৩৩. জটিলত্থেরৰত্থু
যোধ তণ্হন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো জটিলত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
তত্রাযং অনুপুব্বী কথা – অতীতে কির বারাণসিযং দ্ৰে ভাতরো কুটুম্বিকা মহন্তং উচ্ছুখেত্তং কারেসুং. অথেকদিৰসং কনিট্ঠভাতা উচ্ছুখেত্তং গন্ত্ৰা ‘‘একং জেট্ঠভাতিকস্স দস্সামি, একং ময্হং ভৰিস্সতী’’তি দ্ৰে উচ্ছুযট্ঠিযো রসস্স অনিক্খমনত্থায ছিন্নট্ঠানে বন্ধিত্ৰা গণ্হি. তদা কির উচ্ছূনং যন্তেন পীল়নকিচ্চং নত্থি, অগ্গে ৰা মূলে ৰা ছিন্দিত্ৰা উক্খিত্তকালে ধম্মকরণতো উদকং ৰিয সযমেৰ রসো নিক্খমতি. তস্স পন খেত্ততো উচ্ছুযট্ঠিযো গহেত্ৰা আগমনকালে গন্ধমাদনে পচ্চেকবুদ্ধো সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ‘‘কস্স নু খো অজ্জ অনুগ্গহং করিস্সামী’’তি উপধারেন্তো তং অত্তনো ঞাণজালে পৰিট্ঠং দিস্ৰা সঙ্গহং কাতুং সমত্থভাৰঞ্চ ঞত্ৰা পত্তচীৰরং আদায ইদ্ধিযা আগন্ত্ৰা তস্স পুরতো অট্ঠাসি. সো তং দিস্ৰাৰ পসন্নচিত্তো উত্তরসাটকং উচ্চতরে ভূমিপদেসে অত্থরিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইধ নিসীদথা’’তি পচ্চেকবুদ্ধং নিসীদাপেত্ৰা ‘‘পত্তং উপনামেথা’’তি উচ্ছুযট্ঠিযা বন্ধনট্ঠানং মোচেত্ৰা পত্তস্স উপরি অকাসি, রসো ওতরিত্ৰা পত্তং পূরেসি. পচ্চেকবুদ্ধেন তস্মিং রসে পীতে ‘‘সাধুকং ৰত মে অয্যেন রসো পীতো. সচে মে জেট্ঠভাতিকো মূলং আহরাপেস্সতি, মূলং দস্সামি. সচে পত্তিং আহরাপেস্সতি, পত্তিং দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, পত্তং মে উপনামেথা’’তি দুতিযম্পি উচ্ছুযট্ঠিং মোচেত্ৰা রসং অদাসি. ‘‘ভাতা মে উচ্ছুখেত্ততো অঞ্ঞং উচ্ছুং আহরিত্ৰা খাদিস্সতী’’তি এত্তকম্পি কিরস্স ৰঞ্চনচিত্তং নাহোসি. পচ্চেকবুদ্ধো পন পঠমং উচ্ছুরসস্স পীতত্তা তং উচ্ছুরসং অঞ্ঞেহিপি সদ্ধিং সংৰিভজিতুকামো হুত্ৰা গহেত্ৰাৰ নিসীদি. সো তস্স আকারং ঞত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, যো অযং মযা দিন্নো অগ্গরসো, ইমস্স নিস্সন্দেন দেৰমনুস্সেসু সম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা পরিযোসানে তুম্হেহি পত্তধম্মমেৰ পাপুণেয্য’’ন্তি পত্থনং পট্ঠপেসি. পচ্চেকবুদ্ধোপিস্স ‘‘এৰং হোতূ’’তি ৰত্ৰা ‘‘ইচ্ছিতং পত্থিতং তুয্হ’’ন্তি দ্ৰীহি গাথাহি অনুমোদনং কত্ৰা যথা সো পস্সতি, এৰং অধিট্ঠহিত্ৰা আকাসেন গন্ধমাদনং গন্ত্ৰা পঞ্চন্নং পচ্চেকবুদ্ধসতানং তং রসং অদাসি.
সো তং পাটিহারিযং দিস্ৰা ভাতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কহং গতোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘উচ্ছুখেত্তং ওলোকেতুং গতোম্হী’’তি. ‘‘কিং তাদিসেন উচ্ছুখেত্তং গতেন, ননু নাম একং ৰা দ্ৰে ৰা উচ্ছুযট্ঠিযো আদায আগন্তব্বং ভৰেয্যা’’তি ভাতরা ৰুত্তো – ‘‘আম, ভাতিক, দ্ৰে মে উচ্ছুযট্ঠিযো গহিতা, একং পন পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা মম উচ্ছুযট্ঠিতো রসং দত্ৰা ‘মূলং ৰা পত্তিং ৰা দস্সামী’তি তুম্হাকম্পি মে উচ্ছুযট্ঠিতো রসো দিন্নো, কিং নু খো তস্স মূলং গণ্হিস্সথ, উদাহু পত্তি’’ন্তি আহ. ‘‘কিং পন পচ্চেকবুদ্ধেন কত’’ন্তি? ‘‘মম উচ্ছুযট্ঠিতো রসং পিৰিত্ৰা তুম্হাকং উচ্ছুযট্ঠিতো রসং আদায আকাসেন গন্ধমাদনং গন্ত্ৰা পঞ্চসতানং পচ্চেকবুদ্ধানং অদাসী’’তি. সো তস্মিং কথেন্তেযেৰ নিরন্তরং পীতিযা ফুট্ঠসরীরো হুত্ৰা ‘‘তেন মে পচ্চেকবুদ্ধেন দিট্ঠধম্মস্সেৰ অধিগমো ভৰেয্যা’’তি পত্থনং অকাসি. এৰং কনিট্ঠেন তিস্সো সম্পত্তিযো পত্থিতা, জেট্ঠেন পন একপদেনেৰ অরহত্তং পত্থিতন্তি ইদং তেসং পুব্বকম্মং.
তে যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চুতা দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং খেপযিংসু. তেসং দেৰলোকে ঠিতকালেযেৰ ৰিপস্সী সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জি. তেপি দেৰলোকতো চৰিত্ৰা বন্ধুমতিযা একস্মিং কুলগেহে জেট্ঠো জেট্ঠোৰ, কনিট্ঠো কনিট্ঠোৰ হুত্ৰা পটিসন্ধিং গণ্হিংসু. তেসু জেট্ঠস্স সেনোতি নামং অকংসু, কনিট্ঠস্স অপরাজিতোতি. তেসু ৰযপ্পত্তকালে কুটুম্বং সণ্ঠাপেত্ৰা ৰিহরন্তেসু ‘‘বুদ্ধরতনং লোকে উপ্পন্নং, ধম্মরতনং, সঙ্ঘরতনং, দানানি দেথ, পুঞ্ঞানি করোথ, অজ্জ অট্ঠমী, অজ্জ চাতুদ্দসী, অজ্জ পন্নরসী, উপোসথং করোথ, ধম্মং সুণাথা’’তি ধম্মঘোসকস্স বন্ধুমতীনগরে ঘোসনং সুত্ৰা মহাজনং পুরেভত্তং দানং দত্ৰা পচ্ছাভত্তং ধম্মস্সৰনায গচ্ছন্তং দিস্ৰা সেনকুটুম্বিকো ‘‘কহং গচ্ছথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সত্থু সন্তিকং ধম্মস্সৰনাযা’’তি ৰুত্তে ‘‘অহম্পি গমিস্সামী’’তি তেহি সদ্ধিংযেৰ গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে নিসীদি.
