৫. সানুসামণেরৰত্থু
ইদং পুরেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সানুং নাম সামণেরং আরব্ভ কথেসি.
সো কির একিস্সা উপাসিকায একপুত্তকো অহোসি. অথ নং সা দহরকালেযেৰ পব্বাজেসি. সো পব্বজিতকালতো পট্ঠায সীলৰা অহোসি ৰত্তসম্পন্নো, আচরিযুপজ্ঝাযআগন্তুকানং ৰত্তং কতমেৰ হোতি. মাসস্স অট্ঠমে দিৰসে পাতোৰ উট্ঠায উদকমাল়কে উদকং উপট্ঠাপেত্ৰা ধম্মস্সৰনগ্গং সম্মজ্জিত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা দীপং জালেত্ৰা মধুরস্সরেন ধম্মস্সৰনং ঘোসেতি. ভিক্খূ তস্স থামং ঞত্ৰা ‘‘সরভঞ্ঞং ভণ সামণেরা’’তি অজ্ঝেসন্তি. সো ‘‘ময্হং হদযৰাতো রুজতি, কাযো ৰা বাধতী’’তি কিঞ্চি পচ্চাহারং অকত্ৰা ধম্মাসনং অভিরূহিত্ৰা আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিয সরভঞ্ঞং ৰত্ৰা ওতরন্তো ‘‘ময্হং মাতাপিতূনং ইমস্মিং সরভঞ্ঞে পত্তিং দম্মী’’তি ৰদতি. তস্স মনুস্সা মাতাপিতরো পত্তিযা দিন্নভাৰং ন জানন্তি. অনন্তরত্তভাৰে পনস্স মাতা যক্খিনী হুত্ৰা নিব্বত্তা, সা দেৰতাহি সদ্ধিং আগন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা ‘‘সামণেরেন দিন্নপত্তিং অনুমোদামি, তাতা’’তি ৰদতি. ‘‘সীলসম্পন্নো চ নাম ভিক্খু সদেৰকস্স লোকস্স পিযো হোতী’’তি তস্মিং সামণেরে দেৰতা সলজ্জা সগারৰা মহাব্রহ্মানং ৰিয অগ্গিক্খন্ধং ৰিয চ নং মঞ্ঞন্তি. সামণেরে গারৰেন তঞ্চ যক্খিনিং গরুকং কত্ৰা পস্সন্তি. তা ধম্মস্সৰনযক্খসমাগমাদীসু ‘‘সানুমাতা সানুমাতা’’তি যক্খিনিযা অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং দেন্তি. মহেসক্খাপি যক্খা তং দিস্ৰা মগ্গা ওক্কমন্তি, আসনা ৰুট্ঠহন্তি.
অথ খো সামণেরো ৰুড্ঢিমন্ৰায পরিপক্কিন্দ্রিযো অনভিরতিযা পীল়িতো অনভিরতিং ৰিনোদেতুং অসক্কোন্তো পরুল়্হকেসনখো কিলিট্ঠনিৰাসনপারুপনো কস্সচি অনারোচেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায এককোৰ মাতুঘরং অগমাসি. উপাসিকা পুত্তং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘কিং, তাত, ত্ৰং পুব্বে আচরিযুপজ্ঝাযেহি ৰা দহরসামণেরেহি ৰা সদ্ধিং ইধাগচ্ছসি, কস্মা এককোৰ অজ্জ আগতোসী’’তি? সো উক্কণ্ঠিতভাৰং আরোচেসি. সা উপাসিকা নানপ্পকারেন ঘরাৰাসে আদীনৰং দস্সেত্ৰা পুত্তং ওৰদমানাপি সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তী ‘‘অপ্পেৰ নাম অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেয্যা’’তি অনুয্যোজেত্ৰা ‘‘তিট্ঠ, তাত, যাৰ তে যাগুভত্তং সম্পাদেমি, যাগুং পিৰিত্ৰা কতভত্তকিচ্চস্স তে মনাপানি ৰত্থানি নীহরিত্ৰা