২. মেত্তসুত্তৰণ্ণনা
২২. দুতিযে মা, ভিক্খৰে, পুঞ্ঞানন্তি এত্থ মাতি পটিসেধে নিপাতো. পুঞ্ঞসদ্দো ‘‘কুসলানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৰমিদং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৮০) পুঞ্ঞফলে আগতো. ‘‘অৰিজ্জাগতোযং, ভিক্খৰে, পুরিসপুগ্গলো পুঞ্ঞঞ্চে সঙ্খারং অভিসঙ্খরোতী’’তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) কামরূপাৰচরসুচরিতে. ‘‘পুঞ্ঞূপগং ভৰতি ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদীসু সুগতিৰিসেসভূতে উপপত্তিভৰে. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি – দানমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু, সীলমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু, ভাৰনামযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূ’’তিআদীসু (ইতিৰু. ৬০; অ. নি. ৮.৩৬) কুসলচেতনাযং. ইধ পন তেভূমককুসলধম্মে ৰেদিতব্বো. ভাযিত্থাতি এত্থ দুৰিধং ভযং ঞাণভযং, সারজ্জভযন্তি. তত্থ ‘‘যেপি তে, ভিক্খৰে, দেৰা দীঘাযুকা ৰণ্ণৰন্তো সুখবহুলা উচ্চেসু ৰিমানেসু চিরট্ঠিতিকা, তেপি তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা যেভুয্যেন ভযং সংৰেগং সন্তাসং আপজ্জন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩৩) আগতং ঞাণভযং. ‘‘অহুদেৰ ভযং, অহু ছম্ভিতত্তং, অহু লোমহংসো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩১৮) আগতং সারজ্জভযং. ইধাপি সারজ্জভযমেৰ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ভিক্খৰে, দীঘরত্তং কাযৰচীসংযমো ৰত্তপটিৰত্তপূরণং একাসনং, একসেয্যং, ইন্দ্রিযদমো, ধুতধম্মেহি চিত্তস্স নিগ্গহো, সতিসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানানুযোগৰসেন ৰীরিযারম্ভোতি এৰমাদীনি যানি ভিক্খুনা, নিরন্তরং পৰত্তেতব্বানি পুঞ্ঞানি, তেহি মা ভাযিত্থ, মা ভযং সন্তাসং আপজ্জিত্থ, একচ্চস্স দিট্ঠধম্মসুখস্স উপরোধভযেন সম্পরাযিকনিব্বানসুখদাযকেহি পুঞ্ঞেহি মা ভাযিত্থাতি. নিস্সক্কে হি ইদং সামিৰচনং.
ইদানি ততো অভাযিতব্বভাৰে কারণং দস্সেন্তো ‘‘সুখস্সেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সুখসদ্দো ‘‘সুখো বুদ্ধানং উপ্পাদো, সুখা ৰিরাগতা লোকে’’তিআদীসু (ধ. প. ১৯৪) সুখমূলে আগতো. ‘‘যস্মা চ খো, মহালি, রূপং সুখং সুখানুপতিতং সুখাৰক্কন্ত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৩.৬০) সুখারম্মণে. ‘‘যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, ন সুকরং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৰ সুখা সগ্গা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২৫৫) সুখপচ্চযট্ঠানে. ‘‘সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো’’তিআদীসু (ধ. প. ১১৮) সুখহেতুম্হি. ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৰিহারা এতে ধম্মা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৮২) অব্যাপজ্জে. ‘‘নিব্বানং পরমং সুখ’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ২০৪; ম. নি. ২.২১৫) নিব্বানে. ‘‘সুখস্স চ পহানা’’তিআদীসু (চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২৫) সুখৰেদনাযং. ‘‘অদুক্খমসুখং সন্তং, সুখমিচ্চেৰ ভাসিত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৫৩; ইতিৰু. ৫৩) উপেক্খাৰেদনাযং. ‘‘দ্ৰেপি মযা, আনন্দ, ৰেদনা ৰুত্তা পরিযাযেন সুখা ৰেদনা, দুক্খা ৰেদনা’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৮৯) ইট্ঠসুখে. ‘‘সুখো ৰিপাকো পুঞ্ঞান’’ন্তিআদীসু (পেটকো. ২৩) সুখৰিপাকে. ইধাপি ইট্ঠৰিপাকে এৰ দট্ঠব্বো. ইট্ঠস্সাতিআদীসু এসিতব্বতো অনিট্ঠপটিক্খেপতো চ ইট্ঠস্স, কমনীযতো মনস্মিঞ্চ কমনতো পৰিসনতো কন্তস্স, পিযাযিতব্বতো সন্তপ্পনতো চ পিযস্স, মাননীযতো মনস্স পৰড্ঢনতো চ মনাপস্সাতি অত্থো ৰেদিতব্বো. যদিদং পুঞ্ঞানীতি ‘‘পুঞ্ঞানী’’তি যদিদং ৰচনং, এতং সুখস্স ইট্ঠস্স ৰিপাকস্স অধিৰচনং নামং, সুখমেৰ তং যদিদং পুঞ্ঞন্তি ফলেন কারণস্স অভেদূপচারং ৰদতি. তেন কতূপচিতানং পুঞ্ঞানং অৰস্সংভাৰিফলং সুত্ৰা অপ্পমত্তেন সক্কচ্চং পুঞ্ঞানি কাতব্বানীতি পুঞ্ঞকিরিযাযং নিযোজেতি, আদরঞ্চ নেসং তত্থ উপ্পাদেতি.