সত্থা তস্স অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. সো সত্থু ধম্মং সুত্ৰা পব্বজ্জায উস্সাহজাতো সত্থারং পব্বজ্জং যাচি. অথ নং সত্থা ‘‘অত্থি পন তে অপলোকেতব্বা ঞাতকা’’তি পুচ্ছি. অত্থি, ভন্তেতি. তেন হি অপলোকেত্ৰা এহীতি. সো কনিট্ঠস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘যং ইমস্মিং কুলে সাপতেয্যং, তং সব্বং তৰ হোতূ’’তি আহ. তুম্হে পন, সামীতি. অহং সত্থু সন্তিকে পব্বজিস্সামীতি. সামি কিং ৰদেথ, অহং মাতরি মতায মাতরং ৰিয, পিতরি মতে পিতরং ৰিয তুম্হে অলত্থং, ইদং কুলং মহাভোগং, গেহে ঠিতেনেৰ সক্কা পুঞ্ঞানি কাতুং, মা এৰং করিত্থাতি. মযা সত্থু সন্তিকে ধম্মো সুতো, ন সক্কা তং অগারমজ্ঝে ঠিতেন পূরেতুং, পব্বজিস্সামেৰাহং, ত্ৰং নিৰত্তাহীতি. এৰং সো কনিট্ঠং নিৰত্তাপেত্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা লদ্ধূপসম্পদো ন চিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. কনিট্ঠোপি ‘‘ভাতু পব্বজিতসক্কারং করিস্সামী’’তি সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৰা ভাতরং ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি অত্তনো ভৰনিস্সরণং কতং, অহং পন পঞ্চহি কামগুণেহি বদ্ধো নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতুং ন সক্কোমি, ময্হং গেহে ঠিতস্সেৰ অনুচ্ছৰিকং মহন্তং পুঞ্ঞকম্মং আচিক্খথা’’তি. অথ নং থেরো ‘‘সাধু সাধু, পণ্ডিত, সত্থু গন্ধকুটিং করোহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা নানাদারূনি আহরাপেত্ৰা থম্ভাদীনং অত্থায তচ্ছাপেত্ৰা একং সুৰণ্ণখচিতং, একং রজতখচিতং, একং মণিখচিতন্তি সব্বানি সত্তরতনখচিতানি কারেত্ৰা তেহি গন্ধকুটিং কারেত্ৰা সত্তরতনখচিতাহেৰ ছদনিট্ঠকাহি ছাদাপেসি. গন্ধকুটিযা করণকালেযেৰ পন তং অত্তনা সমাননামকো অপরাজিতোযেৰ নাম ভাগিনেয্যো উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘অহম্পি করিস্সামি, ময্হম্পি পত্তিং দেথ মাতুলা’’তি আহ. ন দেমি, তাত, অঞ্ঞেহি অসাধারণং করিস্সামীতি. সো বহুম্পি যাচিত্ৰা পত্তিং অলভমানো ‘‘গন্ধকুটিযা পুরতো কুঞ্জরসালং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি সত্তরতনমযং কুঞ্জরসালং কারেসি. সো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মেণ্ডকসেট্ঠি হুত্ৰা নিব্বত্তি.
গন্ধকুটিযং পন সত্তরতনমযানি তীণি মহাৰাতপানানি অহেসুং. তেসং অভিমুখে হেট্ঠা সুধাপরিকম্মকতা তিস্সো পোক্খরণিযো কারেত্ৰা চতুজ্জাতিকগন্ধোদকস্স পূরেত্ৰা অপরাজিতো, গহপতি, পঞ্চৰণ্ণানি কুসুমানি রোপাপেসি তথাগতস্স অন্তো নিসিন্নকালে ৰাতৰেগেন সমুট্ঠিতাহি রেণুৰট্টীহি সরীরস্স ওকিরণত্থং. গন্ধকুটিথূপিকায কপল্লং রত্তসুৰণ্ণমযং অহোসি, পৰাল়মযা সিখরা, হেট্ঠা মণিমযা ছদনিট্ঠকা. ইতি সা নচ্চন্তো ৰিয মোরো সোভমানা অট্ঠাসি. সত্তসু পন রতনেসু কোট্টেতব্বযুত্তকং কোট্টেত্ৰা ইতরং সকলমেৰ গহেত্ৰা জণ্ণুমত্তেন ওধিনা গন্ধকুটিং পরিক্খিপিত্ৰা পরিৰেণং পূরেসি.
এৰং গন্ধকুটিং নিট্ঠাপেত্ৰা অপরাজিতো, গহপতি, ভাতিকত্থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, নিট্ঠিতা গন্ধকুটি, পরিভোগমস্সা পচ্চাসীসামি, পরিভোগেন কির মহন্তং পুঞ্ঞং হোতী’’তি. সো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইমিনা কির ৰো কুটুম্বিকেন গন্ধকুটি কারিতা, ইদানি পন পরিভোগং পচ্চাসীসতী’’তি আহ. সত্থা উট্ঠাযাসনা গন্ধকুটিঅভিমুখং গন্ত্ৰা গন্ধকুটিং পরিক্খিপিত্ৰা পরিক্খিত্তরতনরাসিং ওলোকেন্তো দ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠাসি. অথ নং কুটুম্বিকো ‘‘পৰিসথ, ভন্তে’’তি আহ. সত্থা তত্থেৰ ঠত্ৰা ততিযৰারে তস্স ভাতিকত্থেরং ওলোকেসি. সো ওলোকিতাকারেনেৰ ঞত্ৰা কনিট্ঠভাতরং আহ – ‘‘এহি, তাত, ‘মমেৰ রক্খা ভৰিস্সতি, তুম্হে যথাসুখং ৰসথা’তি সত্থারং ৰদেহী’’তি. সো তস্স ৰচনং সুত্ৰা সত্থারং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, যথা মনুস্সা রুক্খমূলে পৰিসিত্ৰা অনপেক্খা পক্কমন্তি, যথা ৰা নদিং তরিত্ৰা উল়ুম্পং অনপেক্খা পরিচ্চজন্তি, এৰং অনপেক্খা হুত্ৰা তুম্হে ৰসথা’’তি আহ. কিমত্থং পন সত্থা অট্ঠাসি? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘বুদ্ধানং সন্তিকং পুরেভত্তম্পি পচ্ছাভত্তম্পি বহূ আগচ্ছন্তি, তেসু রতনানি আদায পক্কমন্তেসু ন সক্কা অম্হেহি ৰারেতুং, পরিৰেণম্হি এত্তকে রতনে ৰোকিণ্ণে অত্তনো উপট্ঠাকে হরন্তেপি ন ৰারেতীতি কুটুম্বিকো মযি আঘাতং কত্ৰা অপাযূপগো ভৰেয্যা’’তি ইমিনা কারণেন অট্ঠাসি. তেন পন, ‘‘ভন্তে, মমেৰ রক্খা ভৰিস্সতি, তুম্হে ৰসথা’’তি ৰুত্তে পাৰিসি.
