিকা, নিচ্চং দল়্হপরক্কমা;
ফুসন্তি ধীরা নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তর’’ন্তি. (ধ. প. ২১-২৩);
তস্মা ‘‘অত্থাভিসমযা’’তি এত্থ লোকুত্তরত্থৰসেনপি অত্থো ৰেদিতব্বো.
ততিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.