দস্সামী’’তি ৰত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. নিসীদি সামণেরো. উপাসিকা মুহুত্তেনেৰ যাগুখজ্জকং সম্পাদেত্ৰা অদাসি. অথ ‘‘ভত্তং সম্পাদেস্সামী’’তি অৰিদূরে নিসিন্না তণ্ডুলে ধোৰতি. তস্মিং সমযে সা যক্খিনী ‘‘কহং নু খো সামণেরো, কচ্চি ভিক্খাহারং লভতি, নো’’তি আৰজ্জমানা তস্স ৰিব্ভমিতুকামতায নিসিন্নভাৰং ঞত্ৰা ‘‘সামণেরো মে মহেসক্খানং দেৰতানং অন্তরে লজ্জং উপ্পাদেয্য, গচ্ছামিস্স ৰিব্ভমনে অন্তরাযং করিস্সামী’’তি আগন্ত্ৰা তস্স সরীরে অধিমুচ্চিত্ৰা গীৰং পরিৰত্তেত্ৰা খেল়েন পগ্ঘরন্তেন ভূমিযং নিপতি. উপাসিকা পুত্তস্স তং ৰিপ্পকারং দিস্ৰা ৰেগেন গন্ত্ৰা পুত্তং আলিঙ্গেত্ৰা ঊরূসু নিপজ্জাপেসি. সকলগামৰাসিনো আগন্ত্ৰা বলিকম্মাদীনি করিংসু. উপাসিকা পন পরিদেৰমানা ইমা গাথা অভাসি –
‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহারিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.
‘‘উপোসথং উপৰসন্তি, ব্রহ্মচরিযং চরন্তি যে;
ন তেহি যক্খা কীল়ন্তি, ইতি মে অরহতং সুতং;
সা দানি অজ্জ পস্সামি, যক্খা কীল়ন্তি সানুনা’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
উপাসিকায ৰচনং সুত্ৰা –
‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহারিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.
‘‘উপোসথং উপৰসন্তি, ব্রহ্মচরিযং চরন্তি যে;
ন তেহি যক্খা কীল়ন্তি, সাহু তে অরহতং সুত’’ন্তি. (সং. নি. ১.২৩৯) –
ৰত্ৰা আহ –
‘‘সানুং পবুদ্ধং ৰজ্জাসি, যক্খানং ৰচনং ইদং;
মাকাসি পাপকং কম্মং, আৰি ৰা যদি ৰা রহো.
‘‘সচে চ পাপকং কম্মং, করিস্সসি করোসি ৰা;
ন তে দুক্খা পমুত্যত্থি, উপ্পচ্চাপি পলাযতো’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
এৰং পাপকং কম্মং কত্ৰা সকুণস্স ৰিয উপ্পতিত্ৰা পলাযতোপি তে মোক্খো নত্থীতি ৰত্ৰা সা যক্খিনী সামণেরং মুঞ্চি. সো অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা মাতরং কেসে ৰিকিরিয অস্সসন্তিং পস্সসন্তিং রোদমানং সকলগামৰাসিনো চ সন্নিপতিতে দিস্ৰা অত্তনো যক্খেন গহিতভাৰং অজানন্তো ‘‘অহং পুব্বে পীঠে নিসিন্নো, মাতা মে অৰিদূরে নিসীদিত্ৰা তণ্ডুলে ধোৰি, ইদানি পনম্হি ভূমিযং নিপন্নো, কিং নু খো এত’’ন্তি নিপন্নকোৰ মাতরং আহ –
‘‘মতং ৰা অম্ম রোদন্তি, যো ৰা জীৰং ন দিস্সতি;
জীৰন্তং অম্ম পস্সন্তী, কস্মা মং অম্ম রোদসী’’তি. (থেরগা. ৪৪; সং. নি. ১.২৩৯);
অথস্স মাতা ৰত্থুকামকিলেসকামে পহায পব্বজিতস্স পুন ৰিব্ভমনত্থং আগমনে আদীনৰং দস্সেন্তী আহ –