কুটুম্বিকো সমন্তা রক্খং ঠপেত্ৰা মনুস্সে আহ – ‘‘তাতা, উচ্ছঙ্গেন ৰা পচ্ছিপসিব্বকেহি ৰা আদায গচ্ছন্তে ৰারেয্যাথ, হত্থেন গহেত্ৰা গচ্ছন্তে পন মা ৰারযিত্থা’’তি. অন্তোনগরেপি আরোচাপেসি ‘‘মযা গন্ধকুটিপরিৰেণে সত্ত রতনানি ওকিণ্ণানি, সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা গচ্ছন্তা দুগ্গতমনুস্সা উভো হত্থে পূরেত্ৰা গণ্হন্তু, সুখিতাপি একেন গণ্হন্তূ’’তি. এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘সদ্ধা তাৰ ধম্মং সোতুকামা গমিস্সন্তিযেৰ, অস্সদ্ধাপি পন ধনলোভেন গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা দুক্খতো মুচ্চিস্সন্তী’’তি. তস্মা জনসঙ্গহত্থায এৰং আরোচাপেসি. মহাজনো তেন ৰুত্তনিযামেনেৰ রতনানি গণ্হি. সকিং ওকিণ্ণরতনেসু খীণেসু যাৰততিযং জণ্ণুমত্তেন ওধিনা ওকিরাপেসিযেৰ. সত্থু পন পাদমূলে তিপুসমত্তং অনগ্ঘং মণিরতনং ঠপেসি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘সত্থু সরীরতো সুৰণ্ণৰণ্ণায পভায সদ্ধিং মণিপভং ওলোকেন্তানং তিত্তি নাম ন ভৰিস্সতী’’তি. তস্মা এৰমকাসি. মহাজনোপি অতিত্তোৰ ওলোকেসি.
অথেকদিৰসং একো মিচ্ছাদিট্ঠিকব্রাহ্মণো ‘‘সত্থু কির পাদমূলে মহগ্ঘং মণিরতনং নিক্খিত্তং, হরিস্সামি ন’’ন্তি ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিতুং আগতস্স মহাজনস্স অন্তরেন পাৰিসি. কুটুম্বিকো তস্স পৰিসনাকারেনেৰ ‘‘মণিং গণ্হিতুকামো’’তি সল্লক্খেত্ৰা ‘‘অহো ৰত ন গণ্হেয্যা’’তি চিন্তেসি. সোপি সত্থারং ৰন্দন্তো ৰিয পাদমূলে হত্থং উপনামেত্ৰা মণিং গহেত্ৰা ওৰট্টিকায কত্ৰা পক্কামি. কুটুম্বিকো তস্মিং চিত্তং পসাদেতুং নাসক্খি. সো ধম্মকথাৰসানে সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, মযা তিক্খত্তুং গন্ধকুটিং পরিক্খিপিত্ৰা জণ্ণুমত্তেন ওধিনা সত্ত রতনানি ওকিণ্ণানি, তানি মে গণ্হন্তেসু আঘাতো নাম নাহোসি, চিত্তং ভিয্যো ভিয্যো পসীদিযেৰ. অজ্জ পন ‘অহো ৰতাযং ব্রাহ্মণো মণিং ন গণ্হেয্যা’তি চিন্তেত্ৰা তস্মিং মণিং আদায গতে চিত্তং পসাদেতুং নাসক্খি’’ন্তি. সত্থা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ননু, উপাসক, অত্তনো সন্তকং পরেহি অনাহরণীযং কাতুং সক্কোসী’’তি নযং অদাসি. সো সত্থারা দিন্ননযে ঠত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা মম সন্তকং দসিকসুত্তমত্তম্পি মং অভিভৰিত্ৰা অনেকসতাপি রাজানো ৰা চোরা ৰা গণ্হিতুং সমত্থা নাম মা হোন্তু, অগ্গিনাপি মম সন্তকং মা ডয্হতু, উদকেনপি মা ৰুয্হতূ’’তি পত্থনং অকাসি. সত্থাপিস্স ‘‘এৰং হোতূ’’তি অনুমোদনং অকাসি. সো গন্ধকুটিমহং করোন্তো অট্ঠসট্ঠিযা ভিক্খুসতসহস্সানং অন্তোৰিহারেযেৰ নৰ মাসে মহাদানং দত্ৰা দানপরিযোসানে সব্বেসং তিচীৰরং অদাসি. সঙ্ঘনৰকস্স চীৰরসাটকা সহস্সগ্ঘনকা অহেসুং.
সো এৰং যাৰতাযুকং পুঞ্ঞানি করিত্ৰা ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা এত্তকং কালং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে একস্মিং সেট্ঠিকুলে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা অড্ঢমাসাধিকে নৰ মাসে মাতুকুচ্ছিযং ৰসি. জাতদিৰসে পনস্স সকলনগরে সব্বাৰুধানি পজ্জলিংসু, সব্বেসং কাযরূল়্হানি আভরণানিপি পজ্জলিতানি ৰিয ওভাসং মুঞ্চিংসু, নগরং একপজ্জোতং অহোসি. সেট্ঠিপি পাতোৰ রাজূপট্ঠানং অগমাসি. অথ নং রাজা পুচ্ছি – ‘‘অজ্জ সব্বাৰুধানি পজ্জলিংসু, নগরং একপজ্জোতং জাতং, জানাসি নু খো এত্থ কারণ’’ন্তি? ‘‘জানামি, দেৰা’’তি. ‘‘কিং, সেট্ঠী’’তি? ‘‘মম গেহে তুম্হাকং দাসো জাতো, তস্স পুঞ্ঞতেজেনেৰং অহোসী’’তি. ‘‘কিং নু খো চোরো ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘নত্থেতং, দেৰ, পুঞ্ঞৰা সত্তো কতাভিনীহারো’’তি. ‘‘তেন হি নং সম্মা পোসেতুং ৰট্টতি, ইদমস্স খীরমূলং হোতূ’’তি দেৰসিকং সহস্সং পট্ঠপেসি. অথস্স নামগহণদিৰসে সকলনগরস্স একপজ্জোতভূতত্তা জোতিকোত্ৰেৰ নামং করিংসু.
