৩. পরিজিণ্ণব্রাহ্মণপুত্তৰত্থু
ধনপালোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাৰত্থিযং ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরস্স পরিজিণ্ণব্রাহ্মণস্স পুত্তে আরব্ভ কথেসি.
সাৰত্থিযং কিরেকো ব্রাহ্মণো অট্ঠসতসহস্সৰিভৰো ৰযপ্পত্তানং চতুন্নং পুত্তানং আৰাহং কত্ৰা চত্তারি সতসহস্সানি অদাসি. অথস্স ব্রাহ্মণিযা কালকতায পুত্তা সম্মন্তযিংসু – ‘‘সচে অযং অঞ্ঞং ব্রাহ্মণিং আনেস্সতি, তস্সা কুচ্ছিযং নিব্বত্তানং ৰসেন কুলসন্তকং ভিজ্জিস্সতি, হন্দ নং মযং সঙ্গণ্হিস্সামা’’তি তে তং পণীতেহি ঘাসচ্ছাদনাদীহি উপট্ঠহন্তা হত্থপাদসম্বাহনাদীনি করোন্তা উপট্ঠহিত্ৰা একদিৰসমস্স দিৰা নিদ্দাযিত্ৰা ৰুট্ঠিতস্স হত্থপাদে সম্বাহন্তা পাটিযেক্কং ঘরাৰাসে আদীনৰং ৰত্ৰা ‘‘মযং তুম্হে ইমিনা নীহারেন যাৰজীৰং উপট্ঠহিস্সাম, সেসধনম্পি নো দেথা’’তি যাচিংসু. ব্রাহ্মণো পুন একেকস্স সতসহস্সং দত্ৰা অত্তনো নিৰত্থপারুপনমত্তং ঠপেত্ৰা সব্বং উপভোগপরিভোগং চত্তারো কোট্ঠাসে কত্ৰা নিয্যাদেসি. তং জেট্ঠপুত্তো কতিপাহং উপট্ঠহি. অথ নং একদিৰসং ন্হত্ৰা আগচ্ছন্তং দ্ৰারকোট্ঠকে ঠত্ৰা সুণ্হা এৰমাহ – ‘‘কিং তযা জেট্ঠপুত্তস্স সতং ৰা সহস্সং ৰা অতিরেকং দিন্নং অত্থি, ননু সব্বেসং দ্ৰে দ্ৰে সতসহস্সানি দিন্নানি, কিং সেসপুত্তানং ঘরস্স মগ্গং ন জানাসী’’তি. সোপি ‘‘নস্স ৰসলী’’তি কুজ্ঝিত্ৰা অঞ্ঞস্স ঘরং অগমাসি. ততোপি কতিপাহচ্চযেন ইমিনাৰ উপাযেন পলাপিতো অঞ্ঞস্সাতি এৰং একঘরম্পি পৰেসনং অলভমানো পণ্ডরঙ্গপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ভিক্খায চরন্তো কালানমচ্চযেন জরাজিণ্ণো দুব্ভোজনদুক্খসেয্যাহি মিলাতসরীরো ভিক্খায চরন্তো আগম্ম পীঠিকায নিপন্নো নিদ্দং ওক্কমিত্ৰা উট্ঠায নিসিন্নো অত্তানং ওলোকেত্ৰা পুত্তেসু অত্তনো পতিট্ঠং অপস্সন্তো চিন্তেসি – ‘‘সমণো কির গোতমো অব্ভাকুটিকো উত্তানমুখো সুখসম্ভাসো পটিসন্থারকুসলো, সক্কা সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৰা পটিসন্থারং লভিতু’’ন্তি. সো নিৰাসনপারুপনং সণ্ঠাপেত্ৰা ভিক্খভাজনং গহেত্ৰা দণ্ডমাদায ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. ৰুত্তম্পি চেতং (সং. নি. ১.২০০) –
অথ খো অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণমহাসালো লূখো লূখপাৰুরণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা একমন্তং নিসিন্নেন তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা এতদৰোচ – ‘‘কিন্নু ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, লূখো লূখপাৰুরণো’’তি. ইধ মে, ভো গোতম, চত্তারো পুত্তা, তে মং দারেহি সংপুচ্ছ ঘরা নিক্খামেন্তীতি. তেন হি ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, ইমা গাথাযো পরিযাপুণিত্ৰা সভাযং মহাজনকাযে সন্নিপতিতে পুত্তেসু চ সন্নিসিন্নেসু ভাসস্সু –
‘‘যেহি জাতেহি নন্দিস্সং, যেসঞ্চ ভৰমিচ্ছিসং;
তে মং দারেহি সংপুচ্ছ, সাৰ ৰারেন্তি সূকরং.
‘‘অসন্তা কির মং জম্মা, তাত তাতাতি ভাসরে;
রক্খসা পুত্তরূপেন, তে জহন্তি ৰযোগতং.
