৩২. সুন্দরসমুদ্দত্থেরৰত্থু
যোধ কামেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সুন্দরসমুদ্দত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
সাৰত্থিযং কিরেকো কুলপুত্তো সুন্দরসমুদ্দকুমারো নাম চত্তালীসকোটিৰিভৰে মহাকুলে নিব্বত্তো. সো একদিৰসং পচ্ছাভত্তং গন্ধমালাদিহত্থং মহাজনং ধম্মস্সৰনত্থায জেতৰনং গচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘কহং গচ্ছথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সত্থু সন্তিকং ধম্মস্সৰনত্থাযা’’তি ৰুত্তে ‘‘অহম্পি গমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা তেন সদ্ধিং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে নিসীদি. সত্থা তস্স আসযং ৰিদিত্ৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. সো ‘‘ন সক্কা অগারং অজ্ঝাৰসন্তেন সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতু’’ন্তি সত্থু ধম্মকথং নিস্সায পব্বজ্জায জাতুস্সাহো পরিসায পক্কন্তায সত্থারং পব্বজ্জং যাচিত্ৰা ‘‘মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাতং তথাগতা ন পব্বাজেন্তী’’তি সুত্ৰা গেহং গন্ত্ৰা রট্ঠপালকুলপুত্তাদযো ৰিয মহন্তেন ৰাযামেন মাতাপিতরো অনুজানাপেত্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা লদ্ধূপসম্পদো ‘‘কিং মে ইধ ৰাসেনা’’তি ততো নিক্খমিত্ৰা রাজগহং গন্ত্ৰা পিণ্ডায চরন্তো ৰীতিনামেসি.
অথেকদিৰসং সাৰত্থিযং তস্স মাতাপিতরো একস্মিং ছণদিৰসে মহন্তেন সিরিসোভগ্গেন তস্স সহাযককুমারকে কীল়মানে দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং পুত্তস্স ইদং দুল্লভং জাত’’ন্তি পরিদেৰিংসু. তস্মিং খণে একা গণিকা তং কুলং গন্ত্ৰা তস্স মাতরং রোদমানং নিসিন্নং দিস্ৰা ‘‘অম্ম, কিং কারণা রোদসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘পুত্তং অনুস্সরিত্ৰা রোদামী’’তি. ‘‘কহং পন সো, অম্মা’’তি? ‘‘ভিক্খূসু পব্বজিতো’’তি. ‘‘কিং উপ্পব্বাজেতুং ন ৰট্টতী’’তি? ‘‘ৰট্টতি, ন পন ইচ্ছতি, ইতো নিক্খমিত্ৰা রাজগহং গতো’’তি. ‘‘সচাহং তং উপ্পব্বাজেয্যং, কিং মে করেয্যাথা’’তি? ‘‘ইমস্স তে কুলস্স কুটুম্বসামিনিং করেয্যামা’’তি. তেন হি মে পরিব্বযং দেথাতি পরিব্বযং গহেত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন রাজগহং গন্ত্ৰা তস্স পিণ্ডায চরণৰীথিং সল্লক্খেত্ৰা তত্থেকং নিৰাসগেহং গহেত্ৰা পাতোৰ পণীতং আহারং পটিযাদেত্ৰা থেরস্স পিণ্ডায পৰিট্ঠকালে ভিক্খং দত্ৰা কতিপাহচ্চযেন, ‘‘ভন্তে, ইধেৰ নিসীদিত্ৰা ভত্তকিচ্চং করোথা’’তি পত্তং গণ্হি. সো পত্তমদাসি.
অথ নং পণীতেন আহারেন পরিৰিসিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইধেৰ পিণ্ডায চরিতুং ফাসুক’’ন্তি ৰত্ৰা কতিপাহং আলিন্দে নিসীদাপেত্ৰা ভোজেত্ৰা দারকে পূৰেহি সঙ্গণ্হিত্ৰা ‘‘এথ তুম্হে থেরস্স আগতকালে মযি ৰারেন্তিযাপি ইধাগন্ত্ৰা রজং উট্ঠাপেয্যাথা’’তি আহ. তে পুনদিৰসে থেরস্স ভোজনৰেলায তায ৰারিযমানাপি রজং উট্ঠাপেসুং. সা পুনদিৰসে, ‘‘ভন্তে, দারকা ৰারিযমানাপি মম ৰচনং অসুণিত্ৰা ইধ রজং উট্ঠাপেন্তি, অন্তোগেহে নিসীদথা’’তি অন্তো নিসীদাপেত্ৰা কতিপাহং ভোজেসি. পুন দারকে সঙ্গণ্হিত্ৰা ‘‘তুম্হে মযা ৰারিযমানাপি থেরস্স ভোজনকালে মহাসদ্দং করেয্যাথা’’তি আহ. তে তথা করিংসু. সা পুনদিৰসে, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে অতিৰিয মহাসদ্দো হোতি, দারকা মযা ৰারিযমানাপি ৰচনং ন গণ্হন্তি, উপরিপাসাদেযেৰ নিসীদথা’’তি ৰত্ৰা থেরেন অধিৰাসিতে থেরং পুরতো কত্ৰা পাসাদং অভিরুহন্তী দ্ৰারানি পিদহমানাৰ পাসাদং অভিরুহি. থেরো উক্কট্ঠসপদানচারিকো সমানোপি রসতণ্হায বদ্ধো তস্সা ৰচনেন সত্তভূমিকং পাসাদং অভিরুহি.