অথস্স ৰযপ্পত্তকালে গেহকরণত্থায ভূমিতলে সোধিযমানে সক্কস্স ভৰনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সক্কো ‘‘কিং নু খো ইদ’’ন্তি উপধারযমানো ‘‘জোতিকস্স গেহট্ঠানং গণ্হন্তী’’তি ঞত্ৰা ‘‘নাযং এতেহি কতগেহে ৰসিস্সতি, মযাপেত্থ গন্তুং ৰট্টতী’’তি ৰড্ঢকীৰেসেন তত্থ গন্ত্ৰা ‘‘কিং করোথা’’তি আহ. ‘‘জোতিকস্স গেহট্ঠানং গণ্হামা’’তি. ‘‘অপেথ, নাযং তুম্হেহি কতগেহে ৰসিস্সতী’’তি ৰত্ৰা সোল়সকরীসমত্তং ভূমিপদেসং ওলোকেসি, সো তাৰদেৰ কসিণমণ্ডলং ৰিয সমো অহোসি. পুন ‘‘ইমস্মিং ঠানে পথৰিং ভিন্দিত্ৰা সত্তরতনমযো সত্তভূমিকপাসাদো উট্ঠহতূ’’তি চিন্তেত্ৰা ওলোকেসি, তাৰদেৰ তথারূপো পাসাদো উট্ঠহি. পুন ‘‘ইমং পরিক্খিপিত্ৰা সত্তরতনমযা সত্ত পাকারা উট্ঠহন্তূ’’তি চিন্তেত্ৰা ওলোকেসি, তথারূপা পাকারা উট্ঠহিংসু. অথ ‘‘নেসং পরিযন্তে কপ্পরুক্খা উট্ঠহন্তূ’’তি চিন্তেত্ৰা ওলোকেসি, তথারূপা কপ্পরুক্খা উট্ঠহিংসু. ‘‘পাসাদস্স চতূসু কণ্ণেসু চতস্সো নিধিকুম্ভিযো উট্ঠহন্তূ’’তি চিন্তেত্ৰা ওলোকেসি, সব্বং তথেৰ অহোসি. নিধিকুম্ভীসু পন একা যোজনিকা অহোসি, একা তিগাৰুতিকা, একা অড্ঢযোজনিকা, একা গাৰুতপ্পমাণা. বোধিসত্তস্স নিব্বত্তনিধিকুম্ভীনং পন একমুখপ্পমাণং অহোসি, হেট্ঠা পথৰীপরিযন্তাৰ অহেসুং. জোতিকস্স নিব্বত্তনিধিকুম্ভীনং মুখপরিমাণং ন কথিতং, সব্বা মুখছিন্নতালফলং ৰিয পরিপুণ্ণাৰ উট্ঠহিংসু. পাসাদস্স চতূসু কণ্ণেসু তরুণতালক্খন্ধপ্পমাণা চতস্সো সুৰণ্ণমযা উচ্ছুযট্ঠিযো নিব্বত্তিংসু. তাসং মণিমযানি পত্তানি, সোৰণ্ণমযানি খন্ধানি অহেসুং. পুব্বকম্মস্স দস্সনত্থং কিরেতানি, নিব্বত্তিংসু.
সত্তসু দ্ৰারকোট্ঠকেসু সত্ত যক্খা আরক্খং গণ্হিংসু. পঠমে দ্ৰারকোট্ঠকে যমকোল়ী নাম যক্খো অত্তনো পরিৰারেন যক্খসহস্সেন সদ্ধিং আরক্খং গণ্হি, দুতিযে উপ্পলো নাম অত্তনো পরিৰারযক্খানং দ্ৰীহি সহস্সেহি সদ্ধিং, ততিযে ৰজিরো নাম তীহি সহস্সেহি সদ্ধিং, চতুত্থে ৰজিরবাহু নাম চতূহি সহস্সেহি সদ্ধিং, পঞ্চমে কসকন্দো নাম পঞ্চহি সহস্সেহি সদ্ধিং, ছট্ঠে কটত্থো নাম ছহি সহস্সেহি সদ্ধিং, সত্তমে দিসামুখো নাম সত্তহি সহস্সেহি সদ্ধিং আরক্খং গণ্হি. এৰং পাসাদস্স অন্তো চ বহি চ গাল়্হরক্খা অহোসি. ‘‘জোতিকস্স কির সত্তরতনমযো সত্তভূমিকপাসাদো উট্ঠিতো, সত্ত পাকারা সত্তদ্ৰারকোট্ঠকা চতস্সো নিধিকুম্ভিযো উট্ঠিতা’’তি সুত্ৰা বিম্বিসারো রাজা সেট্ঠিচ্ছত্তং পহিণি. সো জোতিকসেট্ঠি নাম অহোসি.
তেন পন সদ্ধিং কতপুঞ্ঞকম্মা ইত্থী উত্তরকুরূসু নিব্বত্তি. অথ নং দেৰতা ততো আনেত্ৰা সিরিগব্ভে নিসীদাপেসুং. সা আগচ্ছমানা একং তণ্ডুলনাল়িং তযো চ জোতিপাসাণে গণ্হি. তেসং যাৰজীৰং তাযেৰ তণ্ডুলনাল়িযা ভত্তং অহোসি. সচে কির তে সকটসতম্পি তণ্ডুলানং পূরেতুকামা হোন্তি, সা তণ্ডুলনাল়ি নাল়িযেৰ হুত্ৰা তিট্ঠতি. ভত্তপচনকালে তণ্ডুলে উক্খলিযং পক্খিপিত্ৰা তেসং পাসাণানং উপরি ঠপেতি, পাসাণা তাৰদেৰ পজ্জলিত্ৰা ভত্তে পক্কমত্তে নিব্বাযন্তি. তেনেৰ সঞ্ঞাণেন ভত্তস্স পক্কভাৰং জানন্তি. সূপেয্যাদিপচনকালেপি এসেৰ নযো. এৰং তেসং জোতিপাসাণেহি আহারো পচ্চতি. মণিআলোকেন চ ৰসন্তি, অগ্গিস্স ৰা দীপস্স ৰা ওভাসং নেৰ জানিংসু. ‘‘জোতিকস্স কির এৰরূপা সম্পত্তী’’তি সকলজম্বুদীপে পাকটো অহোসি. মহাজনো যানাদীনি যোজেত্ৰা দস্সনত্থায আগচ্ছতি. জোতিকসেট্ঠি আগতাগতানং উত্তরকুরুতণ্ডুলানং ভত্তং পচাপেত্ৰা দাপেসি. ‘‘কপ্পরুক্খেহি ৰত্থানি গণ্হন্তু, আভরণানি গণ্হন্তূ’’তি আণাপেসি. ‘‘গাৰুতিকনিধিকুম্ভিযা মুখং ৰিৰরাপেত্ৰা যাপনমত্তং ধনং গণ্হন্তূ’’তি আণাপেসি. সকলজম্বুদীপৰাসিকেসু ধনং গহেত্ৰা গচ্ছন্তেসু নিধিকুম্ভিযা অঙ্গুলিমত্তম্পি ঊনং নাহোসি. গন্ধকুটিপরিৰেণে ৰালুকং কত্ৰা ওকিণ্ণরতনানং কিরস্স এসো নিস্সন্দো.
