৬. পঞ্চগ্গদাযকব্রাহ্মণৰত্থু
সব্বসোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পঞ্চগ্গদাযকং নাম ব্রাহ্মণং আরব্ভ কথেসি.
সো কির সস্সে খেত্তে ঠিতকালেযেৰ খেত্তগ্গং নাম দেতি, খলকালে খলগ্গং নাম দেতি, খলভণ্ডকালে খলভণ্ডগ্গং নাম দেতি, উক্খলিককালে কুম্ভগ্গং নাম দেতি, পাতিযং ৰড্ঢিতকালে পাতগ্গং নাম দেতীতি ইমানি পঞ্চ অগ্গদানানি দেতি, সম্পত্তস্স অদত্ৰা নাম ন ভুঞ্জতি. তেনস্স পঞ্চগ্গদাযকোত্ৰেৰ নামং অহোসি. সত্থা তস্স চ ব্রাহ্মণিযা চস্স তিণ্ণং ফলানং উপনিস্সযং দিস্ৰা ব্রাহ্মণস্স ভোজনৰেলাযং গন্ত্ৰা দ্ৰারে অট্ঠাসি. সোপি দ্ৰারপমুখে অন্তোগেহাভিমুখো নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জতি, সত্থারং দ্ৰারে ঠিতং ন পস্সতি. ব্রাহ্মণী পন তং পরিৰিসমানা সত্থারং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্রাহ্মণো পঞ্চসু ঠানেসু অগ্গং দত্ৰা ভুঞ্জতি, ইদানি চ সমণো গোতমো আগন্ত্ৰা দ্ৰারে ঠিতো. সচে ব্রাহ্মণো এতং দিস্ৰা অত্তনো ভত্তং হরিত্ৰা দস্সতি, পুনপাহং পচিতুং ন সক্খিস্সামী’’তি. সা ‘‘এৰং অযং সমণং গোতমং ন পস্সিস্সতী’’তি সত্থু পিট্ঠিং দত্ৰা তস্স পচ্ছতো তং পটিচ্ছাদেন্তী ওনমিত্ৰা পুণ্ণচন্দং পাণিনা পটিচ্ছাদেন্তী ৰিয অট্ঠাসি. তথা ঠিতা এৰ চ পন ‘‘গতো নু খো নো’’তি সত্থারং অড্ঢক্খিকেন ওলোকেসি. সত্থা তত্থেৰ অট্ঠাসি. ব্রাহ্মণস্স পন সৰনভযেন ‘‘অতিচ্ছথা’’তি ন ৰদেতি, ওসক্কিত্ৰা পন সণিকমেৰ ‘‘অতিচ্ছথা’’তি আহ. সত্থা ‘‘ন গমিস্সামী’’তি সীসং চালেসি. লোকগরুনা বুদ্ধেন ‘‘ন গমিস্সামী’’তি সীসে চালিতে সা সন্ধারেতুং অসক্কোন্তী মহাহসিতং হসি. তস্মিং খণে সত্থা গেহাভিমুখং ওভাসং মুঞ্চি. ব্রাহ্মণোপি পিট্ঠিং দত্ৰা নিসিন্নোযেৰ ব্রাহ্মণিযা হসিতসদ্দং সুত্ৰা ছব্বণ্ণানঞ্চ রস্মীনং ওভাসং ওলোকেত্ৰা সত্থারং অদ্দস. বুদ্ধা হি নাম গামে ৰা অরঞ্ঞে ৰা হেতুসম্পন্নানং অত্তানং অদস্সেত্ৰা ন পক্কমন্তি. ব্রাহ্মণোপি সত্থারং দিস্ৰা, ‘‘ভোতি নাসিতোম্হি তযা, রাজপুত্তং আগন্ত্ৰা দ্ৰারে ঠিতং ময্হং অনাচিক্খন্তিযা ভারিযং তে কম্মং কত’’ন্তি ৰত্ৰা অড্ঢভুত্তং ভোজনপাতিং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘ভো গোতম, অহং পঞ্চসু ঠানেসু অগ্গং