ইদানি অত্তনা সুনেত্তকালে কতেন পুঞ্ঞকম্মেন দীঘরত্তং পচ্চনুভূতং ভৰন্তরপটিচ্ছন্নং উল়ারতমং পুঞ্ঞৰিপাকং উদাহরিত্ৰা তমত্থং পাকটং করোন্তো ‘‘অভিজানামি খো পনাহ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অভিজানামীতি অভিৰিসিট্ঠেন ঞাণেন জানামি, পচ্চক্খতো বুজ্ঝামি. দীঘরত্তন্তি চিরকালং. পুঞ্ঞানন্তি দানাদিকুসলধম্মানং. সত্ত ৰস্সানীতি সত্ত সংৰচ্ছরানি. মেত্তচিত্তন্তি মিজ্জতীতি মেত্তা, সিনিয্হতীতি অত্থো. মিত্তে ভৰা, মিত্তস্স ৰা এসা পৰত্তীতিপি মেত্তা. লক্খণাদিতো পন হিতাকারপ্পৰত্তিলক্খণা, হিতূপসংহাররসা, আঘাতৰিনযপচ্চুপট্ঠানা, সত্তানং মনাপভাৰদস্সনপদট্ঠানা. ব্যাপাদূপসমো এতিস্সা সম্পত্তি, সিনেহাসম্ভৰো ৰিপত্তি. সা এতস্স অত্থীতি মেত্তচিত্তং. ভাৰেত্ৰাতি মেত্তাসহগতং চিত্তং, চিত্তসীসেন সমাধি ৰুত্তোতি মেত্তাসমাধিং মেত্তাব্রহ্মৰিহারং উপ্পাদেত্ৰা চেৰ ৰড্ঢেত্ৰা চ. সত্ত সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পেতি সত্ত মহাকপ্পে. সংৰট্ট-ৰিৰট্টগ্গহণেনেৰ হি সংৰট্টট্ঠাযি-ৰিৰট্টট্ঠাযিনোপি গহিতা. ইমং লোকন্তি কামলোকং. সংৰট্টমানে সুদন্তি সংৰট্টমানে. সুদন্তি নিপাতমত্তং ৰিনস্সমানেতি অত্থো. ‘‘সংৰত্তমানে সুদ’’ন্তি চ পঠন্তি. কপ্পেতি কালে. কপ্পসীসেন হি কালো ৰুত্তো. কালে খীযমানে কপ্পোপি খীযতেৰ. যথাহ –
‘‘কালো ঘসতি ভূতানি, সব্বানেৰ সহত্তনা’’তি. (জা. ১.২.১৯০);
‘‘আভস্সরূপগো হোমী’’তি ৰুত্তত্তা তেজোসংৰট্টৰসেনেত্থ কপ্পৰুট্ঠানং ৰেদিতব্বং. আভস্সরূপগোতি তত্থ পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন আভস্সরব্রহ্মলোকং উপগচ্ছামীতি আভস্সরূপগো হোমি. ৰিৰট্টমানেতি সণ্ঠহমানে, জাযমানেতি অত্থো. সুঞ্ঞং ব্রহ্মৰিমানং উপপজ্জামীতি কস্সচি সত্তস্স তত্থ নিব্বত্তস্স অভাৰতো সুঞ্ঞং, যং পঠমজ্ঝানভূমিসঙ্খাতং ব্রহ্মৰিমানং আদিতো নিব্বত্তং, তং পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন উপপজ্জামি উপেমি. ব্রহ্মাতি কামাৰচরসত্তেহি সেট্ঠট্ঠেন তথা তথা ব্রূহিতগুণতায ব্রহ্মৰিহারতো নিব্বত্তট্ঠেন চ ব্রহ্মা. ব্রহ্মপারিসজ্জব্রহ্মপুরোহিতেহি মহন্তো ব্রহ্মাতি মহাব্রহ্মা. ততো এৰ তে অভিভৰিত্ৰা ঠিতত্তা অভিভূ. তেহি কেনচি গুণেন ন অভিভূতোতি অনভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৰচনে নিপাতো. দসোতি দস্সনসীলো, সো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং দস্সনসমত্থো, অভিঞ্ঞাণেন পস্সিতব্বং পস্সামীতি অত্থো. সেসব্রহ্মানং ইদ্ধিপাদভাৰনাবলেন অত্তনো চিত্তঞ্চ মম ৰসে ৰত্তেমীতি ৰসৰত্তী হোমীতি যোজেতব্বং. তদা কির বোধিসত্তো অট্ঠসমাপত্তিলাভীপি সমানো তথা সত্তহিতং অত্তনো পারমিপরিপূরণঞ্চ ওলোকেন্তো তাসু এৰ দ্ৰীসু ঝানভূমীসু নিকন্তিং উপ্পাদেত্ৰা মেত্তাব্রহ্মৰিহারৰসেন অপরাপরং সংসরি. তেন ৰুত্তং ‘‘সত্তৰস্সানি…পে… ৰসৰত্তী’’তি.