এৰং মহাজনে ৰত্থাভরণানি চেৰ ধনঞ্চ যদিচ্ছকং আদায গচ্ছন্তে বিম্বিসারো তস্স পাসাদং দট্ঠুকামোপি মহাজনে আগচ্ছন্তে ওকাসং নালত্থ. অপরভাগে যদিচ্ছকং আদায গতত্তা মনুস্সেসু মন্দীভূতেসু রাজা জোতিকস্স পিতরং আহ – ‘‘তৰ পুত্তস্স পাসাদং দট্ঠুকামম্হা’’তি. সো ‘‘সাধু, দেৰা’’তি ৰত্ৰা গন্ত্ৰা পুত্তস্স কথেসি – ‘‘তাত, রাজা তে পাসাদং দট্ঠুকামো’’তি. ‘‘সাধু, তাত, আগচ্ছতূ’’তি. রাজা মহন্তেন পরিৰারেন তত্থ অগমাসি. পঠমদ্ৰারকোট্ঠকে সম্মজ্জিত্ৰা কচৰরছড্ডিকা দাসী রঞ্ঞো হত্থং অদাসি, রাজা ‘‘সেট্ঠিজাযা’’তি সঞ্ঞায লজ্জমানো তস্সা বাহায হত্থং ন ঠপেসি. এৰং সেসদ্ৰারকোট্ঠকেসুপি দাসিযো ‘‘সেট্ঠিভরিযাযো’’তি মঞ্ঞমানো তাসং বাহায হত্থং ন ঠপেসি. জোতিকো আগন্ত্ৰা রাজানং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পচ্ছতো হুত্ৰা ‘‘পুরতো যাথ, দেৰা’’তি আহ. রঞ্ঞো মণিপথৰী সতপোরিসপপাতো ৰিয হুত্ৰা উপট্ঠহি. সো ‘‘ইমিনা মম গহণত্থায ওপাতো খণিতো’’তি মঞ্ঞমানো পাদং নিক্খিপিতুং ন ৰিসহি. জোতিকো ‘‘নাযং, দেৰ, ওপাতো, মম পচ্ছতো আগচ্ছথা’’তি পুরতো অহোসি. রাজা তেন অক্কন্তকালে ভূমিং অক্কমিত্ৰা হেট্ঠিমতলতো পট্ঠায পাসাদং ওলোকেন্তো ৰিচরি. তদা অজাতসত্তুকুমারোপি পিতু অঙ্গুলিং গহেত্ৰা ৰিচরন্তো চিন্তেসি – ‘‘অহো অন্ধবালো মম পিতা, গহপতিকে নাম সত্তরতনমযে পাসাদে ৰসন্তে এস রাজা হুত্ৰা দারুমযে গেহে ৰসতি, অহং দানি রাজা হুত্ৰা ইমস্স ইমস্মিং পাসাদে ৰসিতুং ন দস্সামী’’তি.
রঞ্ঞোপি উপরিমতলানি অভিরুহন্তস্সেৰ পাতরাসৰেলা জাতা. সো সেট্ঠিং আমন্তেত্ৰা, ‘‘মহাসেট্ঠি, ইধেৰ পাতরাসং ভুঞ্জিস্সামা’’তি. জানামি, দেৰ, সজ্জিতো দেৰস্সাহারোতি. সো সোল়সহি গন্ধোদকঘটেহি ন্হত্ৰা রতনমযে সেট্ঠিস্স নিসীদনমণ্ডপে পঞ্ঞত্তে তস্সেৰ নিসীদনপল্লঙ্কে নিসীদি. অথস্স হত্থধোৰনূদকং দত্ৰা সতসহস্সগ্ঘনিকায সুৰণ্ণপাতিযা কিলিন্নপাযাসং ৰড্ঢেত্ৰা পুরতো ঠপযিংসু. রাজা ‘‘ভোজন’’ন্তি সঞ্ঞায ভুঞ্জিতুং আরভি. সেট্ঠি ‘‘নযিদং, দেৰ, ভোজনং, কিলিন্নপাযাসো এসো’’তি অঞ্ঞিস্সা সুৰণ্ণপাতিযা ভোজনং ৰড্ঢেত্ৰা পুরিমপাতিযং ঠপযিংসু. ততো উট্ঠিতউতুনা কির তং ভুঞ্জিতুং সুখং হোতি. রাজা মধুরভোজনং ভুঞ্জন্তো পমাণং ন অঞ্ঞাসি. অথ নং সেট্ঠি ৰন্দিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘অলং, দেৰ, এত্তকমেৰ হোতু, ইতো উত্তরিং জিরাপেতুং ন সক্কা’’তি আহ. অথ নং রাজা আহ – ‘‘কিং, গহপতি, গরুকং কত্ৰা কথেসি অত্তনো ভত্ত’’ন্তি? দেৰ, নত্থেতং, তুম্হাকং সব্বস্সাপি হি বলকাযস্স ইদমেৰ ভত্তং ইদং সুপেয্যং. অপি চ খো অহং অযসস্স ভাযামীতি. কিং কারণাতি? সচে দেৰস্স কাযালসিযমত্তং ভৰেয্য, ‘‘হিয্যো রঞ্ঞা সেট্ঠিস্স গেহে ভত্তং ভুত্তং, সেট্ঠিনা কিঞ্চি কতং ভৰিস্সতী’’তি ৰচনস্স ভাযামি, দেৰাতি. তেন হি ভত্তং হর, উদকং আহরাতি. রঞ্ঞো ভত্তকিচ্চাৰসানে সব্বো রাজপরিৰারো তদেৰ ভত্তং পরিভুঞ্জি.
রাজা সুখকথায নিসিন্নো সেট্ঠিং আমন্তেত্ৰা, ‘‘কিং ইমস্মিং গেহে সেট্ঠিভরিযা নত্থী’’তি আহ? ‘‘আম অত্থি, দেৰা’’তি. ‘‘কহং সা’’তি? ‘‘সিরিগব্ভে নিসিন্না, দেৰস্স আগতভাৰং ন জানাতী’’তি. কিঞ্চাপি হি পাতোৰ রাজা সপরিৰারো আগতো, সা পনস্স আগতভাৰং ন জানাতেৰ. ততো সেট্ঠি ‘‘রাজা মে ভরিযং দট্ঠুকামো’’তি তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘রাজা আগতো, কিং তৰ রাজানং দট্ঠুং ন ৰট্টতী’’তি আহ. সা নিপন্নকাৰ ‘‘কো এস, সামি, রাজা নামা’’তি ৰত্ৰা ‘‘রাজা নাম অম্হাকং ইস্সরো’’তি ৰুত্তে অনত্তমনতং পৰেদেন্তী ‘‘দুক্কটানি ৰত নো পুঞ্ঞকম্মানি, যেসং নো ইস্সরোপি অত্থি. অস্সদ্ধায নাম পুঞ্ঞকম্মানি কত্ৰা মযং সম্পত্তিং পাপুণিত্ৰা অঞ্ঞস্স ইস্সরিযট্ঠানে নিব্বত্তম্হা. অদ্ধা অম্হেহি অসদ্দহিত্ৰা দানং দিন্নং ভৰিস্সতি, তস্সেতং ফল’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘কিং দানি করোমি, সামী’’তি আহ. তালৰণ্টং আদায আগন্ত্ৰা রাজানং বীজাহীতি. তস্সা তালৰণ্টং আদায আগন্ত্ৰা রাজানং বীজেন্তিযা রঞ্ঞো ৰেঠনস্স গন্ধৰাতো অক্খীনি পহরি, অথস্সা অক্খীহি অস্সুধারা পৰত্তিংসু. তং দিস্ৰা রাজা সেট্ঠিং আহ – ‘‘মহাসেট্ঠি, মাতুগামো নাম অপ্পবুদ্ধিকো, ‘রাজা মে সামিকস্স সম্পত্তিং গণ্হেয্যা’তি ভযেন রোদতি মঞ্ঞে, অস্সাসেহি নং ‘ন মে তৰ সম্পত্তিযা অত্থো’’’তি. ন এসা, দেৰ, রোদতীতি. অথ কিং এতন্তি? তুম্হাকং ৰেঠনগন্ধেনস্সা অস্সূনি পৰত্তিংসু. অযঞ্হি দীপোভাসং ৰা অগ্গিওভাসং ৰা অদিস্ৰা মণিআলোকেনেৰ ভুঞ্জতি চ নিসীদতি চ নিপজ্জতি চ, দেৰো পন দীপালোকেন নিসিন্নো ভৰিস্সতীতি? আম, সেট্ঠীতি. তেন হি, দেৰ, অজ্জ পট্ঠায মণিআলোকেন নিসীদথাতি মহন্তং তিপুসমত্তং অনগ্ঘং মণিরতনং অদাসি. রাজা গেহং ওলোকেত্ৰা ‘‘মহতী ৰত জোতিকস্স সম্পত্তী’’তি ৰত্ৰা অগমাসি. অযং তাৰ জোতিকস্স উপ্পত্তি.