‘‘অস্সোৰ জিণ্ণো নিব্ভোগো, খাদনা অপনীযতি;
বালকানং পিতা থেরো, পরাগারেসু ভিক্খতি.
‘‘দণ্ডোৰ কির মে সেয্যো, যঞ্চে পুত্তা অনস্সৰা;
চণ্ডম্পি গোণং ৰারেতি, অথো চণ্ডম্পি কুক্কুরং.
‘‘অন্ধকারে পুরে হোতি, গম্ভীরে গাধমেধতি;
দণ্ডস্স আনুভাৰেন, খলিত্ৰা পতিতিট্ঠতী’’তি. (সং. নি. ১.২০০);
সো ভগৰতো সন্তিকে তা গাথাযো উগ্গণ্হিত্ৰা তথারূপে ব্রাহ্মণানং সমাগমদিৰসে সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতেসু পুত্তেসু তং সভং ওগাহিত্ৰা ব্রাহ্মণানং মজ্ঝে মহারহেসু আসনেসু নিসিন্নেসু ‘‘অযং মে কালো’’তি সভায মজ্ঝে পৰিসিত্ৰা হত্থং উক্খিপিত্ৰা ‘‘অহং, ভো, তুম্হাকং গাথাযো ভাসিতুকামো, সুণিস্সথা’’তি ৰত্ৰা ‘‘ভাসস্সু, ব্রাহ্মণ, সুণোমা’’তি ৰুত্তে ঠিতকোৰ অভাসি. তেন চ সমযেন মনুস্সানং ৰত্তং হোতি ‘‘যো মাতাপিতূনং সন্তকং খাদন্তো মাতাপিতরো ন পোসেতি, সো মারেতব্বো’’তি. তস্মা তে ব্রাহ্মণপুত্তা পিতু পাদেসু পতিত্ৰা ‘‘জীৰিতং নো, তাত, দেথা’’তি যাচিংসু. সো পিতু হদযমুদুতায ‘‘মা মে, ভো, পুত্তকে ৰিনাসযিত্থ, পোসেস্সন্তি ম’’ন্তি আহ. অথস্স পুত্তে মনুস্সা আহংসু – ‘‘সচে, ভো, অজ্জ পট্ঠায পিতরং ন সম্মা পটিজগ্গিস্সথ, ঘাতেস্সাম ৰো’’তি. তে ভীতা পিতরং পীঠে নিসীদাপেত্ৰা সযং উক্খিপিত্ৰা গেহং নেত্ৰা সরীরং তেলেন অব্ভঞ্জিত্ৰা উব্বট্টেত্ৰা গন্ধচুণ্ণাদীহি ন্হাপেত্ৰা ব্রাহ্মণিযো পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘অজ্জ পট্ঠায অম্হাকং পিতরং সম্মা পটিজগ্গথ, সচে তুম্হে পমাদং আপজ্জিস্সথ, নিগ্গণ্হিস্সাম ৰো’’তি ৰত্ৰা পণীতভোজনং ভোজেসুং.
ব্রাহ্মণো সুভোজনঞ্চ সুখসেয্যঞ্চ আগম্ম কতিপাহচ্চযেন সঞ্জাতবলো পীণিন্দ্রিযো অত্তভাৰং ওলোকেত্ৰা ‘‘অযং মে সম্পত্তি সমণং গোতমং নিস্সায লদ্ধা’’তি পণ্ণাকারত্থায একং দুস্সযুগং আদায ভগৰতো সন্তিকং গন্ত্ৰা কতপটিসন্থারো একমন্তং নিসিন্নো তং দুস্সযুগং ভগৰতো পাদমূলে ঠপেত্ৰা ‘‘মযং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণা নাম আচরিযস্স আচরিযধনং পরিযেসাম, পটিগ্গণ্হাতু মে ভৰং গোতমো আচরিযো আচরিযধন’’ন্তি আহ. ভগৰা তস্স অনুকম্পায তং পটিগ্গহেত্ৰা ধম্মং দেসেসি. দেসনাৰসানে ব্রাহ্মণো সরণেসু পতিট্ঠায এৰমাহ – ‘‘ভো গোতম, ময্হং পুত্তেহি চত্তারি ধুৰভত্তানি দিন্নানি, ততো অহং দ্ৰে তুম্হাকং দম্মী’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘কল্যাণং, ব্রাহ্মণ, মযং পন রুচ্চনট্ঠানমেৰ গমিস্সামা’’তি ৰত্ৰা উয্যোজেসি. ব্রাহ্মণো ঘরং গন্ত্ৰা পুত্তে আহ – ‘‘তাতা, সমণো গোতমো ময্হং সহাযো, তস্স মে দ্ৰে ধুৰভত্তানি দিন্নানি, তুম্হে তস্মিং সম্পত্তে মা পমজ্জিত্থা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু.
