৭. চূল়ধনুগ্গহপণ্ডিতৰত্থু
ৰিতক্কমথিতস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো চূল়ধনুগ্গহপণ্ডিতং আরব্ভ কথেসি.
একো কির দহরভিক্খু সলাকগ্গে অত্তনো পত্তসলাকং গহেত্ৰা সলাকযাগুং আদায আসনসালং গন্ত্ৰা পিৰি. তত্থ উদকং অলভিত্ৰা উদকত্থায একং ঘরং অগমাসি. তত্থ তং একা কুমারিকা দিস্ৰাৰ উপ্পন্নসিনেহা, ‘‘ভন্তে, পুন পানীযেন অত্থে সতি ইধেৰ আগচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. সো ততো পট্ঠায যদা পানীযং ন লভতি, তদা তত্থেৰ গচ্ছতি. সাপিস্স পত্তং গহেত্ৰা পানীযং দেতি. এৰং গচ্ছন্তে কালে যাগুম্পি দত্ৰা পুনেকদিৰসং তত্থেৰ নিসীদাপেত্ৰা ভত্তং অদাসি. সন্তিকে চস্স নিসীদিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং গেহে ন কিঞ্চি নত্থি নাম, কেৰলং মযং ৰিচরণকমনুস্সমেৰ ন লভামা’’তি কথং সমুট্ঠাপেসি. সো কথিপাহেনেৰ তস্সা কথং সুত্ৰা উক্কণ্ঠি. অথ নং একদিৰসং আগন্তুকা ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘কস্মা ত্ৰং, আৰুসো, কিসো উপ্পণ্ডুপণ্ডুকজাতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘উক্কণ্ঠিতোম্হি, আৰুসো’’তি ৰুত্তে আচরিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকং নযিংসু. তেপি নং সত্থু সন্তিকং নেত্ৰা তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘কস্মা ত্ৰং মাদিসস্স আরদ্ধৰীরিযস্স বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৰা ‘সোতাপন্নো’তি ৰা ‘সকদাগামী’তি ৰা অত্তানং অৰদাপেত্ৰা ‘উক্কণ্ঠিতো’তি ৰদাপেসি, ভারিযং তে কম্মং কত’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘কিং কারণা উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, একা মং ইত্থী এৰমাহা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভিক্খু, অনচ্ছরিযং এতং তস্সা কিরিযং. সা হি পুব্বে সকলজম্বুদীপে অগ্গধনুগ্গহপণ্ডিতং পহায তংমুহুত্তদিট্ঠকে একস্মিং সিনেহং উপ্পাদেত্ৰা তং জীৰিতক্খযং পাপেসী’’তি ৰত্ৰা তস্সত্থস্স পকাসনত্থং ভিক্খূহি যাচিতো –
অতীতে চূল়ধনুগ্গহপণ্ডিতকালে তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খস্স আচরিযস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গহেত্ৰা তেন তুট্ঠেন দিন্নং ধীতরং আদায বারাণসিং গচ্ছন্তস্স একস্মিং অটৰিমুখে একূনপঞ্ঞাসায কণ্ডেহি একূনপঞ্ঞাসচোরে মারেত্ৰা কণ্ডেসু খীণেসু চোরজেট্ঠকং গহেত্ৰা ভূমিযং পাতেত্ৰা, ‘‘ভদ্দে, অসিং আহরা’’তি ৰুত্তে তায তঙ্খণং দিট্ঠচোরে সিনেহং কত্ৰা চোরস্স হত্থে অসিথরুং ঠপেত্ৰা চোরেন ধনুগ্গহপণ্ডিতস্স মারিতভাৰং আৰিকত্ৰা চোরেন চ তং আদায গচ্ছন্তেন ‘‘মম্পি এসা অঞ্ঞং দিস্ৰা অত্তনো সামিকং ৰিয মারাপেস্সতি, কিং মে ইমাযা’’তি একং নদিং দিস্ৰা ওরিমতীরে তং ঠপেত্ৰা তস্সা ভণ্ডকং আদায ‘‘ত্ৰং ইধেৰ হোহি, যাৰাহং ভণ্ডিকং উত্তারেমী’’তি তত্থেৰ তং পহায গমনভাৰঞ্চ আৰিকত্ৰা –
‘‘সব্বং ভণ্ডং সমাদায, পারং তিণ্ণোসি ব্রাহ্মণ;
পচ্চাগচ্ছ লহুং খিপ্পং, মম্পি তারেহি দানিতো.