এৰং ভগৰা রূপাৰচরপুঞ্ঞস্স ৰিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৰা ইদানি কামাৰচরপুঞ্ঞস্সাপি তং দস্সেন্তো ‘‘ছত্তিংসক্খত্তু’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সক্কো অহোসিন্তি ছত্তিংস ৰারে অঞ্ঞত্থ অনুপপজ্জিত্ৰা নিরন্তরং সক্কো দেৰানমিন্দো তাৰতিংসদেৰরাজা অহোসি. রাজা অহোসিন্তিআদীসু চতূহি অচ্ছরিযধম্মেহি চতূহি চ সঙ্গহৰত্থূহি লোকং রঞ্জেতীতি রাজা. চক্করতনং ৰত্তেতি, চতূহি সম্পত্তিচক্কেহি ৰত্ততি, তেহি চ পরং ৰত্তেতি, পরহিতায চ ইরিযাপথচক্কানং ৰত্তো এতস্মিং অত্থীতি চক্কৰত্তী. রাজাতি চেত্থ সামঞ্ঞং, চক্কৰত্তীতি ৰিসেসং. ধম্মেন চরতীতি ধম্মিকো. ঞাযেন সমেন ৰত্ততীতি অত্থো. ধম্মেনেৰ রজ্জং লভিত্ৰা রাজা জাতোতি ধম্মরাজা. পরহিতধম্মচরণেন ৰা ধম্মিকো, অত্তহিতধম্মচরণেন ধম্মরাজা, চতুরন্তায ইস্সরোতি চাতুরন্তো, চতুসমুদ্দন্তায চতুব্বিধদীপৰিভূসিতায চ পথৰিযা ইস্সরোতি অত্থো. অজ্ঝত্তং কোপাদিপচ্চত্থিকে, বহিদ্ধা চ সব্বরাজানো অদণ্ডেন অসত্থেন ৰিজেসীতি ৰিজিতাৰী. জনপদে থাৰরভাৰং ধুৰভাৰং পত্তো, ন সক্কা কেনচি ততো চালেতুং জনপদো ৰা তম্হি থাৰরিযপ্পত্তো অনুযুত্তো সকম্মনিরতো অচলো অসম্পৰেধীতি জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো.
চক্করতনং, হত্থিরতনং, অস্সরতনং, মণিরতনং, ইত্থিরতনং, গহপতিরতনং, পরিণাযকরতনন্তি ইমেহি সত্তহি রতনেহি সমুপেতোতি সত্তরতনসমন্নাগতো. তেসু হি রাজা চক্কৰত্তি চক্করতনেন অজিতং জিনাতি, হত্থিঅস্সরতনেহি ৰিজিতে সুখেনেৰ অনুৰিচরতি, পরিণাযকরতনেন ৰিজিতমনুরক্খতি, সেসেহি উপভোগসুখমনুভৰতি. পঠমেন চস্স উস্সাহসত্তিযোগো, পচ্ছিমেন মন্তসত্তিযোগো, হত্থিঅস্সগহপতিরতনেহি পভূসত্তিযোগো সুপরিপুণ্ণো হোতি, ইত্থিমণিরতনেহি তিৰিধসত্তিযোগফলং. সো ইত্থিমণিরতনেহি পরিভোগসুখমনুভৰতি, সেসেহি উপভোগসুখং. ৰিসেসতো চস্স পুরিমানি তীণি অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেন সম্পজ্জন্তি, মজ্ঝিমানি অলোভকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেন, পচ্ছিমমেকং অমোহকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেনাতি ৰেদিতব্বং পদেসরজ্জস্সাতি খুদ্দকরজ্জস্স.