সত্থা পুনদিৰসে পিণ্ডায চরন্তো জেট্ঠপুত্তস্স ঘরদ্ৰারং অগমাসি. সো সত্থারং দিস্ৰা পত্তমাদায ঘরং পৰেসেত্ৰা মহারহে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা পণীতভোজনমদাসি. সত্থা পুনদিৰসে ইতরস্স ইতরস্সাতি পটিপাটিযা সব্বেসং ঘরানি অগমাসি. সব্বে তে তথেৰ সক্কারং অকংসু. একদিৰসং জেট্ঠপুত্তো মঙ্গলে পচ্চুপট্ঠিতে পিতরং আহ – ‘‘তাত, কস্স মঙ্গলং দেমা’’তি? ‘‘নাহং অঞ্ঞে জানামি, সমণো গোতমো ময্হং সহাযো’’তি. ‘‘তেন হি তং স্ৰাতনায পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং নিমন্তেথা’’তি. ব্রাহ্মণো তথা অকাসি. সত্থা পুনদিৰসে সপরিৰারো তস্স গেহং অগমাসি. সো হরিতুপলিত্তে সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতে গেহে বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৰা অপ্পোদকমধুপাযসেন চেৰ পণীতেন খাদনীযেন চ পরিৰিসি. অন্তরাভত্তস্মিংযেৰ ব্রাহ্মণস্স চত্তারো পুত্তা সত্থু সন্তিকে নিসীদিত্ৰা আহংসু – ‘‘ভো গোতম, মযং অম্হাকং পিতরং পটিজগ্গাম ন পমজ্জাম, পস্সথিমস্স অত্তভাৰ’’ন্তি.
সত্থা ‘‘কল্যাণং ৰো কতং, মাতাপিতুপোসনং নাম পোরাণকপণ্ডিতানং আচিণ্ণমেৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘তস্স নাগস্স ৰিপ্পৰাসেন, ৰিরূল়্হা সল্লকী চ কুটজা চা’’তি ইমং একাদসনিপাতে মাতুপোসকনাগরাজজাতকং (চরিযা. ২.১ আদযো; জা. ১.১১.১ আদযো) ৰিত্থারেন কথেত্ৰা ইমং গাথং অভাসি –
৩২৪. ‘‘ধনপালো নাম কুঞ্জরো,
কটুকভেদনো দুন্নিৰারযো;
বদ্ধো কবল়ং ন ভুঞ্জতি,
সুমরতি নাগৰনস্স কুঞ্জরো’’তি.
তত্থ ধনপালো নামাতি তদা কাসিকরঞ্ঞা হত্থাচরিযং পেসেত্ৰা রমণীযে নাগৰনে গাহাপিতস্স হত্থিনো এতং নামং. কটুকভেদনোতি তিখিণমদো. হত্থীনঞ্হি মদকালে কণ্ণচূল়িকা পভিজ্জন্তি, পকতিযাপি হত্থিনো তস্মিং কালে অঙ্কুসে ৰা কুন্ততোমরে ৰা ন গণেন্তি, চণ্ডা ভৰন্তি. সো পন অতিচণ্ডোযেৰ. তেন ৰুত্তং – কটুকভেদনো দুন্নিৰারযোতি. বদ্ধো কবল়ং ন ভুঞ্জতীতি সো বদ্ধো হত্থিসালং পন নেত্ৰা ৰিচিত্রসাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা কতগন্ধপরিভণ্ডায উপরি বদ্ধৰিচিত্রৰিতানায ভূমিযা ঠপিতো রঞ্ঞা রাজারহেন নানগ্গরসেন ভোজনেন উপট্ঠাপিতোপি কিঞ্চি ভুঞ্জিতুং ন ইচ্ছি, তমত্থং সন্ধায ‘‘বদ্ধো কবল়ং ন ভুঞ্জতী’’তি ৰুত্তং. সুমরতি নাগৰনস্সাতি সো রমণীযং মে ৰসনট্ঠানন্তি নাগৰনং সরতি. ‘‘মাতা পন মে অরঞ্ঞে পুত্তৰিযোগেন দুক্খপ্পত্তা অহোসি, মাতাপিতুউপট্ঠানধম্মো ন মে পূরতি, কিং মে ইমিনা ভোজনেনা’’তি ধম্মিকং মাতাপিতুউপট্ঠানধম্মমেৰ সরি. তং পন যস্মা তস্মিং নাগৰনেযেৰ ঠিতো সক্কা পূরেতুং, তেন ৰুত্তং – সুমরতি নাগৰনস্স কুঞ্জরোতি. সত্থরি ইমং অত্তনো পুব্বচরিযং আনেত্ৰা কথেন্তে কথেন্তেযেৰ সব্বেপি তে অস্সুধারা পৰত্তেত্ৰা মুদুহদযা ওহিতসোতা ভৰিংসু. অথ নেসং ভগৰা সপ্পাযং ৰিদিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা ধম্মং দেসেসি.
দেসনাৰসানে সদ্ধিং পুত্তেহি চেৰ সুণিসাহি চ ব্রাহ্মণো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি.
পরিজিণ্ণব্রাহ্মণপুত্তৰত্থু ততিযং.