‘‘অসন্থুতং মং চিরসন্থুতেন,
নিমীনি ভোতী অদ্ধুৰং ধুৰেন;
মযাপি ভোতী নিমিনেয্য অঞ্ঞং,
ইতো অহং দূরতরং গমিস্সং.
‘‘কাযং এল়গলাগুম্বে, করোতি অহুহাসিযং;
নযীধ নচ্চং ৰা গীতং ৰা, তাল়ং ৰা সুসমাহিতং;
অনম্হিকালে সুসোণি, কিং নু জগ্ঘসি সোভনে.
‘‘সিঙ্গাল বাল দুম্মেধ, অপ্পপঞ্ঞোসি জম্বুক;
জীনো মচ্ছঞ্চ পেসিঞ্চ, কপণো ৰিয ঝাযসি.
‘‘সুদস্সং ৰজ্জমঞ্ঞেসং, অত্তনো পন দুদ্দসং;
জীনা পতিঞ্চ জারঞ্চ, মঞ্ঞে ত্ৰঞ্ঞেৰ ঝাযসি.
‘‘এৰমেতং মিগরাজ, যথা ভাসসি জম্বুক;
সা নূনাহং ইতো গন্ত্ৰা, ভত্তু হেস্সং ৰসানুগা.
‘‘যো হরে মত্তিকং থালং, কংসথালম্পি সো হরে;
কতঞ্চেৰ তযা পাপং, পুনপেৰং করিস্সসী’’তি. (জা. ১.৫.১২৮-১৩৪) –
ইমং পঞ্চকনিপাতে চূল়ধনুগ্গহজাতকং ৰিত্থারেত্ৰা ‘‘তদা চূল়ধনুগ্গহপণ্ডিতো ত্ৰং অহোসি, সা ইত্থী এতরহি অযং কুমারিকা, সিঙ্গালরূপেন আগন্ত্ৰা তস্সা নিগ্গহকারকো সক্কো দেৰরাজা অহমেৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘এৰং সা ইত্থী তংমুহুত্তদিট্ঠকে একস্মিং সিনেহেন সকলজম্বুদীপে অগ্গপণ্ডিতং জীৰিতা ৰোরোপেসি, তং ইত্থিং আরব্ভ উপ্পন্নং তৰ তণ্হং ছিন্দিত্ৰা ৰিহরাহি ভিক্খূ’’তি তং ওৰদিত্ৰা উত্তরিম্পি ধম্মং দেসেন্তো ইমা দ্ৰে গাথা অভাসি –
৩৪৯. ‘‘ৰিতক্কমথিতস্স জন্তুনো,
তিব্বরাগস্স সুভানুপস্সিনো;
ভিয্যো তণ্হা পৰড্ঢতি,
এস খো দল়্হং করোতি বন্ধনং.
৩৫০. ‘‘ৰিতক্কূপসমে চ যো রতো,
অসুভং ভাৰযতে সদা সতো;
এস খো ব্যন্তি কাহিতি,
এস ছেচ্ছতি মারবন্ধন’’ন্তি.
তত্থ ৰিতক্কমথিতস্সাতি কামৰিতক্কাদীহি ৰিতক্কেহি নিম্মথিতস্স. তিব্বরাগস্সাতি বহলরাগস্স. সুভানুপস্সিনোতি ইট্ঠারম্মণে সুভনিমিত্তগাহাদিৰসেন ৰিস্সট্ঠমানসতায সুভন্তি অনুপস্সন্তস্স. তণ্হাতি এৰরূপস্স ঝানাদীসু একম্পি ন ৰড্ঢতি, অথ খো ছদ্ৰারিকা তণ্হাযেৰ ভিয্যো ৰড্ঢতি. এস খোতি এসো পুগ্গলো তণ্হাবন্ধনং দল়্হং সুথিরং করোতি. ৰিতক্কূপসমেতি মিচ্ছাৰিতক্কাদীনং ৰূপসমসঙ্খাতে দসসু অসুভেসু পঠমজ্ঝানে. সদা সতোতি যো এত্থ অভিরতো হুত্ৰা নিচ্চং উপট্ঠিতসতিতায সতো তং অসুভঝানং ভাৰেতি. ব্যন্তি কাহিতীতি এস ভিক্খু তীসু ভৰেসু উপ্পজ্জনকং তণ্হং ৰিগতন্তং করিস্সতি. মারবন্ধনন্তি এসো তেভূমকৰট্টসঙ্খাতং মারবন্ধনম্পি ছিন্দিস্সতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
চূল়ধনুগ্গহপণ্ডিতৰত্থু সত্তমং.