ইদানি জটিলস্স উপ্পত্তি ৰেদিতব্বা – বারাণসিযঞ্হি একা সেট্ঠিধীতা অভিরূপা অহোসি, তং পন্নরসসোল়সৰস্সুদ্দেসিককালে রক্খণত্থায একং দাসিং দত্ৰা সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপরিমতলে সিরিগব্ভে ৰাসযিংসু. তং একদিৰসং ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা বহি ওলোকযমানং আকাসেন গচ্ছন্তো একো ৰিজ্জাধরো দিস্ৰা উপ্পন্নসিনেহো ৰাতপানেন পৰিসিত্ৰা তায সদ্ধিং সন্থৰমকাসি. সা তেন সদ্ধিং সংৰাসমন্ৰায ন চিরস্সেৰ গব্ভং পটিলভি. অথ নং সা দাসী দিস্ৰা, ‘‘অম্ম, কিং ইদ’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘হোতু মা কস্সচি আচিক্খী’’তি তায ৰুত্তা ভযেন তুণ্হী অহোসি. সাপি দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা নৰভাজনং আহরাপেত্ৰা তত্থ তং দারকং নিপজ্জাপেত্ৰা তং ভাজনং পিদহিত্ৰা উপরি পুপ্ফদামানি ঠপেত্ৰা ‘‘ইমং সীসেন উক্খিপিত্ৰা গঙ্গায ৰিস্সজ্জেহি, ‘কিং ইদ’ন্তি চ পুট্ঠা ‘অয্যায মে বলিকম্ম’ন্তি ৰদেয্যাসী’’তি দাসিং আণাপেসি. সা তথা অকাসি.
হেট্ঠাগঙ্গাযম্পি দ্ৰে ইত্থিযো ন্হাযমানা তং ভাজনং উদকেনাহরিযমানং দিস্ৰা একা ‘‘ময্হেতং ভাজন’’ন্তি আহ. একা ‘‘যং এতস্স অন্তো, তং ময্হ’’ন্তি ৰত্ৰা ভাজনে সম্পত্তে তং আদায থলে ঠপেত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা দারকং দিস্ৰা একা ‘‘মম ভাজনন্তি ৰুত্ততায দারকো মমেৰ হোতী’’তি আহ. একা ‘‘যং ভাজনস্স অন্তো, তং মমেৰ হোতূতি ৰুত্ততায মম দারকো’’তি আহ. তা ৰিৰদমানা ৰিনিচ্ছযট্ঠানং গন্ত্ৰা তমত্থং আরোচেত্ৰা অমচ্চেসু ৰিনিচ্ছিতুং অসক্কোন্তেসু রঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু. রাজা তাসং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ত্ৰং দারকং গণ্হ, ত্ৰং ভাজনং গণ্হা’’তি আহ. যায পন দারকো লদ্ধো, সা মহাকচ্চানত্থেরস্স উপট্ঠাযিকা অহোসি. তস্মা সা দারকং ‘‘ইমং থেরস্স সন্তিকে পব্বাজেস্সামী’’তি পোসেসি. তস্স জাতদিৰসে গব্ভমলস্স ধোৰিত্ৰা অনপনীততায কেসা জটিতা হুত্ৰা অট্ঠংসু, তেনস্স জটিলোত্ৰেৰ নামং করিংসু. তস্স পদসা ৰিচরণকালে থেরো তং গেহং পিণ্ডায পাৰিসি. উপাসিকা থেরং নিসীদাপেত্ৰা আহারমদাসি. থেরো দারকং দিস্ৰা ‘‘কিং উপাসিকে দারকো লদ্ধো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে, ইমাহং দারকং তুম্হাকং সন্তিকে পব্বাজেস্সামীতি পোসেসিং, পব্বাজেথ ন’’ন্তি অদাসি. থেরো ‘‘সাধূ’’তি আদায তং গচ্ছন্তো ‘‘অত্থি নু খো ইমস্স গিহিসম্পত্তিং অনুভৰিতুং পুঞ্ঞকম্ম’’ন্তি ওলোকেন্তো ‘‘মহাপুঞ্ঞো সত্তো মহাসম্পত্তিং অনুভৰিস্সতি, দহরো এস তাৰ, ঞাণম্পিস্স পরিপাকং ন গচ্ছতী’’তি চিন্তেত্ৰা তং আদায তক্কসিলাযং একস্স উপট্ঠাকস্স গেহং অগমাসি.
সো থেরং ৰন্দিত্ৰা ঠিতো তং দারকং দিস্ৰা ‘‘দারকো ৰো, ভন্তে, লদ্ধো’’তি পুচ্ছি. আম, উপাসক, পব্বজিস্সতি, দহরো তাৰ, তৰেৰ সন্তিকে হোতূতি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তং পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা পটিজগ্গি. তস্স পন গেহে দ্ৰাদস ৰস্সানি ভণ্ডকং উস্সন্নং হোতি. সো গামন্তরং গচ্ছন্তো সব্বম্পি তং ভণ্ডং আপণং হরিত্ৰা দারকং আপণে নিসীদাপেত্ৰা তস্স তস্স ভণ্ডকস্স মূলং আচিক্খিত্ৰা ‘‘ইদঞ্চ ইদঞ্চ এত্তকং নাম ধনং গহেত্ৰা দদেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. তংদিৰসং নগরপরিগ্গাহিকা দেৰতা অন্তমসো মরিচজীরকমত্তেনাপি অত্থিকে তস্সেৰ আপণাভিমুখে করিংসু. সো দ্ৰাদস ৰস্সানি উস্সন্নং ভণ্ডকং একদিৰসেনেৰ ৰিক্কিণি. কুটুম্বিকো আগন্ত্ৰা আপণে কিঞ্চি অদিস্ৰা ‘‘সব্বং তে, তাত, ভণ্ডকং নাসিত’’ন্তি আহ. ন নাসেমি, সব্বং তুম্হেহি ৰুত্তনযেনেৰ ৰিক্কিণিং, ইদং অসুকস্স মূলং, ইদং অসুকস্সাতি. কুটুম্বিকো পসীদিত্ৰা ‘‘অনগ্ঘো পুরিসো, যত্থ কত্থচি জীৰিতুং সমত্থো’’তি অত্তনো গেহে ৰযপ্পত্তং ধীতরং তস্স দত্ৰা ‘‘গেহমস্স করোথা’’তি পুরিসে আণাপেত্ৰা নিট্ঠিতে গেহে ‘‘গচ্ছথ, তুম্হে অত্তনো গেহে ৰসথা’’তি আহ.