দত্ৰাৰ ভুঞ্জামি, ইতো চ মে মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা একোৰ ভত্তকোট্ঠাসো ভুত্তো, একো কোট্ঠাসো অৰসিট্ঠো, পটিগ্গণ্হিস্সসি মে ইদং ভত্ত’’ন্তি. সত্থা ‘‘ন মে তৰ উচ্ছিট্ঠভত্তেন অত্থো’’তি অৰত্ৰা, ‘‘ব্রাহ্মণ, অগ্গম্পি ময্হমেৰ অনুচ্ছৰিকং, মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা অড্ঢভুত্তভত্তম্পি, চরিমকভত্তপিণ্ডোপি ময্হমেৰ অনুচ্ছৰিকো. মযঞ্হি, ব্রাহ্মণ, পরদত্তূপজীৰিপেতসদিসা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
‘‘যদগ্গতো মজ্ঝতো সেসতো ৰা,
পিণ্ডং লভেথ পরদত্তূপজীৰী;
নালং থুতুং নোপি নিপচ্চৰাদী,
তং ৰাপি ধীরা মুনি ৰেদযন্তী’’তি. (সু. নি. ২১৯);
ব্রাহ্মণো তং সুত্ৰাৰ পসন্নচিত্তো হুত্ৰা ‘‘অহো অচ্ছরিযং, দীপসামিকো নাম রাজপুত্তো ‘ন মে তৰ উচ্ছিট্ঠভত্তেন অত্থো’তি অৰত্ৰা এৰং ৰক্খতী’’তি দ্ৰারে ঠিতকোৰ সত্থারং পঞ্হং পুচ্ছি – ‘‘ভো গোতম, তুম্হে অত্তনো সাৰকে ভিক্খূতি ৰদথ, কিত্তাৰতা ভিক্খু নাম হোতী’’তি. সত্থা ‘‘কথংরূপা নু খো ইমস্স ধম্মদেসনা সপ্পাযা’’তি উপধারেন্তো ‘‘ইমে দ্ৰেপি জনা কস্সপবুদ্ধকালে ‘নামরূপ’ন্তি ৰদন্তানং কথং সুণিংসু, নামরূপং অৰিস্সজ্জিত্ৰাৰ নেসং ধম্মং দেসেতুং ৰট্টতী’’তি, ‘‘ব্রাহ্মণ, নামে চ রূপে চ অরজ্জন্তো অসজ্জন্তো অসোচন্তো ভিক্খু নাম হোতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৩৬৭. ‘‘সব্বসো নামরূপস্মিং, যস্স নত্থি মমাযিতং;
অসতা চ ন সোচতি, স ৰে ভিক্খূতি ৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ সব্বসোতি সব্বস্মিম্পি ৰেদনাদীনং চতুন্নং, রূপক্খন্ধস্স চাতি পঞ্চন্নং খন্ধানং ৰসেন পৰত্তে নামরূপে. মমাযিতন্তি যস্স অহন্তি ৰা মমন্তি ৰা গাহো নত্থি. অসতা চ ন সোচতীতি তস্মিঞ্চ নামরূপে খযৰযং পত্তে ‘‘মম রূপং খীণং…পে… মম ৰিঞ্ঞাণং খীণ’’ন্তি ন সোচতি ন ৰিহঞ্ঞতি, ‘‘খযৰযধম্মং মে খীণ’’ন্তি পস্সতি. স ৰেতি সো এৰরূপো ৰিজ্জমানেপি নামরূপে মমাযিতরহিতোপি অসতাপি তেন অসোচন্তো ভিক্খূতি ৰুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে উভোপি জযম্পতিকা অনাগামিফলে পতিট্ঠহিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
পঞ্চগ্গদাযকব্রাহ্মণৰত্থু ছট্ঠং.