‘‘মতং ৰা পুত্ত রোদন্তি, যো ৰা জীৰং ন দিস্সতি;
যো চ কামে চজিত্ৰান, পুনরাগচ্ছতে ইধ;
তং ৰাপি পুত্ত রোদন্তি, পুন জীৰং মতো হি সো’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ঘরাৰাসং কুক্কুল়সদিসঞ্চেৰ নরকসদিসঞ্চ কত্ৰা ঘরাৰাসে আদীনৰং দস্সেন্তী পুন আহ –
‘‘কুক্কুল়া উব্ভতো তাত, কুক্কুল়ং পতিতুমিচ্ছসি;
নরকা উব্ভতো তাত, নরকং পতিতুমিচ্ছসী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
অথ নং, ‘‘পুত্ত, ভদ্দং তৰ হোতু, মযা পন ‘অযং নো পুত্তকো ডয্হমানো’তি গেহা ভণ্ডং ৰিয নীহরিত্ৰা বুদ্ধসাসনে পব্বাজিতো, ঘরাৰাসে পুন ডয্হিতুং ইচ্ছসি. অভিধাৰথ পরিত্তাযথ নোতি ইমমত্থং কস্স উজ্ঝাপযাম কং নিজ্ঝাপযামা’’তি দীপেতুং ইমং গাথমাহ –
‘‘অভিধাৰথ ভদ্দন্তে, কস্স উজ্ঝাপযামসে;
আদিত্তা নীহতং ভণ্ডং, পুন ডয্হিতুমিচ্ছসী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
সো মাতরি কথেন্তিযা কথেন্তিযা সল্লক্খেত্ৰা ‘‘নত্থি ময্হং গিহিভাৰেন অত্থো’’তি আহ. অথস্স মাতা ‘‘সাধু, তাতা’’তি তুট্ঠা পণীতভোজনং ভোজেত্ৰা ‘‘কতিৰস্সোসি, তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা পরিপুণ্ণৰস্সভাৰং ঞত্ৰা তিচীৰরং পটিযাদেসি. সো পরিপুণ্ণপত্তচীৰরো উপসম্পদং লভি. অথস্স অচিরূপসম্পন্নস্স সত্থা চিত্তনিগ্গহে উস্সাহং জনেন্তো ‘‘চিত্তং নামেতং নানারম্মণেসু দীঘরত্তং চারিকং চরন্তং অনিগ্গণ্হন্তস্স সোত্থিভাৰো নাম নত্থি, তস্মা অঙ্কুসেন মত্তহত্থিনো ৰিয চিত্তস্স নিগ্গণ্হনে যোগো করণীযো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৩২৬. ‘‘ইদং পুরে চিত্তমচারি চারিকং,
যেনিচ্ছকং যত্থকামং যথাসুখং;
তদজ্জহং নিগ্গহেস্সামি যোনিসো,
হত্থিপ্পভিন্নং ৰিয অঙ্কুসগ্গহো’’তি.
তস্সত্থো – ইদং চিত্তং নাম ইতো পুব্বে রূপাদীসু চ আরম্মণেসু রাগাদীনং যেন কারণেন ইচ্ছতি, যত্থেৰস্স কামো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰসেন যত্থ কামং যথারুচি চরন্তস্স সুখং হোতি, তথেৰ ৰিচরণতো যথাসুখং দীঘরত্তং চারিকং চরি, তং অজ্জ অহং পভিন্নং মত্তহত্থিং হত্থাচরিযসঙ্খাতো ছেকো অঙ্কুসগ্গহো অঙ্কুসেন ৰিয যোনিসোমনসিকারেন নিগ্গহেস্সামি, নাস্স ৰীতিক্কমিতুং দস্সামীতি.
দেসনাৰসানে সানুনা সদ্ধিং ধম্মস্সৰনায উপসঙ্কমন্তানং বহূনং দেৰতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. সোপাযস্মা তেপিটকং বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা মহাধম্মকথিকো হুত্ৰা ৰীসৰস্সসতং ঠত্ৰা সকলজম্বুদীপং সঙ্খোভেত্ৰা পরিনিব্বাযীতি.
সানুসামণেরৰত্থু পঞ্চমং.