অথস্স গেহপৰিসনকালে একেন পাদেন উম্মারে অক্কন্তমত্তে গেহস্স পচ্ছিমভাগে ভূমিং ভিন্দিত্ৰা অসীতিহত্থো সুৰণ্ণপব্বতো উট্ঠহি. রাজা ‘‘জটিলকুমারস্স কির গেহে ভূমিং ভিন্দিত্ৰা সুৰণ্ণপব্বতো উট্ঠিতো’’তি সুত্ৰাৰ তস্স সেট্ঠিচ্ছত্তং পেসেসি. সো জটিলসেট্ঠি নাম অহোসি. তস্স তযো পুত্তা অহেসুং. সো তেসং ৰযপ্পত্তকালে পব্বজ্জায চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘সচে অম্হেহি সমানভোগং সেট্ঠিকুলং ভৰিস্সতি, পব্বজিতুং দস্সন্তি. নো চে, ন দস্সন্তি. অত্থি নু খো জম্বুদীপে অম্হেহি সমানভোগং কুল’’ন্তি ৰীমংসনত্থায সুৰণ্ণমযং ইট্ঠকং সুৰণ্ণমযং পতোদলট্ঠিং সুৰণ্ণমযং পাদুকঞ্চ কারাপেত্ৰা পুরিসানং হত্থে দত্ৰা ‘‘গচ্ছথ, ইমানি আদায কিঞ্চিদেৰ ওলোকযমানা ৰিয জম্বুদীপতলে ৰিচরিত্ৰা অম্হেহি সমানভোগস্স সেট্ঠিকুলস্স অত্থিভাৰং ৰা নত্থিভাৰং ৰা ঞত্ৰা আগচ্ছথা’’তি পহিণি.
তে চারিকং চরন্তা ভদ্দিযনগরং পাপুণিংসু. অথ নে মেণ্ডকসেট্ঠি দিস্ৰা, ‘‘তাতা, কিং করোন্তা ৰিচরথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘একং ওলোকেন্তা ৰিচরামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ইমেসং ইমানি গহেত্ৰা কিঞ্চিদেৰ ওলোকেতুং ৰিচরণকিচ্চং নত্থি, রট্ঠং পরিগ্গণ্হমানা ৰিচরন্তী’’তি ঞত্ৰা, ‘‘তাতা, অম্হাকং পচ্ছিমগেহং পৰিসিত্ৰা ওলোকেথা’’তি আহ. তে তত্থ অট্ঠকরীসমত্তে ঠানে হত্থিঅস্সউসভপ্পমাণে পিট্ঠিযা পিট্ঠিং আহচ্চ পথৰিং ভিন্দিত্ৰা উট্ঠিতে হেট্ঠা ৰুত্তপ্পকারে সুৰণ্ণমেণ্ডকে দিস্ৰা তেসং অন্তরন্তরা ৰিচরিত্ৰা নিক্খমিংসু. অথ নে সেট্ঠি, ‘‘তাতা, যং ওলোকেন্তা ৰিচরথ, দিট্ঠো ৰো সো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘পস্সাম, সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি গচ্ছথা’’তি উয্যোজেসি. তে ততোৰ গন্ত্ৰা অত্তনো সেট্ঠিনা ‘‘কিং, তাতা, দিট্ঠং ৰো অম্হাকং সমানভোগং সেট্ঠিকুল’’ন্তি ৰুত্তে, ‘‘সামি, তুম্হাকং কিং অত্থি, ভদ্দিযনগরে মেণ্ডকসেট্ঠিনো এৰরূপো নাম ৰিভৰো’’তি সব্বং তং পৰত্তিং আচিক্খিংসু. তং সুত্ৰা সেট্ঠি অত্তমনো হুত্ৰা ‘‘একং তাৰ সেট্ঠিকুলং লদ্ধং, অপরম্পি নু খো অত্থী’’তি সতসহস্সগ্ঘনিকং কম্বলং দত্ৰা ‘‘গচ্ছথ, তাতা, অঞ্ঞম্পি. সেট্ঠিকুলং ৰিচিনথা’’তি পহিণি.
তে রাজগহং গন্ত্ৰা জোতিকসেট্ঠিস্স গেহতো অৰিদূরে দারুরাসিং কত্ৰা অগ্গিং দত্ৰা অট্ঠংসু. ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুট্ঠকালে চ ‘‘একং নো মহগ্ঘকম্বলং ৰিক্কিণন্তানং কযিকো নত্থি, গহেত্ৰা ৰিচরন্তাপি চোরানং ভাযাম, তেন তং ঝাপেত্ৰা গমিস্সামা’’তি ৰদিংসু. অথ নে জোতিকসেট্ঠি দিস্ৰা ‘‘ইমে কিং করোন্তী’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘কিং অগ্ঘনকো কম্বলো’’তি পুচ্ছি. ‘‘সতসহস্সগ্ঘনকো’’তি ৰুত্তে সতসহস্সং দাপেত্ৰা ‘‘দ্ৰারকোট্ঠকং সম্মজ্জিত্ৰা কচৰরছড্ডিকায দাসিযা দেথা’’তি তেসংযেৰ হত্থে পহিণি. সা কম্বলং গহেত্ৰা রোদমানা সামিকস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা ‘‘কিং মং, সামি, অপরাধে সতি পহরিতুং ন ৰট্টতি, কস্মা মে এৰরূপং থূলকম্বলং পহিণিত্থ, কথাহং ইমং নিৰাসেস্সামি ৰা পারুপিস্সামি ৰা’’তি. নাহং তৰ এতদত্থায পহিণিং, এতং পন পলিৰেঠেত্ৰা তৰ সযনপাদমূলে ঠপেত্ৰা নিপজ্জনকালে গন্ধোদকেন ধোতানং পাদানং পুঞ্ছনত্থায তে পহিণিং, কিং এতম্পি কাতুং ন সক্কোসীতি. সা ‘‘এতং পন কাতুং সক্খিস্সামী’’তি গহেত্ৰা অগমাসি. তে চ পুরিসা তং কারণং দিস্ৰা অত্তনো সেট্ঠিস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং, তাতা, দিট্ঠং ৰো সেট্ঠিকুল’’ন্তি ৰুত্তে, ‘‘সামি, কিং তুম্হাকং অত্থি, রাজগহনগরে জোতিকসেট্ঠিস্স এৰরূপা নাম সম্পত্তী’’তি সব্বং গেহসম্পত্তিং আরোচেত্ৰা তং পৰত্তিং আচিক্খিংসু. সেট্ঠি তেসং ৰচনং সুত্ৰা তুট্ঠমানসো ‘‘ইদানি পব্বজিতুং লভিস্সামী’’তি রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘পব্বজিতুকামোম্হি, দেৰা’’তি আহ. সাধু, মহাসেট্ঠি, পব্বজাহীতি. সো গেহং গন্ত্ৰা পুত্তে পক্কোসাপেত্ৰা সুৰণ্ণদণ্ডং ৰজিরকুদ্দালং জেট্ঠপুত্তস্স হত্থে ঠপেত্ৰা, ‘‘তাত, পচ্ছিমগেহে সুৰণ্ণপব্বততো সুৰণ্ণপিণ্ডং উদ্ধরাহী’’তি আহ. সো কুদ্দালং আদায গন্ত্ৰা সুৰণ্ণপব্বতং পহরি, পিট্ঠিপাসাণে পহটকালো ৰিয অহোসি. তস্স হত্থতো কুদ্দালং গহেত্ৰা মজ্ঝিমপুত্তস্স হত্থে দত্ৰা পহিণি, তস্সপি সুৰণ্ণপব্বতং পহরন্তস্স পিট্ঠিপাসাণে পহটকালো ৰিয অহোসি. অথ নং কনিট্ঠপুত্তস্স হত্থে দত্ৰা পহিণি, তস্স তং গহেত্ৰা পহরন্তস্স কোট্টেত্ৰা রাসিকতায মত্তিকায পহটকালো ৰিয অহোসি. অথ নং সেট্ঠি ‘‘এহি, তাত, অলং এত্তকেনা’’তি ৰত্ৰা ইতরে দ্ৰে জেট্ঠভাতিকে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘অযং সুৰণ্ণপব্বতো ন তুম্হাকং নিব্বত্তো, ময্হঞ্চ কনিট্ঠস্স চ নিব্বত্তো, ইমিনা সদ্ধিং একতো হুত্ৰা পরিভুঞ্জথা’’তি আহ. কস্মা পন সো তেসমেৰ নিব্বত্ততি, কস্মা চ জটিলো জাতকালে উদকে পাতিতোতি? অত্তনো কতকম্মেনেৰ.
কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স হি চেতিযে করিযমানে একো খীণাসৰো চেতিযট্ঠানং গন্ত্ৰা ওলোকেত্ৰা, ‘‘তাতা, কস্মা চেতিযস্স উত্তরেন মুখং ন উট্ঠহতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সুৰণ্ণং নপ্পহোতী’’তি আহংসু. অহং অন্তোগামং পৰিসিত্ৰা সমাদপেস্সামি, তুম্হে আদরেন কম্মং করোথাতি. সো এৰং ৰত্ৰা নগরং পৰিসিত্ৰা, ‘‘অম্মা, তাতা, তুম্হাকং চেতিযস্স একস্মিং মুখে সুৰণ্ণং নপ্পহোতি, সুৰণ্ণং জানাথা’’তি মহাজনং সমাদপেন্তো সুৰণ্ণকারকুলং অগমাসি. সুৰণ্ণকারোপি তঙ্খণেযেৰ ভরিযায সদ্ধিং কলহং করোন্তো নিসিন্নো হোতি. অথ নং থেরো ‘‘চেতিযে তুম্হেহি গহিতমুখস্স সুৰণ্ণং নপ্পহোতি, তং জানিতুং ৰট্টতী’’তি আহ. সো ভরিযায কোপেন ‘‘তৰ সত্থারং উদকে খিপিত্ৰা গচ্ছা’’তি আহ. অথ নং সা ‘‘অতিসাহসিককম্মং তে কতং, মম কুদ্ধেন তে অহমেৰ অক্কোসিতব্বা ৰা পহরিতব্বা ৰা, কস্মা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু বুদ্ধেসু ৰেরমকাসী’’তি আহ. সুৰণ্ণকারো তাৰদেৰ সংৰেগপ্পত্তো হুত্ৰা ‘‘খমথ মে, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা থেরস্স পাদমূলে নিপজ্জি. তাত, অহং তযা ন কিঞ্চি ৰুত্তো, সত্থারং খমাপেহীতি. কিন্তি কত্ৰা খমাপেমি, ভন্তেতি. সুৰণ্ণপুপ্ফানং তযো কুম্ভে কত্ৰা অন্তোধাতুনিধানে পক্খিপিত্ৰা অল্লৰত্থো অল্লকেসো হুত্ৰা খমাপেহি, তাতাতি.
সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা সুৰণ্ণপুপ্ফানি করোন্তো তীসু পুত্তেসু জেট্ঠপুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘এহি, তাত, অহং সত্থারং ৰেরৰচনেন অৰচং, তস্মা ইমানি পুপ্ফানি কত্ৰা ধাতুনিধানে পক্খিপিত্ৰা খমাপেস্সামি, ত্ৰম্পি খো মে সহাযো হোহী’’তি আহ. সো ‘‘ন ত্ৰং মযা ৰেরৰচনং ৰদাপিতো, ত্ৰংযেৰ করোহী’’তি কাতুং ন ইচ্ছি. মজ্ঝিমপুত্তং পক্কোসিত্ৰা তথেৰাহ, সোপি তথেৰ ৰত্ৰা কাতুং ন ইচ্ছি. কনিট্ঠং পক্কোসিত্ৰা তথেৰাহ, সো ‘‘পিতু উপ্পন্নকিচ্চং নাম পুত্তস্স ভারো’’তি ৰত্ৰা পিতুসহাযো হুত্ৰা পুপ্ফানি অকাসি. সুৰণ্ণকারো ৰিদত্থিপ্পমাণানং পুপ্ফানং তযো কুম্ভে নিট্ঠাপেত্ৰা ধাতুনিধানে পক্খিপিত্ৰা অল্লৰত্থো অল্লকেসো সত্থারং খমাপেসি. ইতি সো সত্তক্খত্তুং জাতকালে উদকে পাতনং লভি. অযং পনস্স কোটিযং ঠিতো অত্তভাৰো. ইধাপি তস্সেৰ নিস্সন্দেন উদকে পাতিতো. যে পনস্স দ্ৰে জেট্ঠভাতিকা পুত্তা সুৰণ্ণপুপ্ফানং করণকালে সহাযা ভৰিতুং ন ইচ্ছিংসু, তেসং তেন কারণেন সুৰণ্ণপব্বতো ন নিব্বত্তি, জটিলস্স চেৰ কনিট্ঠপুত্তস্স চ একতো কতভাৰেন নিব্বত্তি. ইতি সো পুত্তে অনুসাসিত্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা কতিপাহেনেৰ অরহত্তং পাপুণি. সত্থা অপরেন সমযেন পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং পিণ্ডায চরন্তো তস্স পুত্তানং গেহদ্ৰারং অগমাসি, তে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স অড্ঢমাসং ভিক্খাদানং অদংসু.
ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘অজ্জাপি তে, আৰুসো জটিল, অসীতিহত্থে সুৰণ্ণপব্বতে চ পুত্তেসু চ তণ্হা অত্থী’’তি. ‘‘ন মে, আৰুসো, এতেসু তণ্হা ৰা মানো ৰা অত্থী’’তি. তে ‘‘অযং জটিলত্থেরো অভূতং ৰত্ৰা অঞ্ঞং ব্যাকরোতী’’তি ৰদিংসু. সত্থা তেসং কথং সুত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, মম পুত্তস্স তেসু তণ্হা ৰা মানো ৰা অত্থী’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৪১৬. ‘‘যোধ তণ্হং পহন্ত্ৰান, অনাগারো পরিব্বজে;
তণ্হাভৰপরিক্খীণং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি.
তস্সত্থো – যো ইধ লোকে ছদ্ৰারিকং তণ্হং ৰা মানং ৰা জহিত্ৰা ঘরাৰাসেন অনত্থিকো অনাগারো হুত্ৰা পরিব্বজতি, তণ্হায চেৰ ভৰস্স চ পরিক্খীণত্তা তণ্হাভৰপরিক্খীণং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
জটিলত্থেরৰত্থু তেত্তিংসতিমং.