সা থেরং নিসীদাপেত্ৰা ‘‘চত্তালীসায খলু, সম্ম, পুণ্ণমুখ ঠানেহি ইত্থী পুরিসং অচ্চাৰদতি ৰিজম্ভতি ৰিনমতি গিলসতি ৰিলজ্জতি নখেন নখং ঘট্টেতি, পাদেন পাদং অক্কমতি, কট্ঠেন পথৰিং ৰিলিখতি, দারকং উল্লঙ্ঘেতি ওলঙ্ঘেতি, কীল়তি কীল়াপেতি, চুম্বতি চুম্বাপেতি, ভুঞ্জতি ভুঞ্জাপেতি, দদাতি আযাচতি, কতমনুকরোতি, উচ্চং ভাসতি, নীচং ভাসতি, অৰিচ্চং ভাসতি, ৰিৰিচ্চং ভাসতি, নচ্চেন গীতেন ৰাদিতেন রোদিতেন ৰিলসিতেন ৰিভূসিতেন জগ্ঘতি, পেক্খতি, কটিং চালেতি, গুয্হভণ্ডকং চালেতি, ঊরুং ৰিৰরতি, ঊরুং পিদহতি, থনং দস্সেতি, কচ্ছং দস্সেতি, নাভিং দস্সেতি, অক্খিং নিখণতি, ভমুকং উক্খিপতি, ওট্ঠং পলিখতি, জিৰ্হং নিল্লালেতি, দুস্সং মুঞ্চতি, দুস্সং বন্ধতি, সিরসং মুঞ্চতি, সিরসং বন্ধতী’’তি (জা. ২.২১.৩০০) এৰং আগতং ইত্থিকুত্তং ইত্থিলীলং দস্সেত্ৰা তস্স পুরতো ঠিতা ইমং গাথমাহ –
‘‘অলত্তককতা পাদা, পাদুকারুয্হ ৰেসিযা;
তুৰম্পি দহরো মম, অহম্পি দহরা তৰ;
উভোপি পব্বজিস্সাম, জিণ্ণা দণ্ডপরাযণা’’তি. (থেরগা. ৪৫৯, ৪৬২);
থেরস্স ‘‘অহো ৰত মে ভারিযং অনুপধারেত্ৰা কতকম্ম’’ন্তি মহাসংৰেগো উদপাদি. তস্মিং খণে সত্থা পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে জেতৰনে নিসিন্নোৰ তং কারণং দিস্ৰা সিতং পাত্ৰাকাসি. অথ নং আনন্দত্থেরো পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, কো নু খো হেতু, কো পচ্চযো সিতস্স পাতুকম্মাযা’’তি. আনন্দ, রাজগহনগরে সত্তভূমিকপাসাদতলে সুন্দরসমুদ্দস্স চ ভিক্খুনো গণিকায চ সঙ্গামো ৰত্ততীতি. কস্স নু খো, ভন্তে, জযো ভৰিস্সতি, কস্স পরাজযোতি? সত্থা, ‘‘আনন্দ, সুন্দরসমুদ্দস্স জযো ভৰিস্সতি, গণিকায পরাজযো’’তি থেরস্স জযং পকাসেত্ৰা তত্থ নিসিন্নকোৰ ওভাসং ফরিত্ৰা ‘‘ভিক্খু উভোপি কামে নিরপেক্খো পজহা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪১৫. ‘‘যোধ কামে পহন্ত্ৰান, অনাগারো পরিব্বজে;
কামভৰপরিক্খীণং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি.
তস্সত্থো – যো পুগ্গলো ইধ লোকে উভোপি কামে হিত্ৰা অনাগারো হুত্ৰা পরিব্বজতি, তং পরিক্খীণকামঞ্চেৰ পরিক্খীণভৰঞ্চ অহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে সো থেরো অরহত্তং পত্ৰা ইদ্ধিবলেন ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা কণ্ণিকামণ্ডলং ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা সত্থু সরীরং থোমেন্তোযেৰ আগন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দি. ধম্মসভাযম্পি কথং সমুট্ঠাপেসুং, ‘‘আৰুসো, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যং রসং নিস্সায মনং নট্ঠো সুন্দরসমুদ্দত্থেরো, সত্থা পনস্স অৰস্সযো জাতো’’তি. সত্থা তং কথং সুত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপাহং এতস্স রসতণ্হায বদ্ধমনস্স অৰস্সযো জাতোযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো তস্সত্থস্স পকাসনত্থং অতীতং আহরিত্ৰা –
‘‘ন কিরত্থি রসেহি পাপিযো,
আৰাসেহি ৰা সন্থৰেহি ৰা;
ৰাতমিগং গহননিস্সিতং,
ৰসমানেসি রসেহি সঞ্জযো’’তি. (জা. ১.১.১৪) –
এককনিপাতে ইমং ৰাতমিগজাতকং ৰিত্থারেত্ৰা ‘‘তদা সুন্দরসমুদ্দো ৰাতমিগো অহোসি, ইমং পন গাথং ৰত্ৰা তস্স ৰিস্সজ্জাপেতা রঞ্ঞো মহামচ্চো অহমেৰা’’তি জাতকং সমোধানেসীতি.
সুন্দরসমুদ্দত্থেরৰত্থু বত্তিংসতিমং.