এতদহোসীতি অত্তনো সম্পত্তিযো পচ্চৰেক্খন্তস্স পচ্ছিমে চক্কৰত্তিকালে এতং ‘‘কিস্স নু খো মে ইদং কম্মস্স ফল’’ন্তিআদিকং অহোসি. সব্বত্থকমেৰ তস্মিং তস্মিম্পি ভৰে এতদহোসিযেৰ. তত্থাযং চক্কৰত্তিকালৰসেন যোজনা. এৰংমহিদ্ধিকোতি মণিরতনহত্থিরতনাদিপ্পমুখায কোসৰাহনসম্পত্তিযা জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তিযা চ এৰংমহিদ্ধিকো. এৰংমহানুভাৰোতি চক্করতনাদিসমন্নাগমেন কস্সচিপি পীল়ং অকরোন্তোৰ সব্বরাজূহি সিরসা সম্পটিচ্ছিতসাসনৰেহাসগমনাদীহি এৰং মহানুভাৰো. দানস্সাতি অন্নাদিদেয্যধম্মপরিচ্চাগস্স. দমস্সাতি চক্খাদিইন্দ্রিযদমনস্স চেৰ সমাধানৰসেন রাগাদিকিলেসদমনস্স চ. সংযমস্সাতি কাযৰচীসংযমস্স. তত্থ যং সমাধানৰসেন কিলেসদমনং, তং ভাৰনামযং পুঞ্ঞং, তঞ্চ খো মেত্তাব্রহ্মৰিহারভূতং ইধাধিপ্পেতং. তস্মিঞ্চ উপচারপ্পনাভেদেন দুৰিধে যং অপ্পনাপ্পত্তং, তেনস্স যথাৰুত্তাসু দ্ৰীসু ঝানভূমীসু উপপত্তি অহোসি. ইতরেন তিৰিধেনাপি যথারহং পত্তচক্কৰত্তিআদিভাৰোতি ৰেদিতব্বং.
ইতি ভগৰা অত্তানং কাযসক্খি কত্ৰা পুঞ্ঞানং ৰিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৰা ইদানি তমেৰত্থং গাথাবন্ধেন দস্সেন্তো ‘‘পুঞ্ঞমেৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ পুঞ্ঞমেৰ সো সিক্খেয্যাতি যো অত্থকামো কুলপুত্তো, সো পুঞ্ঞফলনিব্বত্তনতো, অত্তনো সন্তানং পুননতো চ ‘‘পুঞ্ঞ’’ন্তি লদ্ধনামং তিৰিধং কুসলমেৰ সিক্খেয্য নিৰেসেয্য উপচিনেয্য পসৰেয্যাতি অত্থো. আযতগ্গন্তি ৰিপুলফলতায উল়ারফলতায আযতগ্গং, পিযমনাপফলতায ৰা আযতিং উত্তমন্তি আযতগ্গং, আযেন ৰা যোনিসোমনসিকারাদিপ্পচ্চযেন উল়ারতমেন অগ্গন্তি আযতগ্গং. তকারো পদসন্ধিকরো. অথ ৰা আযেন পুঞ্ঞফলেন অগ্গং পধানন্তি আযতগ্গং. ততো এৰ সুখুদ্রযং সুখৰিপাকন্তি অত্থো.
কতমং পন তং পুঞ্ঞং, কথঞ্চ নং সিক্খেয্যাতি আহ ‘‘দানঞ্চ সমচরিযঞ্চ, মেত্তচিত্তঞ্চ ভাৰযে’’তি. তত্থ সমচরিযন্তি কাযৰিসমাদীনি ৰজ্জেত্ৰা কাযসমাদিচরিতং, সুৰিসুদ্ধং সীলন্তি অত্থো. ভাৰযেতি অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেয্য ৰড্ঢেয্য. এতে ধম্মেতি এতে দানাদিকে সুচরিতধম্মে. সুখসমুদ্দযেতি সুখানিসংসে, আনিসংসফলম্পি নেসং সুখমেৰাতি দস্সেতি. অব্যাপজ্জং সুখং লোকন্তি কামচ্ছন্দাদিব্যাপাদৰিরহিতত্তা অব্যাপজ্জং নিদ্দুক্খং, পরপীল়াভাৰে পন ৰত্তব্বং নত্থি. ঝানসমাপত্তিৰসেন সুখবহুলত্তা সুখং, একন্তসুখঞ্চ ব্রহ্মলোকং ঝানপুঞ্ঞানং, ইতরপুঞ্ঞানং পন তদঞ্ঞং সম্পত্তিভৰসঙ্খাতং সুখং লোকং পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞো উপপজ্জতি উপেতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে গাথাসু চ ৰট্টসম্পত্তি এৰ কথিতা.
দুতিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.